Οι τρεις ήρωες του Γερίου και οι τάφοι τους στον περίβολο της Παναγίας της Χρυσογεριώτισσας – The Three Heroes of Geri and Their Graves in the Churchyard of Panagia Chrysogeriotissa – Cyprus

 See also

Το Γέρι της επαρχίας Λευκωσίας – Ιστορία, εκκλησίες, ήρωες και η αιωνόβια παλλούρα – Geri, Nicosia District – History, Churches, Heroes and the Centuries-Old Lotus Jujube – Cyprus

Οι τρεις ήρωες του Γερίου και οι τάφοι τους στον περίβολο της Παναγίας της Χρυσογεριώτισσας – The Three Heroes of Geri and Their Graves in the Churchyard of Panagia Chrysogeriotissa – Cyprus

Ο ναός της Παναγίας της Χρυσογεριώτισσας στο Γέρι της επαρχίας Λευκωσίας – Church of Panagia Chrysogeriotissa in Geri, Nicosia District – Cyprus

Organized links for everything on this blog – Οργανωμένοι σύνδεσμοι για όλα σε αυτό το ιστολόγιο

Photos George Konstantinou 5/11/2026

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Οι τάφοι στο παλαιό κοιμητήριο Γερίου

Στον περίβολο του ναού της  Παναγίας της Χρυσογεριώτισσας, στο Γέρι της επαρχίας Λευκωσίας, βρίσκεται το παλαιό κοιμητήριο του χωριού. Εκεί βρίσκονται, ο ένας δίπλα στον άλλο, οι τάφοι του Κυριάκου Κολοκάση, του Ιωνά Νικολάου και του Κυριάκου Κακουλλή. Οι τρεις σταυροί φέρουν τα ονόματα, τις προσωπογραφίες και τις ημερομηνίες θανάτου τους. Στην κοινή μαρμάρινη βάση διαβάζεται η επιγραφή «Έπεσαν μαχόμενοι υπέρ ελευθερίας».

Ο Κολοκάσης και ο Νικολάου σκοτώθηκαν στις 31 Αυγούστου 1956, κατά τον αγώνα της ΕΟΚΑ εναντίον της βρετανικής αποικιακής διοίκησης. Ο Κακουλλής έχασε τη ζωή του στις 19 Μαρτίου 1964, υπηρετώντας στην Αστυνομία της Κυπριακής Δημοκρατίας κατά τις διακοινοτικές συγκρούσεις του 1963–1964.

Θέση του παλαιού κοιμητηρίου · 35.11028° Β, 33.42206° Α · Περίβολος της Παναγίας της Χρυσογεριώτισσας και παλαιό κοιμητήριο Γερίου στο Google Maps

Κυριάκος Κολοκάσης

Ο Κυριάκος Κολοκάσης γεννήθηκε στο Γέρι στις 4 Φεβρουαρίου 1934. Γονείς του ήταν ο Αναστάσης Κολοκάσης και η Ευαλλού Χατζηαδάμου. Τελείωσε το δημοτικό σχολείο του χωριού, εργάστηκε ως γεωργός και συμμετείχε στην επιτροπή της Αγροτικής Τοπικής Ένωσης της ΠΕΚ Γερίου και στα τοπικά σωματεία.

Με την έναρξη του αγώνα της ΕΟΚΑ εντάχθηκε στην ομάδα «Γεράκι» του Γερίου, η οποία συνεργαζόταν με ομάδες της Λευκωσίας. Διατηρούσε κρησφύγετο για αγωνιστές και φύλαγε όπλα και πυρομαχικά που διένειμε σε ομάδες της περιοχής. Τον Μάρτιο του 1956 συμμετείχε στην επίθεση εναντίον αποθηκών του βρετανικού στρατού στην Αθαλάσσα. Στις 15 Αυγούστου πήρε μέρος σε επιχείρηση στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας με σκοπό την απελευθέρωση θανατοποινιτών. Οι κρατούμενοι για τους οποίους είχε οργανωθεί η επιχείρηση δεν ελευθερώθηκαν. Δεκαέξι ημέρες αργότερα επέστρεψε στο νοσοκομείο για την απελευθέρωση του Πολύκαρπου Γιωρκάτζη. Ήταν 22 ετών όταν σκοτώθηκε εκεί μαζί με τον εξάδελφό του Ιωνά Νικολάου.

Ιωνάς Νικολάου

Ο Ιωνάς Νικολάου γεννήθηκε στο Γέρι στις 10 Αυγούστου 1937, γιος του Νικόλα και της Μορφίας Ιωνά. Φοίτησε στο δημοτικό σχολείο του χωριού και στο Παγκύπριο Γυμνάσιο. Εργάστηκε ως σχεδιαστής στην εταιρεία Ιωάννου και Παρασκευαΐδη, στο Ακρωτήρι και στη Λευκωσία. Ασχολούνταν με τη ζωγραφική και είχε ιδιαίτερη κλίση στην προσωπογραφία.

Εντάχθηκε στην ΕΟΚΑ όταν ήταν ακόμη μαθητής. Υπήρξε μέλος της πρώτης ομάδας του Παγκυπρίου Γυμνασίου και της ομάδας «Γεράκι» του Γερίου. Τον Μάιο του 1955 πήρε μέρος σε διαδήλωση στην τότε Πλατεία Μεταξά της Λευκωσίας. Σύμφωνα με τη βιογραφία του Ιδρύματος ΕΟΚΑ, χτύπησε εκεί έναν Βρετανό αξιωματικό, αναγνωρίστηκε από φωτογραφίες της διαδήλωσης και του επιβλήθηκε πρόστιμο δέκα λιρών. Στη συνέχεια συνεργάστηκε με ομάδες της Λευκωσίας σε επιχειρήσεις απελευθέρωσης κρατουμένων και σε επιθέσεις εναντίον βρετανικών δυνάμεων. Ήταν 19 ετών όταν σκοτώθηκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας.

Η μάχη του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας

Στις 31 Αυγούστου 1956 ο Πολύκαρπος Γιωρκάτζης, στέλεχος της ΕΟΚΑ που κρατούνταν στις Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας, μεταφέρθηκε υπό φρούρηση στο Γενικό Νοσοκομείο για ακτινολογική εξέταση, αφού είχε προσποιηθεί στομαχικούς πόνους. Την επιχείρηση απελευθέρωσής του ανέλαβαν ο Σπύρος Κυριάκου, ο Κυριάκος Κολοκάσης και ο Ιωνάς Νικολάου από το Γέρι, μαζί με τον Νίκο Σαμψών. Στην επιχείρηση συνέδραμαν οι οδηγοί Παναγιώτης Κοτζιάς και Νεοπτόλεμος Λεφτής, οι αγωνίστριες Ελένη Χριστοφορίδου και Βερενίκη Λεωνίδου και ο νοσοκόμος Γεώργιος Ταλιαδώρος, ο οποίος βοήθησε την ομάδα να πάρει θέσεις κοντά στο ακτινολογικό τμήμα.

Όταν ο Γιωρκάτζης βγήκε από το ακτινολογικό με τη συνοδεία του, η ομάδα επιτέθηκε και ακολούθησε ανταλλαγή πυρών. Ο Γιωρκάτζης διέφυγε. Σύμφωνα με το Ίδρυμα ΕΟΚΑ, ο Ιωνάς Νικολάου, παρότι τραυματισμένος, σύρθηκε προς την είσοδο του διαδρόμου και κράτησε τους φρουρούς μακριά για όσο είχε πυρομαχικά, δίνοντας χρόνο στους υπόλοιπους να απομακρυνθούν. Ο ίδιος και ο Κυριάκος Κολοκάσης σκοτώθηκαν. Ο Σπύρος Κυριάκου τραυματίστηκε και συνελήφθη. Σκοτώθηκαν επίσης ο Βρετανός λοχίας Λέοναρντ Ντέμον και ο Κούλλης Κυριακίδης, εργαζόμενος του νοσοκομείου που βρέθηκε στον χώρο της σύγκρουσης.

Κυριάκος Κακουλλής και η μάχη των Καζιβερών

Ο Κυριάκος Κακουλλής γεννήθηκε στο Γέρι στις 5 Απριλίου 1942. Ήταν γιος του Γιάννη και της Ειρήνης Κακουλλή και το τρίτο από τα τέσσερα παιδιά της οικογένειας. Φοίτησε στο Κολλέγιο Λευκωσίας, έγραφε ποίηση και έπαιξε ποδόσφαιρο στον Ολυμπιακό Λευκωσίας. Δραστηριοποιήθηκε στην Αγροτική Τοπική Ένωση της ΠΕΚ Γερίου, τον σημερινό Δικέφαλο Γερίου. Ως μέλος της Άλκιμης Νεολαίας της ΕΟΚΑ (ΑΝΕ) βοηθούσε μεγαλύτερους αγωνιστές. Μετά την αποφοίτησή του εργάστηκε στον ιδιωτικό τομέα και τον Φεβρουάριο του 1964 κατατάχθηκε στην Αστυνομία.

Στις 19 Μαρτίου 1964, κατά τη διάρκεια των διακοινοτικών συγκρούσεων, συμμετείχε ως ειδικός αστυνομικός σε επιχείρηση στα Καζιβερά, νοτιοδυτικά της Μόρφου. Σκοπός ήταν να ανοίξει ο δρόμος Λευκωσίας–Μόρφου–Ξερού, τον οποίο ένοπλοι Τουρκοκύπριοι είχαν αποκλείσει με οδόφραγμα. Στη σύγκρουση που ακολούθησε ο Κακουλλής τραυματίστηκε θανάσιμα. Η κηδεία του τελέστηκε στον ναό του Αγίου Μηνά στο Γέρι και ο τάφος του βρίσκεται στο παλαιό κοιμητήριο, στον περίβολο της Παναγίας της Χρυσογεριώτισσας.

Πώς τιμά το Γέρι τη μνήμη τους

Οι προτομές των τριών ηρώων βρίσκονται έξω από το Ιστορικό Μουσείο Γερίου. Είναι έργα του γλύπτη Φίλιππου Γιαπάνη και αποκαλύφθηκαν στις 31 Αυγούστου 2006, στην πεντηκοστή επέτειο της μάχης του νοσοκομείου. Το Γυμνάσιο Γερίου φέρει το όνομα «Ιωνά και Κολοκάση». Στον Άγιο Μηνά τελούνται μνημόσυνα, ενώ ο Δικέφαλος Γερίου και οι οικογένειες των ηρώων έχουν οργανώσει εκδηλώσεις που συνδέουν τον τόπο της μάχης με τον τόπο της ταφής. Το πρόγραμμα του 2015 προέβλεπε τρισάγιο στην είσοδο του παλαιού Γενικού Νοσοκομείου και μεταφορά φλόγας από δρομείς μέχρι τους τάφους στο παλαιό κοιμητήριο Γερίου.

Οι προτομές των τριών ηρώων βρίσκονται στην Πλατεία Ηρώων, έξω από το Ιστορικό Μουσείο Γερίου. Είναι έργα του γλύπτη Φίλιππου Γιαπάνη και αποκαλύφθηκαν στις 31 Αυγούστου 2006, πενήντα χρόνια μετά τη μάχη του νοσοκομείου. Το Γυμνάσιο Γερίου φέρει το όνομα «Ιωνά και Κολοκάση». Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων μνήμης του 2015 προέβλεπε τρισάγιο στην είσοδο του παλαιού Γενικού Νοσοκομείου και μεταφορά φλόγας από δρομείς μέχρι τους τάφους στο Γέρι, συνδέοντας τον τόπο της μάχης με τον τόπο ταφής των δύο αγωνιστών.

Πηγές

• Ίδρυμα Απελευθερωτικού Αγώνα ΕΟΚΑ – Κυριάκος Κολοκάσης και Ιωνάς Νικολάου. www.eoka.org.cy
• Φιλελεύθερος – Η μάχη του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας. www.philenews.com
• Αστυνομία Κύπρου – Πεσόντες της περιόδου 1963–1964 και Διακόνημα – Επιμνημόσυνος λόγος για τον Κυριάκο Κακουλλή. www.gov.cy
• Δήμος Λατσιών–Γερίου – Εκκλησία της Παναγίας της Χρυσογεριώτισσας και χαρτογραφική καταχώριση του παλαιού κοιμητηρίου. Γερίου
• Σημερινή – Εκδηλώσεις μνήμης και αναφορά στους τάφους στο παλαιό κοιμητήριο. simerini.sigmalive.com
• Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου – Οι προτομές των τριών ηρώων και Γυμνάσιο Γερίου «Ιωνά και Κολοκάση». publicart.ouc.ac.cy
• Biodiversity of Cyprus – Οργανωμένος κατάλογος εκκλησιών και μοναστηριών της Κύπρου. biodiversitycyprus.blogspot.com

---

The Three Heroes of Geri and Their Graves in the Churchyard of Panagia Chrysogeriotissa

Text by George Konstantinou

The graves in Geri Old Cemetery

The old village cemetery lies within the churchyard of Panagia Chrysogeriotissa, in Geri, Nicosia District. The graves of Kyriakos Kolokasis, Ionas Nikolaou and Kyriakos Kakoullis stand side by side. The three crosses bear their names, portraits and dates of death. An inscription on the shared marble base reads “They fell fighting for freedom.”

Kolokasis and Nikolaou were killed on 31 August 1956 during EOKA’s campaign against British colonial rule. Kakoullis lost his life on 19 March 1964 while serving in the police force of the Republic of Cyprus during the intercommunal fighting of 1963–1964.

Old cemetery location · 35.11028° N, 33.42206° E · Panagia Chrysogeriotissa churchyard and Geri Old Cemetery on Google Maps

Kyriakos Kolokasis

Kyriakos Kolokasis was born in Geri on 4 February 1934. His parents were Anastasis Kolokasis and Evallou Hadjiadamou. He completed his primary education in the village, worked as a farmer and served on the committee of Geri’s local PEK agricultural association. He was also active in other local associations.

When the EOKA campaign began, he joined Geri’s Geraki, or Hawk, group, which worked with groups in Nicosia. He maintained a hideout for fighters and stored arms and ammunition that he distributed to groups in the area. In March 1956, he took part in an attack on British Army depots at Athalassa. On 15 August, he participated in an operation at Nicosia General Hospital intended to free prisoners under sentence of death. The prisoners for whom the operation had been planned were not freed. Sixteen days later, he returned to the hospital to free Polykarpos Yiorkadjis. He was 22 years old when he was killed there alongside his cousin Ionas Nikolaou.

Ionas Nikolaou

Ionas Nikolaou was born in Geri on 10 August 1937, the son of Nikolas and Morfia Iona. He attended the village primary school and the Pancyprian Gymnasium. He worked as a draughtsman for Joannou & Paraskevaides in Akrotiri and Nicosia. He also painted and was particularly drawn to portraiture.

He joined EOKA while still at school. He was a member of the first group formed at the Pancyprian Gymnasium and of the Geraki group in Geri. In May 1955, he took part in a demonstration in what was then Metaxas Square in Nicosia. According to his biography published by the EOKA Foundation, he struck a British officer, was identified from photographs of the demonstration and was fined ten pounds. He later worked with Nicosia groups on operations to free prisoners and attacks against British forces. He was 19 years old when he was killed at Nicosia General Hospital.

The battle at Nicosia General Hospital

On 31 August 1956, Polykarpos Yiorkadjis, an EOKA officer held in Nicosia Central Prison, was taken under guard to the General Hospital for an X-ray after feigning stomach pains. Spyros Kyriakou, Kyriakos Kolokasis and Ionas Nikolaou from Geri undertook the operation to free him, together with Nikos Sampson. They were assisted by drivers Panayiotis Kotzias and Neoptolemos Leftis, EOKA members Eleni Christoforidou and Vereniki Leonidou, and hospital nurse Georgios Taliadoros, who helped the group take up positions near the radiology department.

When Yiorkadjis and his escort left the radiology department, the group attacked and an exchange of fire followed. Yiorkadjis escaped. According to the EOKA Foundation, Ionas Nikolaou, though already wounded, dragged himself towards the corridor entrance and held off the guards while he still had ammunition, giving the others time to get away. Nikolaou and Kyriakos Kolokasis were killed. Spyros Kyriakou was wounded and arrested. British Sergeant Leonard Damon and Koullis Kyriakidis, a hospital employee who was in the area when the shooting broke out, were also killed.

Kyriakos Kakoullis and the battle of Kazivera

Kyriakos Kakoullis was born in Geri on 5 April 1942. The son of Yiannis and Eirini Kakoullis, he was the third of four children. He attended Nicosia College, wrote poetry and played football for Olympiakos Nicosia. He was active in Geri’s local PEK agricultural association, now Dikefalos Geri. As a member of ANE, EOKA’s youth organisation, he helped older fighters. After leaving college, he worked in the private sector and joined the police in February 1964.

On 19 March 1964, during the intercommunal fighting, Kakoullis took part as a special constable in a police operation at Kazivera, southwest of Morphou. The operation aimed to reopen the Nicosia–Morphou–Xeros road, which armed Turkish Cypriots had blocked with a barricade. Kakoullis was fatally wounded in the ensuing fighting. His funeral was held at the Church of Agios Minas in Geri. His grave is in the old cemetery, within the churchyard of Panagia Chrysogeriotissa.

How Geri commemorates the three men

The busts of the three men stand outside the Geri Historical Museum. They were created by sculptor Philippos Yiapanis and unveiled on 31 August 2006, the fiftieth anniversary of the hospital battle. Geri’s secondary school bears the name “Ionas and Kolokasis.” Memorial services are held at the Church of Agios Minas, while Dikefalos Geri and the families have organised commemorations linking the site of the battle with the burial place. The 2015 programme included a memorial prayer at the entrance to the old General Hospital, followed by a relay carrying a flame to the graves in Geri Old Cemetery.

Sources

• EOKA Liberation Struggle Foundation – Kyriakos Kolokasis and Ionas Nikolaou. www.eoka.org.cy
• Phileleftheros – The battle at Nicosia General Hospital. www.philenews.com
• Cyprus Police – Officers killed during the 1963–1964 period and Diakonima – Memorial address for Kyriakos Kakoullis. www.gov.cy
• Municipality of Latsia–Geri – Church of Panagia Chrysogeriotissa and Geri Old Cemetery map entry. Γερίου
• Simerini – Commemorations and the location of the graves in the old cemetery. simerini.sigmalive.com
• Open University of Cyprus – The three memorial busts and Ionas and Kolokasis Gymnasium. publicart.ouc.ac.cy
• Biodiversity of Cyprus – Organised catalogue of churches and monasteries of Cyprus. 

Το κεντρικό Τρόοδος γύρω από τον Όλυμπο – Η Χιονίστρα, η Πλατεία Τροόδους, τα χωριά, τα δάση και οι γύρω περιοχές – Central Troodos around Mount Olympus, Cyprus

    See also

Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου - List of Municipalities and Communities of Cyprus

Πλήρης κατάλογος των δήμων και κοινοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας. / Complete list of the municipalities and communities of the Republic of Cyprus.

Organized links for everything on this blog – Οργανωμένοι σύνδεσμοι για όλα σε αυτό το ιστολόγιο

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Στην καρδιά του Τροόδους υψώνεται ο Όλυμπος, γνωστός και ως Χιονίστρα, η ψηλότερη κορυφή της Κύπρου, στα 1.952 μέτρα. Γύρω του απλώνονται δάση μαύρης πεύκης, ορεινά λιβάδια και βραχώδεις πλαγιές. Από την Πλατεία Τροόδους, οι δρόμοι κατεβαίνουν προς τον Καρβουνά και τον Αμίαντο, προς τις Πλάτρες και την Τροοδίτισσα, και δυτικά προς τον Πρόδρομο και τη Μαραθάσα. Μέσα σε λίγα χιλιόμετρα, το τοπίο συνδέει τη γεωλογία του νησιού, τη φυσική ιστορία των ορεινών δασών και την ιστορία της εξόρυξης αμιάντου.

Τι περιλαμβάνει το κεντρικό Τρόοδος

Ο όρος κεντρικό Τρόοδος περιγράφει εδώ την ψηλή ζώνη γύρω από τον Όλυμπο και την Πλατεία Τροόδους, μαζί με τις βασικές προσβάσεις και τις γειτονικές τοποθεσίες. Είναι γεωγραφική περιγραφή, χωρίς επίσημο κατάλογο χωριών. Το Εθνικό Δασικό Πάρκο Τροόδους έχει καθορισμένα όρια, ενώ η ευρύτερη οροσειρά του Τροόδους εκτείνεται πολύ πέρα από αυτή την ψηλή ζώνη.

Πλευρά της περιοχής	Κύρια σημεία
Ψηλή ζώνη	Όλυμπος–Χιονίστρα, Πλατεία Τροόδους, Άγιος Γεώργιος του Δάσους, μονοπάτια Άρτεμις και Αταλάντη
Προς τη Σολέα	Καρβουνάς, Πλατάνια, Κακοπετριά, Γαλάτα
Προς τον Αμίαντο	Πάνω Αμίαντος, Μεταλλείο Αμιάντου, Κάτω Αμίαντος
Προς τις νότιες και νοτιοδυτικές πλαγιές	Πλάτρες, Μονή Τροοδίτισσας, Ξεροκόλυμπος
Προς τη Μαραθάσα	Πρόδρομος και δρόμοι προς τα χωριά της Κοιλάδας της Μαραθάσας

Η Χιονίστρα και η Πλατεία Τροόδους

Ο Όλυμπος και η Χιονίστρα είναι δύο ονομασίες της ίδιας κορυφής. Στη γύρω περιοχή αναπτύχθηκαν οι εγκαταστάσεις χιονοδρομίας του Τροόδους. Όταν λιώνουν τα χιόνια, οι βραχώδεις εμφανίσεις, οι παλιές μαύρες πεύκες και η χαμηλή βλάστηση δίνουν μια διαφορετική εικόνα του ίδιου τοπίου.

Η Πλατεία Τροόδους βρίσκεται χαμηλότερα από την κορυφή, μέσα στο δάσος. Είναι σημείο συνάντησης των δρόμων της περιοχής και αφετηρία του μονοπατιού της Αταλάντης. Κοντά της βρίσκεται ο Άγιος Γεώργιος του Δάσους, η μικρή αγγλικανική εκκλησία που συνδέεται με τη βρετανική παρουσία στο βουνό.

Η γεωλογία κάτω από το δάσος

Το οφιολιθικό σύμπλεγμα του Τροόδους διατηρεί τμήματα αρχαίου ωκεάνιου φλοιού και του ανώτερου μανδύα. Στην ψηλή ζώνη εμφανίζονται πετρώματα βαθύτερης προέλευσης, όπως περιδοτίτες και σερπεντινιωμένα πετρώματα. Κατά μήκος του μονοπατιού της Άρτεμης, οι εμφανίσεις των πετρωμάτων ανάμεσα στα δέντρα επιτρέπουν να δει κανείς πώς συνδέονται το υπέδαφος και η μορφή του βουνού.

Η ίδια γεωλογική ιστορία συνδέεται και με το Μεταλλείο Αμιάντου. Ο χρυσοτίλης, η μορφή αμιάντου που εξορυσσόταν εκεί, σχηματίστηκε σε φλέβες μέσα σε σερπεντινιωμένα πετρώματα.

Τα δάση μαύρης πεύκης

Η μαύρη πεύκη (Pinus nigra subsp. pallasiana) χαρακτηρίζει τις ψηλές, ψυχρότερες πλαγιές. Χαμηλότερα γίνεται πιο εμφανής η  τραχεία πεύκη (Pinus brutia). Η μετάβαση ανάμεσα στα δύο πευκοδάση διακρίνεται καθώς κατεβαίνει κανείς από την περιοχή της κορυφής. Περισσότερα για τα δύο είδη παρουσιάζονται στο άρθρο Οικογένεια Pinaceae στην Κύπρο.

Οι συστάδες των πεύκων εναλλάσσονται με βραχώδεις εξάρσεις, ανοιχτές θέσεις και πιο υγρές ρεματιές. Οι παλιές μαύρες πεύκες αποτελούν ιδιαίτερο γνώρισμα της ψηλής ζώνης. Σχετικές καταγραφές περιλαμβάνονται στον Κατάλογο Αιωνόβιων Δέντρων και Μνημείων της Φύσης της Κύπρου.

Καρβουνάς και Πλατάνια: η πρόσβαση από τη  Σολέα

Ο Καρβουνάς είναι ορεινή τοποθεσία και οδικό σημείο αναφοράς ανάμεσα στη Σολέα, τον Αμίαντο και την ψηλή ζώνη του Τροόδους. Ανεβαίνοντας από την Κακοπετριά προς τον Καρβουνά, συναντά κανείς τα Πλατάνια, με δασικό σταθμό, εκδρομικό χώρο και περιφραγμένο χώρο αγρινών. Στον χώρο των αγρινών έχει δημιουργηθεί και παρατηρητήριο.

Το κυπριακό αγρινό αποτελεί ξεχωριστό κεφάλαιο της πανίδας του νησιού. Στις ρεματιές της περιοχής, ο πλάτανος (Platanus orientalis) δίνει διαφορετικό χαρακτήρα στη βλάστηση από εκείνον των γύρω πευκόφυτων πλαγιών. Προς το ψηλό Τρόοδος, ένα ακόμη σημείο της διαδρομής είναι η Χρυσόβρυση.

Πάνω και Κάτω Αμίαντος: το μεταλλείο και η αποκατάσταση

Στην ανατολική πλευρά του κεντρικού Τροόδους, το Μεταλλείο Αμιάντου άλλαξε το ανάγλυφο της πλαγιάς και την καθημερινή ζωή της περιοχής. Ο Πάνω Αμίαντος συνδέεται με τον παλιό μεταλλευτικό οικισμό. Χαμηλότερα βρίσκεται ο Κάτω Αμίαντος, όπου βρίσκεται η Εκκλησία του Αποστόλου Ανδρέα. Το Μνημείο Μεταλλωρύχων και η διπλανή βρύση αποτελούν ξεχωριστή στάση στον Πάνω Αμίαντο.

Μετά τη λήξη της εξόρυξης, οι εργασίες αποκατάστασης περιέλαβαν τη σταθεροποίηση των πρανών, τον περιορισμό της διάβρωσης και την επαναφορά βλάστησης. Οι μεγάλες βαθμίδες της εξόρυξης παραμένουν ορατές, ακόμη και σε τμήματα όπου η βλάστηση έχει επιστρέψει. Έτσι διακρίνονται στο ίδιο τοπίο τόσο η έκταση της παλιάς επέμβασης όσο και η σταδιακή αποκατάστασή του.

Αλμυρολίβαδο, Λιβάδι του Πασιά και Ξεροκόλυμπος

Ο Εκδρομικός Χώρος Αλμυρολίβαδου – Αρμυρολίβαδο και ο Εκδρομικός Χώρος Λιβάδι του Πασιά – Πασιά Λιβάδι είναι χωριστές στάσεις στη δασική ζώνη του Τροόδους. Προς την Τροοδίτισσα, ο Εκδρομικός Χώρος Ξεροκόλυμπος συνδέεται με μια διαφορετική πλευρά του βουνού. Μαζί με τα Πλατάνια, δίνουν επιλογές για στάση σε διαφορετικές διαδρομές γύρω από την κορυφή.

Τα μονοπάτια γύρω από τον Όλυμπο

Μονοπάτι	Μήκος και αφετηρία	Χαρακτήρας
Άρτεμις	7 χλμ., κυκλικό, με αφετηρία κοντά στον δρόμο προς την κορυφή	Περιβάλλει τον Όλυμπο ψηλά, ανάμεσα σε μαύρες πεύκες και εμφανίσεις πετρωμάτων.
Αταλάντη	14 χλμ., κυκλικό, με αφετηρία και τερματισμό στην Πλατεία Τροόδους	Κάνει μεγαλύτερο κύκλο γύρω από τον ορεινό όγκο, χαμηλότερα από την Άρτεμη.

Προς τις Πλάτρες, την Τροοδίτισσα και τη Μαραθάσα

Οι Πλάτρες βρίσκονται χαμηλότερα, στις δασωμένες νότιες πλαγιές. Προς τα νοτιοδυτικά, η Ιερά Μονή Παναγίας Τροοδίτισσας αποτελεί ξεχωριστό σταθμό της εκκλησιαστικής ιστορίας του Τροόδους. Δυτικά του Ολύμπου, ο Πρόδρομος οδηγεί προς τη Μαραθάσα, όπου το τοπίο της κορυφής δίνει τη θέση του σε κοιλάδες και οικισμούς. Μια άλλη όψη του ορεινού τοπίου παρουσιάζεται στο άρθρο Φράγμα Καλοπαναγιώτη και Κοιλάδα Μαραθάσας.

Πηγές

• Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης – Χάρτης Γεωπάρκου Τροόδους — γεωλογία και γεωγραφία του Τροόδους.
• Τμήμα Δασών – Μονοπάτι Άρτεμις και Μονοπάτι Αταλάντη — διαδρομές, δασική βλάστηση και πετρώματα. www.moa.gov.cy
• Biodiversity of Cyprus — Κατάλογος με τους εκδρομικούς χώρους, Κατάλογος Εκκλησιών και Μοναστηριών και Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου.

---

Central Troodos around Mount Olympus – Chionistra, Troodos Square, the Forests and Surrounding Areas – Cyprus

Text by George Konstantinou

At the heart of the Troodos Mountains rises Mount Olympus, also known as Chionistra, the highest peak in Cyprus at 1,952 metres. Around it lie  black pine forests, mountain meadows and rocky slopes. From Troodos Square, roads descend towards Karvounas and Amiantos, towards Platres and Trooditissa Monastery, and west towards Prodromos and Marathasa. Within a few kilometres, the landscape brings together the island’s geology, the natural history of its mountain forests and the history of asbestos mining.

What central Troodos includes

Here, central Troodos refers to the high ground around Mount Olympus and Troodos Square, together with the main approaches and nearby sites. It is a geographical description with no official list of villages. Troodos National Forest Park has defined boundaries, while the wider Troodos Mountains extend well beyond this upland area.

Part of the area	Main places
High ground	Mount Olympus–Chionistra, Troodos Square, St George-in-the-Forest, Artemis and Atalanti trails
Towards Solea	Karvounas, Platania, Kakopetria, Galata
Towards Amiantos	Pano Amiantos, Amiantos Asbestos Mine, Kato Amiantos
Towards the southern and southwestern slopes	Platres, Trooditissa Monastery, Xerokolympos
Towards Marathasa	Prodromos and roads towards the villages of the Marathasa Valley

Chionistra and Troodos Square

Mount Olympus and Chionistra are two names for the same summit. The Troodos ski facilities developed in the surrounding area. When the snow melts, rock outcrops, old black pines and low vegetation reveal a different side of the same landscape.

Troodos Square lies below the summit, in the forest. It is a meeting point for roads through the area and the starting point of the Atalanti Trail. Nearby stands St George-in-the-Forest, the small Anglican church associated with the British presence in the mountains.

The geology beneath the forest

The Troodos Ophiolite Complex preserves parts of ancient oceanic crust and the upper mantle. Rocks from deeper levels, including peridotites and serpentinised rocks, occur in the high ground. Along the Artemis Trail, outcrops among the trees offer a chance to see how the underlying rocks relate to the shape of the mountain.

The same geological history is connected with the Amiantos Asbestos Mine. Chrysotile, the form of asbestos mined there, formed in veins within serpentinised rocks.

The black pine forests

black pine (Pinus nigra subsp. pallasiana) characterises the higher, cooler slopes. Lower down,  Turkish pine (Pinus brutia) becomes more prominent. The transition between the two pine forests can be seen on the descent from the summit area. More about both species appears in The Pinaceae Family in Cyprus.

Pine stands alternate with rocky outcrops, clearings and wetter ravines. Old black pines are a distinctive feature of the high ground. Related records appear in the Catalogue of Centuries-old Trees and Nature Monuments of Cyprus.

Karvounas and Platania: the approach from Solea

Karvounas is a mountain locality and road landmark between Solea, Amiantos and high Troodos. On the ascent from Kakopetria to Karvounas lies Platania, with its forest station, picnic site and mouflon enclosure. A viewing point has also been built at the enclosure.

The Cyprus mouflon is a distinctive part of the island’s wildlife. In the ravines, the Oriental plane (Platanus orientalis) gives the vegetation a different character from that of the surrounding pine-covered slopes. Farther towards high Troodos, another landmark along the route is Chrysovrysi Fountain.

Pano and Kato Amiantos: mining and restoration

On the eastern side of central Troodos, the Amiantos Asbestos Mine changed the shape of the hillside and the daily life of the area. Pano Amiantos is associated with the former mining settlement. Lower down lies Kato Amiantos, home to the Church of Apostolos Andreas. The Miners’ Monument and adjacent fountain form a separate stop at Pano Amiantos.

After mining ended, restoration included stabilising slopes, limiting erosion and re-establishing vegetation. The large mining benches remain visible, even in places where vegetation has returned. The same landscape thus shows both the scale of the former workings and the gradual restoration of the hillside.

Almyrolivado, Livadi tou Pashia and Xerokolympos

Almyrolivado Picnic Site – Armyrolivado and Livadi tou Pashia Picnic Site – Pashia Livadi are separate stops in the Troodos forest. Towards Trooditissa, Xerokolympos Picnic Site lies on a different side of the mountain. Together with Platania, they offer places to stop on different routes around the summit.

Trails around Mount Olympus

Trail	Length and starting point	Character
Artemis	7 km, circular, starting near the summit road	Circles high around Mount Olympus among black pines and rock outcrops.
Atalanti	14 km, circular, starting and ending at Troodos Square	Makes a wider circuit around the mountain, below the Artemis Trail.

Towards Platres, Trooditissa and Marathasa

Platres lies farther down the wooded southern slopes. To the southwest, Trooditissa Monastery is a landmark in the religious history of Troodos. West of Mount Olympus, Prodromos leads towards Marathasa, where the summit landscape gives way to valleys and settlements. Another side of the mountain landscape is presented in Kalopanagiotis Dam and Marathasa Valley.

Sources

• Geological Survey Department – Troodos Geopark Map — geology and geography of Troodos.
• Department of Forests – Artemis Trail and Atalanti Trail — routes, forest vegetation and rocks. www.moa.gov.cy
• Biodiversity of Cyprus — Catalogue with the picnic site posts, Catalogue of Churches and Monasteries and List of Municipalities and Communities of Cyprus.

Η περιοχή του Μαχαιρά – Το δάσος, η μονή και τα γύρω χωριά – The Machairas Region, Cyprus

   See also

Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου - List of Municipalities and Communities of Cyprus

Πλήρης κατάλογος των δήμων και κοινοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας. / Complete list of the municipalities and communities of the Republic of Cyprus.

Organized links for everything on this blog – Οργανωμένοι σύνδεσμοι για όλα σε αυτό το ιστολόγιο

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Στο ανατολικό Τρόοδος, το δάσος του Μαχαιρά ανεβαίνει από χαμηλές κοιλάδες και πευκόφυτες πλαγιές μέχρι την κορυφή των Κιονιών. Στην καρδιά του βρίσκεται η Ιερά Μονή Μαχαιρά, ενώ γύρω από το δάσος μικρά ορεινά χωριά, αγροτικές κοινότητες και παλιοί δρόμοι συνδέουν τη δασωμένη ορεινή ζώνη με την ύπαιθρο της Λευκωσίας και της Λάρνακας. Στο ίδιο τοπίο συναντώνται η φυσική κληρονομιά του Τροόδους, η μοναστηριακή παράδοση, η αγροτική αρχιτεκτονική του Φικάρδου και η ιστορική μνήμη του Γρηγόρη Αυξεντίου.

Πού βρίσκεται και τι περιλαμβάνει η περιοχή του Μαχαιρά

Ο Μαχαιράς είναι το ανατολικό τμήμα της οροσειράς του Τροόδους γύρω από το ομώνυμο δάσος και τη μονή. Το Εθνικό Δασικό Πάρκο Μαχαιρά καταλαμβάνει περίπου 4.524 εκτάρια. Η περιοχή του δικτύου Natura 2000 «Δάσος Μαχαιρά» (CY2000004) ακολουθεί τα όρια του κρατικού δάσους, σύμφωνα με το επίσημο δελτίο της. Το υψόμετρο κυμαίνεται από περίπου 400 μέτρα στο χαμηλότερο ανατολικό τμήμα έως τα 1.423 μέτρα στην κορυφή των Κιονιών.

Η ευρύτερη «περιοχή του Μαχαιρά» είναι γεωγραφική περιγραφή, χωρίς ενιαίο διοικητικό κατάλογο χωριών. Ο πυρήνας της είναι το δάσος, η μονή και οι κοντινοί ορεινοί οικισμοί. Σε ευρύτερη κλίμακα περιλαμβάνονται κοινότητες που συνδέονται με τις προσβάσεις προς το δάσος. Οι γεωγραφικές ονομασίες μπορούν να επικαλύπτονται: το Φικάρδου, για παράδειγμα, συνδέεται άμεσα με τον Μαχαιρά και παρουσιάζεται επίσης ως χωριό της Πιτσιλιάς στον επίσημο τουριστικό οδηγό.

Τα χωριά γύρω από τον Μαχαιρά

Ο παρακάτω κατάλογος οργανώνει τους οικισμούς ανάλογα με τη σχέση τους με το δάσος και τις προσβάσεις του. Οι ονομασίες και οι επαρχίες των χωριών παρουσιάζονται και στον Κατάλογο Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου.

Οικισμοί	Σχέση με την περιοχή
Λαζανιάς, Φικάρδου, Γούρρι	Τρεις κοντινοί ορεινοί οικισμοί της επαρχίας Λευκωσίας. Συνδέουν την επίσκεψη στη μονή και το δάσος με την παραδοσιακή αρχιτεκτονική και το αγροτικό τοπίο της περιοχής.
Καπέδες, Λυθροδόντας	Κοινότητες προς τη βόρεια και ανατολική πλευρά του Μαχαιρά. Οι Καπέδες συνδέονται με την πρόσβαση προς τη μονή. Από τον Λυθροδόντα προσεγγίζονται δασικές διαδρομές όπως η Λευκοθέα, στον δρόμο προς τα Λεύκαρα.
Φαρμακάς, Καμπί του Φαρμακά	Χωριά στην ευρύτερη δυτική ορεινή ζώνη. Μαζί με το Γούρρι, το Φικάρδου και τον Λαζανιά συμμετέχουν στο Σύμπλεγμα Υπηρεσιών Κοινοτήτων Ορεινής Γ΄ Λευκωσίας.
Οδού, Άγιοι Βαβατσινιάς, Βαβατσινιά	Χωριά της επαρχίας Λάρνακας στην ευρύτερη ορεινή ζώνη προς τα νότια και νοτιοανατολικά. Συνδέουν γεωγραφικά την περιοχή του δάσους με την ορεινή Λάρνακα.

Λαζανιάς, Φικάρδου και Γούρρι

Ο Λαζανιάς είναι ένας μικρός ορεινός οικισμός κοντά στη μονή. Η κλίμακα του χωριού και η σχέση των σπιτιών με την πλαγιά βοηθούν τον επισκέπτη να διαβάσει το παλιό αγροτικό τοπίο: ο οικισμός, οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις και το δάσος βρίσκονται σε μικρή απόσταση το ένα από το άλλο.

Το Φικάρδου, σε υψόμετρο περίπου 900 μέτρων, είναι από τα χαρακτηριστικότερα σύνολα παραδοσιακής αγροτικής αρχιτεκτονικής στην Κύπρο. Ο οικισμός έχει κηρυχθεί αρχαίο μνημείο και αρκετά κτίσματά του έχουν αποκατασταθεί. Οι οικίες του Κατσινιόρου και του Αχιλλέα Δημήτρη παρουσιάζουν τη μορφή της παλιάς κατοικίας και τους τρόπους με τους οποίους συνυπήρχαν στο ίδιο κτίριο η οικογενειακή ζωή, η αποθήκευση και οι αγροτικές εργασίες.

Το Γούρρι, που στον επίσημο ιστότοπο του συμπλέγματος κοινοτήτων γράφεται Γούρρη, συμπληρώνει την εικόνα των ορεινών οικισμών. Μαζί με τον Λαζανιά και το Φικάρδου προσφέρει μια διαδρομή όπου το ενδιαφέρον περνά από το δάσος και τη μονή στα σπίτια, στις αυλές και στους μικρούς αγροτικούς δρόμους γύρω από τα χωριά.

Η Μονή Μαχαιρά

Η Ιερά Μονή Μαχαιρά, αφιερωμένη στην Παναγία, βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 900 μέτρων. Η ίδρυσή της ανάγεται στον 12ο αιώνα. Στο κέντρο της λατρευτικής της παράδοσης βρίσκεται η εικόνα της Παναγίας της Μαχαιριώτισσας. Η διήγηση που συνδέει την ονομασία της μονής με ένα μαχαίρι ανήκει στην παράδοση για την εύρεση της εικόνας.

Με τη μονή συνδέεται και ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός, ο οποίος υπήρξε μοναχός της πριν αναλάβει την Αρχιεπισκοπή. Εκτελέστηκε από τις οθωμανικές αρχές στις 9 Ιουλίου 1821. Η ιστορία της μονής εκτείνεται έτσι από τη μεσαιωνική μοναστική ζωή έως σημαντικά γεγονότα της νεότερης κυπριακής ιστορίας. Για άλλα εκκλησιαστικά μνημεία του νησιού, βλ. τον Οργανωμένο Κατάλογο Εκκλησιών και Μοναστηριών της Κύπρου.

Το κρησφύγετο του Γρηγόρη Αυξεντίου

Κοντά στη μονή βρίσκεται το κρησφύγετο του Γρηγόρη Αυξεντίου, ενός από τα γνωστότερα πρόσωπα του αγώνα της ΕΟΚΑ του 1955–1959. Στις 3 Μαρτίου 1957, έπειτα από πολιορκία του κρησφύγετου από βρετανικές δυνάμεις, ο Αυξεντίου σκοτώθηκε εκεί. Η θέση αποτελεί τόπο μνήμης και η γειτνίασή της με τη μονή κάνει τον Μαχαιρά ένα από τα σημεία της Κύπρου όπου η εκκλησιαστική και η νεότερη ιστορία συναντώνται μέσα στο ίδιο τοπίο.

Το δάσος και η βιοποικιλότητα

Η υψομετρική διαφορά ανάμεσα στις χαμηλές πλαγιές και στα Κιόνια δημιουργεί ποικιλία συνθηκών σε μικρή απόσταση. Τα πευκοδάση, οι θαμνώνες, οι βραχώδεις θέσεις και οι πιο υγρές χαράδρες προσφέρουν διαφορετικά ενδιαιτήματα. Η τραχεία πεύκη (Pinus brutia) χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος του δασικού τοπίου, ενώ στον υπόροφο απαντούν μεσογειακοί θάμνοι, ανάμεσά τους και η ενδημική λατζιά (Quercus alnifolia).

Το επίσημο δελτίο Natura 2000 καταγράφει στην περιοχή φυτά, πουλιά, νυχτερίδες, ερπετά και αμφίβια. Η αξία του Μαχαιρά βρίσκεται και στη συνέχεια του δάσους: οι ρεματιές, οι ανοιχτές θέσεις και οι πυκνές συστάδες αποτελούν μέρη του ίδιου συστήματος. Στα ανατολικά, ο Λυθροδόντας και το κάτω φράγμα του δίνουν μια διαφορετική εικόνα του τοπίου, εκεί όπου η δασωμένη ορεινή ζώνη συναντά την αγροτική ύπαιθρο.

Κιόνια, Μάντρα του Καμπιού και μονοπάτια

Τα Κιόνια είναι το ψηλότερο σημείο του δάσους, ενώ ο ομώνυμος εκδρομικός χώρος αποτελεί σημείο αναφοράς για τις διαδρομές της ψηλότερης ζώνης. Η Μάντρα του Καμπιού είναι άλλος εκδρομικός χώρος μέσα στο δάσος και αφετηρία σύντομου κυκλικού μονοπατιού. Η Μάντρα του Καμπιού και το Καμπί του Φαρμακά είναι διαφορετικές τοποθεσίες.

Μονοπάτι	Μήκος και χαρακτήρας
Μάντρα του Καμπιού	Κυκλικό, 1 χλμ., εύκολο. Το Τμήμα Δασών το χαρακτηρίζει κατάλληλο για χρήση με τροχοκάθισμα.
Κακοκέφαλος – Μάντρα του Καμπιού	Γραμμικό, 5,5 χλμ., αυξημένης δυσκολίας. Αρχίζει κοντά στον δρόμο Μαχαιρά–Κιονιών και καταλήγει στη Μάντρα του Καμπιού.
Λευκοθέα – Αετομούττη	Κυκλικό, 1,3 χλμ., με πρόσβαση από τον δρόμο Λυθροδόντα–Λευκάρων. Προσφέρει θέα προς τις περιοχές Λευκωσίας και Λευκάρων και αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού μονοπατιού Ε4.

Πηγές

• Τμήμα Περιβάλλοντος – Δάσος Μαχαιρά, δελτίο Natura 2000 CY2000004 — όρια του κρατικού δάσους, υψόμετρα, ενδιαιτήματα και είδη. moa.gov.cy
• Τμήμα Δασών – Μονοπάτια Μελέτης της Φύσης — αφετηρίες, μήκος, δυσκολία και προσβασιμότητα. Μονοπάτια
• Υφυπουργείο Τουρισμού – Φικάρδου και Cyprus: 11,000 Years of History — οικισμός, αγροτική αρχιτεκτονική, μονή και κρησφύγετο. Visit Cyprus
• Σύμπλεγμα Υπηρεσιών Κοινοτήτων Ορεινής Γ΄ Λευκωσίας — επίσημος κατάλογος των κοινοτήτων του συμπλέγματος. SimplegmaOreinis

---

The Machairas Region – Forest, Monastery and Surrounding Villages – Cyprus

Text by George Konstantinou

In the eastern Troodos Mountains, Machairas Forest rises from low valleys and pine-covered slopes to the summit of Kionia. At its heart stands Machairas Monastery. Around the forest, small mountain villages, farming communities and old roads connect the wooded uplands with the countryside of Nicosia and Larnaca. The same landscape brings together the natural heritage of Troodos, the monastery’s religious tradition, the rural architecture of Fikardou and the memory of Grigoris Afxentiou.

Where the Machairas region lies

Machairas occupies the eastern part of the Troodos range around the forest and monastery that bear its name. Machairas National Forest Park covers approximately 4,524 hectares. According to the official site data sheet, the Machairas Forest Natura 2000 site (CY2000004) follows the boundaries of the state forest. Elevation ranges from about 400 metres in the lowest eastern part to 1,423 metres at the summit of Kionia.

The wider Machairas region is a geographical description with no single administrative list of villages. Its core comprises the forest, monastery and nearby mountain settlements. In a broader sense, it also includes communities linked to the approaches to the forest. Regional names can overlap: Fikardou, for example, is closely associated with Machairas and is also described as a Pitsilia village in the official tourism guide.

The villages around Machairas

The table groups the settlements by their relationship to the forest and its approaches. For settlement names and districts, see the List of Municipalities and Communities of Cyprus.

Settlements	Relationship to the region
Lazanias, Fikardou, Gourri	Three nearby mountain villages in the Nicosia District. They connect a visit to the monastery and forest with the traditional architecture and farming landscape of the area.
Kapedes, Lythrodontas	Communities on the northern and eastern sides of Machairas. Kapedes lies on an approach to the monastery. From Lythrodontas, the road towards Lefkara gives access to forest walks such as the Lefkothea trail.
Farmakas, Kampi of Farmakas	Villages in the wider western uplands. Along with Gourri, Fikardou and Lazanias, they belong to the same mountain Nicosia community services cluster.
Odou, Agioi Vavatsinias, Vavatsinia	Larnaca District villages in the wider uplands to the south and southeast. They connect the forest region geographically with mountainous Larnaca.

Lazanias, Fikardou and Gourri

Lazanias is a small mountain settlement near the monastery. The scale of the village and the way its houses sit on the slope help visitors read the old agricultural landscape: the settlement, cultivated ground and forest are all within a short distance of one another.

At about 900 metres above sea level, Fikardou is one of Cyprus’s most distinctive examples of traditional rural architecture. The settlement has been declared an ancient monument, and several buildings have been restored. The Katsinioros House and the Achilleas Demetri House show how traditional dwellings accommodated family life, storage and agricultural work within the same building.

Gourri, written Γούρρη on the official community services website, completes the group of nearby mountain settlements. Together with Lazanias and Fikardou, it offers a route that leads from the forest and monastery to the houses, courtyards and small farm roads around the villages.

Machairas Monastery

Machairas Monastery, dedicated to the Virgin Mary, stands at an elevation of about 900 metres. Its foundation dates to the 12th century. The icon of the Virgin of Machairas is central to its religious tradition. The account linking the monastery’s name to a knife belongs to the tradition surrounding the discovery of the icon.

Archbishop Kyprianos was a monk at Machairas before becoming Archbishop of Cyprus. He was executed by the Ottoman authorities on 9 July 1821. The monastery’s story thus stretches from medieval monastic life to major events in modern Cypriot history. For other religious monuments on the island, see the Organised Catalogue of Churches and Monasteries of Cyprus.

The hideout of Grigoris Afxentiou

Near the monastery is the hideout of Grigoris Afxentiou, one of the best-known figures of the 1955–1959 EOKA struggle. On 3 March 1957, after British forces surrounded the hideout, Afxentiou was killed there. The site is a place of remembrance. Its proximity to the monastery makes Machairas one of the places in Cyprus where religious and modern history meet in the same landscape.

The forest and its biodiversity

The rise from the lower slopes to Kionia creates a variety of conditions within a short distance. Pinewoods, scrub, rocky ground and wetter ravines provide different habitats. Turkish pine (Pinus brutia) characterises much of the forest landscape, while Mediterranean shrubs, including the endemic golden oak (Quercus alnifolia), occur in the understorey.

The official Natura 2000 data sheet records plants, birds, bats, reptiles and amphibians in the area. Part of the forest’s value lies in its continuity: ravines, clearings and dense stands are parts of the same system. To the east, Lythrodontas and its lower dam show a different side of the landscape, where the wooded uplands meet the farming countryside.

Kionia, Mantra tou Kampiou and the nature trails

Kionia is the highest point in the forest, and the picnic site of the same name is a landmark for routes through the higher ground. Mantra tou Kampiou is another forest picnic site and the starting point of a short circular trail. Mantra tou Kampiou and Kampi of Farmakas are different places.

Trail	Length and character
Mantra tou Kampiou	An easy 1 km circular trail. The Department of Forests lists it as suitable for wheelchair use.
Kakokefalos – Mantra tou Kampiou	A more demanding 5.5 km linear trail. It starts near the Machairas–Kionia road and ends at Mantra tou Kampiou.
Lefkothea – Aetomoutti	A 1.3 km circular trail reached from the Lythrodontas–Lefkara road. It offers views towards Nicosia and Lefkara and forms part of the E4 European long-distance path.

Sources

• Department of Environment – Machairas Forest Natura 2000 site data sheet, CY2000004 — state forest boundaries, elevations, habitats and species. moa.gov.cy
• Department of Forests – Nature Trails — starting points, lengths, difficulty and accessibility. Μονοπάτια
• Deputy Ministry of Tourism – Fikardou and Cyprus: 11,000 Years of History — village, rural architecture, monastery and hideout. Visit Cyprus
• Mountain Nicosia Community Services Cluster — official list of the participating communities.

Τα Κουμανταροχώρια της Λεμεσού – Τα 14 χωριά της Κουμανταρίας, η ιστορία και η παραγωγή της – The 14 Commandaria Villages of Limassol, Cyprus

  See also

Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου - List of Municipalities and Communities of Cyprus

Πλήρης κατάλογος των δήμων και κοινοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας. / Complete list of the municipalities and communities of the Republic of Cyprus.

Organized links for everything on this blog – Οργανωμένοι σύνδεσμοι για όλα σε αυτό το ιστολόγιο

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Στις νότιες πλαγιές του Τροόδους, δεκατέσσερα χωριά της επαρχίας Λεμεσού συνδέονται με την παραγωγή ενός από τα ιστορικότερα κρασιά της Κύπρου, της Κουμανταρίας. Ανάμεσα σε αμπελώνες, πετρόκτιστα σπίτια και παλιά πατητήρια διατηρείται μια ιδιαίτερη πρακτική: μετά τον τρύγο, τα σταφύλια απλώνονται στον ήλιο και αφήνονται να χάσουν μέρος του νερού τους πριν από το πάτημα. Από αυτά τα λιαστά σταφύλια προκύπτει το γλυκό κρασί που έδωσε στα χωριά τη συλλογική τους ονομασία.

Τα 14 Κουμανταροχώρια

Η οριοθετημένη αμπελουργική ζώνη της Κουμανταρίας περιλαμβάνει 14 χωριά. Το Τμήμα Γεωργίας τα παρουσιάζει σε δύο ομάδες, με βάση τη θέση τους στις νότιες πλαγιές του Τροόδους και τα χαρακτηριστικά των αμπελουργικών εδαφών τους.

Τμήμα της ζώνης	Χωριά	Χαρακτηριστικά εδάφη
Νοτιοανατολικές πλαγιές του Τροόδους	Άγιος Κωνσταντίνος, Άγιος Παύλος, Αψιού, Γεράσα, Ζωοπηγή, Καλό Χωριό Λεμεσού, Λουβαράς	Εδάφη ηφαιστειακής προέλευσης
Νοτιοδυτικές πλαγιές του Τροόδους	Άγιος Γεώργιος Συλίκου, Άγιος Μάμας, Δωρός, Μονάγρι, Συλίκου, Καπηλειό, Λάνεια	Ασβεστούχα εδάφη

Ο Άγιος Γεώργιος Συλίκου και η Συλίκου καταγράφονται χωριστά. Το Καλό Χωριό της ζώνης είναι το Καλό Χωριό της επαρχίας Λεμεσού. Για τις ονομασίες και την επαρχία των οικισμών, βλ. τον Κατάλογο Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου.

Το τοπίο των αμπελώνων

Τα χωριά της ζώνης βρίσκονται σε υψόμετρα περίπου 500 έως 900 μέτρων, σύμφωνα με τον επίσημο οδηγό των οινικών διαδρομών. Οι αμπελώνες απλώνονται σε πλαγιές που διαφέρουν ως προς το έδαφος, την κλίση και την έκθεσή τους στον ήλιο. Σε αρκετές θέσεις οι αναβαθμίδες και οι ξερολιθιές μαρτυρούν πώς οι καλλιεργητές αξιοποίησαν επικλινή χωράφια, συγκρατώντας το χώμα και δημιουργώντας επίπεδες λωρίδες για τα αμπέλια.

Η διαφορά ανάμεσα στα ηφαιστειακής προέλευσης εδάφη του ανατολικού τμήματος και στα ασβεστούχα του δυτικού είναι ένα από τα γνωρίσματα της ζώνης. Το κοινό στοιχείο των δύο τμημάτων είναι η καλλιέργεια των ίδιων κυπριακών ποικιλιών και η τεχνική του λιασίματος, που συνδέει τον αμπελώνα με την οινοποίηση.

Από τη μεσαιωνική Commanderie στην Κουμανταρία

Η ονομασία Κουμανταρία, που απαντά και ως Κουμανδαρία, συνδέεται με τη μεσαιωνική Grande Commanderie των Ιωαννιτών Ιπποτών, με κέντρο το Κολόσσι. Η λέξη commanderie δήλωνε διοικητική περιφέρεια ή κτήση ενός ιπποτικού τάγματος. Η σύνδεση του κρασιού με αυτή την περιοχή έδωσε στο προϊόν την ονομασία που διατηρεί μέχρι σήμερα.

Το Κολόσσι έχει έτσι ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της Κουμανταρίας, παρότι βρίσκεται έξω από τη σημερινή ζώνη των 14 αμπελουργικών χωριών. Η μεσαιωνική κτήση και η σύγχρονη προστατευόμενη ζώνη ανήκουν σε διαφορετικές εποχές και έχουν διαφορετικά όρια.

Ξυνιστέρι, Μαύρο και λιαστά σταφύλια

Οι δύο παραδοσιακές κυπριακές ποικιλίες της Κουμανταρίας είναι το λευκό Ξυνιστέρι και το ερυθρό Μαύρο. Τα σταφύλια τρυγούνται ώριμα και απλώνονται στον ήλιο. Καθώς χάνουν νερό, τα φυσικά σάκχαρα συγκεντρώνονται σε μικρότερο όγκο χυμού. Μετά το λιάσιμο, τα σταφύλια πιέζονται και ο συμπυκνωμένος μούστος ζυμώνεται. Μέρος των σακχάρων παραμένει στο κρασί και του δίνει τη χαρακτηριστική γλυκύτητα.

Ακολουθεί η παλαίωση, κατά την οποία εξελίσσονται το χρώμα και τα αρώματα του κρασιού. Η Κουμανταρία έχει συνήθως κεχριμπαρένιο χρώμα, ενώ σε ώριμα κρασιά μπορεί να θυμίζει σταφίδα, αποξηραμένο σύκο και καραμέλα. Η τεχνική προδιαγραφή προβλέπει τόσο μη ενισχυμένη όσο και ενισχυμένη Κουμανταρία. Η γλυκύτητα συνδέεται με τα σάκχαρα των λιαστών σταφυλιών· η ενίσχυση αφορά τον αλκοολικό τίτλο.

Η προστατευόμενη ονομασία

Η Κουμανταρία είναι κρασί με Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (ΠΟΠ). Η ονομασία συνδέεται με συγκεκριμένη γεωγραφική προέλευση, ποικιλίες και κανόνες παραγωγής. Ένα γλυκό κρασί από λιαστά σταφύλια που παράγεται αλλού δεν αποκτά την ονομασία «Κουμανταρία» απλώς επειδή παρασκευάζεται με παρόμοια μέθοδο. Η προστασία διατηρεί τη σύνδεση ανάμεσα στο κρασί, στους αμπελώνες της οριοθετημένης ζώνης και στην τεχνογνωσία των παραγωγών της.

Η οινική διαδρομή: Κολόσσι, Ερήμη, Λάνεια και τα χωριά

Η επίσημη Οινική Διαδρομή της Κουμανταρίας περιλαμβάνει τα 14 χωριά, καθώς και τη Λεμεσό, το Κολόσσι, την Ερήμη και την Τριμίκλινη. Αυτές οι τέσσερις πρόσθετες στάσεις ανήκουν στην τουριστική διαδρομή, χωρίς να προσμετρώνται στα 14 χωριά της ζώνης. Το Κάστρο του Κολοσσίου συνδέει τη διαδρομή με την ιστορία των ιπποτικών ταγμάτων. Στην Ερήμη, το Κυπριακό Οινομουσείο παρουσιάζει την ευρύτερη ιστορία του κυπριακού κρασιού. Στη Λάνεια, το αποκατεστημένο παραδοσιακό πατητήρι δείχνει πώς οργανωνόταν η οινοποίηση μέσα στο χωριό.

Οι δύο οινικές διαδρομές, των Κουμανταροχωριών και των Κρασοχωριών Λεμεσού, έχουν κοινές στάσεις στα χαμηλότερα υψόμετρα, μεταξύ των οποίων το Κολόσσι και η Ερήμη. Στα Κρασοχώρια, το θέμα είναι η ευρύτερη αμπελουργική και οινοποιητική παράδοση της περιοχής. Στα Κουμανταροχώρια, ο επισκέπτης ακολουθεί την ιστορία ενός συγκεκριμένου κρασιού, από το μεσαιωνικό Κολόσσι έως τους αμπελώνες της σημερινής ζώνης. Για την εκκλησιαστική κληρονομιά της ευρύτερης περιοχής, βλ. τον Οργανωμένο Κατάλογο Εκκλησιών και Μοναστηριών της Κύπρου.

Πηγές

• Τμήμα Γεωργίας Κύπρου – Commandaria — τα 14 χωριά, οι δύο ομάδες εδαφών, η ιστορία και η παραγωγή. moa.gov.cy
• Συμβούλιο Αμπελοοινικών Προϊόντων Κύπρου – Τεχνική προδιαγραφή της Κουμανδαρίας — ποικιλίες, λιάσιμο, προστασία της ονομασίας και τύποι κρασιού. gob.mx
• Υφυπουργείο Τουρισμού – Οινική Διαδρομή Κουμανταρίας και Οδηγός οινικών διαδρομών της Κύπρου — στάσεις, υψόμετρα και πατητήρι της Λάνειας. Visit Cyprus

---

The 14 Commandaria Villages of Limassol – History, Vineyards and Winemaking – Cyprus

Text by George Konstantinou

On the southern slopes of the Troodos Mountains, fourteen villages in the Limassol District are associated with one of Cyprus’s most historic wines, Commandaria. Among vineyards, stone houses and old winepresses, a distinctive practice survives: after harvest, the grapes are spread out in the sun and allowed to lose some of their water before pressing. These sun-dried grapes produce the sweet wine that gives the villages their collective name.

The 14 Commandaria villages

The designated Commandaria wine-growing zone comprises 14 villages. The Cyprus Department of Agriculture presents them in two groups according to their location on the southern slopes of Troodos and the characteristics of their vineyard soils.

Part of the zone	Villages	Characteristic soils
Southeastern slopes of Troodos	Agios Konstantinos, Agios Pavlos, Apsiou, Gerasa, Zoopigi, Kalo Chorio (Limassol), Louvaras	Soils of volcanic origin
Southwestern slopes of Troodos	Agios Georgios Silikou, Agios Mamas, Doros, Monagri, Silikou, Kapileio, Laneia	Calcareous soils

Agios Georgios Silikou and Silikou are listed separately. The Kalo Chorio in the zone is the village in the Limassol District. For settlement names and districts, see the List of Municipalities and Communities of Cyprus.

The vineyard landscape

The villages lie at elevations of approximately 500 to 900 metres, according to the official wine route guide. Their vineyards occupy slopes that differ in soil, gradient and exposure to the sun. In many places, terraces and dry stone walls show how growers made use of sloping ground by holding the soil in place and creating level strips for vines.

The contrast between soils of volcanic origin in the eastern part and calcareous soils in the western part is one of the zone’s distinguishing features. Both parts share the cultivation of the same Cypriot grape varieties and the practice of sun-drying, which links the vineyard to the winemaking process.

From the medieval Commanderie to Commandaria

The name Commandaria is associated with the medieval Grande Commanderie of the Knights Hospitaller, centred on Kolossi. A commanderie was an administrative district or estate of a military order. The wine’s association with this area gave it the name it still bears today.

Kolossi therefore has a special place in Commandaria’s history, although it lies outside the present zone of fourteen wine-growing villages. The medieval estate and the modern protected zone belong to different periods and have different boundaries.

Xynisteri, Mavro and sun-dried grapes

Commandaria’s two traditional Cypriot grape varieties are the white Xynisteri and the red Mavro. The grapes are harvested ripe and spread out in the sun. As they lose water, their natural sugars become concentrated in a smaller volume of juice. After drying, the grapes are pressed and the concentrated must is fermented. Some of the sugars remain in the wine, giving it its characteristic sweetness.

The wine is then aged, during which its colour and aromas develop. Commandaria is generally amber, and mature wines may evoke raisins, dried figs and caramel. The technical specification provides for both unfortified and fortified Commandaria. The sweetness comes from the sugars in the sun-dried grapes; fortification concerns the wine’s alcoholic strength.

The protected designation

Commandaria is a wine with a Protected Designation of Origin (PDO). The name is tied to a defined geographical origin, grape varieties and production rules. A sweet wine made elsewhere from sun-dried grapes does not acquire the name Commandaria simply because it is made by a similar method. The protection preserves the link between the wine, the vineyards of the designated zone and the expertise of its producers.

The wine route: Kolossi, Erimi, Laneia and the villages

The official Commandaria Wine Route includes the fourteen villages, along with Limassol, Kolossi, Erimi and Trimiklini. These four additional stops are part of the tourist itinerary, outside the list of fourteen villages in the designated zone. Kolossi Castle connects the route to the history of the military orders. In Erimi, the Cyprus Wine Museum presents the wider history of Cypriot wine. In Laneia, the restored traditional winepress shows how winemaking was organised within the village.

The Commandaria Wine Route and the Limassol Wine Villages Route share stops at lower elevations, including Kolossi and Erimi. The Krasochoria route explores the region’s wider grape-growing and winemaking tradition. The Commandaria route follows the story of a particular wine, from medieval Kolossi to the vineyards of the present-day zone. For the ecclesiastical heritage of the wider area, see the Organised Catalogue of Churches and Monasteries of Cyprus.

Sources

• Cyprus Department of Agriculture – Commandaria — the fourteen villages, the two soil groups, history and production. moa.gov.cy
• Cyprus Wine Products Council – Commandaria Technical Specification — grape varieties, sun-drying, protection of the name and wine types. gob.mx
• Deputy Ministry of Tourism – Commandaria Wine Route and Cyprus Wine Routes Guide — itinerary, elevations and the Laneia winepress. 

Τα Κρασοχώρια της Λεμεσού – Χωριά, αμπελώνες και οινική παράδοση στις νότιες πλαγιές του Τροόδους – The Wine Villages of Limassol, Cyprus

 See also

Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου - List of Municipalities and Communities of Cyprus

Πλήρης κατάλογος των δήμων και κοινοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας. / Complete list of the municipalities and communities of the Republic of Cyprus.

Organized links for everything on this blog – Οργανωμένοι σύνδεσμοι για όλα σε αυτό το ιστολόγιο

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Στις νότιες πλαγιές του Τροόδους, βόρεια και βορειοδυτικά της Λεμεσού, οι αμπελώνες ανεβαίνουν στις πλαγιές ανάμεσα σε ξερολιθιές, μικρές κοιλάδες και πετρόκτιστα χωριά. Εδώ βρίσκονται τα Κρασοχώρια, μια περιοχή όπου το αμπέλι διαμόρφωσε το τοπίο, την οικονομία και την καθημερινή ζωή. Το όνομα προέρχεται από τις λέξεις «κρασί» και «χωριά» και αποτυπώνει αυτό που συνδέει τους οικισμούς: την καλλιέργεια του αμπελιού και την παραγωγή κρασιού.

Η περιοχή και η οινική διαδρομή

Τα Κρασοχώρια αποτελούν ιστορική αμπελουργική περιοχή της επαρχίας Λεμεσού. Χωριά όπως το Όμοδος, το Κοιλάνι, το Βουνί, η Λόφου, η Βάσα Κοιλανίου, η Μαλλιά και το Άρσος δείχνουν καθαρά τη σχέση ανάμεσα στον οικισμό, τον αμπελώνα και την οινοποίηση. Ο όρος «Κρασοχώρια» χρησιμοποιείται για την περιοχή, ενώ η επίσημη Οινική Διαδρομή Κρασοχώρια της Λεμεσού περιλαμβάνει και στάσεις χαμηλότερα, προς την παράκτια ζώνη. Έτσι, στον κατάλογο της διαδρομής εμφανίζονται τόσο ορεινά αμπελουργικά χωριά όσο και η πόλη της Λεμεσού, το Κολόσσι και η  Ερήμη.

Όλες οι στάσεις της επίσημης διαδρομής

Ο κατάλογος ακολουθεί τη σειρά του Υφυπουργείου Τουρισμού. Περιλαμβάνει 20 στάσεις, με αφετηρία τη Λεμεσό.

Τμήμα της διαδρομής	Στάσεις με τη σειρά
Από τη Λεμεσό προς τους πρόποδες	Λεμεσός, Κολόσσι,  Ερήμη, Καντού, Σούνι–Ζανακιά, Πάνω Κυβίδες
Προς τις αμπελουργικές πλαγιές	Άγιος Αμβρόσιος, Λόφου, Βουνί, Κοιλάνι, Πέρα Πεδί, Μανδριά, Κάτω Πλάτρες
Δυτικό τμήμα και επιστροφή προς τα χαμηλότερα	Όμοδος, Βάσα Κοιλανίου, Μαλλιά, Άρσος, Πάχνα, Ανώγυρα, Αυδήμου

Οι ονομασίες Βάσα Κοιλανίου και Μανδριά Λεμεσού ξεχωρίζουν τα χωριά αυτά από ομώνυμους οικισμούς της Κύπρου. Στη διαδρομή αναφέρονται συγκεκριμένα οι Κάτω Πλάτρες. .Για τις γειτονικές Πάνω Πλάτρες, βλ. Πλάτρες – Biodiversity of Cyprus. Για την ευρύτερη γεωγραφία των οικισμών, βλ. τον Κατάλογο Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου.

Το αμπέλι και το τοπίο

Η αμπελοκαλλιέργεια έδωσε στις πλαγιές των Κρασοχωριών τη χαρακτηριστική μορφή τους. Σε επικλινή εδάφη, οι ξερολιθιές συγκρατούν το χώμα και δημιουργούν αναβαθμίδες στις οποίες μπορεί να καλλιεργηθεί το αμπέλι. Το ύψος, ο προσανατολισμός της πλαγιάς και το έδαφος διαφέρουν από αμπελώνα σε αμπελώνα. Ακόμη και κοντινά χωράφια μπορούν να έχουν διαφορετικές συνθήκες ωρίμανσης, ανάλογα με το πόσο ήλιο δέχονται και πόσο νερό συγκρατεί το έδαφος.

Το αγροτικό τοπίο περιλαμβάνει και ακαλλιέργητες λωρίδες, θαμνώνες και πέτρινα όρια ανάμεσα στα χωράφια. Οι ξερολιθιές έχουν επομένως διπλή αξία: μαρτυρούν πώς οι καλλιεργητές αξιοποίησαν τις πλαγιές και προσφέρουν, μέσα στις σχισμές τους, καταφύγιο σε μικρούς οργανισμούς. Η συντήρησή τους διατηρεί τόσο την αναγνωρίσιμη μορφή του τοπίου όσο και τη λειτουργία τους στη συγκράτηση του εδάφους.

Από το πατητήρι στο οινοποιείο

Η ιστορία του κρασιού στα Κρασοχώρια διαβάζεται στα ίδια τα χωριά. Τα παλιά πατητήρια, τα μεγάλα πήλινα πιθάρια, τα δοχεία και τα εργαλεία του τρύγου δείχνουν πώς το σταφύλι μεταφερόταν από το χωράφι στον χώρο της οινοποίησης. Ο ληνός, όπως ονομάζεται το παραδοσιακό πατητήρι, ήταν ο χώρος όπου πιέζονταν τα σταφύλια για να παραληφθεί ο μούστος. Ο τρύγος συνέδεε για ένα διάστημα σχεδόν όλες τις εργασίες του χωριού, από το κόψιμο και τη μεταφορά των σταφυλιών μέχρι το πάτημα και την αποθήκευση.

Σήμερα, δίπλα στα παλιά πατητήρια και στα λαογραφικά εκθέματα λειτουργούν σύγχρονα οινοποιεία. Η συνέχεια φαίνεται στην ίδια πρώτη ύλη και στην καλλιέργεια τοπικών ποικιλιών, ενώ η ελεγχόμενη ζύμωση, η εμφιάλωση και η χωριστή οινοποίηση σταφυλιών από διαφορετικούς αμπελώνες επιτρέπουν στους παραγωγούς να δώσουν διαφορετικό χαρακτήρα στα κρασιά τους.

Οι ποικιλίες και τα προϊόντα του σταφυλιού

Δύο από τις πιο χαρακτηριστικές κυπριακές ποικιλίες της διαδρομής είναι το Ξυνιστέρι, λευκή ποικιλία, και το Μαύρο, ερυθρή ποικιλία. Στην περιοχή καλλιεργούνται επίσης διεθνείς ποικιλίες, όπως Cabernet Sauvignon, Mataro, Grenache και Syrah. Στα Κρασοχώρια συναντά κανείς κρασιά από μία ποικιλία, αλλά και χαρμάνια, στα οποία ο οινοποιός συνδυάζει διαφορετικές ποικιλίες.

Το σταφύλι αξιοποιείται και πέρα από την παραγωγή κρασιού. Από τον μούστο γίνονται παραδοσιακά παρασκευάσματα όπως η παλουζές και ο σουτζιούκος. Η ζιβανία ανήκει στην παράδοση της απόσταξης και συνδέεται με την αξιοποίηση των στεμφύλων, δηλαδή όσων απομένουν από τα σταφύλια μετά την πίεση. Το κρασί, τα γλυκά του μούστου και το απόσταγμα δείχνουν πόσες χρήσεις μπορούσε να έχει ο ίδιος τρύγος.

Χωριά και σημεία ενδιαφέροντος

Όμοδος. Ο οικισμός αναπτύσσεται ανάμεσα σε αμπελώνες και είναι γνωστός για τη μεγάλη πλατεία, τα στενά λιθόστρωτα δρομάκια και τη Μονή του Τιμίου Σταυρού. Ο παραδοσιακός ληνός συμπληρώνει την εικόνα του χωριού: σε μικρή απόσταση από την πλατεία και τη μονή σώζεται ένας χώρος που μαρτυρεί την παλιά εργασία της οινοποίησης.

Κοιλάνι. Στο χωριό η οινική παράδοση παρουσιάζεται στο Μουσείο Αμπελουργίας, όπου εκτίθενται παλιά εργαλεία και αντικείμενα της αγροτικής ζωής. Η Παναγία Ελεούσα, το εκκλησιαστικό μουσείο και το εκκλησάκι της Αγίας Μαύρης στα περίχωρα δείχνουν μια άλλη πλευρά της ιστορίας του ίδιου αμπελουργικού οικισμού.

Λόφου, Βουνί και Βάσα Κοιλανίου. Η πέτρα, τα στενά δρομάκια και οι αυλές δίνουν στα χωριά αυτά τον ιδιαίτερο χαρακτήρα τους. Η σχέση με το αμπέλι φαίνεται τόσο στους γύρω αμπελώνες όσο και στους παλιούς χώρους εργασίας και αποθήκευσης μέσα στους οικισμούς. Στη Βάσα Κοιλανίου, η ίδια η ονομασία του χωριού βοηθά να διακρίνεται από τη Βάσα Κελλακίου, επίσης στην επαρχία Λεμεσού.

Μαλλιά και Άρσος. Στο δυτικό τμήμα των Κρασοχωριών, τα δύο χωριά αποτελούν στάσεις σε ένα τοπίο που διατηρεί την αμπελουργική του φυσιογνωμία. Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης του Άρσους, στεγασμένο σε παραδοσιακή κατοικία, παρουσιάζει αντικείμενα της καθημερινής ζωής που βοηθούν να καταλάβουμε πώς συνδεόταν η αγροτική παραγωγή με το νοικοκυριό.

Ερήμη και Κυπριακό Οινομουσείο. Η  Ερήμη βρίσκεται χαμηλότερα από τα ορεινά αμπελουργικά χωριά και αποτελεί στάση της διαδρομής χάρη στο Κυπριακό Οινομουσείο. Το μουσείο δίνει το ευρύτερο πλαίσιο της ιστορίας του κυπριακού κρασιού πριν από την ανάβαση προς τους αμπελώνες και τα οινοποιεία. Για άλλα μνημεία της περιοχής, βλ. τον Οργανωμένο Κατάλογο Εκκλησιών και Μοναστηριών της Κύπρου.

Κρασοχώρια και Κουμανταροχώρια

Η παραγωγή κρασιού είναι κοινό γνώρισμα πολλών χωριών του Τροόδους. Τα Κρασοχώρια της Λεμεσού έχουν ευρύτερη ταυτότητα, συνδεδεμένη με την αμπελοκαλλιέργεια και την παραγωγή διαφορετικών τύπων κρασιού. Τα Κουμανταροχώρια συνδέονται ειδικότερα με την οριοθετημένη ζώνη παραγωγής της Κουμανταρίας. Οι δύο περιοχές παρουσιάζονται από το Υφυπουργείο Τουρισμού σε χωριστές οινικές διαδρομές. Η διάκριση βοηθά να καταλάβουμε πώς η ίδια αμπελουργική παράδοση έδωσε σε διαφορετικά μέρη του Τροόδους τη δική τους ταυτότητα.

Πηγές

• Υφυπουργείο Τουρισμού – Οινική Διαδρομή Κρασοχώρια της Λεμεσού — επίσημη σειρά στάσεων, γεωγραφία και ποικιλίες. Visit Cyprus
• Visit Cyprus – Cyprus Wine Routes, Διαδρομή 4 — οινικό τοπίο και διαδρομή. visitcyprus.com
• Visit Cyprus – Cyprus: 11,000 Years of History — Όμοδος, Κοιλάνι, Άρσος και αξιοθέατα. visitcyprus.com
• Visit Cyprus – Οινικές διαδρομές της Κύπρου — χωριστές διαδρομές Κρασοχωριών και Κουμανταρίας. Visit Cyprus

---

The Wine Villages of Limassol – Villages, Vineyards and Winemaking on the Southern Slopes of Troodos – Cyprus

Text by George Konstantinou

On the southern slopes of the Troodos Mountains, north and northwest of Limassol, vineyards climb the hillsides among dry stone walls, small valleys and stone-built villages. These are the Krasochoria, a region where vines have shaped the landscape, the economy and everyday life. The name combines the Greek words krasi, meaning wine, and choria, meaning villages. It captures what these settlements have in common: grape growing and winemaking.

The region and the wine route

The Krasochoria form a historic wine-growing region in the Limassol District. Villages such as Omodos, Koilani, Vouni, Lofou, Vasa Koilaniou, Malia and Arsos show the close relationship between the settlements, the vineyards and winemaking. Krasochoria is the name of the region, while the official Limassol Wine Villages Route also takes in stops at lower elevations towards the coast. The itinerary therefore includes mountain wine villages as well as the city of Limassol, Kolossi and Erimi.

All stops on the official route

The list follows the order published by the Deputy Ministry of Tourism. It includes 20 stops, starting in Limassol.

Section of the route	Stops in order
From Limassol to the foothills	Limassol, Kolossi, Erimi, Kantou, Souni–Zanakia, Pano Kivides
Towards the vineyard slopes	Agios Amvrosios, Lofou, Vouni, Koilani, Pera Pedi, Mandria, Kato Platres
Western section and descent to lower ground	Omodos, Vasa Koilaniou, Malia, Arsos, Pachna, Anogyra, Avdimou

The names Vasa Koilaniou and Mandria, Limassol distinguish these villages from settlements of the same name elsewhere in Cyprus. The route specifically lists Kato Platres. For neighbouring Pano Platres, see Platres – Biodiversity of Cyprus. For the wider geography of Cypriot settlements, see the List of Municipalities and Communities of Cyprus.

Vines and the landscape

Viticulture gave the slopes of the Krasochoria their distinctive appearance. On steep ground, dry stone walls hold the soil in place and create terraces where vines can be grown. Elevation, slope orientation and soil vary from one vineyard to the next. Even neighbouring plots can offer different conditions for ripening, depending on the sunlight they receive and how much water the soil retains.

The agricultural landscape also includes uncultivated strips, scrub and stone boundaries between fields. Dry stone walls serve two purposes: they show how farmers made use of the slopes, and their crevices provide shelter for small organisms. Maintaining them preserves both the character of the landscape and their role in holding the soil in place.

From the winepress to the winery

The history of wine in the Krasochoria can be read in the villages themselves. Old winepresses, large earthenware jars, vessels and harvesting tools show how grapes were brought from the fields to be made into wine. The traditional press, known as a linos, was where the grapes were pressed to extract the must. For a time each year, the harvest brought together much of the work of the village, from picking and carrying the grapes to pressing and storage.

Today, modern wineries operate alongside the old winepresses and folk museums. The continuity lies in the grapes themselves and in the cultivation of local varieties. Controlled fermentation, bottling and the separate vinification of grapes from different vineyards allow producers to give their wines distinct characteristics.

Grape varieties and traditional products

Two of the most characteristic Cypriot grape varieties on the route are Xynisteri, a white variety, and Mavro, a red variety. International varieties grown in the area include Cabernet Sauvignon, Mataro, Grenache and Syrah. The Krasochoria produce both single-variety wines and blends made by combining different grape varieties.

Grapes are used for more than wine. The must is used to make traditional sweets such as palouzes and soutzoukos. Zivania belongs to the distilling tradition and is associated with the use of grape pomace, the material left after the grapes have been pressed. Wine, grape-must sweets and spirits show how much could be made from a single harvest.

Villages and places of interest

Omodos. Set among vineyards, Omodos is known for its large square, narrow cobbled lanes and the Monastery of the Holy Cross. The traditional winepress completes the picture: a short distance from the square and monastery stands a building that preserves evidence of how wine was once made in the village.

Koilani. The village’s winemaking heritage is presented in its Museum of Viticulture, which displays old tools and objects from rural life. The Church of Panagia Eleousa, the ecclesiastical museum and the Chapel of Agia Mavri on the outskirts show another side of the history of this wine-growing village.

Lofou, Vouni and Vasa Koilaniou. Stone buildings, narrow lanes and courtyards give these villages their distinctive character. Their connection with viticulture can be seen in the surrounding vineyards and in the old work and storage spaces within the settlements. The name Vasa Koilaniou distinguishes the village from Vasa Kellakiou, which is also in the Limassol District.

Malia and Arsos. In the western part of the Krasochoria, both villages are stops in a landscape that retains its wine-growing character. The Arsos Folk Art Museum, housed in a traditional home, displays objects that help explain how farming and household life were connected.

Erimi and the Cyprus Wine Museum. Erimi lies below the mountain wine villages and is a stop on the route because of the Cyprus Wine Museum. The museum places the history of Cypriot wine in context before the road climbs towards the vineyards and wineries. For other monuments in the area, see the Organised Catalogue of Churches and Monasteries of Cyprus.

The Krasochoria and the Commandaria villages

Winemaking is a feature of many Troodos villages. The Krasochoria of Limassol have a broad identity rooted in viticulture and the production of several styles of wine. The Commandaria villages are associated specifically with the designated Commandaria production area. The Deputy Ministry of Tourism presents them as separate wine routes. This distinction helps explain how a shared tradition of grape growing gave different parts of Troodos their own identities.

Sources

• Deputy Ministry of Tourism – Krasochoria of Limassol Wine Route — official itinerary, geography and grape varieties. Visit Cyprus
• Visit Cyprus – Cyprus Wine Routes, Route 4 — vineyard landscape and itinerary. visitcyprus.com
• Visit Cyprus – Cyprus: 11,000 Years of History — Omodos, Koilani, Arsos and places of interest. visitcyprus.com
• Visit Cyprus – Wine Routes of Cyprus — separate Krasochoria and Commandaria routes.