Το χωριό Πεδουλάς της επαρχίας Λευκωσίας - The village of Pedoulas - Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

List of cities towns and villages in Cyprus - Κατάλογος δήμων και κοινοτήτων της Κύπρου

Η οροσειρά του Τροόδους - Troodos Mountains - Τρόοδος 

Kalopanagiotis dam and Marathasa Valley from the sky - Φράγμα Καλοπαναγιώτη και Κοιλάδα Μαραθάσας - Cyprus

Χωριό Οίκος Μαραθάσας - Oikos village 

Photo by George Konstantinou

Below in English

Το χωριό Πεδουλάς της επαρχίας Λευκωσίας – Ένα ιστορικό χωριό της κοιλάδας Μαραθάσας

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Ο Πεδουλάς είναι ένα από τα γνωστότερα ορεινά χωριά της Κύπρου. Βρίσκεται στην  Κοιλάδα Μαραθάσας στην οροσειρά του Τροόδους, και διοικητικά ανήκει στην επαρχία Λευκωσίας. Είναι κτισμένος σε υψόμετρο περίπου 1.100 μέτρων, μέσα σε ένα καταπράσινο ορεινό τοπίο με δάση, πηγές και περιβόλια με οπωροφόρα δέντρα.

Η μακραίωνη ιστορία του χωριού, οι εκκλησίες, η παραδοσιακή αρχιτεκτονική και η γεωργική ζωή του συνδέονται στενά με την ιστορία ολόκληρης της Μαραθάσας.

Η γεωγραφική θέση

Ο Πεδουλάς βρίσκεται στις βόρειες πλαγιές του Τροόδους, μέσα στην ορεινή κοιλάδα της Μαραθάσας. Απέχει περίπου 75 χιλιόμετρα από τη Λευκωσία, 55 χιλιόμετρα από τη Λεμεσό και 85 χιλιόμετρα από την Πάφο.

Το μεγάλο υψόμετρο επηρεάζει έντονα το κλίμα του χωριού. Οι χειμώνες είναι ψυχροί και μπορεί να σημειωθούν χιονοπτώσεις, ενώ τα καλοκαίρια είναι αισθητά δροσερότερα από τις πεδινές και παράκτιες περιοχές της Κύπρου.

Αυτό το κλίμα ευνόησε ιδιαίτερα την ανάπτυξη οπωροφόρων δέντρων και διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό τον αγροτικό χαρακτήρα της περιοχής.

Ένα χωριό μέσα στα περιβόλια

Ένα από τα χαρακτηριστικότερα στοιχεία του Πεδουλά είναι τα περιβόλια που περιβάλλουν τον οικισμό.

Το χωριό είναι ιδιαίτερα γνωστό για τα κεράσια και τα προϊόντα που παρασκευάζονται από αυτά. Οι κερασιές αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του αγροτικού τοπίου και της τοπικής οικονομίας.

Την άνοιξη, όταν ανθίζουν τα οπωροφόρα δέντρα, οι πλαγιές γύρω από τον οικισμό αποκτούν εντελώς διαφορετική όψη, ενώ αργότερα η συγκομιδή των καρπών αποτελεί σημαντικό μέρος της γεωργικής δραστηριότητας.

Η προέλευση της ονομασίας

Για την προέλευση της ονομασίας Πεδουλάς έχουν διατυπωθεί τοπικές παραδόσεις.

Μία από αυτές συνδέει το όνομα με τη λέξη «πέδιλο». Σύμφωνα με την παράδοση, στο χωριό υπήρχαν παλαιότερα αρκετοί τεχνίτες που ασχολούνταν με την κατασκευή υποδημάτων και πεδίλων και η δραστηριότητα αυτή συνδέθηκε με την ονομασία του οικισμού.

Επειδή πρόκειται για παραδοσιακή ερμηνεία και όχι για βέβαιη γλωσσολογική απόδειξη, η συγκεκριμένη εκδοχή πρέπει να αναφέρεται ως παράδοση για την προέλευση του ονόματος και όχι ως εξακριβωμένο ιστορικό γεγονός.

Η ιστορική πορεία του Πεδουλά

Η ιστορία του Πεδουλά εκτείνεται αρκετούς αιώνες πίσω. Η κοινότητα αναφέρει την παρουσία και ανάπτυξη του χωριού ήδη από τη Φραγκοκρατία, ενώ η πορεία του συνεχίστηκε κατά τη Βενετοκρατία, την Οθωμανική περίοδο, τη Βρετανική διοίκηση και τη σύγχρονη εποχή.

Η θέση του μέσα στη Μαραθάσα συνέβαλε στην ανάπτυξή του ως σημαντικού ορεινού κέντρου. Με την πάροδο του χρόνου απέκτησε υπηρεσίες και υποδομές που εξυπηρετούσαν όχι μόνο τους κατοίκους του αλλά και την ευρύτερη περιοχή.

Για τον λόγο αυτό έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα κύρια χωριά της Μαραθάσας.

Οι εκκλησίες του Πεδουλά

Η θρησκευτική κληρονομιά αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του χωριού.

Στον Πεδουλά και στην περιοχή του υπάρχουν πολλές εκκλησίες και παρεκκλήσια, γεγονός που μαρτυρεί τη βαθιά σχέση της κοινότητας με τη χριστιανική παράδοση.

Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η μικρή αλλά εξαιρετικά σημαντική Εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, ένα από τα σημαντικότερα μεσαιωνικά μνημεία του χωριού.

Η Εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ

Η Εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ οικοδομήθηκε και αγιογραφήθηκε το 1474. Οι τοιχογραφίες της συνδέονται με τον ζωγράφο Μηνά, ο οποίος καταγόταν από την περιοχή της Μαραθάσας.

Πρόκειται για μονόκλιτη εκκλησία με την χαρακτηριστική απότομη ξύλινη στέγη που συναντάται σε αρκετές εκκλησίες του Τροόδους. Το εσωτερικό της είναι πλούσια διακοσμημένο με τοιχογραφίες του 15ου αιώνα.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι και το ξύλινο τέμπλο της ίδιας περιόδου, το οποίο έχει διατηρηθεί.

Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO

Η Εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ δεν έχει μόνο τοπική ή παγκύπρια σημασία.

Αποτελεί μία από τις δέκα Τοιχογραφημένες Εκκλησίες της περιοχής του Τροόδους που περιλαμβάνονται στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ του Πεδουλά συμπεριλήφθηκε στην αρχική εγγραφή του 1985.

Η UNESCO επισημαίνει ιδιαίτερα την καλλιτεχνική αξία των τοιχογραφιών του, στις οποίες συνδυάζονται η βυζαντινή παράδοση, η τοπική κυπριακή ζωγραφική και ορισμένες δυτικές επιδράσεις.

Το Βυζαντινό Μουσείο

Απέναντι από την Εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ βρίσκεται το Βυζαντινό Μουσείο Πεδουλά.

Το μουσείο εγκαινιάστηκε το 1999 και δημιουργήθηκε για τη συγκέντρωση, διαφύλαξη και παρουσίαση εικόνων και άλλων εκκλησιαστικών κειμηλίων από τις εκκλησίες της περιοχής.

Οι συλλογές του περιλαμβάνουν εικόνες, ιερά σκεύη, εκκλησιαστικά βιβλία και άλλα αντικείμενα που καλύπτουν μια μεγάλη χρονική περίοδο, από τον Μεσαίωνα έως τους νεότερους χρόνους.

Με αυτόν τον τρόπο διατηρείται στον ίδιο τον τόπο προέλευσής του ένα σημαντικό μέρος της θρησκευτικής και καλλιτεχνικής κληρονομιάς της Μαραθάσας.

Το Λαογραφικό Μουσείο

Στο χωριό λειτουργεί επίσης Λαογραφικό Μουσείο, αφιερωμένο στην καθημερινή ζωή, τα επαγγέλματα και τις παραδόσεις των παλαιότερων κατοίκων.

Στεγάζεται σε αναπαλαιωμένο κτίριο και παρουσιάζει εργαλεία και αντικείμενα που σχετίζονται με παραδοσιακά επαγγέλματα, όπως του ράφτη, του σιδερά, του υποδηματοποιού, του αρτοποιού και άλλων τεχνιτών.

Εκτίθενται επίσης εξοπλισμός για την παραγωγή κρασιού και ζιβανίας, γεωργικά εργαλεία, παραδοσιακά έπιπλα, οικιακά σκεύη και ενδυμασίες.

Το μουσείο αποτελεί σημαντική πηγή πληροφοριών για την κοινωνική και οικονομική ζωή του Πεδουλά πριν από τις μεγάλες αλλαγές που έφερε ο σύγχρονος τρόπος ζωής.

Παραδοσιακά επαγγέλματα

Όπως στα περισσότερα ορεινά χωριά της Κύπρου, οι κάτοικοι του Πεδουλά βασίζονταν για αιώνες στη γεωργία, την κτηνοτροφία και διάφορες χειρωνακτικές τέχνες.

Υποδηματοποιοί, σιδεράδες, ξυλουργοί, αρτοποιοί και άλλοι τεχνίτες αποτελούσαν μέρος της οικονομικής ζωής της κοινότητας.

Πολλά από τα αντικείμενα που σχετίζονται με αυτά τα επαγγέλματα διασώζονται σήμερα στο Λαογραφικό Μουσείο, επιτρέποντας στις νεότερες γενιές να γνωρίσουν τον τρόπο ζωής μιας άλλης εποχής.

Οι φυσικές πηγές

Η περιοχή του Πεδουλά είναι επίσης γνωστή για τις φυσικές πηγές της.

Η παρουσία νερού υπήρξε καθοριστική για την ανάπτυξη των περιβολιών και τη διαμόρφωση του καταπράσινου χαρακτήρα της περιοχής.

Μία από τις πηγές του χωριού είναι ιδιαίτερα γνωστή στους επισκέπτες και συνδέεται με την τοπική παράδοση περί μακροζωίας.

Το φυσικό περιβάλλον

Ο Πεδουλάς περιβάλλεται από το χαρακτηριστικό ορεινό περιβάλλον του Τροόδους.

Δάση, κοιλάδες, ρεματιές, καλλιεργημένες πλαγιές και οπωρώνες δημιουργούν ένα μωσαϊκό φυσικών και ανθρωπογενών οικοτόπων.

Η εναλλαγή των εποχών είναι ιδιαίτερα εμφανής. Η άνοιξη χαρακτηρίζεται από την ανθοφορία των οπωροφόρων δέντρων, το καλοκαίρι από το πράσινο των περιβολιών, το φθινόπωρο από τις αλλαγές των φυλλοβόλων δέντρων και ο χειμώνας από το ψυχρό ορεινό κλίμα και τις κατά περιόδους χιονοπτώσεις.

Η ανάπτυξη του ορεινού τουρισμού

Το δροσερό κλίμα του Πεδουλά συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξή του ως ορεινού θερέτρου.

Ιδιαίτερα σε εποχές κατά τις οποίες δεν υπήρχε κλιματισμός, οι ορεινές κοινότητες του Τροόδους αποτελούσαν σημαντικούς καλοκαιρινούς προορισμούς για κατοίκους των πόλεων που αναζητούσαν χαμηλότερες θερμοκρασίες.

Σήμερα στον Πεδουλά υπάρχουν παραδοσιακά κτίρια που έχουν μετατραπεί σε ξενώνες και ξενοδοχεία, ενώ το χωριό εξακολουθεί να προσελκύει επισκέπτες για το φυσικό τοπίο, τις εκκλησίες, τα μουσεία και την τοπική γαστρονομία.

Τα κεράσια του Πεδουλά

Τα κεράσια έχουν γίνει ένα από τα προϊόντα που ταυτίζονται περισσότερο με τον Πεδουλά.

Οι κλιματικές συνθήκες της Μαραθάσας και το υψόμετρο ευνοούν την καλλιέργεια κερασιών και άλλων φυλλοβόλων οπωροφόρων δέντρων.

Η καλλιέργεια αυτή δεν αποτελεί μόνο οικονομική δραστηριότητα αλλά και μέρος της πολιτιστικής ταυτότητας της κοινότητας, καθώς συνδέεται με την τοπική γαστρονομία και τις εκδηλώσεις του χωριού.

Η αρχιτεκτονική του χωριού

Ο παλαιός πυρήνας του Πεδουλά διατηρεί στοιχεία της παραδοσιακής ορεινής αρχιτεκτονικής της Κύπρου.

Τα σπίτια ακολουθούν τη μορφολογία των πλαγιών και οι στενοί δρόμοι προσαρμόζονται στο έντονο ανάγλυφο του εδάφους.

Παλιές κατοικίες, εκκλησίες, αυλές και νεότερα κτίρια συνυπάρχουν δημιουργώντας τη σημερινή εικόνα του οικισμού.

Ένα σημαντικό χωριό της Μαραθάσας

Η σημασία του Πεδουλά βρίσκεται στον συνδυασμό της ιστορίας, της θρησκευτικής κληρονομιάς, της παραδοσιακής αγροτικής ζωής και του φυσικού περιβάλλοντος.

Η Εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ αποτελεί μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής αξίας, τα δύο μουσεία διατηρούν σημαντικά στοιχεία του παρελθόντος και τα περιβόλια εξακολουθούν να θυμίζουν τη στενή σχέση των κατοίκων με τη γη της Μαραθάσας.

Ο Πεδουλάς αποτελεί έτσι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ιστορικής ορεινής κοινότητας του Τροόδους, όπου η πολιτιστική κληρονομιά και το φυσικό τοπίο παραμένουν στενά συνδεδεμένα.

Συνοπτικά στοιχεία

Ονομασία: Πεδουλάς

Επαρχία: Λευκωσία

Περιοχή: Κοιλάδα Μαραθάσας – Τρόοδος

Υψόμετρο: Περίπου 1.100 μέτρα

Απόσταση από Λευκωσία: Περίπου 75 km

Χαρακτηριστικό γεωργικό προϊόν: Κεράσια και προϊόντα κερασιού

Σημαντικότερο μεσαιωνικό μνημείο: Εκκλησία Αρχαγγέλου Μιχαήλ

Χρονολογία εκκλησίας: 1474

Αγιογράφος: Μηνάς, ζωγράφος από την περιοχή της Μαραθάσας

Καθεστώς UNESCO: Μέρος των Τοιχογραφημένων Εκκλησιών της περιοχής Τροόδους, Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς

Μουσεία: Βυζαντινό Μουσείο Πεδουλά και Λαογραφικό Μουσείο

Φυσικό περιβάλλον: Ορεινά δάση, πηγές, κοιλάδες και περιβόλια

Παραδοσιακές ασχολίες: Γεωργία, καλλιέργεια οπωροφόρων και διάφορα τεχνικά επαγγέλματα

Σημερινός χαρακτήρας: Ιστορική ορεινή κοινότητα και τουριστικός προορισμός της Μαραθάσας.

Thanks to my son Chrysantho Konstantinou for his drone footage 29/12/2019 Cyprus

Pedoulas Village in Nicosia District – A Historic Village in the Marathasa Valley

Text: George Konstantinou

Pedoulas is one of the best-known mountain villages of Cyprus. It is situated in the Marathasa Valley, in the Troodos mountain range, and administratively belongs to the Nicosia District. The village is built at an altitude of approximately 1,100 metres, surrounded by a green mountain landscape of forests, springs and orchards.

Its long history, churches, traditional architecture and agricultural life are closely connected with the history and character of the wider Marathasa region.

Geographical Location

Pedoulas lies on the northern slopes of the Troodos Mountains, within the mountainous Marathasa Valley. It is approximately 75 kilometres from Nicosia, 55 kilometres from Limassol and 85 kilometres from Paphos.

The high altitude strongly influences the local climate. Winters are cold and snowfall can occur, while summers are considerably cooler than in the lowland and coastal regions of Cyprus.

These climatic conditions have particularly favoured the cultivation of fruit trees and have played an important role in shaping the agricultural character of the area.

A Village Surrounded by Orchards

One of the most characteristic features of Pedoulas is the orchards surrounding the settlement.

The village is particularly well known for its cherries and products made from them. Cherry trees form an integral part of both the agricultural landscape and the local economy.

In spring, when the fruit trees are in blossom, the slopes around the village take on a completely different appearance, while later in the season the harvesting of the fruit becomes an important agricultural activity.

The Origin of the Name

Several local traditions exist concerning the origin of the name Pedoulas.

One tradition associates the name with the Greek word “pedilo”, meaning sandal or footwear. According to this account, a number of craftsmen in the village were once involved in making shoes and sandals, and this activity became associated with the name of the settlement.

As this is a traditional explanation rather than a proven linguistic derivation, it should be regarded as local tradition concerning the origin of the name, rather than as an established historical fact.

The Historical Development of Pedoulas

The history of Pedoulas extends back several centuries. The community traces the presence and development of the village back to the Frankish period, while its history continued through the Venetian period, Ottoman rule, British administration and into modern times.

Its position within Marathasa contributed to its development as an important mountain centre. Over time, the village acquired services and infrastructure that served not only its own inhabitants but also the wider surrounding region.

For this reason, Pedoulas became one of the principal villages of Marathasa.

The Churches of Pedoulas

Religious heritage is one of the most important characteristics of the village.

Pedoulas and its surrounding area contain numerous churches and chapels, reflecting the community's long association with Christian tradition.

Among them, the small but exceptionally important Church of Archangel Michael stands out as one of the most significant medieval monuments of the village.

The Church of Archangel Michael

The Church of Archangel Michael was built and decorated with frescoes in 1474. Its wall paintings are associated with the painter Minas, who came from the Marathasa region.

It is a single-aisled church with the characteristic steep wooden roof found on several historic churches of the Troodos Mountains. Its interior is richly decorated with 15th-century wall paintings.

Its wooden iconostasis, dating from the same period, is also of particular importance and has survived to the present day.

UNESCO World Heritage Site

The Church of Archangel Michael is important not only to Pedoulas or Cyprus but also internationally.

It is one of the ten Painted Churches in the Troodos Region included on the UNESCO World Heritage List. Archangel Michael at Pedoulas was included in the original inscription of the site in 1985.

The artistic importance of its frescoes lies partly in the combination of Byzantine tradition, local Cypriot painting and certain Western influences.

The Byzantine Museum

Opposite the Church of Archangel Michael stands the Byzantine Museum of Pedoulas.

The museum was inaugurated in 1999 and was established to collect, preserve and display icons and other ecclesiastical treasures from the churches of the area.

Its collections include icons, sacred vessels, ecclesiastical books and other objects covering a long period from medieval to more recent times.

The museum therefore preserves an important part of the religious and artistic heritage of Marathasa within the region where these objects originated.

The Folklore Museum

Pedoulas also has a Folklore Museum, dedicated to the everyday life, occupations and traditions of earlier generations.

It is housed in a restored building and displays tools and objects associated with traditional trades such as those of the tailor, blacksmith, shoemaker, baker and other craftsmen.

Equipment connected with the production of wine and zivania, agricultural tools, traditional furniture, household utensils and clothing are also exhibited.

The museum provides valuable information about the social and economic life of Pedoulas before the major changes brought about by modern ways of living.

Traditional Occupations

As in most mountain villages of Cyprus, the inhabitants of Pedoulas depended for centuries on agriculture, animal husbandry and various manual crafts.

Shoemakers, blacksmiths, carpenters, bakers and other craftsmen formed part of the economic life of the community.

Many objects associated with these occupations are now preserved in the Folklore Museum, allowing younger generations and visitors to learn about the everyday life of an earlier period.

Natural Springs

The Pedoulas area is also known for its natural springs.

The presence of water was essential for the development of the orchards and helped create the green character of the surrounding landscape.

One of the village springs is particularly well known among visitors and is associated with a local tradition concerning longevity.

The Natural Environment

Pedoulas is surrounded by the characteristic mountain environment of the Troodos range.

Forests, valleys, streams, cultivated slopes and orchards create a mosaic of natural and human-shaped habitats.

Seasonal changes are especially noticeable. Spring brings the flowering of the fruit trees, summer the deep green of the orchards, autumn the changing colours of deciduous trees, and winter the cold mountain weather with occasional snowfall.

The Development of Mountain Tourism

The cool climate of Pedoulas contributed significantly to its development as a mountain resort.

Particularly during the period before air conditioning became widespread, the mountain communities of Troodos were popular summer destinations for people from the towns and lowlands seeking relief from the high temperatures.

Today, Pedoulas continues to attract visitors for its mountain scenery, historic churches, museums, traditional character and local cuisine.

The Cherries of Pedoulas

Cherries have become one of the agricultural products most closely associated with Pedoulas.

The altitude and climatic conditions of the Marathasa Valley favour the cultivation of cherries and other deciduous fruit trees.

Cherry cultivation is not only an economic activity but also part of the cultural identity of the community, with the fruit connected to local gastronomy and village events.

The Architecture of the Village

The old centre of Pedoulas preserves elements of traditional Cypriot mountain architecture.

The houses follow the natural contours of the steep slopes, while the narrow streets adapt to the mountainous terrain.

Old houses, churches, courtyards and more recent buildings coexist, creating the present-day architectural character of the settlement.

An Important Village of Marathasa

The importance of Pedoulas lies in its combination of history, religious heritage, traditional agricultural life and natural environment.

The Church of Archangel Michael is a monument of international cultural significance, the village museums preserve valuable aspects of its past, and the surrounding orchards reflect the long relationship between the inhabitants and the land of Marathasa.

Pedoulas is therefore a characteristic example of a historic mountain community of the Troodos range, where cultural heritage and the natural landscape remain closely connected.

Summary

Name: Pedoulas

District: Nicosia

Region: Marathasa Valley – Troodos Mountains

Altitude: Approximately 1,100 metres

Distance from Nicosia: Approximately 75 km

Characteristic agricultural product: Cherries and cherry products

Important medieval monument: Church of Archangel Michael

Date of the church: 1474

Painter: Minas, a painter from the Marathasa region

UNESCO status: Part of the Painted Churches in the Troodos Region, a UNESCO World Heritage Site

Museums: Byzantine Museum of Pedoulas and Folklore Museum

Natural environment: Mountain forests, springs, valleys and orchards

Traditional occupations: Agriculture, fruit cultivation and various traditional crafts

Present character: Historic mountain community and tourist destination in the Marathasa Valley.