Εκκλησία Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Περα Χωρίου-Νήσου
Εκκλησία Αγίου Λαζάρου και Αγίας Ζώνης στο Πέρα Χωριό
Η εκκλησία της Αγία Μαρίνας στα χωριά Πέρα Χωριό και Νήσου
Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στο χωριό Πέρα Χωριό και Νήσου
Η Κατακόμβη και η Εκκλησία του Αγίου Ευτυχίου στο χωριό Πέρα χωρίον Νήσου
Το αιωνόβιo Κυπαρίσσι της Νήσου (Cypressus sempervirens var.sempervirews) - Το Κυπαρίσσι του Φράγκου
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – 18/9/2016
Εκκλησία Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου
Η Εκκλησία των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου βρίσκεται πάνω σε μικρό λόφο δυτικά του Πέρα Χωριού, στην επαρχία Λευκωσίας, και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βυζαντινά μνημεία της περιοχής. Ο ναός χρονολογείται στον 12ο αιώνα μ.Χ. και παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον τόσο για την αρχιτεκτονική του όσο και για τον πλούσιο τοιχογραφικό του διάκοσμο, ο οποίος διατηρεί πολύτιμα δείγματα της βυζαντινής ζωγραφικής της Κύπρου.
Αρχιτεκτονικός τύπος και διαστάσεις
Ο ναός ανήκει στον τύπο του μονόχωρου σταυροειδούς ναού με τρούλο και έχει ορθογώνια κάτοψη. Οι εσωτερικές του διαστάσεις είναι περίπου 6,35 × 4,20 μέτρα, ενώ η ημικυκλική αψίδα του Ιερού έχει ακτίνα περίπου 1,85 μέτρα και εμφανίζεται ημικυκλική και εξωτερικά. Ο ναός καλύπτεται από κατά μήκος κυλινδρικό θόλο, στο κέντρο του οποίου υψώνεται ο τρούλος. Ο εγκάρσιος θόλος έχει περιοριστεί σε τόξα που, μαζί με τον κατά μήκος θόλο, στηρίζουν τον τρούλο. Στη διασταύρωσή τους σχηματίζονται τέσσερις πεσσοί ενσωματωμένοι στους πλευρικούς τοίχους.
Ο ιδιαίτερος τρούλος
Ο τρούλος είναι χαμηλός, σχεδόν κωνικός, χωρίς τύμπανο και χωρίς παράθυρα. Χαρακτηριστικό του ναού είναι η ελαφρά ακανόνιστη γεωμετρία αρκετών αρχιτεκτονικών στοιχείων, όπως η κυκλική βάση του τρούλου, τα τόξα που τον στηρίζουν και τα λοφία που μεταφέρουν τα φορτία προς τους θόλους. Οι κεραίες του σταυρού, ο τρούλος και η αψίδα του Ιερού καλύπτονται σήμερα με κεραμίδια. Τα κεραμίδια αυτά τοποθετήθηκαν μετά το 1953 για την καλύτερη προστασία του μνημείου από τις καιρικές συνθήκες.
Είσοδοι, παράθυρα και οικοδομικά υλικά
Ο ναός διαθέτει τρεις εισόδους, στη βόρεια, νότια και δυτική πλευρά. Καθεμία έχει ημικυκλικό φεγγίτη με διακοσμητικό γύψινο θωράκιο πάνω σε ξύλινο ανώφλι. Πάνω από κάθε είσοδο υπάρχει στενό μονόλοβο τοξωτό παράθυρο. Ορισμένα από αυτά τα ανοίγματα κλείστηκαν εσωτερικά, πιθανότατα όταν τοιχογραφήθηκε ο ναός, ενώ το δυτικό παράθυρο ανοίχθηκε ξανά όταν το Τμήμα Αρχαιοτήτων ανοικοδόμησε τμήμα του δυτικού τοίχου που είχε καταρρεύσει.
Οι τοίχοι είναι κτισμένοι με τοπική πέτρα και έχουν πάχος περίπου 0,68 μέτρα. Τα ανακουφιστικά τόξα των ανοιγμάτων είναι κατασκευασμένα με συμπαγή ψημένα τούβλα, ενώ τα κουφώματα και τα ανώφλια είναι ξύλινα. Στις στέγες χρησιμοποιούνται κεραμίδια βυζαντινού τύπου και τα γείσα διαμορφώνονται με πλάκες που προεξέχουν από τους τοίχους. Το εσωτερικό δάπεδο αποτελείται από μεγάλες ακανόνιστες πέτρινες πλάκες και το Ιερό Βήμα βρίσκεται ψηλότερα από τον υπόλοιπο χώρο.
Προστασία και συντήρηση
Ο ναός τέθηκε υπό την προστασία του Τμήματος Αρχαιοτήτων το 1940 και από το 1946 άρχισαν συστηματικές εργασίες συντήρησης. Κατά καιρούς πραγματοποιήθηκαν διάφορες επεμβάσεις για την προστασία του κτηρίου και των τοιχογραφιών. Καμπαναριό από λαξευτή πέτρα που είχε προστεθεί μεταγενέστερα από την εκκλησιαστική επιτροπή αφαιρέθηκε τον Δεκέμβριο του 1998 από το Τμήμα Αρχαιοτήτων κατά τη διάρκεια εργασιών συντήρησης, ώστε να αποκατασταθεί περισσότερο η ιστορική μορφή του μνημείου.
Οι βυζαντινές τοιχογραφίες
Παρά τη λιτή αρχιτεκτονική του, ο ναός είναι εξαιρετικά πλούσιος σε ζωγραφικό διάκοσμο. Οι τοιχογραφίες του έχουν μελετηθεί από σημαντικούς αρχαιολόγους, ιστορικούς της τέχνης και περιηγητές, μεταξύ των οποίων οι G. Jeffery, R. Gunnis, W. H. Buckler, A. H. S. Megaw, Γεώργιος Σωτηρίου και Ανδρέας και Judith Stylianou. Το εικονογραφικό πρόγραμμα παρουσιάζει χαρακτηριστικά της τέχνης του 12ου αιώνα και αξιοποιεί με ιδιαίτερη επιτυχία τις αρχιτεκτονικές επιφάνειες του μικρού ναού.
Ο Παντοκράτορας στον τρούλο
Κυρίαρχη μορφή στον τρούλο είναι ο Χριστός Παντοκράτορας, με αυστηρή αλλά συγχρόνως ήρεμη έκφραση. Στην κατώτερη ζώνη εικονίζονται αγγελικές τάξεις σε στάση δέησης, με την Παναγία ανάμεσά τους. Στα λοφία, αντί για τη συνηθισμένη απεικόνιση των τεσσάρων Ευαγγελιστών, στα δύο ανατολικά παρουσιάζονται η Παναγία και ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, σχηματίζοντας συμβολικά τον Ευαγγελισμό, ενώ στα δύο δυτικά εικονίζονται Σεραφείμ.
Η Πλατυτέρα και οι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος
Στην αψίδα του Ιερού κυριαρχεί η Πλατυτέρα, με την Παναγία σε στάση δέησης να φέρει τον Χριστό παιδί στο στήθος της. Δεξιά και αριστερά της στέκονται οι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος, προστάτες και τιμώμενοι άγιοι του ναού. Η σύνθεση είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα και σχετικά ασυνήθιστη, αφού στη θέση των δύο Αποστόλων συναντώνται συχνότερα οι Αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ.
Η Θεία Μετάληψη και οι Ιεράρχες
Ο υπόλοιπος χώρος της αψίδας χωρίζεται σε δύο κύριες ζώνες. Στην ανώτερη παρουσιάζεται ο Χριστός σε δύο μορφές να προσφέρει τα Άχραντα Μυστήρια της Θείας Μετάληψης σε έξι Αποστόλους από κάθε πλευρά. Στην κατώτερη ζώνη εικονίζονται έξι επίσκοποι, με τον Άγιο Λάζαρο, πρώτο Επίσκοπο Κιτίου, να κατέχει ιδιαίτερη θέση. Κάτω από τα παράθυρα υπάρχουν στηθάρια με τις προτομές του Αποστόλου Βαρνάβα και του Αγίου Επιφανίου, δύο μορφών ιδιαίτερα σημαντικών για την εκκλησιαστική ιστορία της Κύπρου.
Ευαγγελικές παραστάσεις
Το εικονογραφικό πρόγραμμα συνεχίζεται σε ολόκληρο το εσωτερικό με μορφές αγίων, επισκόπων και προσώπων της Παλαιάς Διαθήκης, καθώς και σκηνές από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. Στον νότιο τοίχο εικονίζεται η Γέννηση, πάνω από τη νότια είσοδο η Υπαπαντή και η Βάπτιση, ενώ χαμηλότερα παρουσιάζονται οι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος. Στον βόρειο τοίχο υπήρχε παράσταση της Ανάστασης, η οποία έχει καταστραφεί, και στο μέσο εικονίζεται η Κοίμηση της Θεοτόκου. Στην ανατολική καμάρα πάνω από το Ιερό σώζεται η Ανάληψη, ενώ στη δυτική καμάρα θεωρείται ότι υπήρχε η Πεντηκοστή, η οποία επίσης έχει χαθεί. Σε πολλές ακόμη επιφάνειες σώζονται μορφές αγίων και προτομές, άλλες σε καλή και άλλες σε πολύ φθαρμένη κατάσταση.
Το νεκροταφείο του 1913
Ο περίβολος του ναού μετατράπηκε σε νεκροταφείο το 1913. Ως πρώτος ενταφιασθείς αναφέρεται ο γερο-Ζαντήρας. Μέχρι τότε οι κάτοικοι του Πέρα Χωριού συνήθιζαν να θάβουν τους νεκρούς τους στο προαύλιο της Αγίας Μαρίνας. Το 1914, όταν κοινοτάρχης ήταν ο Κώστας Αρακλείτης, κατασκευάστηκε το μεταγενέστερο περιτείχισμα γύρω από τον ναό.
Ερείπια πιθανών μοναστηριακών κτισμάτων
Στη βόρεια πλευρά του ναού σώζονται ερείπια παλαιών κτισμάτων, τα οποία η τοπική παράδοση συνδέει με πιθανή παλαιότερη μοναστηριακή χρήση της περιοχής. Η ονομασία «Μοναστήρι» ή «Μοναστήρκα», που χρησιμοποιείται ακόμη για την περιοχή, διατηρεί αυτή τη μνήμη.
Παράδοση για την ανακάλυψη του ναού
Μία από τις παλαιότερες τοπικές παραδόσεις αναφέρει ότι μια γυναίκα του χωριού είχε πάει στον λόφο για να ξεριζώσει θάμνους που θα χρησιμοποιούσε ως προσάναμμα. Καθώς εργαζόταν, η αξίνα της χτύπησε πάνω στον σταυρό του τρούλου. Η αφήγηση αυτή παρουσιάζει τον ναό σαν μνημείο που είχε σε κάποια περίοδο σχεδόν χαθεί μέσα στη βλάστηση και επανήλθε στη μνήμη της κοινότητας.
Παράδοση για παλαιότερο μοναστήρι
Άλλη παράδοση υποστηρίζει ότι όταν ο ναός πρωτοκτίστηκε λειτουργούσε ως μοναστήρι με ηγούμενο και μοναχούς. Η ονομασία «Μοναστήρι» ή «Μοναστήρκα» και τα ερείπια στη βόρεια πλευρά συνδέθηκαν στη λαϊκή μνήμη με αυτή την παράδοση.
Η παράδοση για παλαιότερο ναό και κρυμμένους θησαυρούς
Σύμφωνα με άλλη τοπική αφήγηση, κάτω από τον σημερινό ναό υπάρχουν θεμέλια αρχαιότερης εκκλησίας και μέσα σε αυτά είναι κρυμμένα μια χρυσή κορώνα και χρυσοκέντητα ιερά άμφια. Η ιστορία αυτή ανήκει στη λαϊκή παράδοση του Πέρα Χωριού και της Νήσου και αποτελεί μέρος του πλούσιου κύκλου αφηγήσεων γύρω από το μνημείο.
Παλιές αφηγήσεις για ξένους περιηγητές
Οι παλαιότεροι κάτοικοι διηγούνταν ιστορίες για ξένους περιηγητές που επισκέπτονταν τον ναό στις αρχές του 20ού αιώνα. Σε μία περίπτωση, ξένος επισκέπτης ζήτησε επίμονα από τον παλιό ψάλτη Σταυρή Κουνούπη το κλειδί του ναού για να διανυκτερεύσει μέσα, αίτημα που εκείνος αρνήθηκε θεωρώντας το ανάρμοστο. Άλλη αφήγηση, από ηλικιωμένο κάτοικο που θυμόταν περιστατικό από τα παιδικά του χρόνια στις αρχές του 1900, αναφέρει δύο ή τρεις ξένους επισκέπτες οι οποίοι μπήκαν στην εκκλησία και ένας από αυτούς ανέβηκε στη στέγη, αφαίρεσε κάποιο άγνωστο αντικείμενο και το παρέδωσε στους συντρόφους του. Οι ιστορίες αυτές διατηρήθηκαν στην τοπική προφορική παράδοση και εκφράζουν την ανησυχία των κατοίκων για πιθανή απώλεια παλαιών αντικειμένων από το μνημείο.
Η παράδοση της Κουλλάκκαινας
Οι παλαιότεροι κάτοικοι θυμούνταν επίσης μια Τουρκοκύπρια γυναίκα του Πέρα Χωριού, γνωστή ως Κουλλάκκαινα, η οποία έλεγε ότι έβλεπε τους Δώδεκα Αποστόλους να κατευθύνονται προς την εκκλησία της Αγίας Μαρίνας και αργότερα να επιστρέφουν. Η αφήγηση αυτή συνδέθηκε με τον παπα-Κωνσταντή, ο οποίος, σύμφωνα με την παράδοση, της είπε να μην ανησυχεί γιατί αυτά ήταν «πράματα του Θεού». Η ιστορία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της έντονης λαϊκής θρησκευτικής παράδοσης που αναπτύχθηκε γύρω από τους Αγίους Αποστόλους.
Πανηγύρι και παλαιά έθιμα
Παλαιότερα, κάθε 29 Ιουνίου, ημέρα μνήμης των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, γινόταν μεγάλο πανηγύρι γύρω από τον ναό. Στους γύρω ελαιώνες έφερναν ζώα για πώληση και η ημέρα αποτελούσε σημαντικό κοινωνικό και εμπορικό γεγονός για την περιοχή. Οι κάτοικοι συνήθιζαν επίσης να γυρίζουν τρεις φορές άρρωστα βόδια γύρω από τον ναό, πιστεύοντας ότι με τη μεσιτεία των Αγίων θα θεραπεύονταν. Η πρακτική αυτή αποτελεί μέρος της παλιάς λαϊκής θρησκευτικής παράδοσης της κοινότητας.
Λειτουργίες και εορτή
Ο ναός λειτουργείται στις 29 Ιουνίου, εορτή των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, καθώς και την Πέμπτη της Γαλιλαίας. Παρά τη μεγάλη ηλικία και τον μνημειακό χαρακτήρα του, εξακολουθεί επομένως να διατηρεί ενεργή λατρευτική χρήση.
Ιστορική και καλλιτεχνική αξία
Η Εκκλησία των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου αποτελεί ένα από τα πολυτιμότερα μεσαιωνικά μνημεία της περιοχής Πέρα Χωριού–Νήσου. Η αρχιτεκτονική του 12ου αιώνα, ο ασυνήθιστος χαμηλός τρούλος, οι σημαντικές βυζαντινές τοιχογραφίες, το σύνθετο εικονογραφικό πρόγραμμα, το νεκροταφείο, τα πιθανά μοναστηριακά κατάλοιπα και ο μεγάλος αριθμός τοπικών παραδόσεων δημιουργούν ένα μνημείο με ιδιαίτερη θρησκευτική, αρχαιολογική, καλλιτεχνική και λαογραφική αξία.
Τοποθεσία – Συντεταγμένες – Google Maps
Ο ναός βρίσκεται σε μικρό λόφο δυτικά του Πέρα Χωριού, κοντά στη Νήσου, στην επαρχία Λευκωσίας.
Υψόμετρο: περίπου 251 m
Συντεταγμένες: περίπου 35.01360° N, 33.38461° E
Plus Code: 8G7M297M+CR
Google Maps:
Εκκλησία Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου – Πέρα Χωριό–Νήσου
Φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης λήφθηκαν στις 18 Σεπτεμβρίου 2016 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Στοιχεία ναού
Ονομασία: Εκκλησία Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου
Αγγλική ονομασία: Church of the Holy Apostles Peter and Paul
Αφιέρωση: Άγιοι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος
Χρονολόγηση: 12ος αιώνας μ.Χ.
Τύπος: μονόχωρος σταυροειδής ναός με τρούλο
Εσωτερικές διαστάσεις: περίπου 6,35 × 4,20 m
Ακτίνα αψίδας: περίπου 1,85 m
Τρούλος: χαμηλός, σχεδόν κωνικός, χωρίς τύμπανο και παράθυρα
Τοίχοι: τοπική πέτρα, πάχος περίπου 0,68 m
Είσοδοι: 3 – βόρεια, νότια και δυτικά
Κεραμίδια προστασίας: μετά το 1953
Προστασία Τμήματος Αρχαιοτήτων: από το 1940
Έναρξη εργασιών συντήρησης: 1946
Αφαίρεση μεταγενέστερου καμπαναριού: Δεκέμβριος 1998
Τοιχογραφίες: 12ου αιώνα
Κύρια μορφή τρούλου: Χριστός Παντοκράτορας
Αψίδα: Πλατυτέρα με τους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο
Άλλες σημαντικές μορφές: Άγιος Λάζαρος, Απόστολος Βαρνάβας, Άγιος Επιφάνιος
Νεκροταφείο στον περίβολο: από το 1913
Περιτείχισμα: 1914
Πιθανά μοναστηριακά κατάλοιπα: βόρεια του ναού
Κύρια εορτή: 29 Ιουνίου
Άλλη λειτουργία: Πέμπτη της Γαλιλαίας
Τοποθεσία: δυτικά Πέρα Χωριού–Νήσου
Επαρχία: Λευκωσία
Χώρα: Κύπρος
Υψόμετρο: περίπου 251 m
Συντεταγμένες: 35.01360° N, 33.38461° E
Plus Code: 8G7M297M+CR
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Ημερομηνία φωτογραφιών: 18/9/2016
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Εκκλησία Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου στο Πέρα Χωριό–Νήσου
Biodiversity of Cyprus – Τα χωριά Πέρα Χωριό και Νήσου
Biodiversity of Cyprus – Εκκλησία Αγίας Μαρίνας στο Πέρα Χωριό–Νήσου
Biodiversity of Cyprus – Κατάλογος Δήμων και Κοινοτήτων της Κύπρου
Ιερά Μητρόπολη Τριμυθούντος – Πέρα Χωρίον – Άγιοι Απόστολοι
Mapcarta / OpenStreetMap – Agioi Apostoloi Chapel
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – 18/9/2016
Church of the Holy Apostles Peter and Paul
The Church of the Holy Apostles Peter and Paul stands on a small hill west of Pera Chorio, close to Nisou in Nicosia District. Dating from the 12th century AD, it is one of the most important Byzantine monuments of the area and is particularly notable for both its unusual architectural form and its extensive surviving Byzantine wall paintings.
Architecture and dimensions
The church belongs to the type of single-aisled cross-in-square church with a dome and has a rectangular ground plan. Its interior measures approximately 6.35 × 4.20 metres, while the semicircular sanctuary apse has a radius of approximately 1.85 metres and is semicircular externally as well. A longitudinal barrel vault covers the church, with the dome rising at its centre. The transverse vault has been reduced to arches that, together with the longitudinal vault, support the dome.
Four piers appear at the intersection of the vaults and are incorporated into the side walls because of the short lateral arms of the cross.
The unusual dome
The dome is low and almost conical, without a drum or windows. Several architectural elements display irregular geometry, including the circular base of the dome, the arches supporting it and the pendentives transferring its weight to the vaults. The arms of the cross, dome and sanctuary apse are now covered with tiles, which were added after 1953 to protect the monument from the weather.
Entrances and building materials
The church has three entrances, on the northern, southern and western sides. Each has a semicircular fanlight with decorative plaster panels resting on wooden lintels, while a narrow single-arched window lies above each doorway. Some of these openings were later blocked internally, probably when the church was painted.
The walls are built of local stone and are approximately 0.68 metres thick. Relieving arches above the openings are constructed of fired brick, while the window and door frames and lintels are wooden. Large irregular stone slabs form the interior floor and the sanctuary is raised above the level of the nave.
Protection and conservation
The church was placed under the protection of the Department of Antiquities in 1940, and conservation work began in 1946. Various interventions have since been undertaken to protect both the building and its wall paintings. A later stone bell tower erected by the church committee was removed by the Department of Antiquities in December 1998 during conservation works.
Byzantine wall paintings
Although architecturally modest, the church is exceptionally rich in painted decoration. Its frescoes have been studied by numerous archaeologists, historians and travellers, including G. Jeffery, R. Gunnis, W. H. Buckler, A. H. S. Megaw, Georgios Sotiriou and Andreas and Judith Stylianou. The iconographic programme displays characteristic features of 12th-century Byzantine painting in Cyprus and is skilfully adapted to the small architectural surfaces of the church.
Christ Pantocrator
The dominant figure in the dome is Christ Pantocrator. Below Him, angelic orders appear in prayer with the Virgin Mary among them. Unusually, the pendentives do not contain the four Evangelists. Instead, the eastern pair depict the Virgin Mary and Archangel Gabriel, symbolising the Annunciation, while Seraphim occupy the two western pendentives.
The Virgin and Saints Peter and Paul
The apse is dominated by the Virgin Platytera, shown in prayer with the Christ Child at her breast. On either side stand the Apostles Peter and Paul, the patron saints of the church. This is an unusual composition, since the Virgin is more commonly accompanied in such representations by the Archangels Michael and Gabriel.
Communion of the Apostles and hierarchs
The remaining apse decoration is organised in two principal registers. In the upper register Christ appears twice, offering the Holy Eucharist to six Apostles on either side. The lower register contains six bishops, with Saint Lazarus, the first Bishop of Kition, in a prominent position. Busts of Apostle Barnabas and Saint Epiphanius, two especially important figures in the ecclesiastical history of Cyprus, appear below the windows.
Gospel scenes
The iconographic programme continues throughout the church with saints, bishops, Old Testament figures and scenes from both the Old and New Testaments. The Nativity appears on the southern wall, while the Presentation of Christ and Baptism are shown above the southern entrance, with Peter and Paul below. The northern wall once contained the Resurrection, now destroyed, together with the Dormition of the Virgin. The Ascension survives on the eastern vault above the sanctuary, while the western vault is believed to have contained the Pentecost, which has also been lost. Numerous additional saints and busts survive elsewhere, some in relatively good condition and others badly damaged.
Cemetery and enclosure
The churchyard became a cemetery in 1913, with an elderly man known as Zantiras recorded as the first person buried there. Before that date, residents of Pera Chorio had traditionally buried their dead in the churchyard of Agia Marina. The enclosing wall around the Holy Apostles was constructed in 1914, when Kostas Arakleitis served as village mukhtar.
Possible monastic remains
Ruins of old structures survive to the north of the church and local tradition associates them with former monastic buildings. The area continues to be known locally as “Monastiri” or “Monastirka”, preserving the memory of a possible earlier monastic function.
Tradition of the discovery of the church
One local tradition tells of a village woman who went to the hill to uproot shrubs for firewood. While digging, her pickaxe struck the cross on the church dome. The story presents the church as a monument that had at some point become almost hidden by vegetation before returning to the awareness of the community.
Tradition of a monastery
Another tradition states that when the church was first established it functioned as a monastery with an abbot and monks. The place-name “Monastiri” or “Monastirka”, together with the ruins north of the building, became associated with this belief.
Tradition of an older church and hidden treasures
A further local story claims that the foundations of an even older church lie beneath the present monument and that a golden crown and gold-embroidered vestments are buried there. This account forms part of the rich folklore surrounding the site.
Stories of foreign travellers
Older villagers preserved several stories about foreign travellers who visited the church during the early 20th century. One account tells how a visitor repeatedly asked the old chanter Stavris Kounoupis for the key so that he could spend the night inside the church, a request Kounoupis refused. Another elderly resident remembered visitors entering the church when he was a child; one climbed onto the roof, removed an unidentified object and handed it to his companions. These stories became part of local oral tradition and reflected the concern of villagers that old objects may have disappeared from the monument.
The tradition of Koulakkaina
Older residents also remembered a Turkish Cypriot woman from Pera Chorio known as Koulakkaina, who claimed that she sometimes saw the Twelve Apostles walking towards the Church of Agia Marina and later returning. According to local memory, the priest Papa-Konstantis told her not to be afraid, explaining that these were “things of God”. The story is another example of the strong devotional folklore surrounding the Holy Apostles.
Feast and traditional customs
In earlier times a large fair was held every 29 June, the feast of the Holy Apostles Peter and Paul. Animals were brought to the surrounding olive groves for sale, making the celebration an important social and commercial occasion. Villagers also traditionally led sick oxen three times around the church, believing that the intercession of the Apostles could bring healing.
Services and feast day
The church continues to be used for worship on 29 June, the Feast of Saints Peter and Paul, and on the Thursday of Galilee. Despite its great age and status as an important monument, it therefore retains an active liturgical role.
Historical and artistic importance
The Church of the Holy Apostles Peter and Paul is one of the most valuable medieval monuments of the Pera Chorio–Nisou area. Its 12th-century architecture, unusual low dome, important Byzantine frescoes, elaborate iconographic programme, historic cemetery, possible monastic remains and extensive body of local traditions give the monument exceptional religious, archaeological, artistic and folkloric significance.
Location – Coordinates – Google Maps
The church stands on a small hill west of Pera Chorio, close to Nisou, Nicosia District.
Elevation: approximately 251 m
Coordinates: approximately 35.01360° N, 33.38461° E
Plus Code: 8G7M297M+CR
Google Maps:
Church of the Holy Apostles Peter and Paul – Pera Chorio–Nisou
Photographic record
The photographs accompanying this article were taken on 18 September 2016 by George Konstantinou.
Church details
Name: Church of the Holy Apostles Peter and Paul
Greek name: Εκκλησία Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου
Dedication: Holy Apostles Peter and Paul
Date: 12th century AD
Type: single-aisled cross-in-square domed church
Interior dimensions: approximately 6.35 × 4.20 m
Apse radius: approximately 1.85 m
Dome: low and almost conical, without drum or windows
Walls: local stone, approximately 0.68 m thick
Entrances: three – north, south and west
Protective roof tiles: added after 1953
Protected by Department of Antiquities: since 1940
Conservation works: from 1946
Later bell tower removed: December 1998
Wall paintings: 12th century
Principal dome image: Christ Pantocrator
Apse: Virgin Platytera with Saints Peter and Paul
Other important figures: Saint Lazarus, Apostle Barnabas, Saint Epiphanius
Cemetery: from 1913
Enclosure wall: 1914
Possible monastic remains: north of the church
Principal feast: 29 June
Other service: Thursday of Galilee
Location: west of Pera Chorio–Nisou
District: Nicosia
Country: Cyprus
Elevation: approximately 251 m
Coordinates: 35.01360° N, 33.38461° E
Plus Code: 8G7M297M+CR
Photographer: George Konstantinou
Date of photographs: 18/9/2016
Sources
Biodiversity of Cyprus – Church of the Holy Apostles Peter and Paul at Pera Chorio–Nisou
Biodiversity of Cyprus – Pera Chorio and Nisou Villages
Biodiversity of Cyprus – Church of Agia Marina at Pera Chorio–Nisou
Biodiversity of Cyprus – List of Cities, Towns and Villages in Cyprus
Holy Metropolis of Trimythountos – Pera Chorio – Holy Apostles
Mapcarta / OpenStreetMap – Agioi Apostoloi Chapel
No comments:
Post a Comment