See also
Ο φάρος του ακρωτηρίου Γάτα στο νοτιοανατολικό άκρο της χερσονήσου του Ακρωτηρίου Λεμεσού - Cape Gata lighthouse
Φάρος Κάτω Πάφου: Ο αρχαιότερος φάρος της Κύπρου - Lighthouses of Pafos - Cyprus
Photos by George Konstantinou
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Στο γραφικό λιμανάκι της κατεχόμενης Κερύνειας, ένα από τα ιστορικότερα λιμάνια της Κύπρου, βρίσκονται δύο κατασκευές που συνδέονται με διαφορετικές περιόδους της ναυτικής ιστορίας της πόλης: ο παλαιός πέτρινος φάρος στο άκρο του παλιού λιμενοβραχίονα και ο νεότερος φάρος που κατασκευάστηκε αργότερα για την εξυπηρέτηση της ναυσιπλοΐας.
Ο παλαιός φάρος είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικός, καθώς βρίσκεται πάνω σε παλαιότερο αμυντικό πύργο του λιμανιού, γνωστό ως «κούλα». Η ιστορία αυτού του σημείου συνδέεται με την οχύρωση του λιμανιού κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας και με το σύστημα της μεγάλης αλυσίδας που χρησιμοποιούνταν για το κλείσιμο της εισόδου του.
Ο «κούλας» και η άμυνα του λιμανιού
Πριν αποκτήσει τη λειτουργία φάρου, η πέτρινη κατασκευή αποτελούσε μέρος του αμυντικού συστήματος της Κερύνειας.
Κατά την Ενετοκρατία, η είσοδος του λιμανιού μπορούσε να αποκλειστεί με μια μεγάλη σιδερένια αλυσίδα. Η αλυσίδα εκτεινόταν από τον πύργο του λιμανιού προς την απέναντι πλευρά της εισόδου και χρησιμοποιούνταν για να εμποδίζει την είσοδο ανεπιθύμητων ή εχθρικών πλοίων. Η κατασκευή αυτή είναι γνωστή και ως Chain Tower – Πύργος της Αλυσίδας.
Η χρήση αλυσίδων στις εισόδους οχυρωμένων λιμανιών αποτελούσε παλαιά αμυντική πρακτική στη Μεσόγειο. Στην Κερύνεια η θέση του πύργου στην είσοδο του μικρού λιμανιού ήταν ιδανική για αυτόν τον σκοπό.
Από αμυντικός πύργος σε φάρο
Αιώνες αργότερα, όταν η αρχική αμυντική λειτουργία του πύργου είχε πλέον χαθεί, η θέση του μπορούσε να εξυπηρετήσει μια εντελώς διαφορετική ανάγκη: την καθοδήγηση των πλοίων.
Πάνω στην παλαιότερη πέτρινη κατασκευή δημιουργήθηκε ο χαρακτηριστικός φάρος που σώζεται μέχρι σήμερα στο άκρο του παλιού δυτικού λιμενοβραχίονα.
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διάκριση: ο ίδιος ο ενετικός πύργος είναι πολύ παλαιότερος από τον φάρο. Η κατασκευή χρησιμοποιήθηκε αργότερα ως βάση για το ναυτικό φως και γι' αυτό συχνά ολόκληρο το οικοδόμημα αναφέρεται απλώς ως «παλαιός φάρος της Κερύνειας».
Ο παλαιός φάρος του 1907
Η λειτουργία του συγκεκριμένου σημείου ως σύγχρονου φάρου χρονολογείται στο 1907, κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας.
Ο φάρος ήταν κατασκευασμένος από πέτρα και είχε ύψος περίπου 7 μέτρα. Βρισκόταν στο άκρο του δυτικού λιμενοβραχίονα, σε μια θέση που επέτρεπε στο φως του να σηματοδοτεί την είσοδο του λιμανιού. Η συγκεκριμένη φωτεινή εγκατάσταση αναφέρεται ως Kyrenia West Mole Light.
Έτσι, το μνημείο που βλέπουμε σήμερα συγκεντρώνει ουσιαστικά στοιχεία από δύο διαφορετικές εποχές: την παλαιότερη ενετική οχύρωση και τη μεταγενέστερη χρήση του ως φάρου κατά την Αγγλοκρατία.
Η λειτουργία του φάρου
Πριν από την ανάπτυξη των σύγχρονων ηλεκτρονικών συστημάτων ναυσιπλοΐας, οι φάροι και τα λιμενικά φώτα είχαν καθοριστική σημασία για την ασφαλή προσέγγιση των πλοίων.
Το φως στο άκρο του λιμενοβραχίονα βοηθούσε τους ναυτικούς να αναγνωρίζουν τη θέση της εισόδου του λιμανιού κατά τη διάρκεια της νύχτας ή σε συνθήκες περιορισμένης ορατότητας.
Για ένα μικρό λιμάνι όπως αυτό της Κερύνειας, η σωστή αναγνώριση της εισόδου ήταν ιδιαίτερα σημαντική λόγω του περιορισμένου χώρου και των λιμενικών κατασκευών που την περιέβαλλαν.
Η παύση λειτουργίας του παλαιού φάρου
Ο πέτρινος φάρος του 1907 παρέμεινε σε υπηρεσία μέχρι το 1963, οπότε και έπαψε να λειτουργεί ως ενεργό ναυτιλιακό βοήθημα.
Η παύση της λειτουργίας του συνδέθηκε με την επέκταση των λιμενικών έργων και τη μεταφορά του ενεργού φωτός σε νέα θέση, πιο έξω από την παλαιά είσοδο.
Ο παλιός πέτρινος φάρος παρέμεινε στη θέση του και αποτελεί σήμερα ένα χαρακτηριστικό στοιχείο του ιστορικού λιμανιού.
Ο νεότερος φάρος
Το 1963, επί Κυπριακής Δημοκρατίας, δημιουργήθηκε νεότερο λιμενικό φως στο άκρο της επέκτασης του λιμενοβραχίονα. Οι καταγραφές των φάρων της Κύπρου αναφέρουν ότι η εγκατάσταση του 1963 ήταν μεταλλικής κατασκευής και αντικατέστησε το παλαιότερο φως του 1907.
Η μεταφορά του φωτός προς το νέο εξωτερικό άκρο του λιμενοβραχίονα ήταν πρακτική συνέπεια της επέκτασης του λιμανιού. Καθώς άλλαζε η μορφή των λιμενικών έργων, έπρεπε να μετακινηθεί και το σημείο που σηματοδοτούσε την ασφαλή είσοδο.
Μεταγενέστερες αλλαγές στο νεότερο φως
Η εγκατάσταση του 1963 δεν παρέμεινε αναλλοίωτη μέχρι σήμερα.
Μεταγενέστερα αντικαταστάθηκε από διαφορετικού τύπου φωτεινούς πύργους και κατασκευές. Στις αρχές της δεκαετίας του 2010 καταγράφεται ένας λευκός κυλινδρικός πύργος ύψους περίπου οκτώ μέτρων, ο οποίος επίσης αντικαταστάθηκε αργότερα.
Επομένως, όταν αναφερόμαστε στον «νεότερο φάρο» σε παλαιότερες εικόνες της Κερύνειας, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι η μορφή της ενεργής φωτεινής εγκατάστασης έχει αλλάξει αρκετές φορές.
Το ιστορικό λιμάνι της Κερύνειας
Οι δύο θέσεις των φάρων αποτελούν μέρος της μακράς ναυτικής ιστορίας της Κερύνειας.
Το παλιό λιμάνι βρίσκεται ακριβώς δίπλα στο επιβλητικό Κάστρο της Κερύνειας και για αιώνες αποτελούσε σημείο σύνδεσης της βόρειας ακτής της Κύπρου με άλλες περιοχές της ανατολικής Μεσογείου.
Μικρά εμπορικά και αλιευτικά σκάφη χρησιμοποιούσαν το προστατευμένο λιμανάκι, ενώ οι διαδοχικές οχυρώσεις του μαρτυρούν τη στρατηγική σημασία που είχε η περιοχή.
Ένα μνημείο διαφορετικών ιστορικών περιόδων
Η ιδιαίτερη αξία του παλαιού φάρου βρίσκεται ακριβώς στη διαδοχή των χρήσεων του ίδιου σημείου.
Αρχικά υπήρχε ο αμυντικός πύργος που συνδεόταν με την αλυσίδα του λιμανιού. Αργότερα η κατασκευή απέκτησε ναυτική χρήση ως φάρος. Τον 20ό αιώνα, η επέκταση του λιμενοβραχίονα οδήγησε στη δημιουργία νέου φωτός σε διαφορετική θέση.
Με αυτόν τον τρόπο, σε έναν μικρό χώρο διατηρούνται ίχνη της αμυντικής, ναυτικής και λιμενικής ιστορίας της Κερύνειας.
Η Κερύνεια μετά το 1974
Η Κερύνεια βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή από το 1974, μαζί με ολόκληρη σχεδόν την επαρχία Κερύνειας.
Παρά τις αλλαγές που ακολούθησαν, το παλιό λιμάνι, το κάστρο και ο πέτρινος φάρος εξακολουθούν να αποτελούν μερικά από τα πλέον αναγνωρίσιμα ιστορικά στοιχεία της πόλης.
Ο παλαιός φάρος έχει ιδιαίτερη αξία ως κατάλοιπο της ναυτικής ιστορίας του τόπου, αλλά και ως κατασκευή που διατηρεί στοιχεία διαφορετικών περιόδων της ιστορίας της Κύπρου.
Συνοπτικά στοιχεία
Τοποθεσία: Παλιό λιμάνι κατεχόμενης Κερύνειας, Κύπρος
Παλαιότερη κατασκευή: Αμυντικός πύργος – «κούλας»
Ιστορική περίοδος του πύργου: Ενετοκρατία
Αρχική λειτουργία: Μέρος του συστήματος άμυνας της εισόδου του λιμανιού
Αλυσίδα λιμανιού: Χρησιμοποιούνταν για το κλείσιμο της εισόδου και την παρεμπόδιση εχθρικών πλοίων
Παλαιός φάρος: Λιμενικό φως του δυτικού λιμενοβραχίονα
Έτος δημιουργίας ως φάρου: 1907
Περίοδος: Αγγλοκρατία
Ύψος: Περίπου 7 μέτρα
Παύση λειτουργίας: 1963
Νεότερο λιμενικό φως: Δημιουργήθηκε το 1963, επί Κυπριακής Δημοκρατίας, μετά την επέκταση του λιμενοβραχίονα.
Μεταγενέστερη εξέλιξη: Η νεότερη φωτεινή εγκατάσταση αντικαταστάθηκε και άλλαξε μορφή περισσότερες από μία φορές.
Σημερινή σημασία του παλαιού φάρου: Ιστορικό κατάλοιπο που συνδέει την ενετική οχύρωση του λιμανιού με τη μεταγενέστερη ναυτική ιστορία της Κερύνειας.
Σημερινό καθεστώς περιοχής: Υπό τουρκική κατοχή από το 1974.
Text: George Konstantinou
At the picturesque harbour of occupied Kyrenia, one of the most historic harbours of Cyprus, stand two structures associated with different periods of the city’s maritime history: the old stone lighthouse at the end of the historic breakwater and the newer lighthouse constructed later to serve navigation.
The old lighthouse is particularly distinctive because it stands on an earlier defensive tower of the harbour, traditionally known as the “Koula.” The history of this location is connected with the fortification of the harbour during the Venetian period and with the system of a large chain that was once used to close its entrance.
The “Koula” and the Defence of the Harbour
Before it acquired its function as a lighthouse, the stone structure formed part of Kyrenia’s defensive system.
During the Venetian period, the entrance to the harbour could be closed with a large iron chain. The chain extended from the harbour tower towards the opposite side of the entrance and was used to prevent unwanted or enemy vessels from entering.
The structure is consequently also known as the Chain Tower.
The use of chains across the entrances of fortified harbours was an old defensive practice in the Mediterranean. At Kyrenia, the position of the tower at the entrance to the small harbour made it particularly suitable for this purpose.
From Defensive Tower to Lighthouse
Centuries later, when the tower had lost its original defensive function, its strategic position could serve an entirely different purpose: guiding vessels approaching the harbour.
The characteristic lighthouse that survives today was established on the older stone structure at the end of the western breakwater.
An important distinction should therefore be made: the Venetian tower itself is considerably older than the lighthouse. The older structure was later used as the base for a navigational light, which is why the entire building is commonly referred to as the “old lighthouse of Kyrenia.”
The Old Lighthouse of 1907
The use of this particular location as a modern lighthouse dates to 1907, during the period of British rule in Cyprus.
The lighthouse was built of stone and stood approximately 7 metres high. Its position at the end of the western breakwater allowed its light to mark the entrance to the harbour. The navigational light is recorded as the Kyrenia West Mole Light.
The monument visible today therefore combines elements from two very different periods: the older Venetian fortifications and its later use as a lighthouse during the British period.
The Function of the Lighthouse
Before the development of modern electronic navigation systems, lighthouses and harbour lights were essential for the safe approach of vessels.
The light at the end of the breakwater helped sailors identify the position of the harbour entrance during the night or in conditions of reduced visibility.
For a small harbour such as Kyrenia, clearly identifying the entrance was particularly important because of its limited space and the harbour structures surrounding the approach.
The Old Lighthouse Ceases Operation
The stone lighthouse of 1907 remained in service until 1963, when it ceased operating as an active navigational aid.
Its decommissioning was associated with the extension of the harbour works and the relocation of the active light to a new position farther beyond the old entrance.
The historic stone lighthouse remained in place and survives as one of the characteristic features of Kyrenia’s old harbour.
The Newer Lighthouse
In 1963, during the period of the Republic of Cyprus, a newer harbour light was established at the end of the extended breakwater.
The new installation was a metal structure and replaced the navigational function of the old 1907 lighthouse.
Moving the light to the outer end of the extended breakwater served a practical purpose. As the shape of the harbour works changed, the navigational light marking the safe approach also had to be positioned farther out.
Later Changes to the Newer Light
The installation dating from 1963 did not remain unchanged.
It was subsequently replaced by other types of light towers and structures. By the early 2010s, a white cylindrical tower approximately eight metres high was recorded at the site, and this structure was itself later replaced.
Therefore, when referring to the “newer lighthouse” in photographs from different periods, it is important to remember that the appearance of the active navigational light has changed over the years.
The Historic Harbour of Kyrenia
The locations of the old and newer lighthouses form part of Kyrenia’s long maritime history.
The old harbour lies beside the imposing Kyrenia Castle and for centuries served as an important maritime connection between the northern coast of Cyprus and other parts of the eastern Mediterranean.
Small merchant vessels and fishing boats used the sheltered harbour, while the successive fortifications surrounding it demonstrate the strategic importance of the location.
A Monument Connecting Different Historical Periods
The particular importance of the old lighthouse lies in the successive uses of the same location.
Originally, the defensive tower was associated with the chain protecting the harbour entrance. Centuries later, the structure acquired a maritime role as a lighthouse. During the 20th century, the extension of the breakwater led to the establishment of a new navigational light in a different position.
Within this relatively small area, traces of the defensive, maritime and harbour history of Kyrenia can therefore still be recognised.
Kyrenia after 1974
Kyrenia has been under Turkish occupation since 1974, together with almost the entire Kyrenia District.
Despite the changes that followed, the old harbour, Kyrenia Castle and the historic stone lighthouse remain among the most recognisable landmarks of the city.
The old lighthouse is particularly valuable as a surviving element of Kyrenia’s maritime heritage and as a structure reflecting different periods in the history of Cyprus.
Summary
Location: Old Harbour of occupied Kyrenia, Cyprus
Earlier structure: Defensive tower – “Koula”
Historical period of the tower: Venetian period
Original function: Part of the defensive system protecting the harbour entrance
Harbour chain: Used to close the entrance and prevent enemy vessels from entering
Old lighthouse: Navigational light on the western breakwater
Established as a lighthouse: 1907
Period: British rule
Height: Approximately 7 metres
Ceased operation: 1963
Newer harbour light: Established in 1963, during the period of the Republic of Cyprus, following the extension of the breakwater
Later development: The newer navigational installation was replaced and changed form more than once
Present significance of the old lighthouse: A historic structure connecting the Venetian fortifications of the harbour with the later maritime history of Kyrenia
Present status of the area: Under Turkish occupation since 1974.
.png)
.png)
%20-%20Copy.png)
.png)
.png)
.png)
.JPG)
%20(1).JPG)
%20-%20Copy.JPG)
.JPG)
.JPG)
.JPG)
