See also

Το χωριό Πεδουλάς της επαρχίας Λευκωσίας - The village of Pedoulas - Cyprus

List of Churches and Monasteries of Cyprus Documented on the Biodiversity of Cyprus Blog – Organized Catalog - Εκκλησίες και Μοναστήρια της Κύπρου που Υπάρχουν στο Blog Biodiversity of Cyprus – Οργανωμένος Κατάλογος

Κατάλογος εκκλησιών και μοναστηριών που έχουν καταγραφεί και φωτογραφηθεί στο ιστολόγιο. / Catalogue of churches and monasteries documented and photographed on the blog.

Organized links for everything on this blog – Οργανωμένοι σύνδεσμοι για όλα σε αυτό το ιστολόγιο

Photos George Konstantinou 10/11/2026

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Θέση και ιστορία

Ο Ιερός Ναός της Προόδου του Τιμίου Σταυρού είναι η κεντρική εκκλησία του Πεδουλά, στην επαρχία Λευκωσίας. Δεσπόζει στον οικισμό και αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα οικοδομήματα της ορεινής κοιλάδας Μαραθάσας.

Η ανέγερσή του άρχισε το 1933 και ολοκληρώθηκε το 1935. Το μέγεθος και η προβεβλημένη θέση του αποτυπώνουν τη σημασία που απέδωσε η κοινότητα στον κεντρικό της ναό.

Αρχιτεκτονική και εξωτερική εμφάνιση

Το οικοδόμημα ξεχωρίζει από τον μεγάλο κεντρικό τρούλο και τα δύο ψηλά καμπαναριά που πλαισιώνουν την κύρια πρόσοψη. Οι λευκές επιφάνειες συνδυάζονται με κόκκινες λεπτομέρειες στα τόξα και κεραμοσκεπείς στέγες.

Στην πρόσοψη διακρίνονται μεγάλο τοξωτό άνοιγμα με διάτρητα σταυρόμορφα στοιχεία και είσοδος με τρία τόξα που στηρίζονται σε κίονες. Τα ψηλά παράθυρα του κεντρικού τμήματος τονίζουν την κατακόρυφη ανάπτυξη του ναού.

Η μνημειακή του κλίμακα διαμορφώνει τον ορίζοντα του χωριού, ενώ οι διαδοχικοί όγκοι των στεγών προσαρμόζονται στη σύνθετη διάταξη του οικοδομήματος.

Ο σταυρός και το Τίμιο Ξύλο

Στον ναό φυλάσσεται σταυρός που, σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, περιέχει τεμάχιο Τιμίου Ξύλου. Η κοινοτική παρουσίαση περιγράφει αργυρεπίχρυσο κάλυμμα του 17ου αιώνα, με σκηνές των Παθών, και αργυρό κάλυμμα του 19ου αιώνα με τον Εσταυρωμένο.

Η μεταφορά του κειμηλίου από την Κωνσταντινούπολη διασώζεται ως τοπική παράδοση.

Αγιογραφίες και καλλιτεχνικός διάκοσμος

Η εικονογράφηση συνδέεται με σημαντικούς δημιουργούς του 20ού αιώνα:

Η Πλατυτέρα, του 1959, αποδίδεται στον Σολωμό Φραγκουλίδη.
Ο τρούλος και το τύμπανο αγιογραφήθηκαν από τον μοναχό Καλλίνικο Σταυροβουνιώτη.
Η υπόλοιπη αγιογράφηση αποδίδεται στον μοναχό Ιγνάτιο, κατά τη δεκαετία του 1980.

Το ξύλινο τέμπλο και οι φορητές εικόνες συμπληρώνουν τον εσωτερικό διάκοσμο.

Η εορτή της Προόδου του Τιμίου Σταυρού

Η πανήγυρη τελείται την 1η Αυγούστου. Η λέξη «Πρόοδος» στην ονομασία της εορτής δηλώνει την έξοδο και περιφορά του Σταυρού.

Η τοπική εορταστική παράδοση περιλαμβάνει λιτανεία του κειμηλίου στους δρόμους του Πεδουλά, με συμμετοχή κατοίκων, αποδήμων και επισκεπτών.

Η πυρκαγιά του 2022 και η αποκατάσταση

Στις 12 Ιουλίου 2022, η Ιερά Μητρόπολη Μόρφου ανακοίνωσε ότι πρόσφατη πυρκαγιά είχε προκαλέσει σοβαρές ζημιές στο τέμπλο, στις τοιχογραφίες και στις ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις.

Η ανακοίνωση ανέφερε ότι είχαν αρχίσει εργασίες αποκατάστασης και ότι το εκτιμώμενο κόστος θα ξεπερνούσε τις 200.000 ευρώ. Αποτελεί τεκμήριο ενός σημαντικού γεγονότος στη νεότερη ιστορία του ναού· δεν προσδιορίζει από μόνη της τη σημερινή κατάσταση κάθε έργου τέχνης ή την ολοκλήρωση όλων των εργασιών.

Ο ναός μέσα στο θρησκευτικό τοπίο του Πεδουλά

Ο μεγάλος ενοριακός ναός αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου συνόλου εκκλησιών και προσκυνημάτων του χωριού. Χρειάζεται να διακρίνεται από το παρεκκλήσιο της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, που συνδέεται με τον μεγάλο υπαίθριο σταυρό στον λόφο.

Η γνωριμία με τον ναό μπορεί να συνδυαστεί με περιήγηση στον παλιό οικισμό και στα μουσεία του Πεδουλά. Για επίσκεψη στο εσωτερικό είναι χρήσιμη η προηγούμενη επιβεβαίωση της πρόσβασης.

Τοποθεσία στον χάρτη

Η χαρτογραφημένη θέση του συγκεκριμένου ναού στο OpenStreetMap είναι:

34.96676° N, 32.83040° E

Ναός Προόδου του Τιμίου Σταυρού στο Google Maps

Περισσότερα θρησκευτικά μνημεία παρουσιάζονται στον Κατάλογο Εκκλησιών και Μοναστηριών της Κύπρου.

Πηγές

Κοινοτικό Συμβούλιο Πεδουλά – Ναός Προόδου του Τιμίου Σταυρού. Κειμήλια, αγιογραφίες και πανήγυρη. pedoulas.org.cy
Αναπτυξιακή Εταιρεία Τροόδους – Υλικό πολιτιστικής προβολής, έργο WaterWays. Χρονολόγηση ανέγερσης. www.projectwaterways.eu
Ιερά Μητρόπολη Μόρφου – Αποκατάσταση του ναού, 12 Ιουλίου 2022. Ιερά Μητρόπολις Μόρφου
Κοινοτικό Συμβούλιο Πεδουλά – Η κοινότητα και τα θρησκευτικά της μνημεία. pedoulas.org.cy
Mapcarta / OpenStreetMap – The Big Church of Holy Cross. Θέση του ναού. Pedoulás, Cyprus

Church of the Procession of the Holy Cross in Pedoulas, Cyprus

Text by George Konstantinou

Location and history

The Church of the Procession of the Holy Cross is the main parish church of Pedoulas, Nicosia District. It dominates the settlement and is one of the most recognisable buildings in the mountainous Marathasa valley.

Construction began in 1933 and was completed in 1935. Its size and prominent location reflect the importance the community attached to its principal church.

Architecture and exterior

The building is distinguished by its large central dome and two tall bell towers flanking the main façade. White surfaces are combined with red details around the arches and tiled roofs.

The façade features a large arched opening with pierced cross-shaped elements and an entrance of three arches supported by columns. Tall windows in the central section emphasise the church’s vertical development.

Its monumental scale shapes the village skyline, while the successive roof volumes follow the building’s complex arrangement.

The cross and the relic of the True Cross

The church preserves a cross which, according to ecclesiastical tradition, contains a fragment of the True Cross. The community account describes a seventeenth-century silver-gilt covering, depicting scenes of the Passion, and a nineteenth-century silver covering bearing the Crucified Christ.

The relic’s arrival from Constantinople survives as a local tradition.

Wall paintings and artistic decoration

The iconographic decoration is associated with important twentieth-century artists:

The Platytera, dated 1959, is attributed to Solomos Frangoulides.
The dome and drum were painted by the monk Kallinikos Stavrovouniotis.
The remaining wall paintings are attributed to the monk Ignatios, during the 1980s.

The wooden iconostasis and portable icons complete the interior decoration.

The feast of the Procession of the Holy Cross

The patronal feast is celebrated on 1 August. The word Proodos in the feast’s Greek name refers to the bringing out and procession of the Cross.

The local celebration includes carrying the relic through the streets of Pedoulas, with residents, people originally from the village and visitors participating.

The fire of 2022 and restoration

On 12 July 2022, the Holy Metropolis of Morphou announced that a recent fire had caused serious damage to the iconostasis, wall paintings and electromechanical installations.

The announcement stated that restoration work had begun and that the estimated cost would exceed €200,000. It documents an important event in the church’s recent history; it does not, by itself, establish the present condition of every artwork or the completion of all restoration work.

The church within Pedoulas’s religious landscape

The large parish church forms part of a wider group of churches and shrines in the village. It should be distinguished from the Chapel of the Exaltation of the Holy Cross, associated with the large outdoor cross on the hill.

A visit can be combined with exploring the old settlement and the museums of Pedoulas. Visitors wishing to enter the church should confirm access beforehand.

Map location

The mapped position of this particular church in OpenStreetMap is: