See also
Ancient Roman tombs at Akrotiri, Aetokremnos Cyprus
Photos 11/12/2009 by George Konstantinou
.png)
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Η τοποθεσία Αετόκρεμμος (Akrotiri Aetokremnos) βρίσκεται στις νότιες ακτές της χερσονήσου του Ακρωτηρίου, στην περιοχή του Κάβο Γάτα, στην επαρχία Λεμεσού. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές και παλαιοντολογικές θέσεις της Κύπρου, καθώς εκεί έχουν βρεθεί μερικές από τις αρχαιότερες γνωστές ενδείξεις ανθρώπινης παρουσίας στο νησί.
Ο Αετόκρεμμος βρίσκεται σε απόκρημνη παράκτια θέση, περίπου 40 μέτρα πάνω από τη Μεσόγειο, και περιλαμβάνει βραχοσκεπή στην οποία πραγματοποιήθηκαν αρχαιολογικές ανασκαφές. Η περιοχή βρίσκεται εντός της Δυτικής Περιοχής Κυρίαρχων Βάσεων Ακρωτηρίου και η ελεύθερη πρόσβαση στον συγκεκριμένο χώρο είναι περιορισμένη.
Ένας από τους αρχαιότερους αρχαιολογικούς χώρους της Κύπρου
Η μεγάλη σημασία του Αετόκρεμμου οφείλεται κυρίως στα ευρήματα που συνδέονται με την πολύ πρώιμη ανθρώπινη παρουσία στην Κύπρο.
Η θέση χρονολογείται περίπου στο 10.000 π.Χ., δηλαδή πριν από περίπου 12.000 χρόνια, και ανήκει στην προνεολιθική περίοδο. Το Αετόκρεμμος θεωρείται μία από τις βασικές θέσεις για τη μελέτη της πρώιμης κατοίκησης του νησιού και της παρουσίας κυνηγών-τροφοσυλλεκτών πριν από την ανάπτυξη των μεταγενέστερων νεολιθικών αγροτικών κοινωνιών.
Η βραχοσκεπή του Αετόκρεμμου
Ο αρχαιολογικός χώρος βρίσκεται κάτω από μια φυσική βραχοσκεπή σε απότομο παράκτιο γκρεμό.
Οι ανασκαφές κάλυψαν περίπου 40 τετραγωνικά μέτρα και αποκάλυψαν διαφορετικά αρχαιολογικά στρώματα. Μέσα σε αυτά βρέθηκαν λίθινα εργαλεία, κατάλοιπα εστιών και τεράστιες ποσότητες οστών ζώων.
Η θέση είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή στον ίδιο χώρο συνυπάρχουν στοιχεία ανθρώπινης δραστηριότητας και κατάλοιπα ζώων που εξαφανίστηκαν από την Κύπρο στο τέλος του Πλειστοκαίνου.
Οι νάνοι ιπποπόταμοι της Κύπρου
Τα πολυπληθέστερα απολιθωμένα κατάλοιπα του Αετόκρεμμου ανήκουν στον εξαφανισμένο κυπριακό νάνο ιπποπόταμο, που αναφέρεται στη βιβλιογραφία ως Phanourios minutus ή Hippopotamus minor.
Το ζώο ήταν πολύ μικρότερο από τους σημερινούς μεγάλους ιπποπόταμους της Αφρικής και αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του φαινομένου του νησιωτικού νανισμού.
Στον Αετόκρεμμο βρέθηκε εξαιρετικά μεγάλη συγκέντρωση οστών. Επίσημη έκδοση του Τμήματος Αρχαιοτήτων αναφέρει κατάλοιπα που αντιπροσωπεύουν περίπου 500 νάνους ιπποπόταμους, καθιστώντας τη θέση μοναδική για τη μελέτη αυτού του εξαφανισμένου ζώου.
Οι πυγμαίοι ελέφαντες
Μαζί με τους νάνους ιπποπόταμους στην προϊστορική Κύπρο ζούσε και ένας πυγμαίος ελέφαντας, ο Palaeoloxodon cypriotes.
Τα κατάλοιπα ελεφάντων στον Αετόκρεμμο είναι πολύ λιγότερα από εκείνα των ιπποπόταμων. Παρ' όλα αυτά, η παρουσία τους είναι σημαντική για την ανασύσταση της πανίδας που υπήρχε στο νησί πριν από την εξαφάνιση αυτών των μεγάλων ενδημικών θηλαστικών.
Η μικρή σωματική διάσταση τόσο των ελεφάντων όσο και των ιπποπόταμων αποτελεί αποτέλεσμα της μακρόχρονης απομόνωσής τους σε ένα νησιωτικό περιβάλλον με περιορισμένους πόρους.
Άλλα ζώα που βρέθηκαν στον χώρο
Οι ανασκαφές δεν αποκάλυψαν μόνο οστά ιπποπόταμων και ελεφάντων.
Στην πανιδική συλλογή έχουν αναγνωριστεί επίσης κατάλοιπα από πουλιά, ψάρια, χελώνες, φίδια, φρύνους και μικρά θηλαστικά, καθώς και οστά άλλων ζώων.
Η ποικιλία των ευρημάτων παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για το φυσικό περιβάλλον της Κύπρου κατά το τέλος του Πλειστοκαίνου και τις αρχές του Ολοκαίνου.
Τα λίθινα εργαλεία
Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η ανακάλυψη ανθρώπινων κατασκευών.
Στον χώρο βρέθηκαν περίπου 1.000 λίθινα αντικείμενα, μεταξύ των οποίων μικρά ξέστρα και άλλα εργαλεία, καθώς και λίθινα κοσμήματα.
Τα ευρήματα αυτά αποτελούν ισχυρή ένδειξη ανθρώπινης παρουσίας στον Αετόκρεμμο σε μια εξαιρετικά πρώιμη περίοδο της κυπριακής προϊστορίας.
Η παρουσία ανθρώπων τόσο νωρίς έχει ιδιαίτερη σημασία και για την ιστορία της ναυσιπλοΐας στην ανατολική Μεσόγειο, αφού η άφιξή τους στην Κύπρο προϋπέθετε θαλάσσια μετακίνηση.
Τα καμένα οστά
Ένα από τα στοιχεία που προκάλεσαν το μεγαλύτερο επιστημονικό ενδιαφέρον είναι η μεγάλη ποσότητα καμένων οστών.
Σε παλαιότερες αναλύσεις αναφέρεται ότι περίπου το 30% των οστών παρουσίαζε ίχνη καύσης. Παράλληλα, στον χώρο εντοπίστηκαν κατάλοιπα εστιών.
Αυτή η συνύπαρξη ανθρώπινων τεχνουργημάτων, εστιών και οστών εξαφανισμένων ζώων δημιούργησε ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ερωτήματα σχετικά με την πρώιμη ιστορία της Κύπρου.
Κυνήγησαν οι πρώτοι άνθρωποι τους νάνους ιπποπόταμους;
Η σχέση μεταξύ των ανθρώπων του Αετόκρεμμου και των νάνων ιπποπόταμων παραμένει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης.
Η αρχική ερμηνεία συνέδεσε την ανθρώπινη παρουσία με την εκμετάλλευση της εξαφανισμένης πανίδας. Ωστόσο, δεν έχουν εντοπιστεί σαφή ίχνη σφαγής πάνω στα οστά και η ακριβής χρονολογική σχέση μεταξύ ορισμένων ζωικών καταλοίπων και των ανθρώπινων ευρημάτων εξακολουθεί να συζητείται.
Επομένως, δεν είναι ασφαλές να παρουσιάζεται ως αποδεδειγμένο γεγονός ότι οι πρώτοι κάτοικοι τρέφονταν με τους νάνους ιπποπόταμους και τους πυγμαίους ελέφαντες ή ότι προκάλεσαν την εξαφάνισή τους. Υπάρχουν ενδείξεις που οδήγησαν σε αυτή την υπόθεση, αλλά το ζήτημα δεν έχει λυθεί οριστικά.
Αυτό είναι μια σημαντική διόρθωση σε σχέση με την παλαιότερη διατύπωση της σχετικής καταγραφής.
Η εξαφάνιση της ενδημικής μεγαπανίδας
Οι νάνοι ιπποπόταμοι και οι πυγμαίοι ελέφαντες εξαφανίστηκαν από την Κύπρο περίπου στην περίοδο κατά την οποία εμφανίζονται οι πρώτες γνωστές ανθρώπινες παρουσίες.
Αυτό δημιούργησε την υπόθεση ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα μπορεί να συνέβαλε στην εξαφάνισή τους.
Ωστόσο, οι επιστήμονες έχουν εξετάσει και άλλους παράγοντες, όπως περιβαλλοντικές και κλιματικές μεταβολές. Η ακριβής αιτία ή ο συνδυασμός αιτιών της εξαφάνισής τους παραμένει αντικείμενο έρευνας. Η επίσημη αρχαιολογική παρουσίαση του υλικού επισημαίνει ότι ακόμη και η ακριβής χρονολογική συσχέτιση των ανθρώπινων καταλοίπων με τα οστά των πυγμαίων ζώων δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως.
Η σημασία του Αετόκρεμμου για την προϊστορία της Κύπρου
Η ανακάλυψη του Αετόκρεμμου άλλαξε σημαντικά την εικόνα που υπήρχε για την αρχαιότερη ανθρώπινη παρουσία στην Κύπρο.
Έδειξε ότι άνθρωποι είχαν φτάσει στο νησί πολύ πριν από την εγκατάσταση των οργανωμένων νεολιθικών γεωργικών κοινοτήτων.
Οι άνθρωποι αυτοί ήταν κυνηγοί και τροφοσυλλέκτες και η παρουσία τους αποδεικνύει ότι ήδη σε εκείνη την πολύ πρώιμη εποχή υπήρχαν άνθρωποι ικανοί να πραγματοποιούν θαλάσσια ταξίδια στην ανατολική Μεσόγειο.
Η ονομασία Αετόκρεμμος
Η ονομασία Αετόκρεμμος αποδίδει πολύ χαρακτηριστικά τη μορφολογία της τοποθεσίας και μπορεί να αποδοθεί ως «γκρεμός των αετών».
Πρόκειται πράγματι για μια απόκρημνη θέση πάνω από τη θάλασσα, με τους ασβεστολιθικούς γκρεμούς να αποτελούν κυρίαρχο χαρακτηριστικό του τοπίου.
Το Κάβο Γάτα
Ο Αετόκρεμμος βρίσκεται στην ευρύτερη περιοχή του Κάβο Γάτα (Cape Gata), στο νοτιοανατολικό τμήμα της χερσονήσου του Ακρωτηρίου.
Η περιοχή του Κάβο Γάτα συνδέεται επίσης με το γνωστό Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου των Γάτων, ένα από τα ιστορικά θρησκευτικά μνημεία της χερσονήσου.
Η παράδοση του μοναστηριού είναι στενά συνδεδεμένη με τις γάτες και τα φίδια της περιοχής, μια από τις γνωστότερες παραδόσεις του Ακρωτηρίου.
Μεταγενέστερη ανθρώπινη παρουσία
Η σημασία της περιοχής δεν περιορίζεται στην προϊστορία.
Στην ευρύτερη περιοχή του Αετόκρεμμου έχουν εντοπιστεί πολυάριθμα αρχαιολογικά κατάλοιπα μεταγενέστερων εποχών. Στις νότιες ακτές του Ακρωτηρίου έχουν καταγραφεί πάνω από 1.500 λαξευτοί τάφοι και σαρκοφάγοι, που συνδέονται κυρίως με την Ελληνιστική και Ρωμαϊκή περίοδο.
Η παρουσία αρχαιολογικών καταλοίπων διαφορετικών εποχών δείχνει ότι η χερσόνησος εξακολούθησε να έχει ανθρώπινη δραστηριότητα για χιλιάδες χρόνια μετά τους πρώτους προϊστορικούς επισκέπτες της.
Η περιοχή των Βρετανικών Βάσεων
Με την ανεξαρτησία της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1960, το Ηνωμένο Βασίλειο διατήρησε δύο Περιοχές Κυρίαρχων Βάσεων στην Κύπρο. Η χερσόνησος του Ακρωτηρίου αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος της Δυτικής Περιοχής Κυρίαρχων Βάσεων.
Ο αρχαιολογικός χώρος του Αετόκρεμμου βρίσκεται μέσα σε ελεγχόμενη περιοχή των Βάσεων και δεν αποτελεί χώρο ελεύθερης τουριστικής πρόσβασης.
Ένας τόπος εξαιρετικής σημασίας
Ο Αετόκρεμμος είναι ένας από τους τόπους όπου συναντώνται με μοναδικό τρόπο η αρχαιολογία και η παλαιοντολογία της Κύπρου.
Μέσα σε έναν σχετικά μικρό χώρο έχουν βρεθεί ίχνη από τους πρώτους γνωστούς ανθρώπους του νησιού μαζί με τεράστιες συγκεντρώσεις οστών της εξαφανισμένης κυπριακής πανίδας.
Η σημασία του ξεπερνά τα όρια της Κύπρου, καθώς συμβάλλει στη μελέτη της πρώιμης θαλάσσιας μετακίνησης ανθρώπων στην ανατολική Μεσόγειο και στη μεγάλη επιστημονική συζήτηση γύρω από τη σχέση του ανθρώπου με την εξαφάνιση της νησιωτικής μεγαπανίδας.
Συνοπτικά στοιχεία
Ονομασία: Αετόκρεμμος – Akrotiri Aetokremnos
Περιοχή: Κάβο Γάτα, Χερσόνησος Ακρωτηρίου, Λεμεσός
Θέση: Νότια παράκτια περιοχή του Ακρωτηρίου
Μορφή αρχαιολογικού χώρου: Βραχοσκεπή σε απόκρημνο παράκτιο γκρεμό
Ύψος από τη θάλασσα: Περίπου 40 μέτρα
Χρονολόγηση ανθρώπινης παρουσίας: Περίπου 10η χιλιετία π.Χ.
Περίοδος: Προνεολιθική
Κύρια ανθρώπινα ευρήματα: Λίθινα εργαλεία, λίθινα αντικείμενα και κατάλοιπα εστιών
Κύρια ζωικά ευρήματα: Νάνοι ιπποπόταμοι, πυγμαίοι ελέφαντες, πουλιά, ψάρια, χελώνες και άλλα ζώα
Νάνοι ιπποπόταμοι: Κατάλοιπα περίπου 500 ατόμων έχουν αναφερθεί από τον χώρο.
Αρχαιολογική σημασία: Μία από τις αρχαιότερες γνωστές θέσεις ανθρώπινης παρουσίας στην Κύπρο
Σημαντικό επιστημονικό ζήτημα: Η πιθανή σχέση των πρώτων ανθρώπων με την εξαφάνιση της κυπριακής ενδημικής μεγαπανίδας παραμένει υπό συζήτηση.
Μεταγενέστερη αρχαιολογία: Στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν πολυάριθμοι τάφοι και άλλα κατάλοιπα Ελληνιστικών και Ρωμαϊκών χρόνων.
Σημερινό καθεστώς: Βρίσκεται εντός της Δυτικής Περιοχής Κυρίαρχων Βάσεων Ακρωτηρίου και η ελεύθερη πρόσβαση στον χώρο είναι περιορισμένη.
Text: George Konstantinou
The locality of Aetokremnos (Akrotiri Aetokremnos) lies on the southern coast of the Akrotiri Peninsula, in the area of Cape Gata, Limassol District. It is one of the most important archaeological and palaeontological sites in Cyprus, as discoveries made there provide some of the earliest known evidence of human presence on the island.
Aetokremnos occupies a steep coastal location approximately 40 metres above the Mediterranean Sea and includes a rock shelter where archaeological excavations have taken place. The site lies within the Western Sovereign Base Area of Akrotiri, and unrestricted public access to the archaeological locality is limited.
One of the Earliest Archaeological Sites in Cyprus
The exceptional importance of Aetokremnos is primarily connected with evidence of very early human presence in Cyprus.
The site dates to approximately 10,000 BC, around 12,000 years ago, and belongs to the Pre-Neolithic period. Aetokremnos is one of the key sites for studying the earliest occupation of Cyprus and the presence of hunter-gatherers before the establishment of the later Neolithic farming communities.
The Aetokremnos Rock Shelter
The archaeological site is situated beneath a natural rock shelter on a steep coastal cliff.
Excavations covered an area of approximately 40 square metres and revealed different archaeological layers. Stone tools, remains of hearths and very large quantities of animal bones were discovered within these deposits.
The site is particularly significant because evidence of human activity occurs together with remains of animals that became extinct in Cyprus around the end of the Pleistocene.
The Dwarf Hippopotamuses of Cyprus
The most numerous fossil remains discovered at Aetokremnos belong to the extinct Cypriot dwarf hippopotamus, referred to in the scientific literature as Phanourios minutus or Hippopotamus minor.
This animal was considerably smaller than the large hippopotamuses living in Africa today and represents a characteristic example of island dwarfism.
An exceptionally large concentration of bones was found at Aetokremnos. Remains representing approximately 500 dwarf hippopotamuses have been reported from the site, making it particularly important for the study of this extinct Cypriot mammal.
The Pygmy Elephants
Prehistoric Cyprus was also inhabited by a pygmy elephant, Palaeoloxodon cypriotes.
Elephant remains found at Aetokremnos are much less numerous than those of dwarf hippopotamuses. Nevertheless, their presence is important for reconstructing the fauna that inhabited Cyprus before the disappearance of these endemic large mammals.
The reduced body size of both elephants and hippopotamuses developed through their long isolation in an island environment with limited resources.
Other Animals Found at the Site
The excavations revealed more than just hippopotamus and elephant remains.
The faunal assemblage also includes remains of birds, fish, tortoises, snakes, toads and small mammals, as well as other animals.
This variety provides valuable information about the natural environment of Cyprus during the final stages of the Pleistocene and the beginning of the Holocene.
Stone Tools
One of the most important discoveries was evidence of objects made and used by people.
Approximately 1,000 stone artefacts were recovered from the site, including small scrapers and other tools, as well as stone ornaments.
These finds provide strong evidence for human presence at Aetokremnos during a remarkably early period in Cypriot prehistory.
Such an early human presence is also important for understanding the history of navigation in the eastern Mediterranean, because reaching Cyprus necessarily involved a sea crossing.
Burnt Bones
One of the most debated features of Aetokremnos is the large quantity of burnt animal bones.
Earlier analyses reported that approximately 30% of the bones showed evidence of burning. Remains interpreted as hearths were also discovered at the site.
The association of human artefacts, evidence of fire and bones of extinct animals created one of the most important archaeological questions concerning the earliest history of Cyprus.
Did the First People Hunt the Dwarf Hippopotamuses?
The relationship between the people who visited Aetokremnos and the dwarf hippopotamuses remains a subject of scientific debate.
The original interpretation linked human presence with the exploitation of the extinct fauna. However, clear butchery marks have not been identified on the bones, and the precise chronological relationship between some of the animal remains and the evidence of human activity continues to be discussed.
It is therefore not safe to present as established fact that the first people at Aetokremnos hunted or ate the dwarf hippopotamuses and pygmy elephants, or that they were responsible for their extinction.
There is evidence that led researchers to investigate this possibility, but the question has not been conclusively resolved.
The Extinction of Cyprus’s Endemic Megafauna
The dwarf hippopotamuses and pygmy elephants disappeared from Cyprus around the broad period when the earliest known human presence appears on the island.
This chronological proximity led to the hypothesis that human activity may have contributed to their extinction.
Other possible factors, including environmental and climatic changes, have also been considered. The exact cause—or combination of causes—behind their disappearance remains a subject of scientific research.
The Importance of Aetokremnos to Cypriot Prehistory
The discovery of Aetokremnos significantly changed our understanding of the earliest human presence in Cyprus.
It demonstrated that people had reached the island long before the establishment of organised Neolithic farming communities.
These early visitors were hunter-gatherers, and their presence shows that people were capable of making sea journeys across the eastern Mediterranean at this remarkably early date.
The Name Aetokremnos
The Greek name Aetokremnos is associated with the dramatic character of the locality and can be translated approximately as “Eagle Cliff.”
The name is particularly appropriate for the landscape, as the archaeological locality occupies a steep position overlooking the sea, where limestone cliffs are a dominant feature.
Cape Gata
Aetokremnos lies in the wider area of Cape Gata, on the southeastern part of the Akrotiri Peninsula.
The Cape Gata area is also associated with the well-known Monastery of Saint Nicholas of the Cats, one of the historic religious monuments of the peninsula.
The monastery is connected with one of Akrotiri’s best-known traditions, concerning the cats that were said to have been used to control the large numbers of snakes in the area.
Later Human Presence
The archaeological importance of the wider area is not limited to prehistory.
Numerous remains belonging to later historical periods have been recorded along the southern coast of Akrotiri. The area contains more than 1,500 rock-cut tombs and sarcophagi, mainly associated with the Hellenistic and Roman periods.
These remains demonstrate that human activity continued in this part of the Akrotiri Peninsula for thousands of years after the earliest prehistoric visitors.
The British Sovereign Base Area
When the Republic of Cyprus became independent in 1960, the United Kingdom retained two Sovereign Base Areas on the island. The Akrotiri Peninsula forms the major part of the Western Sovereign Base Area.
The archaeological locality of Aetokremnos lies within a controlled area of the Bases and is not an unrestricted public tourist site.
A Site of Exceptional Importance
Aetokremnos is one of the places where the archaeology and palaeontology of Cyprus come together in an exceptional way.
Within a relatively small area, evidence associated with some of the earliest known people on the island has been found alongside enormous concentrations of bones belonging to Cyprus’s extinct endemic fauna.
Its importance extends beyond Cyprus because the site contributes to our understanding of early human seafaring in the eastern Mediterranean and to the continuing scientific debate concerning the relationship between humans and the extinction of island megafauna.
Summary
Name: Aetokremnos – Akrotiri Aetokremnos
Location: Cape Gata, Akrotiri Peninsula, Limassol, Cyprus
Position: Southern coastal area of Akrotiri
Type of archaeological site: Rock shelter on a steep coastal cliff
Elevation above the sea: Approximately 40 metres
Dating of human presence: Approximately 10th millennium BC
Period: Pre-Neolithic
Main human-related finds: Stone tools, other stone artefacts and remains of hearths
Main animal remains: Dwarf hippopotamuses, pygmy elephants, birds, fish, tortoises and other animals
Dwarf hippopotamuses: Remains representing approximately 500 individuals have been reported from the site
Archaeological importance: One of the earliest known sites of human presence in Cyprus
Important scientific question: The possible relationship between the earliest human visitors and the extinction of Cyprus’s endemic megafauna remains debated
Later archaeology: Numerous tombs and other remains dating mainly to the Hellenistic and Roman periods occur in the wider area
Present status: Located within the Western Sovereign Base Area of Akrotiri, with unrestricted access to the archaeological site limited.
No comments:
Post a Comment