See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Η τοποθεσία Αετόκρεμμοςτου Ακρωτηρίου Κάβο Γάτα
Ο Φάρος στο νησί Καστελλέττα στα νησιά Κλείδες στο ακρωτήρι του Αποστόλου Αντρέα
Ο φάρος στο λιμανάκι της Κερύνειας - The lighthouse in the port of Kyrenia
Ο μεταλλικός φάρος στο Ακρωτήριο Κορμακίτη και τα παλαιά κτίρια του φαροφύλακα - The metal lighthouse at Akrotiri Kormakiti and the old buildings of the lighthouse keeper
Photos 11/12/2009 by George Konstantinou
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Στο Ακρωτήριο Γάτα (Cape Gata), στο νοτιοανατολικό άκρο της χερσονήσου του Ακρωτηρίου στη Λεμεσό, βρίσκεται ένας από τους παλαιότερους σωζόμενους φάρους της Κύπρου. Ο ιστορικός φάρος δεσπόζει πάνω από την απόκρημνη ακτή, σε μια περιοχή που συνδυάζει ναυτική ιστορία, αρχαιολογικό ενδιαφέρον και ένα ιδιαίτερο παράκτιο τοπίο.
Η θέση βρίσκεται στην περιοχή Αετόκρεμμος, κοντά στο νοτιότερο άκρο της Κύπρου, και σήμερα περιλαμβάνεται στη Δυτική Περιοχή Κυρίαρχων Βάσεων Ακρωτηρίου. Η περιοχή γύρω από τον φάρο είναι ελεγχόμενη και δεν επιτρέπεται η ελεύθερη πρόσβαση.
Ένας από τους παλαιότερους φάρους της Κύπρου
Ο φάρος του Ακρωτηρίου Γάτα έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία. Σύμφωνα με τις διεθνείς καταγραφές φάρων, κατασκευάστηκε το 1864, όταν η Κύπρος βρισκόταν ακόμη υπό οθωμανική διοίκηση.
Αυτό είναι ένα σημαντικό στοιχείο για την ιστορία του μνημείου: παρόλο που ο φάρος χρησιμοποιήθηκε για πολλές δεκαετίες κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας, η αρχική κατασκευή του προηγείται της έναρξης της βρετανικής διοίκησης της Κύπρου το 1878.
Επομένως, δεν είναι ακριβές να χαρακτηρίζεται η αρχική κατασκευή ως φάρος που κτίστηκε επί Αγγλοκρατίας. Αντίθετα, αποτελεί έναν από τους λίγους σωζόμενους φάρους της Κύπρου που ανάγονται στην ύστερη Οθωμανική περίοδο.
Η μορφή του ιστορικού φάρου
Ο παλαιός φάρος αποτελείται από έναν οκταγωνικό κυλινδρικό πύργο από λιθοδομή, ύψους περίπου 8 μέτρων, με εξώστη και φανό στην κορυφή.
Ο πύργος είναι ενσωματωμένος σε μονώροφο λιθόκτιστο κτίριο που χρησίμευε ως κατοικία του φαροφύλακα. Αρχικά ο φάρος ήταν βαμμένος λευκός.
Ο συνδυασμός του πύργου με την κατοικία του φαροφύλακα είναι χαρακτηριστικός των παλαιών φαρικών σταθμών, όταν η λειτουργία και η συντήρηση του φωτός απαιτούσαν συνεχή ανθρώπινη παρουσία.
Η σημασία της θέσης
Η επιλογή του Ακρωτηρίου Γάτα για την εγκατάσταση φάρου δεν ήταν τυχαία.
Η χερσόνησος του Ακρωτηρίου προβάλλει βαθιά στη θάλασσα νότια της Λεμεσού και το Cape Gata βρίσκεται στο νοτιοανατολικό τμήμα της. Τα πλοία που κινούνταν κατά μήκος των νότιων ακτών της Κύπρου έπρεπε να γνωρίζουν με ακρίβεια τη θέση αυτού του προεξέχοντος ακρωτηρίου.
Πριν από την εμφάνιση των σύγχρονων ηλεκτρονικών συστημάτων πλοήγησης, οι φάροι αποτελούσαν βασικά σημεία προσανατολισμού, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της νύχτας ή σε συνθήκες περιορισμένης ορατότητας.
Ο φαροφύλακας
Η λειτουργία ενός φάρου τον 19ο και για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα απαιτούσε τακτική ανθρώπινη παρουσία.
Ο φαροφύλακας ήταν υπεύθυνος για τη λειτουργία και τη συντήρηση του φωτιστικού μηχανισμού και του υπόλοιπου εξοπλισμού. Η κατοικία που είναι ενσωματωμένη στον φαρικό σταθμό μαρτυρεί αυτή την παλαιότερη μορφή λειτουργίας.
Η ζωή σε ένα τόσο απομονωμένο και εκτεθειμένο σημείο θα ήταν ιδιαίτερα διαφορετική από τη ζωή σε έναν φάρο κοντά σε πόλη ή οργανωμένο λιμάνι. Η θάλασσα, οι δυνατοί άνεμοι και η σχετική απομόνωση αποτελούσαν μέρος της καθημερινότητας του σταθμού.
Από την Οθωμανική περίοδο στην Αγγλοκρατία
Όταν η διοίκηση της Κύπρου πέρασε στους Βρετανούς το 1878, ο φάρος υπήρχε ήδη.
Κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας εντάχθηκε στο σύστημα ναυτικών βοηθημάτων που εξυπηρετούσαν τη ναυσιπλοΐα γύρω από την Κύπρο. Για τον λόγο αυτό η ιστορία του συνδέεται στενά και με τη βρετανική περίοδο, παρόλο που η αρχική του κατασκευή είναι παλαιότερη.
Ο φάρος αποτελεί επομένως ένα ενδιαφέρον παράδειγμα ναυτικής υποδομής που πέρασε μέσα από διαφορετικές διοικητικές περιόδους της νεότερης ιστορίας του νησιού.
Το σημερινό ναυτιλιακό φως
Ο ιστορικός πύργος δεν λειτουργεί πλέον ως το κύριο ενεργό φως. Σήμερα υπάρχει νεότερο ενεργό ναυτιλιακό φως κοντά στην παλαιά κατασκευή.
Το σύγχρονο φως βρίσκεται σε εστιακό ύψος περίπου 58 μέτρων πάνω από τη θάλασσα και εκπέμπει μία λευκή αναλαμπή κάθε 5 δευτερόλεπτα. Η καταγεγραμμένη εμβέλειά του είναι περίπου 15 ναυτικά μίλια.
Στους διεθνείς καταλόγους ναυτικών φώτων καταγράφεται με Admiralty number E5876 και NGA number 20856.
Έτσι, η λειτουργία του σημείου ως βοήθημα ναυσιπλοΐας συνεχίζεται, ακόμη και αν ο ιστορικός πέτρινος φάρος έχει πλέον χάσει την αρχική ενεργή λειτουργία του.
Η κατάσταση του παλαιού φάρου
Ο παλαιός φάρος εξακολουθεί να σώζεται, όμως διεθνείς καταγραφές τον χαρακτηρίζουν ως μνημείο που έχει υποστεί σημαντική φθορά και χρειάζεται συντήρηση.
Η διατήρησή του έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς πρόκειται για κατασκευή ηλικίας άνω των 160 ετών και για ένα από τα λιγοστά σωζόμενα παραδείγματα της παλαιότερης ιστορίας των φάρων της Κύπρου.
Ο πύργος και η κατοικία του φαροφύλακα αποτελούν ένα ενιαίο ιστορικό σύνολο που μαρτυρεί τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονταν οι φαρικοί σταθμοί πριν από την αυτοματοποίηση.
Η τοποθεσία Αετόκρεμμος
Ο φάρος βρίσκεται στην ευρύτερη περιοχή του Αετόκρεμμου, μια τοποθεσία με εξαιρετική αρχαιολογική και παλαιοντολογική σημασία.
Εδώ βρίσκεται η γνωστή προνεολιθική θέση Akrotiri Aetokremnos, όπου έχουν εντοπιστεί πολύ πρώιμα ίχνη ανθρώπινης παρουσίας στην Κύπρο μαζί με μεγάλες συγκεντρώσεις οστών εξαφανισμένων νάνων ιπποπόταμων και κατάλοιπα πυγμαίων ελεφάντων.
Έτσι, στην ίδια ευρύτερη παράκτια περιοχή συνυπάρχουν κατάλοιπα από εντελώς διαφορετικές περιόδους της ιστορίας της Κύπρου: από την προϊστορία μέχρι τη νεότερη ναυτική ιστορία.
Το Ακρωτήριο Γάτα
Η ονομασία Κάβο Γάτα ή Ακρωτήριο Γάτα συνδέεται στενά με την ιστορία και την παράδοση της περιοχής του Ακρωτηρίου.
Σε μικρότερη απόσταση προς το εσωτερικό βρίσκεται το ιστορικό Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου των Γάτων, το οποίο σύμφωνα με την παράδοση συνδέεται με την Αγία Ελένη και με την εισαγωγή γάτων στην περιοχή για την αντιμετώπιση των πολλών φιδιών. Η παράδοση αυτή έδωσε στο μοναστήρι τη χαρακτηριστική ονομασία «των Γάτων».
Το ακρωτήριο, το μοναστήρι και η ευρύτερη περιοχή διατηρούν έτσι μια ιδιαίτερη θέση στην ιστορική και λαϊκή παράδοση του Ακρωτηρίου.
Η περιοχή των Βρετανικών Βάσεων
Με την ανεξαρτησία της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1960, το Ηνωμένο Βασίλειο διατήρησε στην Κύπρο τις δύο Περιοχές Κυρίαρχων Βάσεων Ακρωτηρίου και Δεκέλειας.
Το Ακρωτήριο Γάτα βρίσκεται μέσα στη Δυτική Περιοχή Κυρίαρχων Βάσεων Ακρωτηρίου.
Ο ίδιος ο φάρος βρίσκεται σε κλειστή και ελεγχόμενη περιοχή, όπου δεν επιτρέπεται η ελεύθερη πρόσβαση του κοινού.
Ένα σημαντικό μνημείο της ναυτικής ιστορίας της Κύπρου
Ο φάρος του Ακρωτηρίου Γάτα αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον κατάλοιπο της ναυτικής ιστορίας του νησιού.
Η κατασκευή του το 1864, η μεταγενέστερη λειτουργία του κατά την Αγγλοκρατία, η κατοικία του φαροφύλακα και η συνέχιση της ναυτιλιακής σηματοδότησης της περιοχής με νεότερο φως δημιουργούν μια ιστορική συνέχεια που ξεπερνά τον ενάμιση αιώνα.
Παράλληλα, η απομονωμένη θέση του πάνω από τη θάλασσα και η γειτνίασή του με τον Αετόκρεμμο κάνουν το σημείο μοναδικό: ένας παλαιός φάρος σε μια περιοχή όπου η ανθρώπινη παρουσία έχει αφήσει ίχνη από την απώτατη προϊστορία μέχρι τη σύγχρονη εποχή.
Συνοπτικά στοιχεία
Ονομασία: Φάρος Ακρωτηρίου Γάτα – Cape Gata Lighthouse
Τοποθεσία: Ακρωτήριο Γάτα, χερσόνησος Ακρωτηρίου, Λεμεσός, Κύπρος
Ευρύτερη τοποθεσία: Αετόκρεμμος
Χρονολογία κατασκευής: 1864
Ιστορική περίοδος κατασκευής: Οθωμανική περίοδος
Μορφή παλαιού φάρου: Οκταγωνικός λιθόκτιστος πύργος με φανό και εξώστη
Ύψος παλαιού πύργου: Περίπου 8 μέτρα
Κατοικία φαροφύλακα: Μονώροφο λιθόκτιστο κτίριο ενσωματωμένο στον πύργο
Σημερινή λειτουργία ιστορικού πύργου: Ανενεργός ως κύριο ναυτιλιακό φως
Νεότερο ενεργό φως: Βρίσκεται κοντά στον ιστορικό φάρο
Εστιακό ύψος ενεργού φωτός: Περίπου 58 μέτρα
Χαρακτηριστικό: Μία λευκή αναλαμπή κάθε 5 δευτερόλεπτα
Εμβέλεια: Περίπου 15 ναυτικά μίλια
Admiralty number: E5876
NGA number: 20856
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον: Ένας από τους παλαιότερους σωζόμενους φάρους της Κύπρου
Σημερινό καθεστώς περιοχής: Εντός της Δυτικής Περιοχής Κυρίαρχων Βάσεων Ακρωτηρίου
Πρόσβαση: Ο φάρος βρίσκεται σε κλειστή περιοχή όπου δεν επιτρέπεται η ελεύθερη πρόσβαση.
Text: George Konstantinou
At Cape Gata, at the southeastern end of the Akrotiri Peninsula in Limassol, stands one of the oldest surviving lighthouses in Cyprus. The historic lighthouse overlooks the rugged coastline in an area that combines maritime history, archaeological importance and a distinctive coastal landscape.
The lighthouse is situated in the wider Aetokremnos area, near the southern extremity of Cyprus, and today lies within the Western Sovereign Base Area of Akrotiri. The area around the lighthouse is controlled, and unrestricted public access is not permitted.
One of the Oldest Lighthouses in Cyprus
The Cape Gata Lighthouse is of particular historical importance. According to international lighthouse records, it was constructed in 1864, when Cyprus was still under Ottoman administration.
This is an important detail in the history of the monument. Although the lighthouse remained in use for many decades during the British period, its original construction predates the beginning of British administration in Cyprus in 1878.
It should therefore not be described as a lighthouse originally built during British rule. Instead, it is one of the few surviving lighthouses in Cyprus dating from the late Ottoman period.
The Structure of the Historic Lighthouse
The old lighthouse consists of an octagonal masonry tower, approximately 8 metres high, with a gallery and lantern at the top.
The tower is incorporated into a single-storey stone building that served as the lighthouse keeper’s residence. The lighthouse was originally painted white.
The combination of the tower and the keeper’s residence is characteristic of historic lighthouse stations from a period when the operation and maintenance of the light required a permanent human presence.
The Importance of Its Location
The selection of Cape Gata as the site for a lighthouse was not accidental.
The Akrotiri Peninsula projects far into the sea south of Limassol, and Cape Gata occupies its southeastern part. Ships travelling along the southern coast of Cyprus needed to identify the position of this prominent cape accurately.
Before the development of modern electronic navigation systems, lighthouses served as essential reference points for sailors, particularly at night or during conditions of reduced visibility.
The Lighthouse Keeper
Operating a lighthouse during the 19th and much of the 20th century required regular human presence.
The lighthouse keeper was responsible for operating and maintaining the lighting mechanism and other equipment. The residence incorporated into the lighthouse station is evidence of this earlier method of operation.
Life at such an isolated and exposed location would have been very different from that at a lighthouse situated near a town or organised harbour. The sea, strong winds and relative isolation formed part of everyday life at the station.
From the Ottoman Period to British Rule
When the administration of Cyprus passed to the British in 1878, the lighthouse was already in existence.
During the British period, it became part of the system of navigational aids serving shipping around Cyprus. Its history is therefore closely associated with British rule, even though the original structure is older.
The lighthouse consequently represents an interesting example of maritime infrastructure that continued to serve Cyprus through different administrative periods in the island’s modern history.
The Present Navigational Light
The historic tower no longer serves as the principal active light. Today, a newer active navigational light operates close to the old structure.
The modern light has a focal height of approximately 58 metres above sea level and displays one white flash every five seconds. Its recorded range is approximately 15 nautical miles.
In international lists of navigational lights, it is recorded under Admiralty number E5876 and NGA number 20856.
The location therefore continues to serve an important navigational function, even though the historic stone lighthouse no longer performs its original role as the principal light.
The Condition of the Old Lighthouse
The old lighthouse still survives, although international lighthouse records have noted deterioration of the historic structure and the need for maintenance.
Its preservation is particularly important because the building is more than 160 years old and represents one of the surviving examples of the early history of lighthouses in Cyprus.
The tower and the lighthouse keeper’s residence form a single historic complex illustrating how lighthouse stations were organised before automation.
The Aetokremnos Locality
The lighthouse stands in the wider Aetokremnos area, a locality of exceptional archaeological and palaeontological importance.
Nearby is the famous Pre-Neolithic site of Akrotiri Aetokremnos, where very early evidence of human presence in Cyprus has been discovered together with large concentrations of bones belonging to extinct dwarf hippopotamuses and remains of pygmy elephants.
The same wider coastal landscape therefore preserves evidence from completely different periods of Cypriot history, from deep prehistory to the island’s more recent maritime heritage.
Cape Gata
The name Cape Gata is closely associated with the history and traditions of the Akrotiri area.
A short distance inland stands the historic Monastery of Saint Nicholas of the Cats, traditionally associated with Saint Helena and the introduction of cats into the area to control the large numbers of snakes. This tradition gave the monastery its distinctive name, “of the Cats.”
The cape, monastery and surrounding landscape therefore occupy a distinctive place in the historical and traditional heritage of Akrotiri.
The British Sovereign Base Area
When the Republic of Cyprus became independent in 1960, the United Kingdom retained the two Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia.
Cape Gata lies within the Western Sovereign Base Area of Akrotiri.
The lighthouse itself is situated within a closed and controlled area, and unrestricted public access is not permitted.
An Important Monument of Cyprus’s Maritime History
The Cape Gata Lighthouse is an important surviving element of the island’s maritime history.
Its construction in 1864, its continued use during the British period, the surviving lighthouse keeper’s residence and the continuation of navigational signalling at the site through a newer light create a historical continuity extending for more than a century and a half.
Its isolated position above the sea and its proximity to Aetokremnos make the locality particularly remarkable: a historic lighthouse standing in an area where evidence of human presence extends from the distant prehistoric past to modern times.
Summary
Name: Cape Gata Lighthouse
Location: Cape Gata, Akrotiri Peninsula, Limassol, Cyprus
Wider locality: Aetokremnos
Date of construction: 1864
Historical period of construction: Ottoman period
Old lighthouse structure: Octagonal masonry tower with gallery and lantern
Height of old tower: Approximately 8 metres
Lighthouse keeper’s residence: Single-storey stone building incorporated into the lighthouse complex
Present function of historic tower: No longer the principal active navigational light
Newer active light: Located close to the historic lighthouse
Focal height of active light: Approximately 58 metres above sea level
Light characteristic: One white flash every 5 seconds
Range: Approximately 15 nautical miles
Admiralty number: E5876
NGA number: 20856
Historical importance: One of the oldest surviving lighthouses in Cyprus
Present status of the area: Within the Western Sovereign Base Area of Akrotiri
Access: The lighthouse is situated in a controlled area where unrestricted public access is not permitted.
No comments:
Post a Comment