Translate

Thursday, 13 April 2023

White Bee Orchid – Ophrys apifera var. chlorantha (Hegetschw.) Nyman - Λευκή μορφή της Οφρύος της μελισσοφόρου - Cyprus

 See also 

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο



LIST OF CYPRUS ORCHIDS - ΛΙΣΤΑ ΟΡΧΙΔΕΩΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Φωτογραφίες, του Γιώργου Κωνσταντίνου Akamas 25/3/2021

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Μια σπάνια χρωματική παραλλαγή

Η Ophrys apifera var. chlorantha είναι μια σπάνια, υποχρωματική παραλλαγή της Ophrys apifera Huds., της ορχιδέας που είναι γνωστή στα αγγλικά ως Bee Orchid. Ξεχωρίζει από τον ασυνήθιστα ανοιχτό, λευκοπράσινο ή κιτρινοπράσινο χρωματισμό των ανθέων της και ιδιαίτερα από τη σημαντική μείωση των καστανών, πορφυρών και ροζ χρωστικών του άνθους.

Δεν πρόκειται για ξεχωριστό είδος ορχιδέας ούτε για ενδημικό φυτό της Κύπρου. Αποτελεί σπάνια χρωματική μορφή μέσα στο ευρύτερο και εξαιρετικά μεταβλητό είδος Ophrys apifera. Η εμφάνισή της οφείλεται σε μειωμένη παραγωγή ορισμένων ανθικών χρωστικών και όχι σε πλήρη απουσία χλωροφύλλης από το φυτό.

Αποδεκτή ονομασία και ταξινομική θέση

Η αποδεκτή ονομασία του είδους είναι:

Ophrys apifera Huds.

Η ονομασία δημοσιεύθηκε από τον Άγγλο βοτανικό William Hudson το 1762, στο έργο Flora Anglica, σελίδα 340.

Η παραλλαγή που εξετάζεται στο παρόν άρθρο περιγράφηκε αρχικά ως ξεχωριστό είδος με την ονομασία:

Ophrys chlorantha Hegetschw.

Η ονομασία δημοσιεύθηκε από τον Johannes Jacob Hegetschweiler το 1840, στο έργο Flora der Schweiz, σελίδα 876. Αποτελεί το βασιώνυμο των μεταγενέστερων συνδυασμών που χρησιμοποιούν το επίθετο chlorantha.

Το 1882 ο Carl Fredrik Nyman τη μετέφερε ως ποικιλία κάτω από την Ophrys apifera, δημιουργώντας τον συνδυασμό:

Ophrys apifera var. chlorantha (Hegetschw.) Nyman

Το όνομα του Hegetschweiler τοποθετείται μέσα σε παρένθεση επειδή αυτός περιέγραψε πρώτος την ταξινομική μονάδα ως Ophrys chlorantha. Το όνομα του Nyman ακολουθεί έξω από την παρένθεση, επειδή αυτός πραγματοποίησε τον νέο συνδυασμό στη βαθμίδα της ποικιλίας.

Σύγχρονη ταξινομική αντιμετώπιση

Η Ophrys apifera παρουσιάζει εξαιρετικά μεγάλη παραλλακτικότητα στο χρώμα, στο σχήμα και στο σχέδιο του χείλους. Πολλές ασυνήθιστες μορφές έχουν περιγραφεί ως ποικιλίες, υποείδη ή μορφές, αλλά δεν συμφωνούν όλοι οι βοτανικοί ως προς την ταξινομική τους αξία.

Το Plants of the World Online αναφέρει την Ophrys apifera var. chlorantha (Hegetschw.) Nyman ως έγκυρα δημοσιευμένη ονομασία, αλλά τη θεωρεί συνώνυμο της Ophrys apifera Huds. και όχι αποδεκτή ξεχωριστή ποικιλία. Η World Flora Online ακολουθεί επίσης ευρεία ταξινομική αντίληψη και εντάσσει την αρχική Ophrys chlorantha στην Ophrys apifera.

Το 2024 δημοσιεύθηκε επίσης ο συνδυασμός Ophrys apifera f. chlorantha (Hegetschw.) Biagioli, De Simoni, Doro & Klaver, ο οποίος την αντιμετωπίζει στη χαμηλότερη βαθμίδα της μορφής. Αυτό αντανακλά την άποψη ότι πρόκειται κυρίως για σπάνια χρωματική απόκλιση και όχι για ανεξάρτητη εξελικτική ή γεωγραφική μονάδα.

Για την περιγραφή του συγκεκριμένου κυπριακού φυτού μπορεί να διατηρηθεί η παραδοσιακή ονομασία Ophrys apifera var. chlorantha, αρκεί να αναφέρεται καθαρά ότι στις σύγχρονες παγκόσμιες βάσεις δεδομένων περιλαμβάνεται μέσα στην Ophrys apifera.

Ετυμολογία

Η ονομασία του γένους Ophrys προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «ὀφρύς», δηλαδή φρύδι. Η ονομασία πιθανότατα σχετίζεται με την τριχωτή και έντονα σχηματισμένη επιφάνεια του χείλους πολλών ειδών του γένους.

Το επίθετο apifera προέρχεται από τις λατινικές λέξεις apis, που σημαίνει μέλισσα, και fero, που σημαίνει φέρω. Επομένως, σημαίνει «αυτή που φέρει μέλισσα» και αναφέρεται στο χείλος του άνθους, το οποίο μοιάζει με το σώμα μέλισσας.

Το επίθετο chlorantha προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «χλωρός» και «άνθος» και σημαίνει «με πρασινωπά άνθη». Αναφέρεται στον ανοιχτό πράσινο ή κιτρινοπράσινο χρωματισμό που χαρακτηρίζει αυτή την παραλλαγή.

Μορφολογία του φυτού

Η Ophrys apifera είναι πολυετής, επίγεια, κονδυλώδης ορχιδέα. Συνήθως φθάνει σε ύψος 15–50 εκατοστών, αν και το μέγεθος εξαρτάται από τις βροχοπτώσεις, το έδαφος, τον ανταγωνισμό από άλλα φυτά και τις γενικότερες συνθήκες του βιότοπου.

Στη βάση σχηματίζει ρόδακα από ωοειδή έως λογχοειδή, γαλαζοπράσινα ή ανοιχτοπράσινα φύλλα. Τα ανώτερα φύλλα είναι μικρότερα και περιβάλλουν εν μέρει τον ανθοφόρο βλαστό. Τα βράκτια είναι πράσινα, λογχοειδή και συχνά μακρύτερα από την ωοθήκη.

Η ταξιανθία είναι αραιή και μπορεί να φέρει από ένα μέχρι περίπου δώδεκα άνθη. Τα άνθη ανοίγουν διαδοχικά από τη βάση προς την κορυφή, με αποτέλεσμα το ίδιο φυτό να μπορεί να φέρει ταυτόχρονα κλειστά μπουμπούκια, ανοικτά άνθη και ήδη διογκωμένες ωοθήκες.

Η τυπική μορφή της Ophrys apifera

Στην τυπική μορφή τα τρία σέπαλα είναι συνήθως ροζ, ροδόλευκα ή πορφυρορόδινα, συχνά με εμφανή πράσινη κεντρική νεύρωση. Τα δύο πραγματικά πέταλα είναι μικρά, τριχωτά και πρασινωπά.

Το χείλος είναι τρίλοβο, κυρτό και έντονα τριχωτό. Έχει συνήθως βαθύ καστανό ή κοκκινοκάστανο χρώμα, με κίτρινες, υπόλευκες ή γαλάζιες γραμμές και κηλίδες. Οι πλευρικοί λοβοί σχηματίζουν δύο εμφανείς τριχωτές προεξοχές, ενώ το άκρο του μεσαίου λοβού φέρει ένα μικρό εξάρτημα που στρέφεται προς τα πίσω.

Ο συνδυασμός του σχήματος, της τριχωτής επιφάνειας και του χρωματικού σχεδίου δημιουργεί την εντύπωση ενός εντόμου που κάθεται πάνω στο άνθος. Από αυτή την ομοιότητα προέρχεται η κοινή ονομασία Bee Orchid.

Πώς διακρίνεται η var. chlorantha

Στη var. chlorantha η γενική κατασκευή του άνθους παραμένει εκείνη της Ophrys apifera, αλλά ο χρωματισμός είναι πολύ πιο ανοιχτός. Τα σέπαλα είναι λευκά, λευκοπράσινα, ωχροκίτρινα ή κιτρινοπράσινα αντί για ροζ. Τα μικρά πέταλα και η στήλη είναι επίσης κυρίως πράσινα ή κιτρινοπράσινα.

Το χείλος παρουσιάζει σημαντική μείωση των σκούρων καστανών και πορφυρών χρωστικών. Μπορεί να είναι ωχροκίτρινο, κιτρινοπράσινο ή ανοιχτό καστανό, με λευκά ή κιτρινωπά σημάδια. Το ακριβές χρώμα διαφέρει μεταξύ των φυτών, επειδή η απώλεια της χρωστικής δεν εκδηλώνεται πάντοτε στον ίδιο βαθμό.

Η παραλλαγή δεν πρέπει να αναγνωρίζεται μόνο επειδή τα σέπαλα είναι ανοιχτόχρωμα. Υπάρχουν τυπικές Ophrys apifera με σχεδόν λευκά σέπαλα, των οποίων όμως το χείλος διατηρεί τον κανονικό σκούρο χρωματισμό. Στη var. chlorantha η υποχρωμία επηρεάζει συνολικά το άνθος και ιδιαίτερα τον χρωματισμό του χείλους.

Υποχρωμία και όχι αλφισμός ολόκληρου του φυτού

Ο ασυνήθιστος χρωματισμός οφείλεται σε υποχρωματική κατάσταση, δηλαδή σε μειωμένη παραγωγή συγκεκριμένων ανθικών χρωστικών, ιδιαίτερα των ανθοκυανινών και άλλων ενώσεων που συμβάλλουν στον ροζ, πορφυρό και καστανό χρωματισμό.

Το φυτό δεν είναι πλήρως αλφικό. Τα φύλλα, ο βλαστός και άλλα πράσινα μέρη διαθέτουν χλωροφύλλη και μπορούν να πραγματοποιούν κανονικά φωτοσύνθεση. Η χρωματική διαφοροποίηση αφορά κυρίως τα άνθη.

Δεν πρέπει επίσης να συγχέεται αυτομάτως με μια απλή λευκανθής μορφή. Στη λευκανθή μορφή μπορεί να απουσιάζει το ροζ από τα σέπαλα, ενώ το χείλος διατηρεί μεγάλο μέρος του φυσιολογικού καστανού σχεδίου. Στη chlorantha η μείωση της μελάγχρωσης είναι συνήθως πολύ ευρύτερη.

Γιατί η Ophrys apifera δημιουργεί πολλές παραλλαγές

Η Ophrys apifera παρουσιάζει περισσότερες σταθερές ή επαναλαμβανόμενες ανθικές παραλλαγές από πολλά άλλα είδη του γένους. Ένας σημαντικός λόγος είναι η μεγάλη ικανότητά της για αυτογονιμοποίηση.

Σε ένα αυτεπικονιαζόμενο φυτό, μια κληρονομική μετάλλαξη που επηρεάζει το χρώμα ή τη μορφή του άνθους μπορεί να μεταφερθεί στους απογόνους χωρίς να χαθεί αμέσως μέσω διασταύρωσης με πολυάριθμα διαφορετικά άτομα. Έτσι, ασυνήθιστοι χαρακτήρες μπορούν να επανεμφανίζονται ή να διατηρούνται τοπικά.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε χρωματική απόκλιση αποτελεί ξεχωριστή ποικιλία. Απαιτείται να εξεταστεί αν ο χαρακτήρας είναι σταθερός, κληρονομικός, επαναλαμβανόμενος και διακριτός από τη φυσιολογική μεταβλητότητα του είδους. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο υπάρχουν διαφορετικές ταξινομικές προσεγγίσεις για τη chlorantha.

Επικονίαση και αυτογονιμοποίηση

Τα περισσότερα είδη του γένους Ophrys προσελκύουν αρσενικά μοναχικών μελισσών μέσω σεξουαλικής εξαπάτησης. Το άνθος μιμείται οπτικά και χημικά το θηλυκό έντομο, προκαλώντας το αρσενικό να επιχειρήσει ψευδοσύζευξη και να μεταφέρει τα γυρεομάγματα.

Η Ophrys apifera διατηρεί τα μορφολογικά και χημικά στοιχεία αυτής της στρατηγικής και στη Μεσόγειο μπορεί να επικονιαστεί από έντομα. Ωστόσο, σε μεγάλο μέρος της εξάπλωσής της βασίζεται κυρίως στην αυτογονιμοποίηση.

Μετά το άνοιγμα του άνθους, οι μίσχοι που συγκρατούν τα γυρεομάγματα κάμπτονται προς τα εμπρός. Τα γυρεομάγματα έρχονται σε επαφή με την κολλώδη επιφάνεια του στίγματος του ίδιου άνθους και πραγματοποιείται αυτοεπικονίαση, συχνά με τη βοήθεια μιας ελαφριάς κίνησης από τον άνεμο.

Η διαδικασία αυτή εξασφαλίζει την παραγωγή σπόρων ακόμη και όταν οι ειδικοί επικονιαστές είναι σπάνιοι ή απουσιάζουν. Η var. chlorantha διατηρεί την ίδια βασική αναπαραγωγική ικανότητα.

Κόνδυλοι, σπόροι και μυκορριζικοί μύκητες

Το φυτό επιβιώνει κατά την ξηρή περίοδο με υπόγειους κονδύλους. Με τις πρώτες κατάλληλες βροχοπτώσεις αναπτύσσεται ο νέος ρόδακας φύλλων, ενώ την άνοιξη σχηματίζεται ο ανθοφόρος βλαστός.

Μετά την επικονίαση παράγονται κάψες που περιέχουν χιλιάδες εξαιρετικά μικρούς σπόρους. Οι σπόροι διασπείρονται με τον άνεμο, αλλά δεν διαθέτουν σχεδόν καθόλου αποθηκευμένες θρεπτικές ουσίες.

Για να βλαστήσουν πρέπει να συναντήσουν στο έδαφος συμβατό μυκορριζικό μύκητα, ο οποίος τους παρέχει τα απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία. Επομένως, η προστασία του φυτού είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη διατήρηση του εδάφους, των μυκήτων και του συνολικού μικροπεριβάλλοντος της θέσης.

Βιότοπος

Η Ophrys apifera αναπτύσσεται σε ανοικτά λιβάδια, φρυγανότοπους, παρυφές θαμνώνων και δασών, εγκαταλειμμένες καλλιέργειες, ασβεστολιθικές πλαγιές, παρυφές δρόμων και άλλες ηλιόλουστες ή μερικώς σκιασμένες θέσεις.

Προτιμά συνήθως ασβεστούχα, καλά στραγγιζόμενα εδάφη με σχετικά χαμηλή περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία. Μπορεί να εμφανίζεται σε ελαφρώς διαταραγμένες θέσεις, εφόσον το έδαφος δεν έχει υποστεί βαθιά αναμόχλευση και διατηρούνται οι απαραίτητοι μυκορριζικοί μύκητες.

Η var. chlorantha δεν συνδέεται με διαφορετικό τύπο βιότοπου από την τυπική μορφή. Μπορεί να εμφανιστεί ανάμεσα σε κανονικά χρωματισμένα φυτά της Ophrys apifera ή ως μεμονωμένο άτομο.

Παγκόσμια εξάπλωση

Η Ophrys apifera είναι γηγενής στην Ευρώπη, στη Μεσόγειο, στη βόρεια Αφρική, στην Κύπρο, στη Μέση Ανατολή, στον Καύκασο και ανατολικά μέχρι το βόρειο Ιράν. Παρουσιάζει μεγάλη αλλά ασυνεχή εξάπλωση, καθώς οι πληθυσμοί της εξαρτώνται από κατάλληλα εδάφη και διαχείριση της βλάστησης.

Η ανοιχτόχρωμη μορφή που έχει ονομαστεί var. chlorantha έχει αναφερθεί σποραδικά σε διάφορα μέρη της ευρωπαϊκής και μεσογειακής εξάπλωσης του είδους. Δεν διαθέτει ανεξάρτητη, συνεχόμενη γεωγραφική κατανομή, γεγονός που ενισχύει την αντιμετώπισή της ως σπάνια μορφολογική παραλλαγή και όχι ως γεωγραφικό υποείδος.

Η var. chlorantha στην Κύπρο

Η Ophrys apifera είναι γηγενές είδος της κυπριακής χλωρίδας. Η var. chlorantha αποτελεί πολύ σπάνια χρωματική έκφραση του είδους στο νησί και όχι ξεχωριστό ενδημικό κυπριακό ταξινομικό σύνολο.

Η φωτογραφική καταγραφή στον Ακάμα στις 25 Μαρτίου 2021 τεκμηριώνει την παρουσία αυτής της ασυνήθιστης μορφής στην Κύπρο. Επειδή τέτοιες παραλλαγές μπορεί να εμφανίζονται ως ένα μόνο φυτό μέσα σε έναν πληθυσμό, η προστασία του συγκεκριμένου ατόμου και του άμεσου μικροβιότοπού του έχει ιδιαίτερη σημασία.

Δεν πρέπει να θεωρείται ότι κάθε πολύ ανοιχτόχρωμη Ophrys apifera στην Κύπρο ανήκει αυτομάτως στη var. chlorantha. Χρειάζεται προσεκτική εξέταση όλων των τμημάτων του άνθους και ιδιαίτερα του συνολικού βαθμού μείωσης των χρωστικών στο χείλος.

Απειλές και προστασία

Η Ophrys apifera μπορεί να αποικίζει ελαφρώς διαταραγμένα εδάφη, αλλά παραμένει ευάλωτη στην πλήρη καταστροφή του βιότοπου, στην οικοδομική ανάπτυξη, στη βαθιά άροση, στη χρήση ζιζανιοκτόνων και στην απομάκρυνση του επιφανειακού εδάφους.

Η πολύ πρώιμη κοπή ή βόσκηση μπορεί να καταστρέψει τους ανθοφόρους βλαστούς πριν ωριμάσουν οι σπόροι. Αντίθετα, η πλήρης εγκατάλειψη μιας θέσης μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολικά πυκνή βλάστηση και σκίαση, περιορίζοντας επίσης την ορχιδέα. Η κατάλληλη διαχείριση πρέπει να διατηρεί ανοικτό τον βιότοπο χωρίς να καταστρέφει τα φυτά κατά την ανάπτυξη, την ανθοφορία και την καρποφορία.

Η var. chlorantha είναι περισσότερο ευάλωτη σε τυχαία απώλεια, επειδή μπορεί να αντιπροσωπεύεται από ελάχιστα ή ακόμη και από ένα μόνο άτομο. Το ποδοπάτημα από φωτογράφους, η κοπή του άνθους ή η εκρίζωση μπορούν να εξαφανίσουν αμέσως μια γνωστή εμφάνιση.

Όλες οι άγριες ορχιδέες πρέπει να παραμένουν στο φυσικό τους περιβάλλον. Η μεταφύτευσή τους συνήθως αποτυγχάνει λόγω της εξάρτησής τους από συγκεκριμένους μύκητες και παράλληλα καταστρέφει τη φυσική θέση από την οποία αφαιρέθηκαν.

Φωτογραφίες

Οι φωτογραφίες λήφθηκαν στον Ακάμα, στις 25 Μαρτίου 2021.

Φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου.

Ταξινόμηση

  • Βασίλειο: Plantae – Φυτά
  • Κλάδος: Tracheophyta – Αγγειόφυτα
  • Κλάδος: Angiosperms – Αγγειόσπερμα
  • Κλάδος: Monocots – Μονοκοτυλήδονα
  • Τάξη: Asparagales – Ασπαραγώδη
  • Οικογένεια: Orchidaceae – Ορχιδίδες
  • Υποοικογένεια: Orchidoideae
  • Φυλή: Orchideae
  • Υποφυλή: Orchidinae
  • Γένος: Ophrys L.
  • Αποδεκτό είδος: Ophrys apifera Huds.
  • Παραδοσιακή ονομασία της παραλλαγής: Ophrys apifera var. chlorantha (Hegetschw.) Nyman
  • Βασιώνυμο της παραλλαγής: Ophrys chlorantha Hegetschw., 1840
  • Νεότερος συνδυασμός ως μορφή: Ophrys apifera f. chlorantha (Hegetschw.) Biagioli, De Simoni, Doro & Klaver
  • Αγγλικές κοινές ονομασίες: White Bee Orchid, Green Bee Orchid
  • Κατάσταση στην Κύπρο: Πολύ σπάνια υποχρωματική μορφή γηγενούς είδους
  • Ενδημικότητα: Δεν είναι ενδημική της Κύπρου
  • Ταξινομική αντιμετώπιση από το POWO: Συνώνυμο της Ophrys apifera Huds.

Πηγές









White Bee Orchid – Ophrys apifera var. chlorantha (Hegetschw.) Nyman – Cyprus

Text: George Konstantinou

A rare colour variant

Ophrys apifera var. chlorantha is a rare hypochromatic variant of Ophrys apifera Huds., the orchid commonly known as the Bee Orchid. It is distinguished by the unusually pale, whitish-green or yellowish-green colour of its flowers and particularly by the marked reduction of the brown, purple and pink floral pigments.

It is not a separate orchid species or a plant endemic to Cyprus. It represents a rare colour form within the widespread and highly variable species Ophrys apifera. Its appearance results from reduced production of particular floral pigments and not from the complete absence of chlorophyll from the plant.

Accepted name and taxonomic position

The accepted name of the species is:

Ophrys apifera Huds.

The name was published by the English botanist William Hudson in 1762 in his work Flora Anglica, page 340.

The variant discussed in this article was originally described as a separate species under the name:

Ophrys chlorantha Hegetschw.

The name was published by Johannes Jacob Hegetschweiler in 1840 in Flora der Schweiz, page 876. It forms the basionym of the later combinations using the epithet chlorantha.

In 1882, Carl Fredrik Nyman transferred it as a variety under Ophrys apifera, creating the combination:

Ophrys apifera var. chlorantha (Hegetschw.) Nyman

Hegetschweiler’s name is placed in parentheses because he first described the taxon as Ophrys chlorantha. Nyman’s name follows outside the parentheses because he made the new combination at varietal rank.

Modern taxonomic treatment

Ophrys apifera displays exceptional variation in the colour, shape and pattern of its labellum. Numerous unusual forms have been described as varieties, subspecies or forms, but botanists do not agree regarding their taxonomic value.

Plants of the World Online lists Ophrys apifera var. chlorantha (Hegetschw.) Nyman as a validly published name but treats it as a synonym of Ophrys apifera Huds., rather than as an accepted separate variety. World Flora Online also follows a broad taxonomic treatment and includes the original Ophrys chlorantha within Ophrys apifera.

The combination Ophrys apifera f. chlorantha (Hegetschw.) Biagioli, De Simoni, Doro & Klaver was also published in 2024, treating it at the lower rank of form. This reflects the view that it is primarily a rare colour variation rather than an independent evolutionary or geographical unit.

The traditional name Ophrys apifera var. chlorantha may be retained when describing the particular Cyprus plant, provided that it is clearly stated that modern global databases include it within Ophrys apifera.

Etymology

The generic name Ophrys derives from the Ancient Greek word “ophrys”, meaning eyebrow. The name is probably associated with the hairy and strongly shaped surface of the labellum in many species of the genus.

The epithet apifera derives from the Latin words apis, meaning bee, and fero, meaning to bear. It therefore means “bee-bearing” and refers to the flower’s labellum, which resembles the body of a bee.

The epithet chlorantha derives from the Greek words “chloros” and “anthos”, meaning “with greenish flowers”. It refers to the pale green or yellowish-green colour characteristic of this variant.

Plant morphology

Ophrys apifera is a perennial terrestrial tuberous orchid. It normally reaches a height of 15–50 centimetres, although its size depends on rainfall, soil, competition from surrounding vegetation and general habitat conditions.

At the base, it forms a rosette of ovate to lanceolate, bluish-green or pale green leaves. The upper leaves are smaller and partly sheath the flowering stem. The bracts are green, lanceolate and often longer than the ovary.

The inflorescence is loose and may carry from one to approximately twelve flowers. The flowers open successively from the bottom upwards, so the same plant may simultaneously carry unopened buds, fully open flowers and already enlarged ovaries.

The typical form of Ophrys apifera

In the typical form, the three sepals are generally pink, pinkish-white or purplish-pink, often with a prominent green central vein. The two true petals are small, hairy and greenish.

The labellum is three-lobed, convex and densely hairy. It is normally deep brown or reddish-brown, with yellow, whitish or bluish lines and markings. The lateral lobes form two prominent hairy projections, while the tip of the central lobe bears a small appendage turned backwards.

The combination of its shape, hairy surface and colour pattern creates the impression of an insect resting on the flower. This resemblance gave rise to the common name Bee Orchid.

Distinguishing var. chlorantha

In var. chlorantha, the basic floral structure remains that of Ophrys apifera, but the colour is much paler. The sepals are white, whitish-green, pale yellow or yellowish-green rather than pink. The small petals and column are also predominantly green or yellowish-green.

The labellum shows a substantial reduction in its dark brown and purple pigments. It may be pale yellow, yellowish-green or light brown, with white or yellowish markings. Its exact colour differs between individual plants because pigment reduction is not always expressed to the same degree.

The variant should not be identified merely because the sepals are pale. Typical Ophrys apifera plants may have almost white sepals while retaining the normal dark labellum. In var. chlorantha, hypochromia affects the flower more generally and especially the pigmentation of the labellum.

Hypochromia rather than albinism of the entire plant

The unusual colour results from a hypochromatic condition involving reduced production of particular floral pigments, especially anthocyanins and other compounds contributing to pink, purple and brown coloration.

The plant is not completely albino. Its leaves, stem and other green parts contain chlorophyll and can photosynthesize normally. The colour difference mainly affects the flowers.

It should not automatically be confused with a simple white-flowered form. In such a form, pink may be absent from the sepals while the labellum retains much of its normal brown pattern. In chlorantha, pigment reduction is generally more extensive.

Why Ophrys apifera produces numerous variants

Ophrys apifera displays more stable or recurring floral variants than many other members of the genus. An important reason is its strong capacity for self-pollination.

In a self-pollinating plant, a heritable mutation affecting floral colour or shape may be transmitted to the offspring without immediately being lost through crossing with numerous genetically different individuals. Unusual characteristics may consequently recur or persist locally.

This does not mean that every colour deviation represents a separate variety. It is necessary to determine whether the character is stable, heritable, recurrent and distinguishable from the species’ normal variation. This is precisely why different taxonomic interpretations of chlorantha exist.

Pollination and self-fertilization

Most species of Ophrys attract male solitary bees through sexual deception. The flower visually and chemically imitates a female insect, inducing the male to attempt pseudocopulation and carry away the pollinia.

Ophrys apifera retains the morphological and chemical elements of this strategy and may be pollinated by insects in the Mediterranean. Across much of its range, however, it relies mainly on self-pollination.

After the flower opens, the stalks supporting the pollinia bend forwards. The pollinia touch the sticky stigmatic surface of the same flower and self-pollination takes place, often assisted by slight movement caused by the wind.

This process ensures seed production even where specialized pollinators are scarce or absent. Var. chlorantha retains the same basic reproductive capacity.

Tubers, seeds and mycorrhizal fungi

The plant survives the dry season through underground tubers. Following suitable rainfall, a new leaf rosette develops, while the flowering stem appears in spring.

After pollination, capsules containing thousands of extremely small seeds are produced. The seeds are dispersed by wind but contain almost no stored nutrients.

To germinate, they must encounter a compatible mycorrhizal fungus in the soil, which provides the necessary nutrients. Protecting the plant is therefore directly linked to conserving the soil, its fungi and the locality’s entire microenvironment.

Habitat

Ophrys apifera grows in open grasslands, phrygana, the margins of scrub and woodland, abandoned fields, limestone slopes, roadsides and other sunny or partly shaded localities.

It generally prefers calcareous, well-drained soils with relatively low nutrient levels. It may occur in lightly disturbed places, provided that the soil has not been deeply altered and the necessary mycorrhizal fungi remain present.

Var. chlorantha is not associated with a different habitat from the typical form. It may occur among normally coloured Ophrys apifera plants or as an isolated individual.

Global distribution

Ophrys apifera is native to Europe, the Mediterranean, North Africa, Cyprus, the Middle East and the Caucasus, extending eastwards to northern Iran. It has a broad but discontinuous distribution because its populations depend on suitable soils and vegetation management.

The pale form named var. chlorantha has been reported sporadically from different parts of the species’ European and Mediterranean range. It has no independent continuous geographical distribution, supporting its treatment as a rare morphological variant rather than a geographical subspecies.

Var. chlorantha in Cyprus

Ophrys apifera is native to the flora of Cyprus. Var. chlorantha represents a very rare colour expression of the species on the island and not a separate endemic Cyprus taxon.

The photographic record from Akamas on 25 March 2021 documents the presence of this unusual form in Cyprus. Because such variants may occur as a single plant within a population, protection of the individual and its immediate microhabitat is especially important.

Not every very pale Ophrys apifera in Cyprus should automatically be identified as var. chlorantha. All parts of the flower must be examined carefully, particularly the overall reduction of pigmentation in the labellum.

Threats and protection

Ophrys apifera can colonize lightly disturbed ground but remains vulnerable to complete habitat destruction, building development, deep ploughing, herbicide use and removal of the surface soil.

Very early cutting or grazing can destroy flowering stems before their seeds mature. Conversely, complete abandonment may result in excessively dense vegetation and shading, which can also restrict the orchid. Appropriate management should maintain open habitat without destroying the plants during growth, flowering and fruiting.

Var. chlorantha is especially vulnerable to accidental loss because it may be represented by very few plants or even a single individual. Trampling by photographers, cutting the flower or uprooting the plant can immediately eliminate a known occurrence.

All wild orchids should remain in their natural environment. Transplanting generally fails because of their dependence on particular fungi and simultaneously destroys the natural locality from which they were removed.

Photographs

The photographs were taken in Akamas on 25 March 2021.

Photographs: George Konstantinou.

Classification

  • Kingdom: Plantae
  • Clade: Tracheophyta – Vascular plants
  • Clade: Angiosperms
  • Clade: Monocots
  • Order: Asparagales
  • Family: Orchidaceae
  • Subfamily: Orchidoideae
  • Tribe: Orchideae
  • Subtribe: Orchidinae
  • Genus: Ophrys L.
  • Accepted species: Ophrys apifera Huds.
  • Traditional name of the variant: Ophrys apifera var. chlorantha (Hegetschw.) Nyman
  • Basionym of the variant: Ophrys chlorantha Hegetschw., 1840
  • Recent combination at form rank: Ophrys apifera f. chlorantha (Hegetschw.) Biagioli, De Simoni, Doro & Klaver
  • Common names: White Bee Orchid, Green Bee Orchid
  • Status in Cyprus: Very rare hypochromatic form of a native species
  • Endemism: Not endemic to Cyprus
  • POWO taxonomic treatment: Synonym of Ophrys apifera Huds.

Sources


Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)