See also
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Λατσιά, 26/5/2011
Η Dysauxes famula είναι μικρή νυχτοπεταλούδα της οικογένειας Erebidae, της υποοικογένειας Arctiinae και της φυλής Syntomini. Χαρακτηρίζεται από καστανές πρόσθιες πτέρυγες με ανοιχτόχρωμες κηλίδες και κιτρινοπορτοκαλί χρωματισμό στο σώμα. Στην αγγλική βιβλιογραφία αναφέρεται ως The Amah, ενώ στα γαλλικά χρησιμοποιείται το όνομα La Soumise. Περιλαμβάνεται στην πανίδα της Κύπρου και στον οργανωμένο κατάλογο νυχτοπεταλούδων της Κύπρου.
Περιγραφή και διαφοροποίηση των φύλων
Η ταξινομική αναθεώρηση του 2006 δίνει άνοιγμα πτερύγων 23–27 mm. Οι πρόσθιες πτέρυγες παρουσιάζουν καστανό χρωματισμό διαφορετικής έντασης και χαρακτηριστικές ανοιχτόχρωμες κηλίδες. Ο θώρακας φέρει κιτρινοπορτοκαλί περιοχή και η κοιλιά είναι επίσης κιτρινοπορτοκαλί. Ο συνδυασμός αυτός διακρίνεται ιδιαίτερα όταν το έντομο αναπαύεται με τις πτέρυγες κατά μήκος του σώματος.
Οι οπίσθιες πτέρυγες διαθέτουν ημιδιαφανή περιοχή, της οποίας η έκταση ποικίλλει. Στα αρσενικά μπορούν να φαίνονται περισσότερο υπόλευκες, με κιτρινωπή περιοχή κοντά στο εσωτερικό χείλος. Η μεταβλητότητα του χρωματισμού και των κηλίδων είναι σημαντική και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στην αναγνώριση.
Αναγνώριση και παρόμοια είδη
Η Dysauxes famula μπορεί να συγχέεται με τη Dysauxes punctata. Στη D. famula οι κηλίδες των πρόσθιων πτερύγων είναι πιο άνισες σε μέγεθος. Οι δύο μεγαλύτερες κηλίδες προς το εξωτερικό τμήμα της πτέρυγας συνήθως εφάπτονται, ενώ στη D. punctata διατηρείται συχνά ανάμεσά τους μια λεπτή σκούρα διαχωριστική γραμμή. Υπάρχουν επίσης άτομα με έντονα σκουρόχρωμες κηλίδες, επομένως η αναγνώριση δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στο πόσο λευκές φαίνονται.
Η μελέτη των γεννητικών οργάνων χρησιμοποιείται στην ταξινομική διάκριση των συγγενικών ειδών. Η ιστορική αντιμετώπιση της famula ως μορφής της punctata εξηγεί την παρουσία παλαιότερων διαφορετικών συνδυασμών ονομάτων στη βιβλιογραφία.
Εξάπλωση και παρουσία στην Κύπρο
Το είδος εξαπλώνεται στη νότια Ευρώπη, στην Τουρκία, στον Καύκασο και στη Μέση Ανατολή. Η αναθεώρηση του 2006 αναγνωρίζει επίσης απομονωμένους ανατολικούς πληθυσμούς στη Μογγολία και στη ρωσική Άπω Ανατολή.
Στην Κύπρο υπάρχει η φωτογραφική καταγραφή από τα Λατσιά, στις 26 Μαΐου 2011, από τον Γιώργο Κωνσταντίνου. Επιπλέον, δημοσιευμένη φωτογραφική παρατήρηση αφορά τη Μαραθούντα της επαρχίας Πάφου, σε υψόμετρο 380 m, στις 16 Μαΐου 2010, όπου το έντομο καταγράφηκε στο φως από τον Hartmuth Strutzberg. Πρόκειται για δύο συγκεκριμένες κυπριακές καταγραφές κατά τον Μάιο.
Βιότοπος και σχέση με καλλιεργημένα τοπία
Προτιμά θερμές και ξηρές περιοχές, όπως θαμνώδη περιθώρια, βραχώδεις πλαγιές, αραιά ξηρά δάση και φτωχά σε θρεπτικά στοιχεία λιβάδια με θάμνους. Στην Κρήτη αναφέρεται επίσης από φρυγανικές εκτάσεις, παλαιούς ελαιώνες, εγκαταλειμμένες αναβαθμίδες και παράκτιες περιοχές.
Η παρουσία της σε αγροτικά τοπία έχει εξεταστεί επιστημονικά. Σε μελέτη της Καλαβρίας, στη νότια Ιταλία, με δειγματοληψίες από τον Ιούλιο του 2018 έως τον Ιούνιο του 2019 σε παλαιό βιολογικό ελαιώνα και γειτονικά ημιφυσικά ενδιαιτήματα, καταγράφηκαν 391 άτομα της D. famula. Ήταν ένα από τα τρία πολυπληθέστερα είδη της έρευνας. Η καταγραφή αυτή αφορά την παρουσία της στο συγκεκριμένο τοπίο και δεν τεκμηριώνει την ελιά ως φυτό ξενιστή.
Περίοδος πτήσης, γενεές και συμπεριφορά
Σε μεγάλο μέρος της εξάπλωσής της εμφανίζεται συνήθως σε δύο γενεές, με παρατηρήσεις ενηλίκων από τα μέσα Μαΐου έως τον Σεπτέμβριο. Η περίοδος μεταβάλλεται γεωγραφικά: στην Κρήτη αναφέρονται εμφανίσεις την άνοιξη, από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο, και ξανά τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο.
Τα ενήλικα παρατηρούνται συχνά την ημέρα ακίνητα πάνω στη βλάστηση, αλλά μπορούν επίσης να πετούν κατά τη διάρκεια της ημέρας. Προσελκύονται στο τεχνητό φως, όπως δείχνουν και οι φωτογραφικές καταγραφές από την Κύπρο. Οι επιβεβαιωμένες κυπριακές ημερομηνίες του Μαΐου τεκμηριώνουν την ανοιξιάτικη εμφάνιση του είδους στο νησί.
Αυγά, προνύμφες και αναπαραγωγή
Τα αυγά περιγράφονται ως μικρά, σφαιρικά και πρασινωπά. Η προνύμφη είναι καστανή, τριχωτή και φέρει επαναλαμβανόμενο σχέδιο στη ραχιαία επιφάνεια.
Ο Gerrit Friese δημοσίευσε παρατηρήσεις εκτροφής μετά τη συλλογή του είδους στη Βουλγαρία. Ένα θηλυκό γέννησε 45 αυγά, από τα οποία προέκυψε υλικό για τη μελέτη των ανήλικων σταδίων. Ο αριθμός αυτός αποτελεί αποτέλεσμα της συγκεκριμένης εκτροφής και όχι καθορισμένο ανώτατο αριθμό αυγών για κάθε θηλυκό.
Φυτά ξενιστές και διατροφή
Οι προνύμφες τρέφονται με χαμηλά ποώδη φυτά. Στους αναφερόμενους ξενιστές περιλαμβάνονται τα γένη Taraxacum, Lactuca και Senecio της οικογένειας Asteraceae, καθώς και το γένος Plantago της οικογένειας Plantaginaceae. Καταναλώνονται φύλλα και νεαροί βλαστοί. Οι αναφορές αυτές αφορούν τη βιολογία του είδους στην ευρύτερη εξάπλωσή του και δεν προσδιορίζουν συγκεκριμένο κυπριακό φυτό ξενιστή.
Ταξινομική ιστορία και γενετική έρευνα
Το είδος περιγράφηκε από τον Christian Friedrich Freyer με την αρχική ονομασία Lithosia famula. Μεταγενέστερα ονόματα που έχουν ενταχθεί στη συνωνυμία του περιλαμβάνουν τα Dysauxes pontica, Dysauxes sofiata και Dysauxes lucana. Στην παλαιότερη βιβλιογραφία συναντάται στις οικογένειες Arctiidae, Syntomidae ή Ctenuchidae, ενώ η σύγχρονη ταξινόμηση το τοποθετεί στην Erebidae.
Το είδος περιλαμβάνεται επίσης στο Project Psyche, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα μελέτης γονιδιωμάτων Λεπιδοπτέρων. Στο δημόσιο αποθετήριο NCBI διατίθενται δεδομένα αλληλούχησης και δύο γονιδιωματικές συναρμολογήσεις σε επίπεδο χρωμοσωμάτων, προερχόμενες από το πρόγραμμα Tree of Life του Wellcome Sanger Institute.
Κατάσταση διατήρησης
Ο Ευρωπαϊκός Κόκκινος Κατάλογος Νυχτοπεταλούδων του 2026 κατατάσσει τη Dysauxes famula ως Μειωμένου Ενδιαφέροντος — Least Concern (LC) για την Ευρώπη και για την Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 κρατών. Η αξιολόγηση είναι περιφερειακή και δεν αποτελεί ξεχωριστή εκτίμηση της κατάστασης των κυπριακών πληθυσμών.
Ταξινομία
- Βασίλειο: Animalia
- Φύλο: Arthropoda
- Κλάση: Insecta
- Τάξη: Lepidoptera
- Υπεροικογένεια: Noctuoidea
- Οικογένεια: Erebidae
- Υποοικογένεια: Arctiinae
- Φυλή: Syntomini
- Γένος: Dysauxes
- Είδος: Dysauxes famula
- Συγγραφέας και έτος: (Freyer, [1836])
- Φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου
- Τοποθεσία και ημερομηνία: Λατσιά, Κύπρος, 26/5/2011
Πηγές
- Ignatyev, N. N. & Zolotuhin, V. V. (2006). A review of syntomids of Russia and adjacent territories. Part 2. Genus Dysauxes. Eversmannia 6: 27–49.
- Wolfgang Wagner. Dysauxes famula — European Lepidoptera and their ecology. Βιότοπος, γενεές και διαγνωστικά γνωρίσματα. pyrgus.de
- Philippe Mothiron — Lepinet. Dysauxes famula — La Soumise. Διαφοροποίηση από τη D. punctata και μεταβλητότητα κηλίδων. La Soumise
- Kalliopi Bormpoudaki. Dysauxes famula — Butterflies of Crete. Κοινό όνομα, ταξινόμηση και ξενιστές. Butterflies of Crete
- Paul Fontaine — Phrygana. Dysauxes famula. Μορφολογία, ανήλικα στάδια και παρατηρήσεις από την Κρήτη. Lepidoptera) de Crète et parfois d'ailleurs.
- Friese, G. (1960). Bemerkenswerte Lepidopteren-Funde einer Bulgarienreise, σ. 85–88. Παρατήρηση ωοτοκίας και εκτροφής. hs-nb.de
- Lepiforum. Dysauxes famula. Κυπριακή καταγραφή στη Μαραθούντα και χρονολόγηση της αρχικής περιγραφής. LepiWiki
- Zucco, G. et al. (2024). The Contribution of Cultivated and Semi-Natural Patches to the Beta Diversity of Nocturnal Lepidoptera within an Organic Century-Old Olive Grove. inuouja.com
- Wellcome Sanger Institute — NCBI. Dysauxes famula, BioProject PRJEB86603. Γονιδιωματικά δεδομένα. NCBI
- IUCN (2026). European Red List of Moths. iucn.org
The Amah – Dysauxes famula (Freyer, [1836]) – Cyprus
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – LATSIA, 26/5/2011
Dysauxes famula is a small moth belonging to the family Erebidae, subfamily Arctiinae and tribe Syntomini. It is characterised by brown forewings with pale spots and yellow-orange colouring on the body. In English literature it is known as The Amah, while the French name is La Soumise. It forms part of the fauna of Cyprus and is included in the organised checklist of the moths of Cyprus.
Description and differences between the sexes
The 2006 taxonomic revision gives a wingspan of 23–27 mm. The forewings show brown colouring of varying intensity and characteristic pale spots. The thorax has a yellow-orange area, and the abdomen is also yellow-orange. This combination is particularly noticeable when the moth rests with its wings along the body.
The hindwings contain a translucent area that varies in extent. In males they can appear more whitish, with a yellowish area near the inner margin. Variation in colour and spotting is considerable and needs to be taken into account during identification.
Identification and similar species
Dysauxes famula can be confused with Dysauxes punctata. In D. famula, the forewing spots are more unequal in size. The two largest spots towards the outer part of the wing usually touch, whereas in D. punctata a fine dark dividing line often remains between them. Individuals with strongly darkened spots also occur, so identification should not depend solely on how white the spots appear.
Examination of the genitalia is used to distinguish related species taxonomically. The historical treatment of famula as a form of punctata explains the occurrence of different older name combinations in the literature.
Distribution and occurrence in Cyprus
The species occurs in southern Europe, Turkey, the Caucasus and the Middle East. The 2006 revision also recognises isolated eastern populations in Mongolia and the Russian Far East.
In Cyprus, there is a photographic record from Latsia on 26 May 2011, by George Konstantinou. An additional published photographic observation comes from Marathounta in Paphos District, at an elevation of 380 m, on 16 May 2010, where the moth was recorded at light by Hartmuth Strutzberg. These are two specific Cypriot records during May.
Habitat and association with cultivated landscapes
It favours warm, dry places, including bushy margins, rocky slopes, open dry woodland and nutrient-poor grassland with shrubs. In Crete it is also reported from phrygana vegetation, old olive groves, abandoned terraces and coastal areas.
Its occurrence in agricultural landscapes has been investigated scientifically. A study in Calabria, southern Italy, sampled an old organic olive grove and neighbouring semi-natural habitats from July 2018 to June 2019 and recorded 391 individuals of D. famula. It was one of the three most abundant species in the survey. This records its presence within that landscape and does not establish olive as a larval host plant.
Flight period, generations and behaviour
Across much of its range, the species usually occurs in two generations, with adults observed between mid-May and September. The season varies geographically: in Crete, spring appearances are reported from April to June, followed by further appearances in September and October.
Adults are often seen resting on vegetation during the day, but they can also fly in daylight. They are attracted to artificial light, as demonstrated by photographic records from Cyprus. The confirmed Cypriot dates in May document the species’ spring appearance on the island.
Eggs, larvae and reproduction
The eggs are described as small, spherical and greenish. The caterpillar is brown and hairy, with repeated markings along its dorsal surface.
Gerrit Friese published rearing observations following the collection of the species in Bulgaria. One female laid 45 eggs, which provided material for studying the immature stages. This number is a result from that particular rearing observation, rather than a fixed maximum number of eggs for every female.
Host plants and feeding
The larvae feed on low-growing herbaceous plants. Reported hosts include the genera Taraxacum, Lactuca and Senecio in the family Asteraceae, and Plantago in the family Plantaginaceae. Leaves and young shoots are consumed. These reports concern the species’ biology across its wider range and do not identify a particular Cypriot host plant.
Taxonomic history and genetic research
The species was described by Christian Friedrich Freyer under the original name Lithosia famula. Later names placed in its synonymy include Dysauxes pontica, Dysauxes sofiata and Dysauxes lucana. Older literature places it in Arctiidae, Syntomidae or Ctenuchidae, whereas modern classification assigns it to Erebidae.
The species is also included in Project Psyche, the European programme studying lepidopteran genomes. The public NCBI repository provides sequencing data and two chromosome-level genome assemblies generated through the Wellcome Sanger Institute’s Tree of Life programme.
Conservation status
The European Red List of Moths, published in 2026, classifies Dysauxes famula as Least Concern (LC) for Europe and for the European Union of 27 member states. This regional assessment is not a separate evaluation of the condition of Cypriot populations.
Taxonomy
- Kingdom: Animalia
- Phylum: Arthropoda
- Class: Insecta
- Order: Lepidoptera
- Superfamily: Noctuoidea
- Family: Erebidae
- Subfamily: Arctiinae
- Tribe: Syntomini
- Genus: Dysauxes
- Species: Dysauxes famula
- Author and year: (Freyer, [1836])
- Photos: George Konstantinou
- Locality and date: Latsia, Cyprus, 26/5/2011
Sources
- Ignatyev, N. N. & Zolotuhin, V. V. (2006). A review of syntomids of Russia and adjacent territories. Part 2. Genus Dysauxes. Eversmannia 6: 27–49.
- Wolfgang Wagner. Dysauxes famula — European Lepidoptera and their ecology. Habitat, generations and diagnostic features. pyrgus.de
- Philippe Mothiron — Lepinet. Dysauxes famula — La Soumise. Distinction from D. punctata and variation in spotting. La Soumise
- Kalliopi Bormpoudaki. Dysauxes famula — Butterflies of Crete. Common name, classification and hosts. Butterflies of Crete
- Paul Fontaine — Phrygana. Dysauxes famula. Morphology, immature stages and observations from Crete. Lepidoptera) de Crète et parfois d'ailleurs.
- Friese, G. (1960). Bemerkenswerte Lepidopteren-Funde einer Bulgarienreise, pp. 85–88. Egg-laying and rearing observation. hs-nb.de
- Lepiforum. Dysauxes famula. Cyprus record at Marathounta and dating of the original description. LepiWiki
- Zucco, G. et al. (2024). The Contribution of Cultivated and Semi-Natural Patches to the Beta Diversity of Nocturnal Lepidoptera within an Organic Century-Old Olive Grove. inuouja.com
- Wellcome Sanger Institute — NCBI. Dysauxes famula, BioProject PRJEB86603. Genomic data. NCBI
- IUCN (2026). European Red List of Moths.
