Translate

Monday, 30 December 2019

Φράγμα Καλοπαναγιώτη και Κοιλάδα Μαραθάσας – Τρόοδος, Κύπρος Kalopanagiotis Dam and Marathasa Valley – Troodos, Cyprus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Το Φράγμα Καλοπαναγιώτη βρίσκεται στον ποταμό Σέτραχο, στο χαμηλότερο τμήμα της καταπράσινης Κοιλάδας Μαραθάσας. Περιβάλλεται από απότομες βουνοπλαγιές, πευκοδάση, παραποτάμια βλάστηση, παλιούς οπωρώνες και μικρές καλλιεργημένες αναβαθμίδες.

Παρόλο που είναι ένα από τα μικρότερα φράγματα της Κύπρου, αποτελεί σημαντικό τοπικό αρδευτικό έργο και χαρακτηριστικό στοιχείο του τοπίου της Μαραθάσας. Η τεχνητή λίμνη, ο Σέτραχος και οι παραδοσιακοί οικισμοί συνθέτουν ένα τοπίο στο οποίο η φύση, το νερό και η ανθρώπινη ιστορία παραμένουν στενά συνδεδεμένα.

Θέση του φράγματος

Το φράγμα βρίσκεται βόρεια του Καλοπαναγιώτη, σε μικρή απόσταση από τον δρόμο που συνδέει την Κοιλάδα Μαραθάσας με τον Ορκόντα και την Κοιλάδα της Σολέας.

Διοικητικά βρίσκεται στην επαρχία Λευκωσίας, σε υψόμετρο περίπου 550–580 μέτρων. Η δεξαμενή καταλαμβάνει μια στενή κοιλάδα ανάμεσα σε απότομες πλαγιές, γεγονός που της προσδίδει βαθιά και επιμήκη μορφή.

Κατασκευή και τεχνικά χαρακτηριστικά

Το Φράγμα Καλοπαναγιώτη κατασκευάστηκε από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων και τέθηκε σε λειτουργία το 1966. Πρόκειται για χωμάτινο φράγμα κτισμένο πάνω στην κοίτη του ποταμού Σέτραχου.

Σύμφωνα με τον επίσημο κατάλογο του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων:

  • Έτος λειτουργίας: 1966
  • Ποταμός: Σέτραχος ή ποταμός Μαραθάσας
  • Τύπος φράγματος: Χωμάτινο
  • Ύψος: 40 μέτρα
  • Συνολική χωρητικότητα: 363.000 κυβικά μέτρα νερού
  • Κύριος σκοπός: Τοπική άρδευση
  • Επαρχία: Λευκωσία

Σε ορισμένες μη επίσημες πηγές αναφέρονται διαφορετικά στοιχεία για το ύψος ή τη χωρητικότητα του φράγματος. Τα επίσημα δεδομένα του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων είναι 40 μέτρα ύψος και 363.000 κυβικά μέτρα χωρητικότητα.

Ο ποταμός Σέτραχος

Ο Σέτραχος, γνωστός και ως ποταμός της Μαραθάσας, πηγάζει από τις βόρειες και βορειοδυτικές πλαγιές της οροσειράς του Τροόδους. Διασχίζει ή περνά κοντά από τον Πρόδρομο, τον Πεδουλά, τον Μουτουλλά, τον Καλοπαναγιώτη και τον Οίκο.

Συνεχίζει βορειότερα προς την περιοχή της Λεύκας και καταλήγει στον Κόλπο της Μόρφου. Η ροή του παρουσιάζει έντονες εποχικές διακυμάνσεις. Είναι ισχυρότερη κατά τους βροχερούς χειμερινούς μήνες και την περίοδο τήξης του χιονιού, ενώ μειώνεται σημαντικά κατά το ξηρό καλοκαίρι.

Ο ποταμός υπήρξε ζωτικής σημασίας για τους κατοίκους της Μαραθάσας. Τα νερά του χρησιμοποιούνταν για:

  • άρδευση οπωρώνων και λαχανόκηπων,
  • λειτουργία νερόμυλων,
  • ύδρευση ανθρώπων και ζώων,
  • τροφοδοσία αυλακιών και παραδοσιακών συστημάτων άρδευσης,
  • συντήρηση της παραποτάμιας βλάστησης.

Ο σκοπός του φράγματος

Ο κύριος σκοπός κατασκευής του φράγματος ήταν η αποθήκευση των χειμερινών απορροών του Σέτραχου για την τοπική άρδευση.

Η Μαραθάσα είναι μια ορεινή γεωργική περιοχή με περιορισμένες επίπεδες εκτάσεις. Για να αξιοποιήσουν τις απότομες πλαγιές, οι κάτοικοι δημιούργησαν αναβαθμίδες, γνωστές στην Κύπρο ως δόμες. Η διαθεσιμότητα αρδευτικού νερού ήταν απαραίτητη για τη διατήρηση των οπωρώνων, ιδιαίτερα κατά τους θερμούς και ξηρούς μήνες.

Λόγω της μικρής χωρητικότητάς του, το φράγμα γεμίζει και υπερχειλίζει σχετικά συχνά κατά τους βροχερούς χειμώνες. Η πληρότητά του, όμως, εξαρτάται πάντοτε από τις βροχοπτώσεις και τις χιονοπτώσεις στην ορεινή λεκάνη απορροής.

Η Κοιλάδα Μαραθάσας

Η Μαραθάσα βρίσκεται στις βόρειες και βορειοδυτικές πλαγιές του Τροόδους και εκτείνεται στις επαρχίες Λευκωσίας και Λεμεσού. Θεωρείται η ψηλότερη κατοικημένη κοιλάδα της Κύπρου.

Από τον Πρόδρομο και τον Πεδουλά, στα μεγαλύτερα υψόμετρα, η κοιλάδα κατεβαίνει σταδιακά προς τον Μουτουλλά, τον Καλοπαναγιώτη, τον Οίκο και τον Ορκόντα. Οι απότομες πλαγιές, τα βαθιά ρεύματα και οι μικρές καλλιεργημένες εκτάσεις έχουν καθορίσει την αρχιτεκτονική και τον τρόπο ζωής των ορεινών κοινοτήτων.

Η ονομασία «Μαραθάσα» συνδέεται πιθανότατα με τον μάραθο, Foeniculum vulgare, ένα αρωματικό φυτό που απαντά στην Κύπρο. Ωστόσο, η ακριβής ιστορική προέλευση του τοπωνυμίου δεν είναι απολύτως τεκμηριωμένη.

Τα χωριά της Μαραθάσας

Τα γεωγραφικά όρια της Μαραθάσας παρουσιάζουν μικρές διαφοροποιήσεις ανάλογα με την πηγή. Στην ευρύτερη περιοχή συνήθως περιλαμβάνονται τα χωριά:

  • Πρόδρομος,
  • Πεδουλάς,
  • Μουτουλλάς,
  • Καλοπαναγιώτης,
  • Οίκος Μαραθάσας,
  • Γερακιές,
  • Τσακκίστρα,
  • Κάμπος της Τσακκίστρας,
  • Μηλικούρι,
  • Λεμύθου,
  • Τρεις Ελιές,
  • Καμινάρια,
  • Παλιόμυλος,
  • Άγιος Δημήτριος.

Οι οικισμοί είναι κτισμένοι αμφιθεατρικά πάνω στις πλαγιές ή κατά μήκος των ποτάμιων κοιλάδων. Τα παλιά σπίτια διαθέτουν πέτρινους τοίχους, κεραμοσκεπές, ξύλινα μπαλκόνια, αυλές και στενά λιθόστρωτα δρομάκια.

Ο Καλοπαναγιώτης

Ο Καλοπαναγιώτης είναι κτισμένος αμφιθεατρικά στις πλαγιές του Σέτραχου. Οι συνοικίες και τα σπίτια του αναπτύσσονται σε διαφορετικά επίπεδα, ακολουθώντας τη φυσική μορφολογία της κοιλάδας.

Το χωριό διατήρησε σημαντικό μέρος της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής του και εξελίχθηκε σε ένα από τα γνωστότερα κέντρα αγροτουρισμού της Κύπρου. Παλιά σπίτια αποκαταστάθηκαν και μετατράπηκαν σε καταλύματα, χωρίς να χαθεί η γενική εικόνα του ιστορικού οικισμού.

Η ονομασία του χωριού συνδέεται παραδοσιακά με έναν από τους πρώτους κατοίκους του, τον Παναγιώτη. Η προσθήκη του «καλός» λέγεται ότι χρησιμοποιήθηκε για να τον διακρίνει από κάποιο άλλο πρόσωπο με το ίδιο όνομα, αλλά η εξήγηση αυτή ανήκει κυρίως στην τοπική παράδοση.

Οι θειούχες πηγές

Ο Καλοπαναγιώτης είναι γνωστός από παλιά για τις θειούχες ιαματικές πηγές του. Τα νερά αναβλύζουν κοντά στην κοίτη του Σέτραχου και χαρακτηρίζονται από την παρουσία διαλυμένων θειούχων ενώσεων και άλλων μεταλλικών στοιχείων.

Η παρουσία των πηγών συνδέεται με τη γεωλογία και την κυκλοφορία του υπόγειου νερού μέσα στα πετρώματα του Τροόδους. Για αιώνες οι κάτοικοι και οι επισκέπτες χρησιμοποιούσαν τα νερά για λουτροθεραπεία και τα θεωρούσαν ευεργετικά για δερματικές, ρευματικές και άλλες παθήσεις.

Οι σχετικές θεραπευτικές ιδιότητες ανήκουν στην ιστορική και λαϊκή χρήση των πηγών και δεν πρέπει να αντικαθιστούν την ιατρική διάγνωση ή θεραπεία.

Μονή Αγίου Ιωάννη του Λαμπαδιστή

Στην ανατολική όχθη του Σέτραχου βρίσκεται το μοναστηριακό συγκρότημα του Αγίου Ιωάννη του Λαμπαδιστή, ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της Κύπρου.

Το συγκρότημα περιλαμβάνει τρεις ενωμένους ναούς:

  • τον ναό του Αγίου Ηρακλειδίου,
  • τον ναό του Αγίου Ιωάννη του Λαμπαδιστή,
  • το Λατινικό Παρεκκλήσι.

Οι τοιχογραφίες του χρονολογούνται από διαφορετικές περιόδους, από τον 11ο έως τον 15ο αιώνα, και παρουσιάζουν τη διαχρονική εξέλιξη της βυζαντινής και μεταβυζαντινής τέχνης στην Κύπρο.

Το συγκρότημα περιλαμβάνεται στις Τοιχογραφημένες Εκκλησίες της Περιοχής Τροόδους, οι οποίες έχουν εγγραφεί στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Το ενετικό γεφύρι

Κάτω από τη Μονή του Αγίου Ιωάννη του Λαμπαδιστή βρίσκεται ένα μονότοξο πέτρινο γεφύρι, το οποίο χρονολογείται στον 16ο αιώνα και είναι γνωστό ως ενετικό γεφύρι του Καλοπαναγιώτη.

Το γεφύρι κατασκευάστηκε από τοπική πέτρα και για αιώνες αποτελούσε τη βασική σύνδεση ανάμεσα στο χωριό, τη μονή, τις πηγές και τις καλλιέργειες της απέναντι όχθης. Ενσωματώνεται αρμονικά στο παραποτάμιο τοπίο του Σέτραχου.

Ο νερόμυλος του Κύκκου

Περίπου ένα χιλιόμετρο από το μοναστηριακό συγκρότημα βρίσκεται ο παλιός νερόμυλος του Κύκκου. Αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της προβιομηχανικής αρχιτεκτονικής και της αξιοποίησης της δύναμης του νερού.

Το νερό διοχετευόταν μέσω αυλακιού και έπεφτε με πίεση πάνω στον μηχανισμό του μύλου, θέτοντας σε κίνηση τις μυλόπετρες. Εκεί αλέθονταν κυρίως σιτηρά για τις ανάγκες των κατοίκων και των μοναστηριακών κτημάτων.

Ο νερόμυλος έχει αναγνωριστεί ως μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς από το Τμήμα Αρχαιοτήτων.

Τα άλλα μνημεία της Μαραθάσας

Η κοιλάδα φιλοξενεί μερικά από τα σημαντικότερα ξυλόστεγα και τοιχογραφημένα μνημεία του Τροόδους.

Στον Μουτουλλά βρίσκεται η Παναγία του Μουτουλλά, η οποία ανεγέρθηκε και τοιχογραφήθηκε γύρω στο 1280. Στον Πεδουλά βρίσκεται ο ναός του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, με τοιχογραφίες του 1474. Και οι δύο ναοί περιλαμβάνονται, μαζί με τον Άγιο Ιωάννη τον Λαμπαδιστή, στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Στην ευρύτερη Μαραθάσα βρίσκονται επίσης η Μονή Κύκκου, η Μονή Τροοδίτισσας και μεγάλος αριθμός παλιών εκκλησιών και ξυλόστεγων παρεκκλησιών.

Παραδοσιακή γεωργία

Η γεωργία της Μαραθάσας αναπτύχθηκε πάνω σε μικρές αναβαθμίδες, συγκρατημένες με ξερολιθιές. Οι κατασκευές αυτές περιορίζουν τη διάβρωση, συγκρατούν το χώμα και επιτρέπουν την καλλιέργεια σε απότομες πλαγιές.

Η κοιλάδα είναι ιδιαίτερα γνωστή για τις κερασιές της. Καλλιεργούνται επίσης:

  • μηλιές,
  • αχλαδιές,
  • ροδακινιές,
  • δαμασκηνιές,
  • βερικοκιές,
  • καρυδιές,
  • αμυγδαλιές,
  • ελιές στα χαμηλότερα υψόμετρα,
  • αμπέλια,
  • φασόλια, πατάτες και άλλα ορεινά λαχανικά.

Η άνοιξη είναι μία από τις ωραιότερες εποχές στην κοιλάδα, όταν οι κερασιές και τα άλλα οπωροφόρα δέντρα γεμίζουν άνθη. Το καλοκαίρι ωριμάζουν τα φρούτα, ενώ το φθινόπωρο τα φυλλοβόλα δέντρα δημιουργούν έντονες χρωματικές αλλαγές.

Οι αμπελώνες και το κρασί

Η αμπελοκαλλιέργεια έχει μακρά ιστορία στη Μαραθάσα. Παλιότερα πολλές οικογένειες διατηρούσαν μικρούς αμπελώνες και παρασκεύαζαν κρασί, ζιβανία, σταφίδες, παλουζέ και σουτζούκο.

Κατά τον 20ό αιώνα, η εγκατάλειψη των ορεινών χωριών και το υψηλό κόστος καλλιέργειας των απότομων αναβαθμίδων οδήγησαν σε περιορισμό των αμπελώνων. Τα τελευταία χρόνια γίνονται προσπάθειες αναβίωσης της αμπελοκαλλιέργειας και της παραγωγής τοπικού κρασιού.

Γεωλογία της κοιλάδας

Η Κοιλάδα Μαραθάσας είναι χαραγμένη στα πετρώματα του Οφιολιθικού Συμπλέγματος του Τροόδους. Τα πετρώματα αυτά αποτελούσαν τμήμα ενός αρχαίου ωκεάνιου φλοιού που σχηματίστηκε πριν από περίπου 92 εκατομμύρια χρόνια.

Η ανύψωση του Τροόδους και η μακρόχρονη δράση των ποταμών δημιούργησαν βαθιές κοιλάδες, απότομες πλαγιές και έντονο ανάγλυφο. Η διάβρωση συνεχίζει να μεταφέρει υλικά προς τις κοίτες των ποταμών και τις χαμηλότερες περιοχές.

Η γεωλογική δομή επηρεάζει επίσης την εμφάνιση πηγών, τη σύσταση των υπόγειων νερών και τη δημιουργία των θειούχων πηγών του Καλοπαναγιώτη.

Δασική βλάστηση

Μεγάλο μέρος της κοιλάδας καλύπτεται από τραχεία πεύκη, Pinus brutia. Στα ψηλότερα σημεία εμφανίζεται η μαύρη πεύκη, Pinus nigra subsp. pallasiana.

Συναντώνται επίσης:

  • λατζιές, Quercus alnifolia,
  • πλατάνια, Platanus orientalis,
  • σκλήδροι, Alnus orientalis,
  • αγριοτριανταφυλλιές,
  • βάτοι,
  • κισσοί,
  • πικροδάφνες στα χαμηλότερα και θερμότερα τμήματα,
  • πολυάριθμα ενδημικά και τοπικά φυτά του Τροόδους.

Κατά μήκος του Σέτραχου αναπτύσσεται πυκνότερη παραποτάμια βλάστηση, η οποία προσφέρει σκιά, συγκρατεί τις όχθες και δημιουργεί καταφύγιο για πολλά είδη ζώων.

Πανίδα

Τα πευκοδάση, οι καλλιέργειες, οι βραχώδεις πλαγιές, ο ποταμός και η τεχνητή λίμνη δημιουργούν διαφορετικούς οικοτόπους σε σχετικά μικρή έκταση.

Στην περιοχή συναντώνται δασόβια και αγροτικά πουλιά, μικρά θηλαστικά, νυχτερίδες, ερπετά, αμφίβια και μεγάλη ποικιλία εντόμων. Η δεξαμενή προσελκύει υδρόβια και παρυδάτια πουλιά, κυρίως κατά τη μετανάστευση ή όταν η στάθμη και οι συνθήκες είναι κατάλληλες.

Η οικολογική αξία της δεξαμενής εξαρτάται από:

  • τη στάθμη του νερού,
  • την ποιότητα του νερού,
  • την παραποτάμια βλάστηση,
  • την ανθρώπινη όχληση,
  • τη χρήση του νερού για άρδευση,
  • τις εποχικές βροχοπτώσεις.

Το φράγμα είναι τεχνητό υδάτινο σώμα και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως φυσική λίμνη ή ως σταθερός μεγάλος υγρότοπος.

Περιβαλλοντικές επιδράσεις του φράγματος

Όπως κάθε φράγμα, το έργο μεταβάλλει τη φυσική ροή του ποταμού. Συγκρατεί νερό και φερτές ύλες, δημιουργεί τεχνητό λιμναίο περιβάλλον και επηρεάζει την ποσότητα του νερού που συνεχίζει προς τα κατάντη.

Παράλληλα, προσφέρει σταθερότερη παροχή για άρδευση και δημιουργεί έναν νέο υδάτινο οικότοπο. Η σωστή διαχείρισή του πρέπει να εξισορροπεί τις γεωργικές ανάγκες με τη διατήρηση μιας επαρκούς ροής στον ποταμό και την προστασία της ποιότητας του νερού.

Ασφάλεια και υπεύθυνη επίσκεψη

Το Φράγμα Καλοπαναγιώτη είναι τεχνικό έργο και όχι οργανωμένος χώρος κολύμβησης. Οι απότομες όχθες, η λάσπη, το βαθύ νερό και οι υδραυλικές κατασκευές μπορούν να είναι επικίνδυνα.

Οι επισκέπτες πρέπει:

  • να αποφεύγουν την είσοδο στο νερό,
  • να μην πλησιάζουν τον υπερχειλιστή όταν υπάρχει έντονη ροή,
  • να μην εγκαταλείπουν σκουπίδια ή πετονιές,
  • να μην ενοχλούν τα πουλιά και τα άλλα ζώα,
  • να αποφεύγουν την καταστροφή της παρόχθιας βλάστησης,
  • να ακολουθούν τις απαγορεύσεις και τους κανονισμούς αλιείας,
  • να σέβονται τις γεωργικές ιδιοκτησίες και τις καλλιέργειες.

Ένα ζωντανό πολιτιστικό τοπίο

Το Φράγμα Καλοπαναγιώτη και η Κοιλάδα Μαραθάσας αποτελούν ένα ενιαίο τοπίο, διαμορφωμένο από το νερό και την ανθρώπινη παρουσία.

Ο Σέτραχος έδωσε ζωή στους οικισμούς, στους οπωρώνες και στους νερόμυλους. Οι κάτοικοι διαμόρφωσαν τις πλαγιές με αναβαθμίδες, έκτισαν πέτρινα σπίτια, γεφύρια, εκκλησίες και μοναστήρια και δημιούργησαν έναν ιδιαίτερο ορεινό πολιτισμό.

Το φράγμα αποτελεί ένα νεότερο κεφάλαιο αυτής της σχέσης. Κατασκευάστηκε για να εξασφαλίσει νερό στις καλλιέργειες, αλλά με την πάροδο του χρόνου ενσωματώθηκε στο τοπίο και απέκτησε αισθητική και οικολογική αξία.

Η προστασία του ποταμού, της δεξαμενής, των δασών, των παραδοσιακών καλλιεργειών και των ιστορικών μνημείων είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της φυσικής και πολιτιστικής ταυτότητας της Μαραθάσας.

Εναέριες λήψεις: 29 Δεκεμβρίου 2019

Πηγές



Kalopanagiotis Dam and Marathasa Valley – Troodos, Cyprus

Text by George Konstantinou

Kalopanagiotis Dam is situated on the Setrachos River, in the lower part of the green Marathasa Valley. It is surrounded by steep mountain slopes, pine forests, riparian vegetation, old orchards and small cultivated terraces.

Although it is one of the smaller dams of Cyprus, it is an important local irrigation project and a characteristic feature of the Marathasa landscape. The reservoir, the Setrachos River and the traditional settlements form a landscape in which nature, water and human history remain closely connected.

Location of the dam

The dam is located north of Kalopanagiotis, a short distance from the road connecting the Marathasa Valley with Orkontas and the Solea Valley.

Administratively, it lies within Nicosia District, at an elevation of approximately 550–580 metres. The reservoir occupies a narrow valley between steep slopes, giving it a deep and elongated form.

Construction and technical characteristics

Kalopanagiotis Dam was constructed by the Water Development Department and became operational in 1966. It is an earthfill dam built across the channel of the Setrachos River.

According to the official catalogue of the Water Development Department:

  • Year of operation: 1966
  • River: Setrachos or Marathasa River
  • Dam type: Earthfill
  • Height: 40 metres
  • Total capacity: 363,000 cubic metres
  • Principal purpose: Local irrigation
  • District: Nicosia

Some unofficial sources provide different figures for the height or capacity of the dam. The official Water Development Department figures are a height of 40 metres and a capacity of 363,000 cubic metres.

The Setrachos River

The Setrachos, also known as the Marathasa River, rises on the northern and north-western slopes of the Troodos mountain range. It flows through or close to Prodromos, Pedoulas, Moutoullas, Kalopanagiotis and Oikos.

It continues northwards towards the Lefka area and eventually reaches Morphou Bay. Its flow varies considerably between seasons. It is strongest during the rainy winter months and the period of snowmelt, while it decreases significantly during the dry summer.

The river has always been vital to the inhabitants of Marathasa. Its water was used for:

  • irrigating orchards and vegetable gardens,
  • operating watermills,
  • supplying people and livestock,
  • feeding channels and traditional irrigation systems,
  • sustaining riparian vegetation.

Purpose of the dam

The principal purpose of the dam was to store the winter flow of the Setrachos for local irrigation.

Marathasa is a mountainous agricultural area with limited level ground. To cultivate its steep slopes, the inhabitants constructed terraces supported by dry-stone walls. The availability of irrigation water was essential for maintaining the orchards, especially during the hot and dry months.

Because of its limited capacity, the dam fills and overflows relatively frequently during rainy winters. Its level, however, always depends on rainfall and snowfall within the mountain catchment.

The Marathasa Valley

Marathasa lies on the northern and north-western slopes of Troodos and extends across parts of Nicosia and Limassol districts. It is considered the highest inhabited valley in Cyprus.

From Prodromos and Pedoulas at the higher elevations, the valley descends gradually towards Moutoullas, Kalopanagiotis, Oikos and Orkontas. Its steep slopes, deep streams and limited cultivated ground have shaped the architecture and way of life of its mountain communities.

The name “Marathasa” is probably connected with fennel, Foeniculum vulgare, an aromatic plant occurring in Cyprus. The exact historical origin of the place name, however, is not fully documented.

Villages of Marathasa

The geographical boundaries of Marathasa vary slightly according to the source. The wider region generally includes:

  • Prodromos,
  • Pedoulas,
  • Moutoullas,
  • Kalopanagiotis,
  • Oikos Marathasas,
  • Gerakies,
  • Tsakistra,
  • Kampos tis Tsakistras,
  • Milikouri,
  • Lemithou,
  • Tris Elies,
  • Kaminaria,
  • Paliomylos,
  • Agios Dimitrios.

The settlements are built in amphitheatrical form on the slopes or along the river valleys. Traditional houses have stone walls, tiled roofs, wooden balconies, courtyards and narrow cobbled lanes.

Kalopanagiotis

Kalopanagiotis is built amphitheatrically on the slopes of the Setrachos Valley. Its neighbourhoods and houses occupy different levels, following the natural form of the landscape.

The village has preserved an important part of its traditional architecture and has developed into one of Cyprus’s best-known agrotourism destinations. Old houses have been restored and converted into accommodation without destroying the general character of the historic settlement.

The village name is traditionally associated with an early resident named Panagiotis. The word kalos, meaning good, is said to have been added to distinguish him from another person bearing the same name. This explanation belongs mainly to local tradition.

Sulphur springs

Kalopanagiotis has long been known for its sulphur springs. The water emerges near the channel of the Setrachos and contains dissolved sulphur compounds and other mineral elements.

The springs are associated with the geology and movement of groundwater through the rocks of Troodos. For centuries, inhabitants and visitors used the water for bathing and considered it beneficial for skin, rheumatic and other conditions.

These healing properties form part of the historical and traditional use of the springs and should not replace professional medical diagnosis or treatment.

Monastery of Agios Ioannis Lampadistis

The monastic complex of Agios Ioannis Lampadistis stands on the eastern bank of the Setrachos and is one of the most important Byzantine monuments in Cyprus.

The complex consists of three connected churches:

  • the Church of Agios Herakleidios,
  • the Church of Agios Ioannis Lampadistis,
  • the Latin Chapel.

Its wall paintings date from different periods between the eleventh and fifteenth centuries and illustrate the development of Byzantine and post-Byzantine art in Cyprus.

The complex is included among the Painted Churches in the Troodos Region, inscribed on the UNESCO World Heritage List.

The Venetian bridge

Below the Monastery of Agios Ioannis Lampadistis stands a single-arched stone bridge dating from the sixteenth century and known as the Venetian Bridge of Kalopanagiotis.

It was constructed from local stone and for centuries provided the principal connection between the village, monastery, springs and cultivated land on the opposite bank. It blends harmoniously into the riparian landscape of the Setrachos.

The Kykkos watermill

Approximately one kilometre from the monastic complex stands the old Kykkos watermill. It is a characteristic example of pre-industrial architecture and the traditional use of water power.

Water was directed through a channel and fell under pressure onto the mill mechanism, turning the millstones. Grain was ground there for the inhabitants and monastic estates.

The watermill has been recognised as a cultural heritage monument by the Cyprus Department of Antiquities.

Other monuments of Marathasa

The valley contains some of the most important wooden-roofed and painted monuments of Troodos.

Panagia tou Moutoulla, built and painted around 1280, stands in Moutoullas. The Church of Archangelos Michael, with wall paintings dating to 1474, is situated in Pedoulas. Both churches are included with Agios Ioannis Lampadistis on the UNESCO World Heritage List.

The wider Marathasa region also contains Kykkos Monastery, Trooditissa Monastery and numerous historic churches and wooden-roofed chapels.

Traditional agriculture

Agriculture in Marathasa developed on small terraces supported by dry-stone walls. These structures reduce erosion, retain soil and make cultivation possible on steep slopes.

The valley is particularly renowned for its cherries. Other cultivated plants include:

  • apples,
  • pears,
  • peaches,
  • plums,
  • apricots,
  • walnuts,
  • almonds,
  • olives at lower elevations,
  • vines,
  • beans, potatoes and other mountain vegetables.

Spring is one of the most beautiful seasons in the valley, when the cherry and other fruit trees are in flower. Fruit ripens during summer, while the deciduous trees produce dramatic colours in autumn.

Vineyards and wine

Viticulture has a long history in Marathasa. In the past, many families maintained small vineyards and produced wine, zivania, raisins, palouzes and soutzoukos.

During the twentieth century, population decline in the mountain villages and the high cost of cultivating steep terraces led to the abandonment of many vineyards. Recent projects are attempting to revive viticulture and local wine production.

Geology of the valley

The Marathasa Valley is carved into rocks of the Troodos Ophiolite Complex. These rocks once formed part of an ancient oceanic crust created approximately 92 million years ago.

The uplift of Troodos and the long-term action of rivers created deep valleys, steep slopes and rugged terrain. Erosion continues to transport material towards the river channels and lower ground.

The geology also influences the occurrence of springs, the composition of groundwater and the formation of the sulphur springs at Kalopanagiotis.

Forest vegetation

Much of the valley is covered by Calabrian pine, Pinus brutia. At higher elevations, black pine, Pinus nigra subsp. pallasiana, occurs.

Other plants include:

  • golden oak, Quercus alnifolia,
  • oriental plane, Platanus orientalis,
  • oriental alder, Alnus orientalis,
  • wild roses,
  • brambles,
  • ivy,
  • oleanders in lower and warmer sections,
  • numerous endemic and local Troodos plants.

Denser riparian vegetation grows along the Setrachos, providing shade, stabilising the riverbanks and creating shelter for many animal species.

Fauna

The pine forests, cultivated land, rocky slopes, river and reservoir create different habitats within a relatively small area.

Woodland and farmland birds, small mammals, bats, reptiles, amphibians and numerous insects occur in the region. The reservoir attracts aquatic and waterside birds, particularly during migration or when water levels and conditions are suitable.

Its ecological value depends on:

  • the water level,
  • water quality,
  • riparian vegetation,
  • human disturbance,
  • the use of water for irrigation,
  • seasonal rainfall.

The reservoir is an artificial water body and should not be described as a natural lake or a permanently extensive wetland.

Environmental effects of the dam

Like every dam, the structure alters the natural flow of the river. It retains water and sediment, creates an artificial lake environment and changes the amount of water continuing downstream.

At the same time, it provides a more reliable supply for irrigation and creates a new aquatic habitat. Its proper management must balance agricultural needs with the maintenance of sufficient river flow and the protection of water quality.

Safety and responsible visiting

Kalopanagiotis Dam is an engineering structure and not an organised swimming area. Steep banks, mud, deep water and hydraulic structures may be dangerous.

Visitors should:

  • avoid entering the water,
  • keep away from the spillway during periods of strong flow,
  • leave no rubbish, hooks or fishing line,
  • avoid disturbing birds and other wildlife,
  • refrain from damaging waterside vegetation,
  • observe all fishing regulations and prohibitions,
  • respect private agricultural land and crops.

A living cultural landscape

Kalopanagiotis Dam and the Marathasa Valley form a unified landscape shaped by water and human presence.

The Setrachos sustained the settlements, orchards and watermills. The inhabitants transformed the slopes with terraces, constructed stone houses, bridges, churches and monasteries and created a distinctive mountain culture.

The dam represents a more recent chapter in this relationship. It was constructed to provide water for cultivation, but over time it became integrated into the landscape and acquired scenic and ecological value.

Protecting the river, reservoir, forests, traditional agriculture and historical monuments is essential for preserving the natural and cultural identity of Marathasa.

Aerial footage: 29 December 2019

Sources

Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες , ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)