All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Λατσιά, 20/12/2013
Η Chrysodeixis chalcites, γνωστή στα αγγλικά ως Tomato Looper ή Golden Twin-spot, είναι νυχτοπεταλούδα της οικογένειας Noctuidae και της υποοικογένειας Plusiinae. Χαρακτηρίζεται από τις δύο φωτεινές κηλίδες σε κάθε πρόσθια πτέρυγα και από την ιδιαίτερη, καμπυλωτή κίνηση της κάμπιας. Είναι έντονα πολυφάγο είδος, με σημασία τόσο για τις υπαίθριες καλλιέργειες όσο και για τα θερμοκήπια.
Περιγραφή και αναγνώριση
Το ενήλικο έχει καστανές πτέρυγες με χρυσαφένιες ανταύγειες, δύο λευκές έως αργυρόλευκες κηλίδες σε σχήμα σταγόνας και εμφανείς τριχωτές προεξοχές στη ράχη. Οι δύο κηλίδες μπορεί να εφάπτονται. Οι οπίσθιες πτέρυγες είναι καστανές. Το INRAe αναφέρει άνοιγμα πτερύγων περίπου 32–37 χιλιοστά.
Η ανεπτυγμένη κάμπια φθάνει περίπου τα 40 χιλιοστά. Έχει πράσινο κεφάλι, κιτρινοπράσινο σώμα, ανοικτόχρωμες επιμήκεις γραμμές και μικρές μαύρες κουκκίδες στα μεγαλύτερα στάδια. Διαθέτει δύο ζεύγη κοιλιακών ψευδοποδιών και ένα τελικό ζεύγος· έτσι μετακινείται ανασηκώνοντας το μεσαίο τμήμα του σώματος σε τόξο.
Η στενά συγγενική Chrysodeixis eriosoma είναι εξαιρετικά όμοια μορφολογικά. Η διάκριση των δύο ειδών μπορεί να απαιτεί μοριακά δεδομένα ή άλλα εξειδικευμένα στοιχεία. Η ομοιότητα αυτή έχει προκαλέσει σύγχυση σε παλαιότερες αναφορές, ιδιαίτερα από την Ασία και την Ωκεανία.
Εξάπλωση και παρουσία στην Κύπρο
Το είδος εξαπλώνεται στη νότια Ευρώπη, στη Μεσόγειο, στη Μέση Ανατολή και στην Αφρική. Η Κύπρος περιλαμβάνεται στις χώρες όπου αναφέρονται αναπαραγόμενοι υπαίθριοι πληθυσμοί.
Οι φωτογραφίες της παρούσας καταγραφής προέρχονται από τα Λατσιά, στις 20 Δεκεμβρίου 2013.
Μετακινήσεις, δραστηριότητα και εποχικότητα
Είναι μεταναστευτικό είδος. Από τις θερμότερες περιοχές φθάνει σε χώρες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης, συχνά με νότιους ανέμους. Τα ενήλικα δραστηριοποιούνται κυρίως τη νύχτα.
Στα θερμοκήπια μπορούν να συνυπάρχουν διαδοχικές και αλληλεπικαλυπτόμενες γενεές, με όλα τα αναπτυξιακά στάδια παρόντα μέσα στο έτος. Στη βόρεια Ευρώπη η επιβίωση σε θερμοκήπια επιτρέπει τη διατήρηση πληθυσμών ακόμη και εκεί όπου οι εξωτερικές χειμερινές συνθήκες είναι δυσμενείς. Στις θερμοκηπιακές καλλιέργειες που περιγράφει το INRAe, οι προσβολές είναι συχνότερες προς το τέλος του καλοκαιριού και το φθινόπωρο.
Αυγά, ανάπτυξη και νύμφωση
Τα αυγά είναι θολωτά, λευκά έως ανοικτοπράσινα, με κατακόρυφες νευρώσεις. Τοποθετούνται συνήθως μεμονωμένα ή ανά δύο στις επιφάνειες των φύλλων.
Η κάμπια περνά συνήθως έξι προνυμφικά στάδια. Η νύμφωση γίνεται μέσα σε μεταξένιο κουκούλι, συχνά σε διπλωμένο φύλλο, αλλά και επάνω σε άλλα προστατευμένα σημεία του φυτού ή στις κατασκευές του θερμοκηπίου.
Η θερμοκρασία επηρεάζει έντονα την ανάπτυξη και τη γονιμότητα. Σε εργαστηριακή μελέτη με ημισυνθετική τροφή, το είδος ολοκλήρωσε την ανάπτυξή του στους 15–30°C, ενώ στους 35°C δεν αναπτύχθηκε. Η μεγαλύτερη μέση γονιμότητα καταγράφηκε στους 25°C, περίπου 1.225 αυγά ανά θηλυκό. Η διάρκεια ζωής των ενηλίκων μειωνόταν όσο αυξανόταν η θερμοκρασία: περίπου 16–35 ημέρες για τα θηλυκά και 14–35 ημέρες για τα αρσενικά στις συνθήκες του πειράματος. Οι τιμές αυτές αφορούν τη συγκεκριμένη εργαστηριακή εκτροφή.
Φυτά ξενιστές
Η κάμπια τρέφεται με πολλές καλλιεργούμενες και αυτοφυείς φυτικές ομάδες. Στους καταγεγραμμένους ξενιστές περιλαμβάνονται:
Ντομάτα, πατάτα, πιπεριά, μελιτζάνα και καπνός, της οικογένειας Solanaceae.
Φασόλι, σόγια και μηδική, της οικογένειας Fabaceae.
Gossypium herbaceum, της οικογένειας Malvaceae.
Αγγούρι και κολοκύθι, της οικογένειας Cucurbitaceae.
Λάχανο και κουνουπίδι, της οικογένειας Brassicaceae.
Μαρούλι, αγκινάρα και χρυσάνθεμα, της οικογένειας Asteraceae.
Φράουλες, της οικογένειας Rosaceae, καθώς και μπανάνα και αραβόσιτος.
Οι διεθνείς καταγραφές ξενιστών αφορούν διαφορετικές περιοχές της εξάπλωσης του είδους.
Ζημιές στις καλλιέργειες
Το ζημιογόνο στάδιο είναι η κάμπια. Τρέφεται κυρίως με φύλλα, αλλά μπορεί επίσης να προσβάλει καρπούς ντομάτας και πιπεριάς. Οι μεγαλύτερες κάμπιες καταναλώνουν μεγάλο μέρος του ελάσματος, αφήνοντας τις ισχυρότερες νευρώσεις. Σε έντονες προσβολές μπορεί να αποφυλλώσουν νεαρά φυτά.
Στις καλλιέργειες μπανάνας των Καναρίων Νήσων προκαλεί επίσης επιφανειακές ζημιές στους καρπούς, μειώνοντας την εμπορική τους ποιότητα. Στα καλλωπιστικά φυτά, η καταστροφή του φυλλώματος υποβαθμίζει την εμφάνιση και την εμπορευσιμότητα.
Παρασιτοειδή και φυσικός έλεγχος
Σε έρευνα σε καλλιέργειες μπανάνας των Καναρίων Νήσων, καταγράφηκαν τα παρασιτοειδή Cotesia sp., Cotesia glomerata, Aleiodes sp., Hyposoter rufiventris, Ctenochares bicolorus και Aplomya confinis. Το Trichogramma achaeae ήταν το ευρύτερα κατανεμημένο παρασιτοειδές αυγών. Σε θερμοκηπιακό πείραμα, οι εξαπολύσεις του πέτυχαν παρασιτισμό περίπου 56% και μικρότερη φυλλική ζημιά από τη συγκρινόμενη χημική αντιμετώπιση.
Μελέτη του 2025 τεκμηρίωσε επίσης το Euplectrus carinifer ως ομαδικό εκτοπαρασιτοειδές της κάμπιας. Στις δοκιμές παρασιτούσε το τρίτο έως το πέμπτο προνυμφικό στάδιο, ενώ δεν παρατηρήθηκε παρασιτισμός των δύο πρώτων σταδίων.
Οι παραπάνω σχέσεις έχουν τεκμηριωθεί σε μελέτες εκτός Κύπρου.
Βιολογική και ολοκληρωμένη αντιμετώπιση
Στα μέτρα προστασίας περιλαμβάνονται εντομοστεγή δίχτυα στα ανοίγματα των θερμοκηπίων, παρακολούθηση με φερομονικές παγίδες και απομάκρυνση φυτικών υπολειμμάτων.
Για βιολογική αντιμετώπιση αναφέρονται το βακτήριο Bacillus thuringiensis, οι εντομοπαθογόνοι νηματώδεις Steinernema carpocapsae, το αρπακτικό Macrolophus pygmaeus και παρασιτοειδή του γένους Trichogramma.
Έχει επίσης μελετηθεί ο ειδικός πυρηνικός πολυεδρικός ιός Chrysodeixis chalcites nucleopolyhedrovirus — ChchNPV. Απομονώσεις του από τις Κανάριες Νήσους αξιολογήθηκαν ως βιολογικά εντομοκτόνα σε νεαρά φυτά μπανάνας, σε θερμοκηπιακές και υπαίθριες συνθήκες.
Ταξινομία
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Arthropoda
Κλάση: Insecta
Τάξη: Lepidoptera
Οικογένεια: Noctuidae
Υποοικογένεια: Plusiinae
Φυλή: Argyrogrammatini
Γένος: Chrysodeixis
Είδος: Chrysodeixis chalcites (Esper, 1789)
Συνωνυμικός συνδυασμός: Plusia chalcites
Κοινές αγγλικές ονομασίες: Tomato Looper, Golden Twin-spot
Φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου
Τοποθεσία και ημερομηνία: Λατσιά, 20/12/2013
Πηγές
Catalogue of the Lepidoptera of Belgium — ταξινομική κατάταξη.
Del Pino, Cabello & Hernández-Suárez, 2020 — ανάπτυξη και γονιμότητα σε διαφορετικές θερμοκρασίες.
ChchNPV — φυσική παρουσία και πειραματική αξιολόγηση ως βιολογικού εντομοκτόνου.
Αρχική ανάρτηση και φωτογραφική καταγραφή του Γιώργου Κωνσταντίνου.
Tomato Looper – Chrysodeixis chalcites (Esper, 1789) – Cyprus
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – LATSIA, 20/12/2013
Chrysodeixis chalcites, commonly known as the Tomato Looper or Golden Twin-spot, is a moth belonging to the family Noctuidae and subfamily Plusiinae. Its characteristic features include two bright markings on each forewing and the distinctive looping movement of its caterpillar. It is highly polyphagous and economically important in both outdoor crops and greenhouses.
Description and identification
The adult has brown forewings with golden reflections, two white to silvery-white droplet-shaped markings, and conspicuous hairy dorsal tufts. The two markings may touch. The hindwings are brown. INRAe gives a wingspan of approximately 32–37 mm.
The fully grown caterpillar reaches approximately 40 mm. It has a green head, a yellowish-green body, pale longitudinal stripes and small black dots in the older stages. Two pairs of abdominal prolegs and a terminal pair produce its characteristic movement, with the middle of the body raised into an arch.
The closely related Chrysodeixis eriosoma is extremely similar in appearance. Separating the two species may require molecular evidence or other specialised information. This similarity has caused confusion in older records, particularly those from Asia and Oceania.
Distribution and occurrence in Cyprus
The species occurs in southern Europe, the Mediterranean, the Middle East and Africa. Cyprus is included among the countries with reported outdoor breeding populations.
The photographs accompanying this record were taken at Latsia on 20 December 2013.
Migration, activity and seasonality
This is a migratory species. From warmer regions it reaches central and northern European countries, often assisted by southerly winds. Adults are principally active at night.
Successive, overlapping generations can occur in greenhouses, with all developmental stages present during the year. In northern Europe, greenhouse conditions allow populations to persist even where outdoor winter conditions are unsuitable. In the greenhouse crops described by INRAe, infestations are more frequent towards late summer and autumn.
Eggs, development and pupation
The eggs are dome-shaped, white to pale green, with vertical ribs. They are usually deposited singly or in pairs on leaf surfaces.
The caterpillar usually passes through six larval instars. Pupation takes place inside a silken cocoon, frequently in a folded leaf, but also in other sheltered locations on plants or greenhouse structures.
Temperature strongly influences development and reproduction. In a laboratory study using a semi-synthetic diet, the species completed development at 15–30°C, whereas no development occurred at 35°C. The highest mean fecundity was recorded at 25°C, approximately 1,225 eggs per female. Adult longevity decreased as temperature increased: approximately 16–35 days for females and 14–35 days for males under the experimental conditions. These values relate to that particular laboratory rearing study.
Host plants
The caterpillar feeds on numerous cultivated and wild plant groups. Recorded hosts include:
Tomato, potato, pepper, aubergine and tobacco, belonging to Solanaceae.
Bean, soybean and alfalfa, belonging to Fabaceae.
Gossypium herbaceum, belonging to Malvaceae.
Cucumber and courgette, belonging to Cucurbitaceae.
Cabbage and cauliflower, belonging to Brassicaceae.
Lettuce, artichoke and chrysanthemums, belonging to Asteraceae.
Strawberries, belonging to Rosaceae, together with banana and maize.
These international host records come from different parts of the species’ distribution.
Crop damage
The caterpillar is the damaging stage. It feeds mainly on foliage but can also attack tomato and pepper fruits. Older caterpillars consume much of the leaf blade, leaving the stronger veins. Heavy infestations can defoliate young plants.
In Canary Island banana plantations, it also causes surface damage to fruits, reducing their commercial quality. Damage to the foliage of ornamental plants affects their appearance and marketability.
Parasitoids and natural control
Research in banana plantations in the Canary Islands recorded the parasitoids Cotesia sp., Cotesia glomerata, Aleiodes sp., Hyposoter rufiventris, Ctenochares bicolorus and Aplomya confinis. Trichogramma achaeae was the most widely distributed egg parasitoid. In a greenhouse experiment, its releases achieved approximately 56% parasitism and less foliar damage than the chemical-control treatment used for comparison.
A 2025 study also documented Euplectrus carinifer as a gregarious ectoparasitoid of the caterpillar. In the experiments it parasitised the third to fifth larval instars, while no parasitism was observed in the first two instars.
These relationships have been documented in studies conducted outside Cyprus.
Biological and integrated management
Protective measures include insect-proof screens at greenhouse openings, monitoring with pheromone traps, and removal of plant debris.
Reported biological-control options include the bacterium Bacillus thuringiensis, the entomopathogenic nematode Steinernema carpocapsae, the predatory insect Macrolophus pygmaeus, and parasitoids belonging to Trichogramma.
The specific Chrysodeixis chalcites nucleopolyhedrovirus — ChchNPV has also been studied. Isolates from the Canary Islands were evaluated as biological insecticides on young banana plants under greenhouse and outdoor conditions.
Taxonomy
Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Class: Insecta
Order: Lepidoptera
Family: Noctuidae
Subfamily: Plusiinae
Tribe: Argyrogrammatini
Genus: Chrysodeixis
Species: Chrysodeixis chalcites (Esper, 1789)
Synonymic combination: Plusia chalcites
English common names: Tomato Looper, Golden Twin-spot
Photographs: George Konstantinou
Locality and date: Latsia, 20/12/2013
Sources
Fera/Defra — Rapid Pest Risk Analysis: distribution, Cyprus, hosts and distinction from C. eriosoma.
Del Pino, Cabello & Hernández-Suárez, 2020 — development and reproduction at different temperatures.
ChchNPV — natural occurrence and experimental evaluation as a biological insecticide.
Original post and photographic record by George Konstantinou.
