See also
List of butterflys of Cyprus - Λίστα των πεταλούδων της Κύπρου
Photos Troodos by George Konstantinou Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Τρόοδος
Περιγραφή και αναγνώριση
Η Hipparchia cypriensis, γνωστή στα αγγλικά ως Cyprus Grayling, είναι ενδημική πεταλούδα της Κύπρου. Ανήκει στην οικογένεια Nymphalidae και στην υποοικογένεια Satyrinae. Το άνοιγμα των φτερών της είναι περίπου 46–52 χιλιοστά. Τα φτερά έχουν καστανό φόντο, ανοιχτόχρωμα σημάδια και μαύρες οφθαλμοκηλίδες στα μπροστινά φτερά. Η κάτω επιφάνεια των πίσω φτερών έχει ακανόνιστο σχέδιο σε γκριζοκάστανες αποχρώσεις. Όταν η πεταλούδα κάθεται με κλειστά φτερά πάνω σε βράχο ή κορμό, ο χρωματισμός αυτός τη βοηθά να περνά απαρατήρητη.
Ανήκει στην ομάδα ειδών της Hipparchia semele. Στην Κύπρο απαντά και η συγγενική Eastern Rock Grayling (Hipparchia syriaca cypriaca), η οποία αποτελεί ενδημικό υποείδος του νησιού. Η H. cypriensis καταγράφεται ως ξεχωριστό ενδημικό είδος στον Οργανωμένο κατάλογο πεταλούδων της Κύπρου.
Εξάπλωση και βιότοπος
Η φυσική εξάπλωση του είδους περιορίζεται στην Κύπρο, όπου είναι ευρέως κατανεμημένο. Απαντά από χαμηλές και παράκτιες θέσεις έως τις ορεινές πλαγιές του Τροόδους.. Χρησιμοποιεί ξηρές βραχώδεις πλαγιές με αγρωστώδη, ανοικτές θαμνώδεις εκτάσεις, ξέφωτα και αραιά πευκοδάση. Οι θέσεις όπου παρατηρούνται τα ενήλικα αλλάζουν μέσα στη χρονιά. Χαμηλότερες θέσεις χρησιμοποιούνται την άνοιξη και ξανά το φθινόπωρο, ενώ κατά τους θερμότερους μήνες έχουν καταγραφεί συγκεντρώσεις σε μεγαλύτερο υψόμετρο.
Περίοδος πτήσης και εποχικές μετακινήσεις
Η Hipparchia cypriensis έχει μία γενιά τον χρόνο, με ασυνήθιστα μεγάλη περίοδο πτήσης. Στις κυπριακές παρατηρήσεις του 1998 καταγράφηκαν ενήλικα από τις 2 Απριλίου έως τις 8 Νοεμβρίου, σε διαφορετικά υψόμετρα.
Οι Eddie John και Richard Parker περιέγραψαν εποχικές μετακινήσεις μέσα στην Κύπρο. Την άνοιξη και στις αρχές του καλοκαιριού, τα ενήλικα διασπείρονται προς ψηλότερες, πιο δροσερές θέσεις. Το καλοκαίρι συχνά αναπαύονται σε κορμούς πεύκων, σε ελαφριά ή μέτρια σκιά. Παραμένουν σε εγρήγορση και, αν ενοχληθούν, πετούν συνήθως για μικρή απόσταση πριν καθίσουν ξανά. Το φθινόπωρο έχουν παρατηρηθεί κατευθυνόμενες πτήσεις προς χαμηλότερα υψόμετρα, με αρκετά άτομα να ακολουθούν την ίδια πλαγιά ή κοιλάδα. Οι ερευνητές συνέδεσαν αυτές τις καθόδους με την επιστροφή σε κατάλληλες θέσεις ωοτοκίας, όπου οι φθινοπωρινές βροχές ευνοούν τη νέα βλάστηση των αγρωστωδών.
Φυτά-ξενιστές και διατροφή
Οι κάμπιες τρέφονται με αγρωστώδη της οικογένειας Poaceae. Το Butterfly Conservation Europe καταγράφει ως προνυμφικά φυτά τροφής τα Brachypodium sylvaticum, Oloptum miliaceum και Poa annua. Σε δημοσιευμένες εκτροφές στην Ελβετία, κάμπιες από αυγά κυπριακών θηλυκών αναπτύχθηκαν επιτυχώς πάνω σε Festuca ovina. Η χρήση της F. ovina τεκμηριώνεται σε συνθήκες εκτροφής.
Τα ενήλικα έχουν παρατηρηθεί στην Κύπρο να τρέφονται το φθινόπωρο με νέκταρ από άνθη κόνυζου (Dittrichia viscosa), που αναφέρεται στη μελέτη με την παλαιότερη ονομασία Inula viscosa. Έχουν επίσης καταγραφεί συγκεντρώσεις ενηλίκων που αντλούσαν υγρά από υγρό έδαφος σε μερική σκιά.
Αναπαραγωγή και κύκλος ζωής
Η ωοτοκία συνδέεται με το φθινόπωρο, έπειτα από τη μακρά θερινή περίοδο των ενηλίκων. Σε εκτροφές από κυπριακό υλικό, τα αυγά ήταν υπόλευκα, γυαλιστερά, με πολλές λεπτές διαμήκεις ραβδώσεις και ύψος περίπου 0,8–0,9 χιλιοστά. Οι κάμπιες πέρασαν από πέντε προνυμφικά στάδια. Οι νεαρές ήταν ανοιχτόχρωμες, ενώ στα μεγαλύτερα στάδια διακρίνονταν η σκούρα γραμμή στη ράχη και οι ραβδώσεις στην κεφαλή. Πριν από τη νύμφωση, οι ώριμες κάμπιες εισχώρησαν στο έδαφος, όπου σχηματίστηκαν καστανές χρυσαλλίδες.
Για τις χαμηλότερες περιοχές της Κύπρου, οι John και Parker πρότειναν ότι οι προνύμφες αναπτύσσονται στη διάρκεια του ήπιου χειμώνα, αξιοποιώντας τη φρέσκια βλάστηση. Η νύμφωση τοποθετείται την άνοιξη και τα πρώτα ενήλικα της νέας γενιάς εμφανίζονται από τον Απρίλιο.
Ταξινομική ιστορία και διατήρηση
Ο Holik περιέγραψε το κυπριακό taxon το 1949 ως Satyrus semele cypriensis. Αργότερα ορισμένοι συγγραφείς το αντιμετώπισαν ως υποείδος της Hipparchia pellucida. Το 2019 οι Jutzeler, Russell και Eitschberger συνέκριναν τα ανώριμα στάδια των δύο taxa και έκριναν ότι οι διαφορές στηρίζουν την αναγνώριση της H. cypriensis ως ξεχωριστού είδους. Ως ξεχωριστό είδος την καταγράφουν επίσης το Butterfly Conservation Europe και ο Ευρωπαϊκός Κόκκινος Κατάλογος.
Στην αξιολόγηση του 2025 κατατάσσεται στην κατηγορία Μειωμένου Ενδιαφέροντος (LC) τόσο για την Ευρώπη όσο και για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διατήρηση ανοικτών θέσεων με αγρωστώδη και γειτονικών σκιερών θέσεων έχει σημασία για τα διαφορετικά στάδια του ετήσιου κύκλου της. Το είδος είναι ακίνδυνο για τον άνθρωπο.
Ταξινομία
| Πεδίο | Στοιχεία |
|---|---|
| Τάξη | Lepidoptera |
| Υπεροικογένεια | Papilionoidea |
| Οικογένεια | Nymphalidae |
| Υποοικογένεια | Satyrinae |
| Γένος | Hipparchia |
| Επιστημονικό όνομα | Hipparchia cypriensis (Holik, 1949) |
| Αρχικός συνδυασμός | Satyrus semele cypriensis Holik, 1949 |
| Αγγλική κοινή ονομασία | Cyprus Grayling |
| Καθεστώς στην Κύπρο | Ενδημικό είδος |
| Ευρωπαϊκός Κόκκινος Κατάλογος 2025 | Μειωμένου Ενδιαφέροντος (LC), Ευρώπη και ΕΕ |
| Φωτογράφος και τοποθεσία | Γιώργος Κωνσταντίνου, Τρόοδος |
Πηγές
- Πεταλούδες της Κύπρου – Οργανωμένος κατάλογος του Biodiversity of Cyprus. ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ
- John & Parker (2002) – Εποχική διασπορά, οικολογία και κύκλος ζωής της Hipparchia cypriensis στην Κύπρο. researchgate.net
- Jutzeler, Russell & Eitschberger (2019) – Εκτροφές, ανώριμα στάδια και ταξινομική επανεξέταση. zobodat.at
- Butterfly Conservation Europe – Cyprus Grayling, ταξινομία και φυτά-ξενιστές. bc-europe.eu
- Lepidoptera Mundi – Αναγνώριση και άνοιγμα φτερών και euroButterflies – Βιότοπος και περίοδος πτήσης. lepidoptera.eu
- Ευρωπαϊκός Κόκκινος Κατάλογος Πεταλούδων 2025. nc.iucnredlist.org
Cyprus Grayling – Hipparchia cypriensis (Holik, 1949) – Endemic to Cyprus
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – TROODOS
Description and identification
Hipparchia cypriensis, known in English as the Cyprus Grayling, is a butterfly endemic to Cyprus. It belongs to the family Nymphalidae and the subfamily Satyrinae. Its wingspan is approximately 46–52 mm. The wings have a brown ground colour with pale markings and black eyespots on the forewings. The underside of the hindwings has an irregular grey-brown pattern. When the butterfly rests with closed wings on a rock or tree trunk, this pattern helps it blend into the background.
It belongs to the Hipparchia semele species group. Cyprus is also home to the related Eastern Rock Grayling (Hipparchia syriaca cypriaca), an endemic subspecies of the island. H. cypriensis is listed as a distinct endemic species in the Organized Checklist of the Butterflies of Cyprus.
Distribution and habitat
The species’ natural range is confined to Cyprus, where it is widely distributed. It occurs from lowland and coastal sites to the mountain slopes of Troodos Mountains. It uses dry, rocky slopes with grasses, open scrub, clearings and open pine woodland. The places where adults are seen change during the year. Lower sites are used in spring and again in autumn, while gatherings at higher elevations have been recorded during the hottest months.
Flight period and seasonal movements
Hipparchia cypriensis has one generation per year, with an unusually long flight period. Cyprus field records from 1998 document adults from 2 April to 8 November at different elevations.
Eddie John and Richard Parker described seasonal movements within Cyprus. In spring and early summer, adults disperse to higher, cooler sites. During summer they often rest on pine trunks in light to moderate shade. They remain alert and, if disturbed, usually fly a short distance before settling again. In autumn, directional flights downslope have been observed, with several individuals following the same slope or valley. The researchers linked these movements to a return to suitable egg-laying sites, where autumn rain encourages fresh grass growth.
Larval host plants and adult feeding
The caterpillars feed on grasses in the Poaceae family. Butterfly Conservation Europe lists Brachypodium sylvaticum, Oloptum miliaceum and Poa annua as larval food plants. In published rearings in Switzerland, caterpillars from eggs laid by Cypriot females developed successfully on Festuca ovina. The use of F. ovina was documented under rearing conditions.
In Cyprus, adults have been observed taking nectar in autumn from the flowers of sticky fleabane (Dittrichia viscosa), referred to in the study by its older name, Inula viscosa. Groups of adults have also been recorded taking up moisture from damp ground in partial shade.
Breeding and life cycle
Egg-laying is associated with autumn, following the long summer period of the adults. In rearings from Cypriot material, the eggs were whitish and glossy, with numerous fine longitudinal ribs, and measured approximately 0.8–0.9 mm in height. The caterpillars passed through five larval instars. Young caterpillars were pale, while older ones showed a dark dorsal stripe and stripes on the head. Before pupation, mature caterpillars burrowed into the soil, where they formed brown chrysalises.
For the lower elevations of Cyprus, John and Parker proposed that larvae develop during the mild winter, taking advantage of fresh grass growth. Pupation takes place in spring, and the first adults of the new generation appear from April.
Taxonomic history and conservation
Holik described the Cypriot taxon in 1949 as Satyrus semele cypriensis. Some later authors treated it as a subspecies of Hipparchia pellucida. In 2019, Jutzeler, Russell and Eitschberger compared the immature stages of the two taxa and concluded that the differences support recognising H. cypriensis as a distinct species. Butterfly Conservation Europe and the European Red List also recognise it at species rank.
The 2025 assessment classifies the species as Least Concern (LC) in both Europe and the European Union. Open grassy areas and nearby shaded sites are important at different stages of its annual cycle. The species is harmless to humans.
Taxonomy
| Field | Details |
|---|---|
| Order | Lepidoptera |
| Superfamily | Papilionoidea |
| Family | Nymphalidae |
| Subfamily | Satyrinae |
| Genus | Hipparchia |
| Scientific name | Hipparchia cypriensis (Holik, 1949) |
| Original combination | Satyrus semele cypriensis Holik, 1949 |
| English common name | Cyprus Grayling |
| Status in Cyprus | Endemic species |
| European Red List 2025 | Least Concern (LC), Europe and EU |
| Photographer and location | George Konstantinou, Troodos |
Sources
- Organized Checklist of the Butterflies of Cyprus – Biodiversity of Cyprus.
- John & Parker (2002) – Dispersal, ecology and life history of Hipparchia cypriensis in Cyprus.
- Jutzeler, Russell & Eitschberger (2019) – Rearings, immature stages and taxonomic reassessment.
- Butterfly Conservation Europe – Cyprus Grayling, taxonomy and larval food plants.
- Lepidoptera Mundi – Identification and wingspan and euroButterflies – Habitat and flight period.
- European Red List of Butterflies 2025.
