See also

Thanks to my son Chrysantho Konstantinou for his drone footage 29/12/2019 .

Το υπερχειλισμένο φράγμα της Λέυκας 29/12/2019

Photos 30/7/2015 by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Φωτογραφίες George Konstantinou – 30 Ιουλίου 2015
Εναέριες λήψεις Chrysanthos Konstantinou – 29 Δεκεμβρίου 2019

Το Φράγμα Λεύκας είναι κατασκευασμένο πάνω στον ποταμό Σέτραχο, γνωστό επίσης ως ποταμό της Μαραθάσας. Βρίσκεται στις ελεύθερες περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας, κοντά στη Νεκρή Ζώνη και περίπου πέντε χιλιόμετρα νότια της κατεχόμενης κωμόπολης Λεύκας.

Το φράγμα βρίσκεται ανατολικά του δρόμου Λεύκας–Καλοπαναγιώτη, σε υψόμετρο περίπου 250 μέτρων και σε απόσταση περίπου δέκα χιλιομέτρων από τον Κόλπο της Μόρφου.

Παρόλο που βρίσκεται στις ελεύθερες περιοχές, το νερό του εξακολουθεί να διοχετεύεται μέσω κλειστού αγωγού προς το αρδευτικό δίκτυο της κατεχόμενης Λεύκας. Η λειτουργία και η συντήρηση του φράγματος, καθώς και του τμήματος του αγωγού που βρίσκεται στις ελεύθερες περιοχές και στη Νεκρή Ζώνη, αποτελούν αρμοδιότητα του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Διόρθωση της ονομασίας

Η σωστή γραφή είναι:

Φράγμα Λεύκας

και όχι «Φράγμα Λέυκας». Το φράγμα πήρε την ονομασία του από την κοντινή κωμόπολη Λεύκα.

Δεν πρέπει να συγχέεται με το πολύ μεγαλύτερο Φράγμα Λευκάρων, το οποίο βρίσκεται στην επαρχία Λάρνακας και έχει κατασκευαστεί πάνω στον ποταμό Συρκάτη.

Ακριβής γεωγραφική θέση

Το Φράγμα Λεύκας βρίσκεται:

στις ελεύθερες περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας,
νότια της Νεκρής Ζώνης,
κοντά στο οδόφραγμα Λεύκας–Απλικίου,
περίπου πέντε χιλιόμετρα νότια της κατεχόμενης Λεύκας,
πάνω στην κοίτη του ποταμού Σέτραχου,
σε υψόμετρο περίπου 250 μέτρων.

Η ονομασία του δημιουργεί συχνά σύγχυση, επειδή η κωμόπολη της Λεύκας βρίσκεται στα κατεχόμενα. Το ίδιο το φράγμα, όμως, βρίσκεται υπό τον αποτελεσματικό έλεγχο και τη διαχείριση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Κατασκευή του φράγματος

Η κατασκευή του έργου άρχισε τον Σεπτέμβριο του 1959, κατά την τελευταία περίοδο της Βρετανικής Αποικιοκρατίας. Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν τον Μάιο του 1962, μετά την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το φράγμα σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων με σκοπό τη συλλογή των νερών του Σέτραχου και την άρδευση της γεωργικής περιοχής της Λεύκας.

Τεχνικά χαρακτηριστικά

Το Φράγμα Λεύκας είναι φράγμα βαρύτητας κατασκευασμένο από σκυρόδεμα. Η σταθερότητά του βασίζεται κυρίως στο μεγάλο βάρος του σώματός του, το οποίο αντιστέκεται στην πίεση του αποθηκευμένου νερού.

Βασικά στοιχεία

Ονομασία: Φράγμα Λεύκας
Θέση: Ελεύθερες περιοχές, κοντά στη Νεκρή Ζώνη
Ποταμός: Σέτραχος ή ποταμός Μαραθάσας
Έναρξη κατασκευής: Σεπτέμβριος 1959
Ολοκλήρωση: Μάιος 1962
Έτος λειτουργίας: 1962
Τύπος: Φράγμα βαρύτητας από σκυρόδεμα
Ύψος: 35 μέτρα
Μήκος στέψης: 149 μέτρα
Όγκος σώματος φράγματος: Περίπου 20.000 κυβικά μέτρα
Χωρητικότητα δεξαμενής: 368.000 κυβικά μέτρα
Επιφάνεια δεξαμενής όταν είναι πλήρης: Περίπου 45.000 τετραγωνικά μέτρα
Λεκάνη απορροής: Περίπου 54,6 τετραγωνικά χιλιόμετρα
Μήκος υπερχειλιστή: Περίπου 31 μέτρα
Δυνατότητα παροχέτευσης υπερχειλιστή: Περίπου 246 κυβικά μέτρα ανά δευτερόλεπτο
Κύριος σκοπός: Άρδευση
Υψόμετρο: Περίπου 250 μέτρα
Αρμόδια υπηρεσία: Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων

Πώς λειτουργεί ένα φράγμα βαρύτητας

Το Φράγμα Λεύκας διαφέρει από τα χωμάτινα φράγματα Καλοπαναγιώτη και Προδρόμου. Είναι κατασκευασμένο από συμπαγές σκυρόδεμα και συγκρατεί το νερό κυρίως χάρη στη μάζα και το βάρος του.

Το σώμα του είναι πολύ παχύτερο στη βάση και γίνεται λεπτότερο προς την κορυφή. Η κατασκευή μεταφέρει τις δυνάμεις που ασκεί το νερό προς το βραχώδες υπόβαθρο.

Η επιλογή ενός τέτοιου τύπου φράγματος προϋποθέτει κατάλληλα και σχετικά συμπαγή θεμέλια.

Γεωλογία της περιοχής

Το φράγμα είναι θεμελιωμένο πάνω σε διαβασικά πετρώματα του Οφιολιθικού Συμπλέγματος του Τροόδους.

Ο διαβάσης σχηματίστηκε όταν μάγμα εισχώρησε μέσα σε ρωγμές του αρχαίου ωκεάνιου φλοιού και στερεοποιήθηκε κάτω από την επιφάνεια. Τα πετρώματα αυτά δημιουργήθηκαν πριν από περίπου 92 εκατομμύρια χρόνια και αποτελούν τμήμα του αρχαίου ωκεάνιου φλοιού που σήμερα σχηματίζει την οροσειρά του Τροόδους.

Η παρουσία κατάλληλου βραχώδους υποβάθρου ήταν σημαντική για τη θεμελίωση του φράγματος βαρύτητας.

Ο ποταμός Σέτραχος

Ο Σέτραχος πηγάζει από τις βόρειες και βορειοδυτικές πλαγιές του Τροόδους και διασχίζει την Κοιλάδα Μαραθάσας.

Περνά από ή κοντά στον:

Πρόδρομο,
Πεδουλά,
Μουτουλλά,
Καλοπαναγιώτη,
Οίκο Μαραθάσας.

Συνεχίζει προς τη Λεύκα και καταλήγει στον Κόλπο της Μόρφου. Η ροή του εξαρτάται από τις χειμερινές βροχοπτώσεις, τις χιονοπτώσεις στο Τρόοδος, την τήξη του χιονιού και τις πηγές της ορεινής λεκάνης.

Πριν φθάσει στο Φράγμα Λεύκας, το νερό του Σέτραχου συγκρατείται και στο Φράγμα Καλοπαναγιώτη, το οποίο λειτουργεί από το 1966.

Η λεκάνη απορροής

Η λεκάνη απορροής του Φράγματος Λεύκας καλύπτει περίπου 54,6 τετραγωνικά χιλιόμετρα και εκτείνεται προς τις ορεινές περιοχές της Μαραθάσας.

Η περιοχή γύρω από το φράγμα δέχεται μέση ετήσια βροχόπτωση περίπου 400 χιλιοστών. Στα ψηλότερα τμήματα του Τροόδους, όμως, η βροχόπτωση είναι πολύ μεγαλύτερη και κατά τον χειμώνα σημειώνονται συχνά χιονοπτώσεις.

Έτσι, το φράγμα συλλέγει νερό όχι μόνο από τις τοπικές βροχές αλλά και από τις υγρότερες ορεινές περιοχές του Τροόδους.

Ο αρχικός σκοπός του φράγματος

Το Φράγμα Λεύκας κατασκευάστηκε για να εξυπηρετεί την άρδευση των γεωργικών εκτάσεων της Λεύκας. Πριν από το 1974, το φράγμα και οι καλλιέργειες τις οποίες εξυπηρετούσε βρίσκονταν μέσα σε ένα ενιαίο αρδευτικό σύστημα.

Η αποθήκευση των χειμερινών απορροών επέτρεπε την παροχή νερού κατά τους ξηρούς καλοκαιρινούς μήνες, όταν η φυσική ροή του Σέτραχου μειωνόταν σημαντικά.

Τι συμβαίνει με το νερό μετά το 1974

Μετά την τουρκική εισβολή του 1974, οι γεωργικές εκτάσεις της Λεύκας που εξυπηρετούσε το φράγμα βρέθηκαν στα κατεχόμενα. Το ίδιο το φράγμα, όμως, παρέμεινε στις ελεύθερες περιοχές.

Σύμφωνα με επίσημη ενημέρωση του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων, το νερό εξακολουθεί να μεταφέρεται μέσω κλειστού αγωγού προς το αρδευτικό δίκτυο της κατεχόμενης Λεύκας.

Η λειτουργία και η συντήρηση:

του φράγματος,
του αγωγού στις ελεύθερες περιοχές,
του τμήματος του αγωγού που περνά από τη Νεκρή Ζώνη,

αποτελούν ευθύνη του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το φράγμα συνεχίζει να εξυπηρετεί τον αρχικό του σκοπό. Οι ίδιες γεωργικές περιοχές εξακολουθούν να αρδεύονται, χωρίς να έχει αλλάξει η χρήση ή η κατανομή του νερού. Από το Φράγμα Λεύκας δεν υδροδοτούνται καταναλωτές στις ελεύθερες περιοχές.

Η γεωργική περιοχή της Λεύκας

Η περιοχή της Λεύκας διαθέτει θερμότερο κλίμα από τη Μαραθάσα και ήταν γνωστή για τις αρδευόμενες καλλιέργειες και τους οπωρώνες της.

Στην ευρύτερη περιοχή καλλιεργούνταν:

εσπεριδοειδή,
ελιές,
αμπέλια,
λαχανικά,
συκιές,
ροδιές,
άλλα οπωροφόρα δέντρα.

Ο Σέτραχος συνέδεε υδρολογικά τις ψυχρότερες ορεινές καλλιέργειες της Μαραθάσας με τις θερμότερες γεωργικές περιοχές της Λεύκας και της Μόρφου.

Σχέση με τη μεταλλευτική ιστορία

Η Λεύκα αναπτύχθηκε σημαντικά κατά τον 20ό αιώνα λόγω της λειτουργίας των μεταλλείων χαλκού της Σκουριώτισσας και του Μαυροβουνίου.

Η μεταλλευτική δραστηριότητα προσέλκυσε εργατικό δυναμικό από ολόκληρη την Κύπρο και μετέτρεψε τη Λεύκα σε σημαντικό εργατικό, εμπορικό και διοικητικό κέντρο.

Το Φράγμα Λεύκας δεν πρέπει να συγχέεται με το φράγμα ή την τεχνητή λίμνη του Μαυροβουνίου, που βρίσκεται σε διαφορετική θέση και συνδέθηκε περισσότερο με τη μεταλλευτική δραστηριότητα.

Ο υπερχειλιστής

Όταν η δεξαμενή γεμίσει, το επιπλέον νερό διοχετεύεται με ασφάλεια προς την κατάντη κοίτη μέσω του υπερχειλιστή.

Ο υπερχειλιστής:

αποτρέπει την ανεξέλεγκτη άνοδο της στάθμης,
προστατεύει το σώμα του φράγματος,
διοχετεύει την πλεονάζουσα ροή πίσω στον Σέτραχο.

Οι εναέριες λήψεις της 29ης Δεκεμβρίου 2019 παρουσιάζουν το Φράγμα Λεύκας γεμάτο και να υπερχειλίζει έπειτα από τις χειμερινές βροχοπτώσεις.

Η προσέγγιση του υπερχειλιστή κατά τη διάρκεια έντονης ροής είναι εξαιρετικά επικίνδυνη.

Επίδραση στη ροή του ποταμού

Η κατασκευή των φραγμάτων Καλοπαναγιώτη και Λεύκας άλλαξε τη φυσική ροή του Σέτραχου.

Τα δύο έργα:

συγκρατούν μέρος της χειμερινής απορροής,
περιορίζουν τις φυσικές πλημμυρικές αιχμές,
παγιδεύουν χώμα, άμμο και χαλίκια,
μεταβάλλουν τη ροή προς τα κατάντη,
δημιουργούν τεχνητά λιμναία περιβάλλοντα,
επηρεάζουν τη μεταφορά οργανικών υλών και θρεπτικών στοιχείων.

Το τμήμα του Σέτραχου κατάντη των δύο φραγμάτων έχει αναγνωριστεί στα σχέδια διαχείρισης υδάτων ότι παρουσιάζει σημαντικές υδρομορφολογικές αλλοιώσεις.

Βλάστηση

Η περιοχή του φράγματος βρίσκεται σε μεταβατική ζώνη ανάμεσα στα πευκοδάση του Τροόδους και στις χαμηλότερες, θερμότερες περιοχές της δυτικής πεδιάδας.

Στην ευρύτερη περιοχή απαντούν:

τραχεία πεύκη, Pinus brutia,
ελιές και αγριελιές,
χαρουπιές,
σχίνοι,
τρεμιθιές,
λατζιές σε ψηλότερες θέσεις,
πικροδάφνες,
βάτοι,
καλάμια,
πλατάνια και άλλη παραποτάμια βλάστηση.

Η βλάστηση κοντά στο νερό συγκρατεί τις όχθες, περιορίζει τη διάβρωση και προσφέρει καταφύγιο σε πολλά ζώα.

Πανίδα της δεξαμενής

Η τεχνητή λίμνη παρέχει νερό σε μια περιοχή που γίνεται θερμή και ξηρή κατά το καλοκαίρι. Προσελκύει πουλιά, θηλαστικά, ερπετά, αμφίβια και πολλά έντομα.

Ανάλογα με την εποχή και τη στάθμη του νερού, η δεξαμενή μπορεί να χρησιμοποιείται από:

υδρόβια πουλιά,
μεταναστευτικά είδη,
παρυδάτια πουλιά στις λασπώδεις όχθες,
νυχτερίδες που τρέφονται με έντομα πάνω από το νερό,
λιβελούλες και άλλα υδρόβια ασπόνδυλα.

Πρόκειται, όμως, για τεχνητό υδάτινο σώμα με μεγάλες εποχικές μεταβολές και όχι για φυσική λίμνη.

Η λειψυδρία και τα νεκρά ψάρια του 2025

Τον Νοέμβριο του 2025 δημοσιεύθηκαν εικόνες από το σχεδόν άδειο Φράγμα Λεύκας, όπου καταγράφηκαν πολλά νεκρά ψάρια.

Η μεγάλη πτώση της στάθμης περιόρισε σημαντικά τον διαθέσιμο υδάτινο χώρο. Σε τέτοιες συνθήκες αυξάνεται η θερμοκρασία του νερού, μειώνεται το διαλυμένο οξυγόνο και τα ψάρια συγκεντρώνονται σε μικρές λεκάνες, όπου δυσκολεύονται να επιβιώσουν.

Το περιστατικό έδειξε πόσο ευάλωτο είναι ένα μικρό τεχνητό οικοσύστημα κατά τη διάρκεια παρατεταμένης ανομβρίας και έντονης χρήσης του αποθηκευμένου νερού.

Ποιότητα του νερού

Η ποιότητα του νερού μπορεί να επηρεαστεί από:

γεωργική απορροή,
λιπάσματα και φυτοφάρμακα,
απόθεση φερτών υλικών,
οργανική ύλη,
μεγάλες μεταβολές της στάθμης,
υψηλές θερινές θερμοκρασίες,
πιθανές επιδράσεις από την ιστορική μεταλλευτική δραστηριότητα της ευρύτερης περιοχής.

Η συστηματική παρακολούθηση της ποιότητας, του διαλυμένου οξυγόνου και των χημικών παραμέτρων είναι σημαντική τόσο για την άρδευση όσο και για το υδάτινο οικοσύστημα.

Πρόσβαση και ασφάλεια

Παρόλο που το φράγμα βρίσκεται στις ελεύθερες περιοχές, είναι κοντά στη Νεκρή Ζώνη και σε σημεία ελέγχου. Οι επισκέπτες πρέπει να ακολουθούν όλες τις πινακίδες, τις οδηγίες της Αστυνομίας, της Εθνικής Φρουράς, του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων και της UNFICYP.

Δεν πρέπει να εισέρχονται:

στη Νεκρή Ζώνη,
σε στρατιωτικές περιοχές,
σε περιφραγμένες τεχνικές εγκαταστάσεις,
σε μη επιτρεπόμενους δρόμους ή μονοπάτια.

Το φράγμα δεν αποτελεί οργανωμένο χώρο κολύμβησης. Το βαθύ νερό, η λάσπη, οι απότομες όχθες, οι εκροές και ο υπερχειλιστής μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά ατυχήματα.

Ένα φράγμα με ιδιαίτερο καθεστώς

Το Φράγμα Λεύκας αποτελεί μία ασυνήθιστη περίπτωση στην ιστορία της διαχείρισης του νερού στην Κύπρο.

Το φράγμα:

βρίσκεται στις ελεύθερες περιοχές,
λειτουργεί και συντηρείται από την Κυπριακή Δημοκρατία,
βρίσκεται κοντά στη Νεκρή Ζώνη,
διοχετεύει το νερό του μέσω αγωγού προς τις κατεχόμενες γεωργικές εκτάσεις της Λεύκας,
δεν υδροδοτεί καταναλωτές στις ελεύθερες περιοχές.

Παράλληλα, αποτελεί κρίκο στη μεγάλη υδρολογική διαδρομή του Σέτραχου: από τα χιόνια και τις πηγές του Τροόδους, μέσα από τη Μαραθάσα και τα δύο φράγματα, προς τη Λεύκα και τελικά τον Κόλπο της Μόρφου.

Πηγές

Το Φράγμα της Λέυκας 29/12/2019

Lefka Dam on the Setrachos River

Text by George Konstantinou

Photographs by George Konstantinou – 30 July 2015
Aerial footage by Chrysanthos Konstantinou – 29 December 2019

Lefka Dam was constructed across the Setrachos River, also known as the Marathasa River. It is situated in the government-controlled area of the Republic of Cyprus, close to the United Nations Buffer Zone and approximately five kilometres south of the occupied town of Lefka.

The dam lies east of the Lefka–Kalopanagiotis road, at an elevation of approximately 250 metres and about ten kilometres from Morphou Bay.

Although situated in the government-controlled area, its water continues to pass through a closed pipeline into the irrigation network serving the occupied Lefka agricultural region. The operation and maintenance of the dam, together with the sections of the pipeline within the government-controlled area and the Buffer Zone, are the responsibility of the Water Development Department of the Republic of Cyprus.

Clarification of the name

Lefka Dam should not be confused with the much larger Lefkara Dam, situated in Larnaca District on the Syrkatis River.

Exact geographical position

Lefka Dam is situated:

in the government-controlled area of the Republic of Cyprus,
south of the United Nations Buffer Zone,
close to the Lefka–Apliki crossing,
approximately five kilometres south of occupied Lefka,
across the Setrachos River,
at an elevation of approximately 250 metres.

Its name often causes confusion because the town of Lefka lies within the occupied area. The dam itself, however, is under the effective control and management of the Republic of Cyprus.

Construction

Construction began in September 1959, during the final period of British colonial rule. Work was completed in May 1962, following the establishment of the Republic of Cyprus.

The Water Development Department designed and constructed the dam to collect water from the Setrachos and irrigate the agricultural region of Lefka.

Technical characteristics

Lefka Dam is a concrete gravity dam. Its stability depends mainly on the considerable weight of its structure, which resists the pressure of the stored water.

Basic information

Name: Lefka Dam
Location: Government-controlled area, close to the Buffer Zone
River: Setrachos or Marathasa River
Construction commenced: September 1959
Completed: May 1962
Operational since: 1962
Type: Concrete gravity dam
Height: 35 metres
Crest length: 149 metres
Dam-body volume: Approximately 20,000 cubic metres
Reservoir capacity: 368,000 cubic metres
Surface area when full: Approximately 45,000 square metres
Catchment area: Approximately 54.6 square kilometres
Spillway length: Approximately 31 metres
Spillway discharge capacity: Approximately 246 cubic metres per second
Principal purpose: Irrigation
Elevation: Approximately 250 metres
Responsible authority: Water Development Department

How a gravity dam works

Lefka Dam differs from the earthfill dams at Kalopanagiotis and Prodromos. It is constructed from solid concrete and retains water mainly through its mass and weight.

Its body is much thicker at the base and becomes narrower towards the crest. The structure transfers the forces exerted by the water into the rocky foundation.

The construction of this type of dam requires suitable and relatively solid foundations.

Geology

The dam is founded on diabase rocks belonging to the Troodos Ophiolite Complex.

Diabase formed when magma entered fractures within the ancient oceanic crust and solidified below the surface. These rocks were created approximately 92 million years ago and form part of the ancient oceanic crust that now constitutes the Troodos mountain range.

The presence of a suitable rocky foundation was important for constructing a gravity dam at this location.

The Setrachos River

The Setrachos rises on the northern and north-western slopes of Troodos and flows through the Marathasa Valley.

It passes through or near:

Prodromos,
Pedoulas,
Moutoullas,
Kalopanagiotis,
Oikos Marathasas.

It continues towards Lefka and eventually reaches Morphou Bay. Its flow depends on winter rainfall, snowfall over Troodos, snowmelt and mountain springs.

Before reaching Lefka Dam, water from the Setrachos is also retained by Kalopanagiotis Dam, which has operated since 1966.

Catchment

The Lefka Dam catchment covers approximately 54.6 square kilometres and extends towards the mountain region of Marathasa.

The immediate dam area receives mean annual precipitation of approximately 400 millimetres. Precipitation is much greater over the highest parts of Troodos, where snowfall frequently occurs during winter.

The reservoir therefore receives water not only from local rainfall but also from the wetter mountain region of Troodos.

Original purpose

Lefka Dam was constructed to irrigate the agricultural land around Lefka. Before 1974, the dam and the farmland it supplied formed part of a single irrigation system.

Storage of winter runoff allowed water to be supplied during the dry summer months, when the Setrachos’s natural flow declined considerably.

What happened after 1974

Following the Turkish invasion of 1974, the agricultural land served by the dam came under occupation. The dam itself remained in the government-controlled area.

According to official information from the Water Development Department, water continues to be transported through a closed pipeline to the irrigation network serving occupied Lefka.

The Water Development Department is responsible for the operation and maintenance of:

the dam,
the pipeline within the government-controlled area,
the section of pipeline crossing the Buffer Zone.

The dam continues to fulfil its original purpose. The same agricultural region remains irrigated, with no change in water use or allocation. Lefka Dam does not supply consumers within the government-controlled area.

Agriculture around Lefka

The Lefka area has a warmer climate than Marathasa and was well known for its irrigated crops and orchards.

Crops in the wider region included:

citrus fruits,
olives,
vines,
vegetables,
figs,
pomegranates,
other fruit trees.

The Setrachos hydrologically connected the cooler mountain orchards of Marathasa with the warmer agricultural land of Lefka and Morphou.

Mining history

Lefka developed significantly during the twentieth century because of the operation of the Skouriotissa and Mavrovouni copper mines.

Mining attracted workers from across Cyprus and transformed Lefka into an important labour, commercial and administrative centre.

Lefka Dam should not be confused with the dam or artificial pond at Mavrovouni, which lies elsewhere and was more directly associated with mining operations.

Spillway

When the reservoir becomes full, additional water passes safely into the downstream channel through the spillway.

The spillway:

prevents uncontrolled increases in water level,
protects the dam structure,
returns excess flow to the Setrachos.

The aerial footage recorded on 29 December 2019 shows Lefka Dam full and overflowing following winter rainfall.

Approaching the spillway during strong flow is extremely dangerous.

Effects on river flow

The construction of the Kalopanagiotis and Lefka dams altered the Setrachos’s natural flow.

The two structures:

retain part of the winter runoff,
reduce natural flood peaks,
trap soil, sand and gravel,
modify downstream flow,
create artificial lake environments,
affect the movement of organic material and nutrients.

The section downstream of the two dams has been identified in water-management plans as having significant hydromorphological alterations.

Vegetation

The dam lies within a transition zone between the Troodos pine forests and the lower, warmer western plain.

Vegetation in the wider area includes:

Calabrian pine, Pinus brutia,
cultivated and wild olives,
carob trees,
mastic trees,
terebinths,
golden oaks at higher locations,
oleanders,
brambles,
reeds,
plane trees and other riparian vegetation.

Vegetation near the water stabilises the banks, limits erosion and provides shelter for wildlife.

Reservoir fauna

The reservoir provides water within an area that becomes hot and dry during summer. It attracts birds, mammals, reptiles, amphibians and numerous insects.

Depending on the season and water level, it may be used by:

aquatic birds,
migratory species,
waders along exposed muddy shores,
bats feeding on insects above the water,
dragonflies and other aquatic invertebrates.

It is nevertheless an artificial water body with substantial seasonal fluctuations, not a natural lake.

Drought and fish mortality in 2025

In November 2025, images were published showing numerous dead fish in the nearly empty Lefka reservoir.

The major fall in water level severely reduced the available aquatic habitat. Under such conditions, water temperature rises, dissolved oxygen declines and fish become concentrated within small pools where survival becomes difficult.

The incident demonstrated the vulnerability of a small artificial ecosystem during prolonged drought and intensive use of stored water.

Water quality

Water quality may be influenced by:

agricultural runoff,
fertilisers and pesticides,
sediment deposition,
organic material,
major fluctuations in water level,
high summer temperatures,
possible effects from the wider area’s historical mining activity.

Systematic monitoring of water quality, dissolved oxygen and chemical parameters is important for irrigation and the aquatic ecosystem.

Access and safety

Although the dam is in the government-controlled area, it lies close to the Buffer Zone and crossing facilities. Visitors must follow all signs and instructions issued by the Police, National Guard, Water Development Department and UNFICYP.

Visitors must not enter:

the Buffer Zone,
military areas,
enclosed technical installations,
unauthorised roads or paths.

The reservoir is not an organised swimming area. Deep water, mud, steep banks, outlets and the spillway present serious hazards.

A dam with an unusual status

Lefka Dam represents an unusual case in the history of water management in Cyprus.

The dam:

is situated in the government-controlled area,
is operated and maintained by the Republic of Cyprus,
lies close to the Buffer Zone,
supplies water through a pipeline to occupied agricultural land around Lefka,
does not supply consumers within the government-controlled area.

It also forms an important link in the Setrachos’s hydrological journey—from the snow and springs of Troodos, through Marathasa and two reservoirs, towards Lefka and Morphou Bay.

Translate

Sunday, 29 December 2019