Εκκλησία Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Περα Χωρίου-Νήσου
Εκκλησία Αγίων Αποστόλων (Πέτρου και Παύλου) στα χωριά Πέρα Χωριό και Νήσου
Η εκκλησία της Αγία Μαρίνας στα χωριά Πέρα Χωριό και Νήσου
Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στο χωριό Πέρα Χωριό και Νήσου
Η Κατακόμβη και η Εκκλησία του Αγίου Ευτυχίου στο χωριό Πέρα χωρίον Νήσου
Το αιωνόβιo Κυπαρίσσι της Νήσου (Cypressus sempervirens var.sempervirews) - Το Κυπαρίσσι του Φράγκου
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – 18/9/2016
Εκκλησία Αγίου Λαζάρου και Αγίας Ζώνης
Το Ιερό Παρεκκλήσιο Αγίου Λαζάρου και Αγίας Ζώνης βρίσκεται στο νέο κοιμητήριο του Πέρα Χωριού, στην επαρχία Λευκωσίας, πολύ κοντά στον ιστορικό βυζαντινό ναό των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου του 12ου αιώνα. Πρόκειται για σύγχρονο ορθόδοξο παρεκκλήσι που δημιουργήθηκε ώστε να εξυπηρετεί τις λατρευτικές ανάγκες του νέου κοιμητηρίου και παράλληλα να συνδέεται αρχιτεκτονικά με ένα από τα σημαντικότερα μεσαιωνικά μνημεία της περιοχής.
Ανέγερση και ολοκλήρωση το 2013
Το παρεκκλήσι ολοκληρώθηκε το 2013. Η μορφή του δεν επιλέχθηκε τυχαία: σχεδιάστηκε στα πρότυπα του γειτονικού ναού των Αγίων Αποστόλων, χρησιμοποιώντας όμως σύγχρονα οικοδομικά υλικά και σύγχρονες κατασκευαστικές μεθόδους. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργήθηκε ένας νεότερος ναός που σέβεται και επαναλαμβάνει βασικά χαρακτηριστικά της βυζαντινής αρχιτεκτονικής παράδοσης της περιοχής.
Αρχιτεκτονική
Ο ναός είναι βυζαντινού ρυθμού, σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο. Ο βασικός κεντρικός χώρος οργανώνεται κάτω από τον τρούλο, ενώ οι κεραίες του σταυρού αναπτύσσονται γύρω από αυτόν. Η σύνθεση παραπέμπει άμεσα στη βυζαντινή ναοδομία και ιδιαίτερα στον παλαιό ναό των Αγίων Αποστόλων που βρίσκεται σε μικρή απόσταση.
Η χρήση νεότερων υλικών διαφοροποιεί τεχνικά το παρεκκλήσι από το μεσαιωνικό πρότυπό του, όμως η μορφολογική συγγένεια διατηρεί έναν σαφή οπτικό και συμβολικό δεσμό μεταξύ των δύο κτηρίων.
Σχέση με τον ναό των Αγίων Αποστόλων
Ο γειτονικός ναός των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου χρονολογείται στον 12ο αιώνα και είναι ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία του Πέρα Χωριού–Νήσου. Είναι μονόχωρος σταυροειδής ναός με χαμηλό τρούλο και διατηρεί σημαντικές βυζαντινές τοιχογραφίες. Ο περίβολός του χρησιμοποιήθηκε ως κοιμητήριο από το 1913.
Η ανέγερση του νεότερου παρεκκλησιού του Αγίου Λαζάρου και της Αγίας Ζώνης στο νέο κοιμητήριο συνέχισε ουσιαστικά τη μακρά σχέση της περιοχής με τη νεκρική μνήμη, τη λατρεία και την εκκλησιαστική παράδοση.
Αφιέρωση στον Άγιο Λάζαρο
Ο ναός είναι αφιερωμένος κατά το ήμισυ στον Άγιο και Δίκαιο Λάζαρο, τον Τετραήμερο και φίλο του Χριστού, μια μορφή με ιδιαίτερα στενή σχέση με την Κύπρο. Σύμφωνα με την αρχαία εκκλησιαστική παράδοση, μετά την ανάστασή του από τον Χριστό στη Βηθανία ο Λάζαρος κατέφυγε στην Κύπρο, όπου συνδέθηκε με το αρχαίο Κίτιον και τιμάται ως πρώτος Επίσκοπος Κιτίου.
Η παρουσία του Αγίου Λαζάρου στην αφιέρωση ενός κοιμητηριακού ναού έχει ιδιαίτερο συμβολισμό, αφού η ανάστασή του αποτελεί μία από τις ισχυρότερες ευαγγελικές εικόνες της νίκης της ζωής επί του θανάτου και της χριστιανικής ελπίδας της Αναστάσεως.
Ο Άγιος Λάζαρος και η Κύπρος
Η παράδοση θέλει τον Λάζαρο να έρχεται στην Κύπρο μετά τα γεγονότα της Βηθανίας και να χειροτονείται Επίσκοπος Κιτίου από τους Αποστόλους. Ο τάφος που συνδέεται με τη δεύτερη κοίμησή του βρίσκεται κάτω από τον ιστορικό Ναό του Αγίου Λαζάρου στη Λάρνακα, έναν από τους σημαντικότερους χριστιανικούς ναούς της Κύπρου.
Ο Άγιος Λάζαρος τιμάται ιδιαίτερα το Σάββατο του Λαζάρου, πριν από την Κυριακή των Βαΐων, ενώ στην εκκλησιαστική παράδοση τιμάται επίσης στις 17 Οκτωβρίου σε σχέση με την ανακομιδή και μετακομιδή των λειψάνων του.
Αφιέρωση στην Αγία Ζώνη
Η δεύτερη αφιέρωση του παρεκκλησιού είναι στην Τιμία Ζώνη της Υπεραγίας Θεοτόκου, ένα από τα σημαντικότερα θεομητορικά κειμήλια της ορθόδοξης παράδοσης. Η εορτή της Κατάθεσης της Τιμίας Ζώνης της Θεοτόκου τιμάται στις 31 Αυγούστου, τελευταία ημέρα του εκκλησιαστικού έτους.
Η σύνδεση των δύο αφιερώσεων –του Αγίου Λαζάρου και της Αγίας Ζώνης– προσδίδει στο παρεκκλήσι ιδιαίτερο χαρακτήρα, συνδυάζοντας τη μνήμη της Αναστάσεως και της ελπίδας της αιώνιας ζωής με την τιμή προς την Παναγία.
Η παράδοση της Τιμίας Ζώνης
Σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοση, η Ζώνη της Θεοτόκου διαφυλάχθηκε ως ιερό κειμήλιο μετά την Κοίμησή της και μεταφέρθηκε αργότερα στην Κωνσταντινούπολη, όπου φυλασσόταν σε πολύτιμη λειψανοθήκη. Η παράδοση συνδέει το κειμήλιο με την προστασία και τη βοήθεια της Θεοτόκου προς τους πιστούς.
Σήμερα τμήμα της Τιμίας Ζώνης φυλάσσεται στην Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου στο Άγιον Όρος, όπου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της μονής.
Πανήγυρη της Αγίας Ζώνης – 31 Αυγούστου
Το παρεκκλήσι εξακολουθεί να έχει ενεργή λατρευτική ζωή. Στις 31 Αυγούστου τελείται πανηγυρική Θεία Λειτουργία για την εορτή της Αγίας Ζώνης. Για την πανήγυρη του 2026, ο Πανηγυρικός Εσπερινός τελέστηκε την προηγουμένη, 30 Αυγούστου, στον Ιερό Ναό Αγίας Μαρίνας στο Πέρα Χωριό και την επομένη τελέστηκαν Όρθρος και Πανηγυρική Θεία Λειτουργία στο παρεκκλήσι του κοιμητηρίου.
Η συνέχιση της πανήγυρης δείχνει ότι, παρά τον κοιμητηριακό του χαρακτήρα, ο ναός αποτελεί ενεργό χώρο λατρείας και όχι απλώς βοηθητικό κτήριο του κοιμητηρίου.
Το νέο κοιμητήριο
Η θέση του ναού μέσα στο νέο κοιμητήριο Πέρα Χωριού συνδέεται με τη μακρά ιστορία των χώρων ταφής της κοινότητας. Πριν από το 1913 οι κάτοικοι του Πέρα Χωριού έθαβαν τους νεκρούς τους κυρίως στο προαύλιο της Αγίας Μαρίνας. Από το 1913 χρησιμοποιήθηκε ως κοιμητήριο ο περίβολος των Αγίων Αποστόλων, με πρώτο καταγεγραμμένο ενταφιασθέντα τον γερο-Ζαντήρα.
Με τη δημιουργία του νεότερου κοιμητηρίου ανεγέρθηκε και το παρεκκλήσι Αγίου Λαζάρου και Αγίας Ζώνης, συνεχίζοντας αυτή την ιστορική σχέση της περιοχής με τη μνήμη των κεκοιμημένων.
Θρησκευτική σημασία ενός κοιμητηριακού ναού
Η παρουσία ναού μέσα σε κοιμητήριο έχει ιδιαίτερη θέση στην ορθόδοξη παράδοση. Στον χώρο τελούνται προσευχές για τους κεκοιμημένους, μνημόσυνα και άλλες ακολουθίες που συνδέονται με την ταφή και τη μνήμη.
Η αφιέρωση στον Άγιο Λάζαρο είναι ιδιαίτερα ταιριαστή με αυτή τη λειτουργία, καθώς η ευαγγελική διήγηση της ανάστασής του αποτελεί σύμβολο της προσδοκίας της κοινής Αναστάσεως.
Εκκλησιαστική υπαγωγή
Το παρεκκλήσι ανήκει στην εκκλησιαστική περιοχή του Πέρα Χωριού, στην Ιερά Μητρόπολη Τριμυθούντος. Η επίσημη καταγραφή της Μητρόπολης το περιλαμβάνει μεταξύ των εξωκλησιών της κοινότητας μαζί με την Αγία Μαρίνα, τους Αγίους Αποστόλους, την Παναγία Τσαμπίκα και άλλα μικρότερα προσκυνήματα.
Εκκλησιαστική κληρονομιά του Πέρα Χωριού–Νήσου
Το Πέρα Χωριό και η Νήσου διαθέτουν ιδιαίτερα πλούσια εκκλησιαστική κληρονομιά. Εκτός από τον σύγχρονο Ιερό Ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, σώζονται η ιστορική Αγία Μαρίνα, ο βυζαντινός ναός των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, η Αγία Παρασκευή στη Νήσου, η Παναγία Τσαμπίκα, η κατακόμβη και ο ναός του Αγίου Ευτυχίου, καθώς και άλλα μικρότερα εξωκλήσια και θρησκευτικά μνημεία.
Το παρεκκλήσι του Αγίου Λαζάρου και της Αγίας Ζώνης αποτελεί το νεότερο στρώμα αυτής της μακραίωνης εκκλησιαστικής παρουσίας.
Αρχιτεκτονική και πολιτιστική αξία
Αν και πρόκειται για ναό του 21ου αιώνα, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή δεν ακολουθεί απλώς έναν γενικό σύγχρονο εκκλησιαστικό σχεδιασμό. Η αρχιτεκτονική του δημιουργήθηκε με άμεση αναφορά στον γειτονικό βυζαντινό ναό των Αγίων Αποστόλων, συνδέοντας το νέο κοιμητήριο με τη μεσαιωνική αρχιτεκτονική κληρονομιά της περιοχής.
Έτσι, ο ναός αποτελεί παράδειγμα σύγχρονης εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής που επιχειρεί να συνεχίσει τοπικά ιστορικά πρότυπα αντί να τα αγνοήσει.
Τοποθεσία – Google Maps
Το παρεκκλήσι βρίσκεται στο νέο κοιμητήριο Πέρα Χωριού, κοντά στον βυζαντινό ναό των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, δυτικά του οικισμού.
Google Maps:
Άγιος Λάζαρος και Αγία Ζώνη – Πέρα Χωριό, Κύπρος
Φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν στις 18 Σεπτεμβρίου 2016 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Στοιχεία ναού
Ονομασία: Ιερό Παρεκκλήσιο Αγίου Λαζάρου και Αγίας Ζώνης
Αγγλική ονομασία: Chapel of Agios Lazaros and Agia Zoni
Αφιέρωση: Άγιος Λάζαρος ο Τετραήμερος και Τιμία Ζώνη της Υπεραγίας Θεοτόκου
Τύπος: Κοιμητηριακό παρεκκλήσι
Έτος ολοκλήρωσης: 2013
Αρχιτεκτονικός ρυθμός: βυζαντινός
Τύπος κάτοψης: σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο
Αρχιτεκτονική αναφορά: Ναός Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου του 12ου αιώνα
Κατασκευή: σύγχρονα οικοδομικά υλικά
Θέση: νέο κοιμητήριο Πέρα Χωριού
Κύρια πανήγυρη που τελείται στον ναό: 31 Αυγούστου – Κατάθεση Τιμίας Ζώνης της Θεοτόκου
Μνήμη Αγίου Λαζάρου: Σάββατο του Λαζάρου· επίσης 17 Οκτωβρίου στην εκκλησιαστική παράδοση
Εκκλησιαστική δικαιοδοσία: Ιερά Μητρόπολη Τριμυθούντος
Κοινότητα: Πέρα Χωριό
Επαρχία: Λευκωσία
Χώρα: Κύπρος
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 18/9/2016
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Εκκλησία Αγίου Λαζάρου και Αγίας Ζώνης στο Πέρα Χωριό
Biodiversity of Cyprus – Εκκλησία Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στο Πέρα Χωριό–Νήσου
Biodiversity of Cyprus – Τα χωριά Πέρα Χωριό και Νήσου
Biodiversity of Cyprus – Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου
Ιερά Μητρόπολη Τριμυθούντος – Πέρα Χωρίον – Εξωκλήσια
NisosAgion – Πανήγυρη Αγίας Ζώνης, Ιερό Παρεκκλήσιο Αγίου Λαζάρου και Αγίας Ζώνης, Πέρα Χωριό Νήσου
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – 18/9/2016
Church of Agios Lazaros and Agia Zoni
The Chapel of Agios Lazaros and Agia Zoni is situated within the new cemetery of Pera Chorio, Nicosia District, very close to the important 12th-century Byzantine Church of the Holy Apostles Peter and Paul. It is a modern Orthodox cemetery chapel designed both to serve the liturgical needs of the cemetery and to maintain a strong architectural connection with one of the most important medieval monuments of the surrounding area.
Construction and completion in 2013
The chapel was completed in 2013. Its design was deliberately based on the nearby Church of the Holy Apostles, although it was constructed using modern building materials and contemporary construction methods. The result is a new church that reproduces important elements of the Byzantine architectural tradition of the area while serving modern requirements.
Architecture
The chapel is built in the Byzantine style as a cross-in-square domed church. Its central space is organised beneath the dome, with the arms of the cross extending around it. The architectural composition clearly recalls Byzantine church design and, more specifically, the nearby medieval Church of the Holy Apostles.
Although modern materials distinguish it technically from its 12th-century model, the similarity in form creates a strong visual and symbolic relationship between the two buildings.
Relationship with the Church of the Holy Apostles
The neighbouring Church of the Holy Apostles Peter and Paul dates from the 12th century and is one of the most important Byzantine monuments of Pera Chorio–Nisou. It is a single-aisled cross-shaped domed church preserving important Byzantine wall paintings. Its churchyard became a cemetery in 1913.
Construction of the modern Chapel of Agios Lazaros and Agia Zoni within the new cemetery therefore continued a long historical association between this part of Pera Chorio, Christian burial, remembrance and worship.
Dedication to Agios Lazaros
The chapel is jointly dedicated to Saint Lazarus the Four-Days-Dead and Friend of Christ, a saint with an especially close connection to Cyprus. According to ancient ecclesiastical tradition, after Christ raised Lazarus from the dead at Bethany he later came to Cyprus, where he became associated with ancient Kition and is venerated as the first Bishop of Kition.
The dedication of a cemetery chapel to Lazarus carries powerful symbolism, since his resurrection is one of the principal Gospel images of Christ's victory over death and of Christian hope in the Resurrection.
Agios Lazaros and Cyprus
Tradition holds that Lazarus came to Cyprus after the events at Bethany and was ordained Bishop of Kition by the Apostles. The tomb associated with his second death lies beneath the historic Church of Agios Lazaros in Larnaca, one of the most important Christian monuments of Cyprus.
Saint Lazarus is especially commemorated on Lazarus Saturday, immediately before Palm Sunday, while 17 October is also associated in Orthodox tradition with the translation of his relics.
Dedication to Agia Zoni
The second dedication of the chapel is to the Holy Belt of the Most Holy Theotokos, one of the most important Marian relics of Orthodox tradition. The Deposition of the Holy Belt of the Theotokos is commemorated on 31 August, the final day of the Orthodox ecclesiastical year.
The chapel's double dedication therefore combines the theme of resurrection and eternal life represented by Lazarus with devotion to the Mother of God.
Tradition of the Holy Belt
According to Orthodox tradition, the Belt of the Theotokos was preserved as a sacred relic after her Dormition and was later transferred to Constantinople, where it was kept in a precious reliquary. Over the centuries it became associated with the protection and intercession of the Virgin Mary.
A portion of the Holy Belt is today preserved at the Holy and Great Monastery of Vatopedi on Mount Athos, where it remains one of the monastery's most important sacred treasures.
Feast of Agia Zoni – 31 August
The chapel remains an active place of worship. A festal Divine Liturgy is celebrated on 31 August for the Feast of the Holy Belt. For the 2026 celebration, festal Vespers was held on 30 August at the Church of Agia Marina in Pera Chorio, followed on 31 August by Matins and the festal Divine Liturgy at the cemetery chapel itself.
Its continuing feast demonstrates that the building functions as an active place of worship and not merely as a utility chapel associated with the cemetery.
The new cemetery
The chapel's location within the new Pera Chorio cemetery continues a long history of Christian burial in the area. Before 1913, inhabitants of Pera Chorio generally buried their dead in the churchyard of Agia Marina. From 1913, the churchyard surrounding the Holy Apostles was used as the cemetery, with an elderly man known as Zantiras recorded as its first burial.
The later creation of the new cemetery was accompanied by construction of the Chapel of Agios Lazaros and Agia Zoni, continuing the long association of this part of the community with remembrance of the departed.
Religious role of a cemetery chapel
A chapel within an Orthodox cemetery has an important liturgical function. Prayers for the departed, memorial services and other rites associated with burial and remembrance are celebrated in such spaces.
The dedication to Saint Lazarus is particularly appropriate because the Gospel account of his resurrection symbolises the Christian expectation of the resurrection of the dead.
Ecclesiastical jurisdiction
The chapel belongs to the ecclesiastical area of Pera Chorio within the Holy Metropolis of Trimythountos. The Metropolis officially records it among the rural chapels of the community, together with Agia Marina, the Holy Apostles, Panagia Tsampika and other religious sites.
Ecclesiastical heritage of Pera Chorio–Nisou
Pera Chorio and Nisou possess a particularly rich ecclesiastical heritage. In addition to the modern Church of the Transfiguration of the Saviour, the area includes the historic Church of Agia Marina, the Byzantine Church of the Holy Apostles Peter and Paul, the Church of Agia Paraskevi at Nisou, Panagia Tsampika, the catacomb and church of Agios Eftychios, and other rural chapels and monuments.
The Chapel of Agios Lazaros and Agia Zoni represents one of the most recent layers in this centuries-long ecclesiastical landscape.
Architectural and cultural importance
Although it is a 21st-century church, the chapel is architecturally interesting because it was not designed simply as a generic modern Orthodox building. Its design consciously refers to the neighbouring Byzantine Church of the Holy Apostles, linking the new cemetery with the medieval architectural heritage of the area.
It therefore provides an example of contemporary ecclesiastical architecture drawing directly upon a local historic model.
Location – Google Maps
The chapel is situated in the new cemetery of Pera Chorio, close to the Byzantine Church of the Holy Apostles Peter and Paul, west of the settlement.
Google Maps:
Agios Lazaros and Agia Zoni – Pera Chorio, Cyprus
Photographic record
The photographs accompanying this article were taken on 18 September 2016 by George Konstantinou.
Chapel details
Name: Chapel of Agios Lazaros and Agia Zoni
Greek name: Ιερό Παρεκκλήσιο Αγίου Λαζάρου και Αγίας Ζώνης
Dedication: Saint Lazarus the Four-Days-Dead and the Holy Belt of the Theotokos
Type: Cemetery chapel
Completion: 2013
Architectural style: Byzantine
Plan: cross-in-square with dome
Architectural reference: 12th-century Church of the Holy Apostles Peter and Paul
Construction: modern building materials
Location: new cemetery of Pera Chorio
Principal feast celebrated at the chapel: 31 August – Deposition of the Holy Belt of the Theotokos
Commemoration of Saint Lazarus: Lazarus Saturday; also 17 October in Orthodox tradition
Ecclesiastical jurisdiction: Holy Metropolis of Trimythountos
Community: Pera Chorio
District: Nicosia
Country: Cyprus
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 18/9/2016
Sources
Biodiversity of Cyprus – Church of Agios Lazaros and Agia Zoni at Pera Chorio
Biodiversity of Cyprus – Church of the Holy Apostles Peter and Paul at Pera Chorio–Nisou
Biodiversity of Cyprus – Pera Chorio and Nisou Villages
Biodiversity of Cyprus – List of Cities, Towns and Villages in Cyprus
Holy Metropolis of Trimythountos – Pera Chorio – Chapels
NisosAgion – Feast of Agia Zoni, Chapel of Agios Lazaros and Agia Zoni, Pera Chorio–Nisou
No comments:
Post a Comment