Εκκλησία Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Περα Χωρίου-Νήσου
Εκκλησία Αγίων Αποστόλων (Πέτρου και Παύλου) στα χωριά Πέρα Χωριό και Νήσου
Εκκλησία Αγίου Λαζάρου και Αγίας Ζώνης στο Πέρα Χωριό
Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στο χωριό Πέρα Χωριό και Νήσου
Η Κατακόμβη και η Εκκλησία του Αγίου Ευτυχίου στο χωριό Πέρα χωρίον Νήσου
Το αιωνόβιo Κυπαρίσσι της Νήσου (Cypressus sempervirens var.sempervirews) - Το Κυπαρίσσι του Φράγκου
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – 18/9/2016
Η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας
Η Εκκλησία της Αγίας Μαρίνας βρίσκεται στο κέντρο του παραδοσιακού πυρήνα του Πέρα Χωριού, στην επαρχία Λευκωσίας, και μαζί με τα γειτονικά κτήρια διαμορφώνει την παλιά πλατεία του χωριού. Η Αγία Μαρίνα είναι η πολιούχος του Πέρα Χωριού και ο παλαιός ναός της υπήρξε για πολλές γενιές το επίκεντρο της θρησκευτικής ζωής της κοινότητας. Σήμερα καταγράφεται από την Ιερά Μητρόπολη Τριμυθούντος μεταξύ των ιστορικών ναών του Πέρα Χωριού, ενώ η πανήγυρή της τελείται στις 17 Ιουλίου.
Αρχιτεκτονική
Ο ναός ανήκει στον τύπο του μονόχωρου ναού με ορθογώνια κάτοψη και στεγάζεται με κυλινδρικό θόλο, ελαφρά οξυκόρυφο. Εξωτερικά ο θόλος καλύπτεται με κεραμίδια, ενώ η κόγχη του Ιερού είναι ημιεξαγωνική και διαθέτει επίσης κεραμοσκεπή. Η αρχιτεκτονική του είναι λιτή, με την κατασκευή της κύριας εισόδου και τη στέγασή της να αποτελούν μεταγενέστερες προσθήκες στην αρχική μορφή. Χαρακτηριστικά στοιχεία είναι τα πέτρινα γείσα της στέγης, οι υδρορρόες, οι λεγόμενοι «καμαροφρύδες», όρος που χρησιμοποίησε και ο Γιώργος Σεφέρης για αντίστοιχα στοιχεία της κυπριακής αρχιτεκτονικής, καθώς και το καμπαναριό.
Η παλαιότερη ιστορία του ναού
Η ακριβής χρονολογία της πρώτης ανέγερσης της Αγίας Μαρίνας δεν έχει διασωθεί. Ο Βρετανός συγγραφέας και μελετητής Rupert Gunnis αναφέρει το 1853 ως έτος κατασκευής, όμως η χρονολογία 1851 που σώζεται στη βόρεια θύρα συνδέεται με επιδιόρθωση μετά από πυρκαγιά. Το στοιχείο αυτό αποδεικνύει ότι ο ναός υπήρχε ήδη πριν από το 1851 και επομένως η αρχική οικοδομική του φάση είναι παλαιότερη.
Η μεγάλη πυρκαγιά γύρω στο 1850
Περίπου το 1850 η εκκλησία υπέστη μεγάλη πυρκαγιά. Από τη φωτιά καταστράφηκε και κατέρρευσε το μεγαλύτερο μέρος του οικοδομήματος, ενώ παρέμεινε όρθιο μόνο τμήμα του Ιερού. Ίχνη της πυρκαγιάς ήταν ακόμη ορατά στο παλαιότερο τμήμα του ναού παρά τις μεταγενέστερες εργασίες επικάλυψης και συντήρησης.
Οι κάτοικοι του Πέρα Χωριού άρχισαν σταδιακά να αποκαθιστούν την εκκλησία πάνω στα θεμέλια του παλαιότερου κτηρίου. Κατά τη μεταγενέστερη αυτή φάση προστέθηκαν το υπερώο και το καμπαναριό, διαμορφώνοντας σε μεγάλο βαθμό τη σημερινή εικόνα του ναού.
Η βόρεια θύρα του 1851
Ένα από τα σημαντικότερα χρονολογημένα στοιχεία του κτηρίου είναι η βόρεια θύρα, η οποία φέρει τη χρονολογία 1851. Η ημερομηνία θεωρείται ότι καταγράφει την περίοδο αποκατάστασης μετά την πυρκαγιά και αποτελεί σημαντικό τεκμήριο για την οικοδομική ιστορία της εκκλησίας.
Η ύπαρξη της επιγραφής αυτής είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο η χρονολόγηση του Gunnis στο 1853 δεν μπορεί να θεωρηθεί ως χρονολογία της αρχικής ανέγερσης του ναού.
Το καμπαναριό και η καμπάνα
Το καμπαναριό αποτελεί μεταγενέστερη προσθήκη στον ναό και δημιουργήθηκε κατά την περίοδο αποκατάστασης και επέκτασης. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, η καμπάνα αγοράστηκε ύστερα από έρανο μεταξύ των κατοίκων, γεγονός που δείχνει την ενεργό συμμετοχή της κοινότητας στην ανοικοδόμηση και τον εξοπλισμό της εκκλησίας.
Ο μικρός σταυρός του Προκομμένου
Ανάμεσα στα παλαιά κειμήλια που συνδέονται με την ιστορία του ναού αναφέρεται ένας μικρός σταυρός, δωρεά κατοίκου του χωριού με το επίθετο Προκομμένος. Μαζί με τη χρονολογία της βόρειας θύρας αποτελεί μία από τις μικρές αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες μαρτυρίες που διατηρούν τη μνήμη ανθρώπων της κοινότητας και τη σχέση τους με την εκκλησία.
Η εικόνα του Αγίου Μιχαήλ Μαλεΐνου
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει παλαιά εικόνα του ναού στην οποία εικονίζεται ο Άγιος Μιχαήλ Μαλεΐνος μαζί με ομάδα ορθόδοξων κληρικών. Ο Άγιος Μιχαήλ Μαλεΐνος ήταν σημαντική μοναστική μορφή του 10ου αιώνα, καταγόταν από επιφανή βυζαντινή οικογένεια και συνδέεται ιδιαίτερα με τον Άγιο Αθανάσιο τον Αθωνίτη, τον οποίο καθοδήγησε στα πρώτα στάδια της μοναστικής του πορείας. Η παρουσία μιας τέτοιας παράστασης σε μικρό κυπριακό ενοριακό ναό αποτελεί ενδιαφέρον στοιχείο της εικονογραφικής του παράδοσης.
Η σπάνια εικόνα του Αγίου Τρύφωνα
Στην εκκλησία αναφέρεται επίσης μία σπάνια εικόνα του Αγίου Τρύφωνα. Ο Άγιος Τρύφων τιμάται ιδιαίτερα στην ορθόδοξη παράδοση ως προστάτης των γεωργών, των αμπελιών και των καλλιεργειών, γεγονός που αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια κοινότητα με μακρά αγροτική παράδοση όπως το Πέρα Χωριό.
Σε παλαιότερη τοπική καταγραφή το όνομα αποδίδεται και ως «Τύχων», όμως η καθιερωμένη ονομασία του συγκεκριμένου αγίου είναι Άγιος Τρύφων.
Η Αγία Μαρίνα
Η Αγία Μαρίνα η Μεγαλομάρτυς είναι μία από τις ιδιαίτερα αγαπητές αγίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, καταγόταν από την Αντιόχεια της Πισιδίας και μαρτύρησε σε νεαρή ηλικία κατά τους διωγμούς των χριστιανών. Η μνήμη της τιμάται στις 17 Ιουλίου.
Στην ορθόδοξη λαϊκή ευσέβεια η Αγία Μαρίνα συνδέεται ιδιαίτερα με την προστασία από ασθένειες, κινδύνους και πνευματικές δοκιμασίες. Η ευρεία διάδοση του ονόματός της στην Κύπρο αποτυπώνεται στον μεγάλο αριθμό εκκλησιών και ξωκλησιών που είναι αφιερωμένα σε αυτήν.
Πολιούχος του Πέρα Χωριού
Η Αγία Μαρίνα αποτελεί την πολιούχο Αγία του Πέρα Χωριού και η εορτή της στις 17 Ιουλίου είναι μία από τις σημαντικότερες θρησκευτικές ημέρες της κοινότητας. Η σημερινή Ιερά Μητρόπολη Τριμυθούντος εξακολουθεί να καταγράφει την 17η Ιουλίου – Αγίας Μαρίνας μεταξύ των επίσημων πανηγύρεων της ενορίας Πέρα Χωριού.
Η θέση του ιστορικού ναού στην παλιά πλατεία αποτυπώνει τον κεντρικό ρόλο που είχε η εκκλησία στην παλαιότερη κοινωνική και θρησκευτική ζωή του οικισμού.
Το παλιό κοιμητήριο
Το προαύλιο της Αγίας Μαρίνας χρησιμοποιούνταν παλαιότερα και ως κοιμητήριο της κοινότητας. Οι κάτοικοι του Πέρα Χωριού έθαβαν εκεί τους νεκρούς τους μέχρι το 1913.
Τη χρονιά εκείνη άρχισε να χρησιμοποιείται ως νέο κοιμητήριο ο περίβολος του βυζαντινού ναού των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, δυτικά του χωριού. Πρώτος ενταφιασθείς εκεί αναφέρεται ο γερο-Ζαντήρας. Η αλλαγή αυτή τερμάτισε την πολυετή χρήση του προαυλίου της Αγίας Μαρίνας ως τόπου ταφής.
Η σχέση με τους Αγίους Αποστόλους
Η Αγία Μαρίνα και οι Άγιοι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος αποτελούν δύο από τους παλαιότερους και σημαντικότερους ναούς του Πέρα Χωριού. Ο ναός των Αγίων Αποστόλων ανάγεται στον 12ο αιώνα και διατηρεί σημαντικές βυζαντινές τοιχογραφίες, ενώ η Αγία Μαρίνα συνδέεται περισσότερο με τον ιστορικό πυρήνα και την καθημερινή ενοριακή ζωή της κοινότητας.
Η μεταφορά του κοιμητηρίου από την Αγία Μαρίνα στους Αγίους Αποστόλους το 1913 συνδέει άμεσα την ιστορία των δύο μνημείων.
Η νεότερη ενοριακή ζωή
Με την πληθυσμιακή ανάπτυξη του Πέρα Χωριού, ιδιαίτερα μετά το 1974, δημιουργήθηκε η ανάγκη μεγαλύτερου ναού. Έτσι ανεγέρθηκε ο Ιερός Ναός Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, που ολοκληρώθηκε ως ο κύριος σύγχρονος ενοριακός ναός της κοινότητας.
Η Αγία Μαρίνα όμως δεν έχασε τον ιστορικό και λατρευτικό της χαρακτήρα. Εξακολουθεί να λειτουργείται και να αποτελεί σημείο αναφοράς για την εορτή της πολιούχου, διατηρώντας τη σύνδεση του σύγχρονου Πέρα Χωριού με τον παλιό οικιστικό του πυρήνα.
Εκκλησιαστική κληρονομιά της περιοχής
Η Αγία Μαρίνα αποτελεί μέρος ενός ιδιαίτερα πλούσιου συνόλου θρησκευτικών μνημείων στο Πέρα Χωριό–Νήσου. Στην περιοχή βρίσκονται ο βυζαντινός ναός των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, η Μεταμόρφωση του Σωτήρος, το παρεκκλήσι Αγίου Λαζάρου και Αγίας Ζώνης, η Παναγία Τσαμπίκα, η Αγία Παρασκευή στη Νήσου, καθώς και η κατακόμβη και ο ναός του Αγίου Ευτυχίου.
Τα μνημεία αυτά αντιπροσωπεύουν διαφορετικές εποχές της εκκλησιαστικής ιστορίας του τόπου, από τον Μεσαίωνα μέχρι τον 21ο αιώνα.
Ιστορική και αρχιτεκτονική αξία
Η Αγία Μαρίνα έχει ιδιαίτερη αξία όχι επειδή αποτελεί μνημείο μίας μόνο συγκεκριμένης οικοδομικής περιόδου, αλλά επειδή διατηρεί πάνω στο ίδιο κτήριο διαδοχικές φάσεις της ιστορίας της κοινότητας. Το παλαιότερο Ιερό, τα ίχνη της μεγάλης πυρκαγιάς, η επιδιόρθωση του 1851, το μεταγενέστερο υπερώο και καμπαναριό, οι παλιές εικόνες και η χρήση του προαυλίου ως κοιμητηρίου μέχρι το 1913 συνθέτουν την ιστορία ενός ναού που εξελίχθηκε μαζί με το Πέρα Χωριό.
Τοποθεσία – Συντεταγμένες – Google Maps
Η Εκκλησία της Αγίας Μαρίνας βρίσκεται στο κέντρο του παραδοσιακού πυρήνα του Πέρα Χωριού, στην επαρχία Λευκωσίας.
Υψόμετρο: περίπου 245 m
Συντεταγμένες: περίπου 35.01406° N, 33.38936° E
Plus Code: 8G7M297Q+JP
Google Maps:
Εκκλησία Αγίας Μαρίνας – Πέρα Χωριό, Κύπρος
Φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν στις 18 Σεπτεμβρίου 2016 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Στοιχεία ναού
Ονομασία: Ιερός Ναός Αγίας Μαρίνας
Αγγλική ονομασία: Church of Agia Marina
Αφιέρωση: Αγία Μαρίνα η Μεγαλομάρτυς
Πολιούχος: Αγία Μαρίνα – πολιούχος Πέρα Χωριού
Τύπος: ιστορικός ενοριακός ναός / σήμερα εξωκκλήσι της ενορίας
Κάτοψη: μονόχωρη, ορθογώνια
Στέγαση: κυλινδρικός ελαφρά οξυκόρυφος θόλος
Εξωτερική κάλυψη: κεραμίδια
Κόγχη Ιερού: ημιεξαγωνική
Αρχική χρονολογία: προγενέστερη του 1851
Μεγάλη πυρκαγιά: περίπου 1850
Χρονολογία βόρειας θύρας: 1851
Χρονολογία που αναφέρει ο Rupert Gunnis: 1853
Μεταγενέστερες προσθήκες: υπερώο, καμπαναριό και διαμόρφωση εισόδου
Καμπάνα: σύμφωνα με την παράδοση αγοράστηκε με έρανο κατοίκων
Ιδιαίτερο κειμήλιο: μικρός σταυρός – δωρεά κατοίκου με το επίθετο Προκομμένος
Σημαντικές εικόνες: Άγιος Μιχαήλ Μαλεΐνος και Άγιος Τρύφων
Χρήση προαυλίου ως κοιμητηρίου: μέχρι το 1913
Κύρια εορτή: 17 Ιουλίου
Εκκλησιαστική δικαιοδοσία: Ιερά Μητρόπολη Τριμυθούντος
Τοποθεσία: παραδοσιακός πυρήνας Πέρα Χωριού
Επαρχία: Λευκωσία
Χώρα: Κύπρος
Υψόμετρο: περίπου 245 m
Συντεταγμένες: 35.01406° N, 33.38936° E
Plus Code: 8G7M297Q+JP
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 18/9/2016
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας στο Πέρα Χωριό–Νήσου
Biodiversity of Cyprus – Τα χωριά Πέρα Χωριό και Νήσου
Biodiversity of Cyprus – Εκκλησία Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου
Biodiversity of Cyprus – Εκκλησία Μεταμορφώσεως του Σωτήρος
Biodiversity of Cyprus – Εκκλησία Αγίου Λαζάρου και Αγίας Ζώνης
Biodiversity of Cyprus – Παναγία Τσαμπίκα στο Πέρα Χωριό–Νήσου
Biodiversity of Cyprus – Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου
Ιερά Μητρόπολη Τριμυθούντος – Πέρα Χωρίον
Νήσος Αγίων – Ιερός Ναός Αγίας Μαρίνας, Πέρα Χωρίο Νήσου
GeoNames – Agia Marina, Pera Chorio
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – 18/9/2016
Church of Agia Marina
The Church of Agia Marina stands in the centre of the traditional core of Pera Chorio, Nicosia District, where together with neighbouring buildings it forms part of the old village square. Agia Marina is the patron saint of Pera Chorio, and for many generations her church was at the centre of the community's religious life. The Holy Metropolis of Trimythountos continues to record the historic church among the religious monuments of Pera Chorio, with its principal feast celebrated on 17 July.
Architecture
The church is a single-aisled rectangular building covered by a slightly pointed barrel vault. Externally the vault is protected by tiles, while the sanctuary apse is semi-hexagonal and is likewise tile-roofed. Its architecture is relatively restrained, with the main entrance structure and its covering representing later additions to the original church.
Distinctive external features include the stone roof cornices, rainwater spouts, the locally characteristic projecting forms sometimes described as “kamarofrydes,” and the bell tower.
Earlier history
The precise date of the original construction of Agia Marina has not survived. British writer and researcher Rupert Gunnis gave 1853 as the construction date, but the northern doorway bears the date 1851, which relates to repairs undertaken after a destructive fire. The church must therefore have existed before 1851, making its original building phase earlier than the date suggested by Gunnis.
The major fire around 1850
Around 1850, the church suffered a major fire. Much of the building collapsed, leaving only part of the sanctuary standing. Traces of fire damage remained visible in the older fabric even after later plastering and conservation works.
The inhabitants gradually reconstructed the church on the foundations of the earlier building. During this later phase, the gallery and bell tower were added, establishing much of the form visible today.
Northern doorway – 1851
One of the most important dated architectural elements is the northern doorway, which bears the year 1851. The date is associated with the reconstruction following the fire and provides valuable evidence for the building history of the church.
It also demonstrates why the 1853 date mentioned by Gunnis cannot represent the original construction of the church.
Bell tower and bell
The bell tower is a later addition associated with the restoration and enlargement of the church. Local tradition records that the bell itself was purchased after a fundraising collection among the villagers, demonstrating the direct involvement of the community in rebuilding and equipping its church.
The small cross donated by Prokommenos
Among the historic objects associated with the church is a small cross donated by a resident bearing the surname Prokommenos. Together with the dated northern doorway, it preserves the memory of individual members of the community who contributed to the religious life of the church.
Icon of Saint Michael Maleinos
An especially interesting icon preserved in the church depicts Saint Michael Maleinos together with a group of Orthodox clerics. Michael Maleinos was an important 10th-century monastic figure from a distinguished Byzantine family and is closely associated with Saint Athanasius the Athonite, whom he guided during the early stages of his monastic life.
The presence of such an icon in a relatively small Cypriot village church is an interesting element of its iconographic heritage.
Rare icon of Saint Tryphon
The church also preserves a rare icon of Saint Tryphon. Saint Tryphon is particularly venerated in Orthodox tradition as a protector of farmers, vineyards and crops, giving his presence special relevance within a community that historically had a strong agricultural character.
An older local account also gives the name as “Tychon”, but Saint Tryphon is the established identification associated with this tradition.
Agia Marina
Saint Marina the Great Martyr is one of the most widely venerated female saints of the Orthodox Church. According to ecclesiastical tradition, she came from Antioch of Pisidia and suffered martyrdom while still young during the persecutions of Christians. Her feast is celebrated on 17 July.
In Orthodox popular devotion, Agia Marina is particularly associated with protection from illness, danger and spiritual trials. The large number of churches and rural chapels dedicated to her throughout Cyprus reflects the strength of her veneration on the island.
Patron saint of Pera Chorio
Agia Marina is the patron saint of Pera Chorio, and 17 July remains one of the principal feast days of the community. The Holy Metropolis of Trimythountos continues to list 17 July – Agia Marina among the official parish celebrations of Pera Chorio.
The location of her historic church within the old village square reflects the central position that the saint and her church held in the religious and social life of earlier generations.
The old cemetery
The churchyard of Agia Marina was formerly used as the cemetery of Pera Chorio. Villagers buried their dead there until 1913.
In that year the churchyard surrounding the Byzantine Church of the Holy Apostles Peter and Paul, west of the village, began to serve as the new cemetery. The first recorded burial there was an elderly man known as Zantiras. This ended the long use of the Agia Marina churchyard as the community burial ground.
Relationship with the Holy Apostles
Agia Marina and the Church of the Holy Apostles Peter and Paul are among the most important historic churches of Pera Chorio. The Holy Apostles dates from the 12th century and preserves important Byzantine wall paintings, while Agia Marina is more closely associated with the historic village centre and everyday parish life.
The transfer of the cemetery from Agia Marina to the Holy Apostles in 1913 forms a direct historical link between the two monuments.
Modern parish life
As the population of Pera Chorio increased, particularly after 1974, a larger parish church became necessary. The Church of the Transfiguration of the Saviour was therefore constructed and became the principal modern parish church.
Agia Marina nevertheless retained its historic and liturgical importance. It continues to be used for worship and remains closely associated with the feast of the patron saint, preserving the link between modern Pera Chorio and its traditional village core.
Ecclesiastical heritage of the area
Agia Marina forms part of the exceptionally rich religious heritage of Pera Chorio–Nisou. Other monuments include the Byzantine Church of the Holy Apostles Peter and Paul, the Church of the Transfiguration of the Saviour, the Chapel of Agios Lazaros and Agia Zoni, Panagia Tsampika, the Church of Agia Paraskevi at Nisou and the catacomb and church of Agios Eftychios.
Together these monuments represent different periods in the ecclesiastical history of the area, from the Middle Ages to the 21st century.
Historical and architectural importance
The importance of Agia Marina lies in the survival of several successive phases of the community's history within a single building. The older sanctuary, traces of the major fire, reconstruction of 1851, later gallery and bell tower, historic icons and former use of the churchyard as a cemetery until 1913 together preserve the story of a church that developed alongside Pera Chorio itself.
Location – Coordinates – Google Maps
The Church of Agia Marina is situated in the traditional centre of Pera Chorio, Nicosia District.
Elevation: approximately 245 m
Coordinates: approximately 35.01406° N, 33.38936° E
Plus Code: 8G7M297Q+JP
Google Maps:
Church of Agia Marina – Pera Chorio, Cyprus
Photographic record
The photographs accompanying this article were taken on 18 September 2016 by George Konstantinou.
Church details
Name: Church of Agia Marina
Greek name: Ιερός Ναός Αγίας Μαρίνας
Dedication: Saint Marina the Great Martyr
Patron saint: Agia Marina – patron saint of Pera Chorio
Type: historic parish church / now recorded among the parish chapels
Plan: single-aisled rectangular
Roof: slightly pointed barrel vault
External covering: tiles
Sanctuary apse: semi-hexagonal
Original construction: before 1851
Major fire: c. 1850
Northern doorway date: 1851
Date given by Rupert Gunnis: 1853
Later additions: gallery, bell tower and entrance structure
Bell: traditionally purchased through a community fundraising collection
Historic object: small cross donated by a villager named Prokommenos
Important icons: Saint Michael Maleinos and Saint Tryphon
Churchyard used as cemetery: until 1913
Principal feast: 17 July
Ecclesiastical jurisdiction: Holy Metropolis of Trimythountos
Location: traditional centre of Pera Chorio
District: Nicosia
Country: Cyprus
Elevation: approximately 245 m
Coordinates: 35.01406° N, 33.38936° E
Plus Code: 8G7M297Q+JP
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 18/9/2016
Sources
Biodiversity of Cyprus – Church of Agia Marina at Pera Chorio–Nisou
Biodiversity of Cyprus – Pera Chorio and Nisou Villages
Biodiversity of Cyprus – Church of the Holy Apostles Peter and Paul
Biodiversity of Cyprus – Church of the Transfiguration of the Saviour
Biodiversity of Cyprus – Chapel of Agios Lazaros and Agia Zoni
Biodiversity of Cyprus – Panagia Tsampika at Pera Chorio–Nisou
Biodiversity of Cyprus – List of Cities, Towns and Villages in Cyprus
Holy Metropolis of Trimythountos – Pera Chorio
