See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο.
Photos by Mike Hadjiconstantis
Below in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Φωτογραφίες: Μιχάλης Χατζηκωνσταντής
Μια μικρή άγρια κατσαρίδα της Κύπρου
Η Loboptera decipiens είναι μια μικρή, σχεδόν άπτερη κατσαρίδα της οικογένειας Ectobiidae, γνωστή στα αγγλικά ως Lobe-winged Cockroach.
Σε αντίθεση με τα λίγα κοσμοπολίτικα είδη κατσαρίδων που έχουν προσαρμοστεί στη ζωή μέσα σε κτίρια, η Loboptera decipiens είναι κυρίως υπαίθριο έντομο. Ζει στο έδαφος, μέσα στη φυλλοστρωμνή, κάτω από πέτρες, ξύλα και άλλα αντικείμενα που διατηρούν προστατευμένο μικροκλίμα.
Το σώμα της είναι μαύρο ή πολύ σκούρο καστανό και περιβάλλεται από χαρακτηριστική λευκή, κρεμ ή κιτρινωπή πλευρική ταινία. Οι κανονικές πτέρυγες έχουν χαθεί και έχουν απομείνει μόνο μικροί πλευρικοί λοβοί, από τους οποίους προέρχεται η αγγλική κοινή ονομασία.
Οι φωτογραφίες που παρουσιάζονται στην ανάρτηση λήφθηκαν από τον Μιχάλη Χατζηκωνσταντή στη Λακατάμια της Κύπρου, στις 8 Νοεμβρίου 2017.
Η επιστημονική ονομασία
Το είδος περιγράφηκε το 1817 από τον Γερμανό εντομολόγο Ernst Friedrich Germar με την ονομασία Blatta decipiens.
Αργότερα μεταφέρθηκε στο γένος Loboptera. Για αυτό το όνομα του συγγραφέα και το έτος περιγραφής γράφονται μέσα σε παρένθεση:
Loboptera decipiens (Germar, 1817).
Το γένος Loboptera ιδρύθηκε από τον Ελβετό εντομολόγο Carl Brunner von Wattenwyl το 1865.
Η ονομασία Loboptera αναφέρεται στις λοβοειδείς κατασκευές που αντιπροσωπεύουν τις εξαιρετικά μειωμένες πρόσθιες πτέρυγες.
Οι άγριες κατσαρίδες
Η τάξη Blattodea περιλαμβάνει τις κατσαρίδες και τους τερμίτες. Σύγχρονες μορφολογικές και μοριακές μελέτες έδειξαν ότι οι τερμίτες εξελίχθηκαν μέσα από την ίδια εξελικτική γραμμή με τις κατσαρίδες και δεν αποτελούν εντελώς ανεξάρτητη τάξη εντόμων.
Παγκοσμίως υπάρχουν χιλιάδες είδη κατσαρίδων. Μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό από αυτά συνδέεται στενά με ανθρώπινες κατοικίες και θεωρείται επιβλαβές.
Τα περισσότερα είδη είναι άγρια και ζουν σε:
- δάση και θαμνώνες,
- φυλλοστρωμνή,
- σπηλιές,
- εδάφη με πέτρες,
- νεκρό ξύλο,
- λιβάδια,
- ξηρές και ημίξηρες περιοχές.
Οι άγριες κατσαρίδες συμμετέχουν στην αποσύνθεση οργανικής ύλης και αποτελούν τροφή για πολλά άλλα ζώα.
Μέγεθος και γενική εμφάνιση
Το μήκος του σώματος της Loboptera decipiens είναι συνήθως περίπου 10–15 χιλιοστά, αν και το ακριβές μέγεθος εξαρτάται από το φύλο, την ηλικία και τις συνθήκες ανάπτυξης.
Το σώμα είναι πεπλατυσμένο από πάνω προς τα κάτω. Η κατασκευή αυτή επιτρέπει στο έντομο να εισχωρεί σε πολύ στενές σχισμές κάτω από πέτρες, φλοιούς και ξερά φυτικά κατάλοιπα.
Το βασικό χρώμα είναι γυαλιστερό μαύρο ή σκούρο καστανό. Κατά μήκος των πλευρών υπάρχει μια πλατιά ανοιχτόχρωμη ταινία, η οποία εκτείνεται από το πρόνωτο προς το οπίσθιο άκρο της κοιλιάς.
Η αντίθεση ανάμεσα στο μαύρο κέντρο και στο ανοιχτόχρωμο πλευρικό περιθώριο αποτελεί το πιο εμφανές χαρακτηριστικό του είδους.
Τα πόδια και οι κεραίες είναι σκούρα, ενώ οι μηροί και οι κνήμες φέρουν πολυάριθμα ισχυρά αγκάθια.
Το κεφάλι
Το κεφάλι βρίσκεται εν μέρει κρυμμένο κάτω από το πλατύ πρόνωτο όταν το έντομο παρατηρείται από πάνω.
Φέρει δύο πολύ μακριές νηματοειδείς κεραίες, οι οποίες αποτελούνται από μεγάλο αριθμό μικρών άρθρων.
Οι κεραίες λειτουργούν ως εξαιρετικά ευαίσθητα αισθητήρια όργανα. Ανιχνεύουν:
- εμπόδια και επιφάνειες,
- δονήσεις,
- ρεύματα αέρα,
- υγρασία,
- οσμές,
- χημικά ίχνη τροφής,
- την παρουσία άλλων ατόμων.
Η όραση είναι χρήσιμη για την αντίληψη του φωτός και της κίνησης, αλλά η επαφή με το περιβάλλον βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις κεραίες και στις αισθητικές τρίχες του σώματος.
Τα στοματικά μόρια είναι μασητικού τύπου και περιλαμβάνουν ισχυρές γνάθους για την επεξεργασία φυτικών υπολειμμάτων και άλλης οργανικής ύλης.
Το πρόνωτο
Το πρώτο τμήμα του θώρακα καλύπτεται από μια πλατιά ασπίδα που ονομάζεται πρόνωτο.
Το πρόνωτο προστατεύει μέρος του κεφαλιού και του θώρακα και βοηθά το έντομο να κινείται μέσα σε στενές σχισμές χωρίς να τραυματίζει τα ευαίσθητα όργανά του.
Στη Loboptera decipiens είναι σκούρο στο κέντρο και περιβάλλεται πλευρικά από ανοιχτόχρωμο περιθώριο. Η συνέχεια αυτής της ταινίας με το αντίστοιχο περιθώριο της κοιλιάς δημιουργεί την εντύπωση μιας ενιαίας ανοιχτόχρωμης γραμμής γύρω από το σώμα.
Η μορφή και το χρωματικό σχέδιο του προνώτου είναι χρήσιμα για τον διαχωρισμό από άλλα μικρά είδη κατσαρίδων.
Οι λοβοειδείς πτέρυγες
Το χαρακτηριστικότερο ανατομικό γνώρισμα είναι η εξαιρετική μείωση των πτερύγων.
Στις περισσότερες πτερωτές κατσαρίδες, το πρώτο ζεύγος σχηματίζει ανθεκτικές πρόσθιες πτέρυγες που ονομάζονται τέγμινα, ενώ οι λεπτότερες οπίσθιες πτέρυγες χρησιμοποιούνται για πτήση.
Στη Loboptera decipiens, τα τέγμινα έχουν περιοριστεί σε μικρούς πλευρικούς λοβούς. Οι λειτουργικές οπίσθιες πτέρυγες απουσιάζουν.
Το έντομο δεν μπορεί επομένως να πετάξει και βασίζεται αποκλειστικά στα πόδια του για τη μετακίνησή του.
Η απώλεια της πτήσης δεν αποτελεί απαραίτητα μειονέκτημα για ένα είδος που περνά το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του μέσα στη φυλλοστρωμνή και κάτω από πέτρες. Η παραγωγή και συντήρηση μεγάλων πτερύγων απαιτεί ενέργεια και χώρο, ενώ θα μπορούσε να δυσκολεύει την κίνηση μέσα σε στενές σχισμές.
Πόδια και γρήγορη κίνηση
Τα τρία ζεύγη ποδιών είναι μακριά, ισχυρά και προσαρμοσμένα για γρήγορο τρέξιμο.
Οι κνήμες φέρουν σειρές αγκαθιών, τα οποία προσφέρουν πρόσφυση πάνω σε χώμα, φύλλα, πέτρες και ακανόνιστες επιφάνειες.
Τα πέλματα αποτελούνται από επιμέρους άρθρα και καταλήγουν σε μικρά νύχια. Οι κατασκευές αυτές επιτρέπουν στο έντομο να κρατιέται σε φυτικά στελέχη και τραχιές επιφάνειες.
Όταν απομακρυνθεί η πέτρα ή το ξύλο που το καλύπτει, το έντομο τρέχει αμέσως προς την πλησιέστερη σκοτεινή σχισμή.
Η ταχύτητα, το πεπλατυσμένο σώμα και η ικανότητα απόκρυψης αποτελούν τις σημαντικότερες άμυνές του.
Η κοιλιά και οι κέρκοι
Η κοιλιά αποτελείται από διαδοχικά τμήματα και περιέχει μεγάλο μέρος του πεπτικού και αναπαραγωγικού συστήματος.
Στο οπίσθιο άκρο υπάρχουν δύο μικρά αρθρωτά εξαρτήματα που ονομάζονται κέρκοι.
Οι κέρκοι φέρουν εξαιρετικά ευαίσθητες τρίχες, οι οποίες ανιχνεύουν ακόμη και πολύ μικρές μετακινήσεις του αέρα. Εάν ένα αρπακτικό πλησιάσει γρήγορα, το κύμα του αέρα μπορεί να ενεργοποιήσει άμεση αντίδραση διαφυγής πριν υπάρξει σωματική επαφή.
Το νευρικό σύστημα μεταδίδει τα σχετικά ερεθίσματα πολύ γρήγορα στα πόδια, επιτρέποντας στην κατσαρίδα να αλλάξει κατεύθυνση σχεδόν ακαριαία.
Αρσενικό και θηλυκό
Τα δύο φύλα έχουν παρόμοιο γενικό χρωματισμό, αλλά μπορεί να διαφέρουν στο μέγεθος, στις αναλογίες της κοιλιάς και στα τελικά κοιλιακά τμήματα.
Τα αρσενικά είναι συχνά ελαφρώς μικρότερα και περισσότερο λεπτόσωμα. Η κοιλιά των θηλυκών είναι πλατύτερη, ιδιαίτερα όταν σχηματίζεται η ωοθήκη.
Η ασφαλής διάκριση μπορεί να απαιτεί εξέταση:
- της υπογεννητικής πλάκας,
- των τελικών κοιλιακών τμημάτων,
- της μορφής των κέρκων,
- των γεννητικών εξαρτημάτων.
Το μέγεθος από μόνο του δεν αρκεί πάντοτε, επειδή τα άτομα παρουσιάζουν φυσική διακύμανση.
Βιότοπος
Η Loboptera decipiens είναι κυρίως εδαφόβιο είδος.
Απαντά σε:
- φυλλοστρωμνή κάτω από δέντρα και θάμνους,
- ξηρά λιβάδια,
- μεσογειακούς θαμνώνες,
- ελαιώνες και άλλες καλλιέργειες,
- κήπους,
- πετρώδεις περιοχές,
- παλαιούς τοίχους,
- σωρούς ξύλων,
- σημεία κάτω από γλάστρες και άλλα αντικείμενα.
Κατά τη διάρκεια της ημέρας κρύβεται συνήθως σε σκοτεινές και προστατευμένες θέσεις που περιορίζουν την απώλεια νερού.
Μπορεί να δραστηριοποιείται το σούρουπο, τη νύχτα ή ακόμη και την ημέρα όταν επικρατούν κατάλληλες συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας.
Η προτίμηση σε προστατευμένες μικροθέσεις είναι σημαντική στο θερμό και ξηρό μεσογειακό περιβάλλον της Κύπρου.
Διατροφή
Η Loboptera decipiens τρέφεται κυρίως με νεκρή ή αποσυντιθέμενη φυτική ύλη.
Η τροφή μπορεί να περιλαμβάνει:
- ξερά φύλλα,
- μαλακά φυτικά υπολείμματα,
- σπόρους και καρπούς σε αποσύνθεση,
- μικροσκοπικούς μύκητες,
- φύκη,
- οργανικά σωματίδια μέσα στο έδαφος,
- νεκρά μικρά ασπόνδυλα ή άλλα ζωικά κατάλοιπα.
Η ακριβής σύνθεση της τροφής μεταβάλλεται ανάλογα με το περιβάλλον και τη διαθεσιμότητα υλικού.
Το είδος χαρακτηρίζεται καλύτερα ως σαπροφάγο, αποικοδομητικό και ευκαιριακά παμφάγο, παρά ως αυστηρά φυτοφάγο.
Με την κατανάλωση και τον τεμαχισμό της νεκρής οργανικής ύλης επιταχύνει τη διάσπαση και την επιστροφή θρεπτικών στοιχείων στο έδαφος.
Σχέση με τους μικροοργανισμούς
Οι κατσαρίδες δεν αποσυνθέτουν μόνες τους όλες τις σύνθετες ουσίες της τροφής.
Το πεπτικό τους σύστημα φιλοξενεί κοινότητες βακτηρίων και άλλων μικροοργανισμών που συμβάλλουν στην επεξεργασία οργανικού υλικού.
Η σχέση αυτή επιτρέπει την αξιοποίηση τροφών σχετικά χαμηλής θρεπτικής αξίας, όπως τα ξερά φύλλα και τα παλαιά φυτικά υπολείμματα.
Τα περιττώματα επιστρέφουν στο έδαφος λεπτότερα οργανικά σωματίδια και θρεπτικές ουσίες, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν από μύκητες, βακτήρια και φυτά.
Έτσι, ακόμη και μια μικρή άγρια κατσαρίδα συμμετέχει ενεργά στον κύκλο των θρεπτικών στοιχείων.
Νυκτόβια και κρυπτική συμπεριφορά
Η Loboptera decipiens περνά μεγάλο μέρος της ημέρας κρυμμένη.
Η αποφυγή του άμεσου ηλιακού φωτός περιορίζει:
- την υπερθέρμανση,
- την απώλεια νερού,
- την έκθεση σε πτηνά και σαύρες,
- τον κίνδυνο εντοπισμού από άλλα αρπακτικά.
Κατά τις πιο δροσερές και υγρές ώρες εξέρχεται για αναζήτηση τροφής και συντρόφου.
Μετά από βροχή ή έντονη νυχτερινή υγρασία μπορεί να εμφανίζεται περισσότερο στην επιφάνεια. Σε πολύ ξηρές περιόδους συγκεντρώνεται βαθύτερα μέσα στη φυλλοστρωμνή ή σε σχισμές όπου διατηρείται ευνοϊκό μικροκλίμα.
Επικοινωνία και αισθήσεις
Οι κατσαρίδες επικοινωνούν κυρίως με χημικά και απτικά σήματα.
Οι κεραίες εξετάζουν συνεχώς το έδαφος και άλλα άτομα. Χημικές ουσίες μπορούν να μεταφέρουν πληροφορίες για:
- την παρουσία τροφής,
- την καταλληλότητα ενός καταφυγίου,
- την παρουσία συντρόφου,
- το φύλο και την αναπαραγωγική κατάσταση,
- τον κίνδυνο.
Η επαφή των κεραιών είναι επίσης σημαντική κατά την προσέγγιση και την αναγνώριση άλλων ατόμων.
Οι δονήσεις του εδάφους και οι μετακινήσεις του αέρα προσφέρουν πρόσθετες πληροφορίες για πιθανούς θηρευτές.
Αναπαραγωγή
Η αναπαραγωγή είναι σεξουαλική και περιλαμβάνει πολύπλοκη χημική και απτική επικοινωνία.
Το αρσενικό εντοπίζει το θηλυκό μέσω χημικών σημάτων. Ακολουθεί προσέγγιση και συμπεριφορά ερωτοτροπίας, κατά την οποία οι κεραίες και η θέση του σώματος παίζουν σημαντικό ρόλο.
Μετά τη σύζευξη, το θηλυκό σχηματίζει στο εσωτερικό του σώματος μια προστατευτική αυγοθήκη, γνωστή ως ωοθήκη ή ootheca.
Η ωοθήκη περιβάλλει πολλά αυγά και τα προστατεύει από:
- μηχανικούς τραυματισμούς,
- μερική απώλεια υγρασίας,
- μύκητες και άλλους μικροοργανισμούς,
- ορισμένους μικρούς θηρευτές.
Στη Loboptera decipiens η ωοθήκη μπορεί να περιλαμβάνει περίπου είκοσι ή περισσότερα αυγά, αν και ο αριθμός μπορεί να παρουσιάζει διακύμανση.
Η ωοθήκη
Η ωοθήκη είναι μια επιμήκης κάψα που παράγεται από εκκρίσεις των αναπαραγωγικών αδένων του θηλυκού.
Καθώς σχηματίζεται, τα αυγά τοποθετούνται σε οργανωμένες σειρές και περιβάλλονται από το προστατευτικό περίβλημα.
Το θηλυκό αποθέτει την ωοθήκη σε προστατευμένο σημείο, όπως:
- κάτω από πέτρα,
- μέσα σε φυλλοστρωμνή,
- σε σχισμή του εδάφους,
- κάτω από ξύλο,
- ανάμεσα σε φυτικά υπολείμματα.
Η επιλογή μικροθέσης με κατάλληλη θερμοκρασία και υγρασία επηρεάζει σημαντικά την επιτυχία της εμβρυϊκής ανάπτυξης.
Οι ωοθήκες μπορούν να δεχθούν επίθεση από εξειδικευμένα παρασιτοειδή υμενόπτερα.
Ατελής μεταμόρφωση
Η Loboptera decipiens αναπτύσσεται με ατελή μεταμόρφωση.
Από τα αυγά εξέρχονται μικρές νύμφες που μοιάζουν γενικά με τα ενήλικα αλλά:
- είναι πολύ μικρότερες,
- δεν διαθέτουν ώριμα αναπαραγωγικά όργανα,
- έχουν διαφορετικές αναλογίες σώματος,
- παρουσιάζουν λιγότερο αναπτυγμένο χρωματικό σχέδιο.
Δεν υπάρχει στάδιο προνύμφης και χρυσαλλίδας όπως στις πεταλούδες και στα σκαθάρια.
Η νύμφη περνά από διαδοχικές εκδύσεις. Σε κάθε έκδυση αποβάλλει τον παλαιό εξωσκελετό και σχηματίζει έναν μεγαλύτερο.
Μετά την τελευταία έκδυση εμφανίζεται το σεξουαλικά ώριμο ενήλικο έντομο.
Ανάπτυξη των νυμφών
Οι νεαρές νύμφες παραμένουν συνήθως στις ίδιες προστατευμένες μικροθέσεις με τα ενήλικα.
Τρέφονται με παρόμοια οργανικά υλικά και αποφεύγουν την έντονη ξηρασία.
Ο χρόνος ανάπτυξης εξαρτάται από:
- τη θερμοκρασία,
- την υγρασία,
- την ποιότητα και ποσότητα τροφής,
- την εποχή,
- τον αριθμό των εκδύσεων.
Σε θερμές συνθήκες η ανάπτυξη και η αναπαραγωγή επιταχύνονται. Η υπερβολική ξηρασία όμως μπορεί να προκαλέσει μεγάλη θνησιμότητα, ιδιαίτερα στα νεαρά στάδια.
Αμέσως μετά από κάθε έκδυση, ο νέος εξωσκελετός είναι μαλακός και ανοιχτόχρωμος. Σκληραίνει και σκουραίνει σταδιακά.
Φυσικοί εχθροί
Η Loboptera decipiens αποτελεί τροφή για πολλά ζώα της φυλλοστρωμνής και του εδάφους.
Πιθανοί θηρευτές είναι:
- σαύρες,
- εντομοφάγα πτηνά,
- αράχνες,
- σκορπιοί,
- σαρανταποδαρούσες,
- μυρμήγκια,
- αρπακτικά σκαθάρια,
- μικρά θηλαστικά.
Τα αυγά μέσα στην ωοθήκη μπορούν να παρασιτιστούν από εξειδικευμένες σφήκες.
Έχει καταγραφεί σύνθετη παρασιτική σχέση στην οποία η σφήκα Zeuxevania splendidula προσβάλλει ωοθήκες της Loboptera decipiens, ενώ άλλα μικρά υμενόπτερα μπορούν να παρασιτούν το ίδιο το παρασιτοειδές.
Οι αλληλεπιδράσεις αυτές δείχνουν ότι ακόμη και ένα μικρό και αφανές έντομο συνδέεται με πολύπλοκο δίκτυο άλλων οργανισμών.
Άμυνα
Η κύρια άμυνα του είδους δεν είναι η επίθεση αλλά η αποφυγή.
Το έντομο βασίζεται σε:
- γρήγορο τρέξιμο,
- απότομες αλλαγές κατεύθυνσης,
- κρυπτική συμπεριφορά,
- πεπλατυσμένο σώμα,
- είσοδο σε στενές σχισμές,
- δραστηριότητα σε ώρες μειωμένου φωτισμού.
Ο σκούρος χρωματισμός προσφέρει παραλλαγή ανάμεσα σε υγρό χώμα, σκιές και αποσυντιθέμενα φύλλα.
Η ανοιχτόχρωμη πλευρική ταινία μπορεί να διασπά οπτικά το περίγραμμα του σώματος ανάμεσα σε λεπτές γραμμές φωτός και σκιάς της φυλλοστρωμνής.
Είναι οικιακό παράσιτο;
Η Loboptera decipiens δεν πρέπει να συγχέεται με τις γνωστές κοσμοπολίτικες οικιακές κατσαρίδες, όπως:
- τη γερμανική κατσαρίδα, Blattella germanica,
- την ανατολική κατσαρίδα, Blatta orientalis,
- την αμερικανική κατσαρίδα, Periplaneta americana.
Η Loboptera decipiens είναι κυρίως άγριο, υπαίθριο είδος. Μπορεί να βρεθεί σε κήπους, αυλές και γύρω από κτίρια ή να εισέλθει περιστασιακά σε εσωτερικό χώρο, αλλά δεν παρουσιάζει συνήθως τη συμπεριφορά μεγάλου μόνιμου οικιακού πληθυσμού.
Η παρουσία ενός ή λίγων ατόμων δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη υγειονομικής προσβολής.
Εάν βρεθεί μέσα σε σπίτι, μπορεί να απομακρυνθεί προσεκτικά και να απελευθερωθεί σε σκιερή θέση με φυλλοστρωμνή.
Η αδιάκριτη χρήση εντομοκτόνων για ένα μεμονωμένο άγριο είδος δεν είναι αναγκαία και μπορεί να βλάψει πολλούς άλλους οργανισμούς.
Γεωγραφική εξάπλωση
Η Loboptera decipiens είναι ευρέως διαδεδομένο μεσογειακό και παλαιαρκτικό είδος.
Η εξάπλωσή της περιλαμβάνει:
- τη νότια Ευρώπη,
- πολλά νησιά της Μεσογείου,
- τα Βαλκάνια,
- τη βόρεια Αφρική,
- την ανατολική Μεσόγειο,
- τη Μικρά Ασία,
- τμήματα της νοτιοδυτικής και κεντρικής Ασίας.
Απαντά από παράκτιες περιοχές μέχρι μεσαία και σε ορισμένες χώρες σχετικά μεγάλα υψόμετρα.
Η ακριβής κατανομή μπορεί να είναι ελλιπώς γνωστή, επειδή οι μικρές άγριες κατσαρίδες καταγράφονται πολύ λιγότερο συστηματικά από τις πεταλούδες, τις λιβελούλες και άλλα δημοφιλή έντομα.
Παράλληλα, η ταυτοποίηση ειδών του γένους Loboptera μπορεί να απαιτεί λεπτομερή μορφολογική εξέταση.
Η Loboptera decipiens στην Κύπρο
Η παρουσία της Loboptera decipiens στην Κύπρο τεκμηριώνεται από φωτογραφικές και άλλες καταγραφές.
Το μεσογειακό κλίμα του νησιού, η εκτεταμένη φυλλοστρωμνή, οι πετρώδεις περιοχές, οι κήποι και οι θαμνώνες δημιουργούν άφθονες κατάλληλες μικροθέσεις.
Το είδος μπορεί να παρατηρηθεί κάτω από πέτρες, ξύλα, γλάστρες και ξερά φύλλα, ιδιαίτερα όταν υπάρχει λίγη υγρασία στο έδαφος.
Οι φωτογραφίες της ανάρτησης προέρχονται από τη Λακατάμια, στην επαρχία Λευκωσίας, και λήφθηκαν στις 8 Νοεμβρίου 2017 από τον Μιχάλη Χατζηκωνσταντή.
Η φθινοπωρινή ημερομηνία της παρατήρησης συμπίπτει με περίοδο κατά την οποία η πτώση της θερμοκρασίας και η αύξηση της εδαφικής υγρασίας μπορούν να ενισχύσουν τη δραστηριότητα πολλών οργανισμών της φυλλοστρωμνής στην Κύπρο.
Οικολογικός ρόλος
Η Loboptera decipiens συμμετέχει στην αποικοδόμηση νεκρής οργανικής ύλης.
Με την κατανάλωση και τον τεμαχισμό φύλλων και άλλων υπολειμμάτων:
- αυξάνει την επιφάνεια στην οποία μπορούν να δράσουν μικροοργανισμοί,
- επιταχύνει την αποσύνθεση,
- επιστρέφει θρεπτικά στοιχεία στο έδαφος,
- συμβάλλει στον σχηματισμό οργανικού εδαφικού υλικού.
Παράλληλα αποτελεί λεία για πολλά αρπακτικά και υποστηρίζει το τροφικό πλέγμα των μεσογειακών οικοσυστημάτων.
Η οικολογική της σημασία είναι εντελώς διαφορετική από την αρνητική εικόνα που συνοδεύει συνήθως τις οικιακές κατσαρίδες.
Κατάσταση διατήρησης
Δεν υπάρχει ευρέως χρησιμοποιούμενη παγκόσμια αξιολόγηση της Loboptera decipiens στην Κόκκινη Λίστα της IUCN.
Το είδος έχει μεγάλη γεωγραφική εξάπλωση και μπορεί να ζει σε φυσικά, αγροτικά και ημιαστικά περιβάλλοντα. Δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι αντιμετωπίζει γενικευμένο κίνδυνο εξαφάνισης.
Οι τοπικοί πληθυσμοί μπορούν όμως να επηρεαστούν από:
- την υπερβολική χρήση εντομοκτόνων,
- την απομάκρυνση όλης της φυλλοστρωμνής,
- την καταστροφή ξερολιθιών και παλαιών τοίχων,
- την απώλεια φυσικών θαμνώνων,
- τις συχνές και έντονες πυρκαγιές,
- την παρατεταμένη ξηρασία,
- την κάλυψη του εδάφους με μπετόν ή άλλα αδιαπέραστα υλικά.
Η διατήρηση μικρών φυσικών γωνιών σε κήπους και αγροτικές περιοχές ωφελεί το είδος και πολλούς άλλους αποικοδομητές.
Παρατήρηση χωρίς καταστροφή του καταφυγίου
Για την παρατήρηση του είδους μπορούν να εξετάζονται προσεκτικά πέτρες, ξύλα και στρώματα πεσμένων φύλλων.
Κάθε πέτρα ή αντικείμενο πρέπει να επανατοποθετείται ακριβώς όπως βρέθηκε. Η κάτω επιφάνειά του αποτελεί σταθερό μικροενδιαίτημα για κατσαρίδες, σκαθάρια, σαλιγκάρια, αράχνες, σκορπιούς και πολλούς άλλους οργανισμούς.
Δεν πρέπει να καταστρέφεται η φυλλοστρωμνή ούτε να συλλέγονται άσκοπα τα έντομα.
Για μια χρήσιμη καταγραφή είναι καλό να σημειώνονται:
- η ημερομηνία,
- η ακριβής περιοχή,
- ο τύπος βιοτόπου,
- το καταφύγιο κάτω από το οποίο βρέθηκε,
- ο αριθμός των ατόμων,
- η παρουσία νυμφών ή ωοθηκών,
- το όνομα του φωτογράφου.
Η ακριβής αναγραφή του φωτογράφου αποτελεί ουσιαστικό μέρος της επιστημονικής και ηθικής τεκμηρίωσης μιας παρατήρησης.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Συνομοταξία: Arthropoda
Υποσυνομοταξία: Hexapoda
Ομοταξία: Insecta
Τάξη: Blattodea
Υπεροικογένεια: Blaberoidea
Οικογένεια: Ectobiidae Brunner von Wattenwyl, 1865
Υποοικογένεια: Blattellinae Karny, 1908
Γένος: Loboptera Brunner von Wattenwyl, 1865
Είδος: Loboptera decipiens (Germar, 1817)
Αρχικός συνδυασμός: Blatta decipiens Germar, 1817
Αγγλική κοινή ονομασία: Lobe-winged Cockroach
Ελληνική κοινή ονομασία: Κατσαρίδα με λοβοειδείς πτέρυγες
Lobe-winged Cockroach – Loboptera decipiens (Germar, 1817)
Text by George Konstantinou
Photographs by Michalis Hadjiconstantis
A Small Wild Cockroach of Cyprus
Loboptera decipiens is a small, almost wingless cockroach in the family Ectobiidae, commonly known as the Lobe-winged Cockroach.
Unlike the few cosmopolitan cockroach species adapted to life inside buildings, Loboptera decipiens is principally an outdoor insect. It lives upon the ground, within leaf litter and beneath stones, wood and other objects that provide a protected microclimate.
Its body is black or extremely dark brown and bordered by a characteristic white, cream or yellowish lateral band. Normal wings have been lost, leaving only small lateral lobes from which the English common name is derived.
The photographs accompanying the original post were taken by Michalis Hadjiconstantis at Lakatamia, Cyprus, on 8 November 2017.
Scientific Name
The species was described in 1817 by the German entomologist Ernst Friedrich Germar under the name Blatta decipiens.
It was subsequently transferred to the genus Loboptera. The author’s name and year are therefore enclosed within parentheses:
Loboptera decipiens (Germar, 1817).
The genus Loboptera was established by the Swiss entomologist Carl Brunner von Wattenwyl in 1865.
The name Loboptera refers to the lobe-like structures representing the greatly reduced forewings.
Wild Cockroaches
The order Blattodea contains cockroaches and termites. Modern morphological and molecular research has demonstrated that termites evolved within the cockroach lineage rather than forming a completely independent insect order.
Thousands of cockroach species occur worldwide. Only a very small proportion are closely associated with human dwellings and regarded as pests.
Most are wild species inhabiting:
- forests and scrub,
- leaf litter,
- caves,
- stony ground,
- dead wood,
- grassland,
- dry and semi-arid environments.
Wild cockroaches contribute to the decomposition of organic matter and provide food for numerous other animals.
Size and General Appearance
The body length of Loboptera decipiens is generally approximately 10–15 millimetres, although precise size varies according to sex, age and developmental conditions.
The body is flattened from above. This construction allows the insect to enter extremely narrow spaces beneath stones, bark and dry plant remains.
The ground colour is glossy black or dark brown. A broad pale band extends along the sides from the pronotum towards the rear of the abdomen.
The contrast between the black centre and pale lateral margin provides the species’ most conspicuous identification feature.
The legs and antennae are dark, while the femora and tibiae carry numerous strong spines.
Head
The head is partly concealed beneath the broad pronotum when viewed from above.
It carries two extremely long, thread-like antennae composed of many small segments.
The antennae are highly sensitive organs detecting:
- obstacles and surfaces,
- vibration,
- air movement,
- humidity,
- odours,
- chemical traces of food,
- the presence of other individuals.
Vision is useful for detecting light and movement, but the antennae and sensory hairs provide much of the insect’s detailed information about its surroundings.
The mouthparts are adapted for biting and chewing and include strong mandibles capable of processing plant remains and other organic material.
Pronotum
The first thoracic segment is covered by a broad shield known as the pronotum.
It protects part of the head and thorax and allows the insect to move through narrow spaces without damaging sensitive organs.
In Loboptera decipiens, the pronotum is dark centrally and bordered by a pale lateral margin. Its continuation along the abdomen produces the appearance of a single pale line surrounding the body.
Pronotal form and pattern are useful in separating the species from other small cockroaches.
Lobe-like Wings
The most characteristic anatomical feature is the extreme reduction of the wings.
In most winged cockroaches, the first pair forms resistant forewings called tegmina, while the thinner hindwings are used in flight.
In Loboptera decipiens, the tegmina have become restricted to small lateral lobes. Functional hindwings are absent.
The insect is consequently unable to fly and depends entirely upon its legs for movement.
Loss of flight is not necessarily disadvantageous for an animal living principally within leaf litter and beneath stones. Producing and maintaining large wings requires energy and space, while the wings might hinder movement through narrow crevices.
Legs and Rapid Movement
The three pairs of legs are long, powerful and adapted for rapid running.
Rows of spines upon the tibiae provide grip across soil, leaves, stones and irregular surfaces.
The feet consist of several segments and terminate in small claws, allowing the insect to hold onto plant stems and rough surfaces.
When its covering stone or piece of wood is lifted, the cockroach immediately runs towards the nearest dark crevice.
Speed, a flattened body and the ability to conceal itself provide its principal defence.
Abdomen and Cerci
The abdomen consists of a series of segments and contains much of the digestive and reproductive systems.
Two small articulated appendages called cerci occur at the rear.
The cerci carry extremely sensitive hairs capable of detecting minute air movements. An approaching predator creates an air disturbance that may trigger escape before physical contact occurs.
The nervous system rapidly transmits this information to the legs, allowing an almost immediate change of direction.
Male and Female
The sexes have a similar general pattern but may differ in size, abdominal proportions and terminal segments.
Males are frequently slightly smaller and more slender. The female abdomen is broader, particularly while an egg case is developing.
Reliable separation may require examination of:
- the subgenital plate,
- terminal abdominal segments,
- cerci,
- genital structures.
Size alone is not always sufficient because individuals display natural variation.
Habitat
Loboptera decipiens is principally a ground-dwelling species.
It occurs in:
- leaf litter beneath trees and shrubs,
- dry grassland,
- Mediterranean scrub,
- olive groves and other farmland,
- gardens,
- rocky ground,
- old walls,
- wood piles,
- places beneath plant pots and other objects.
During daytime it usually shelters in dark and protected places where water loss is reduced.
It may become active at dusk, during the night or even by day under suitable temperature and humidity.
Protected microhabitats are particularly important within the warm, dry Mediterranean environment of Cyprus.
Diet
Loboptera decipiens feeds principally upon dead or decomposing plant material.
Its food may include:
- dry leaves,
- softened plant remains,
- decaying seeds and fruit,
- microscopic fungi,
- algae,
- organic particles within soil,
- dead small invertebrates or other animal remains.
The exact diet changes according to environment and availability.
The species is best described as a detritivore, decomposer and opportunistic omnivore rather than a strict herbivore.
By consuming and fragmenting dead organic matter, it accelerates decomposition and the return of nutrients to the soil.
Relationship with Microorganisms
Cockroaches do not digest every complex food substance without assistance.
Their digestive systems contain communities of bacteria and other microorganisms that contribute to processing organic material.
This relationship enables them to use relatively nutrient-poor food, including dry leaves and ageing plant remains.
Their faeces return finely divided organic particles and nutrients to the soil, where they can be used by fungi, bacteria and plants.
Even a small wild cockroach consequently contributes to nutrient cycling.
Nocturnal and Cryptic Behaviour
Loboptera decipiens spends much of the day concealed.
Avoiding direct sunlight reduces:
- overheating,
- water loss,
- exposure to birds and lizards,
- detection by other predators.
It emerges during cooler and more humid periods to search for food and mates.
After rain or heavy nocturnal humidity, it may become more active upon the surface. During severe dry periods, it retreats deeper into litter or crevices retaining a favourable microclimate.
Communication and Senses
Cockroaches communicate principally through chemical and tactile signals.
The antennae continuously examine the ground and other individuals. Chemical substances may provide information about:
- food,
- suitable shelter,
- potential mates,
- sex and reproductive condition,
- danger.
Antenna-to-antenna contact is important when individuals approach and recognise one another.
Ground vibration and air movement provide additional information about possible predators.
Reproduction
Reproduction is sexual and involves complex chemical and tactile communication.
A male detects a female through chemical signals. Approach and courtship follow, with the antennae and body position playing important roles.
After mating, the female forms a protective egg case called an ootheca.
The ootheca encloses multiple eggs and offers protection from:
- mechanical damage,
- partial moisture loss,
- fungi and other microorganisms,
- certain small predators.
In Loboptera decipiens, an ootheca may contain approximately twenty or more eggs, although the number can vary.
Ootheca
The ootheca is an elongated capsule formed from secretions of the female reproductive glands.
During its formation, the eggs are arranged in organised rows and enclosed within the protective covering.
The female deposits it in a sheltered location, such as:
- beneath a stone,
- within leaf litter,
- in a soil crevice,
- beneath wood,
- among plant debris.
Selection of a microhabitat with suitable temperature and humidity strongly affects embryonic survival.
Oothecae may be attacked by specialised parasitoid wasps.
Incomplete Metamorphosis
Loboptera decipiens develops through incomplete metamorphosis.
The eggs produce small nymphs resembling adults but differing because they:
- are much smaller,
- lack mature reproductive organs,
- possess different body proportions,
- have a less developed colour pattern.
There is no larval or pupal stage comparable to those of butterflies and beetles.
A nymph passes through a succession of moults. At each moult, it sheds the old exoskeleton and produces a larger one.
The sexually mature adult appears after the final moult.
Nymphal Development
Young nymphs generally occupy the same protected microhabitats as adults.
They consume similar organic materials and avoid severe desiccation.
Development time depends upon:
- temperature,
- humidity,
- food quality and quantity,
- season,
- number of moults.
Warm conditions accelerate growth and reproduction. Excessive dryness can nevertheless cause substantial mortality, particularly among young stages.
Immediately after each moult, the new exoskeleton is soft and pale. It gradually hardens and darkens.
Natural Enemies
Loboptera decipiens provides food for numerous animals associated with leaf litter and soil.
Potential predators include:
- lizards,
- insectivorous birds,
- spiders,
- scorpions,
- centipedes,
- ants,
- predatory beetles,
- small mammals.
Eggs within the ootheca may be attacked by specialised parasitoid wasps.
A complex association has been recorded in which Zeuxevania splendidula parasitises oothecae of Loboptera decipiens, while other minute wasps may parasitise the parasitoid itself.
Such relationships demonstrate that even an inconspicuous insect belongs to a complicated network of organisms.
Defence
The species principally defends itself through avoidance rather than attack.
It depends upon:
- rapid running,
- sudden directional changes,
- cryptic behaviour,
- a flattened body,
- entry into narrow crevices,
- activity during periods of reduced light.
Its dark coloration provides camouflage among moist soil, shadows and decomposing leaves.
The pale lateral band may visually break up the body’s outline among the narrow patterns of light and shade in leaf litter.
Is It a Household Pest?
Loboptera decipiens should not be confused with familiar cosmopolitan household cockroaches such as:
- the German cockroach, Blattella germanica,
- the Oriental cockroach, Blatta orientalis,
- the American cockroach, Periplaneta americana.
Loboptera decipiens is principally a wild outdoor species. It may occur in gardens and yards or occasionally enter a building, but it does not generally form the large permanent indoor infestations typical of domestic pest species.
Finding one or a few individuals does not itself indicate a public-health infestation.
An individual found indoors can be carefully removed and released in a shaded place containing leaf litter.
Indiscriminate insecticide use against a solitary wild insect is unnecessary and may harm many other organisms.
Geographic Distribution
Loboptera decipiens is a widely distributed Mediterranean and Palaearctic species.
Its range includes:
- southern Europe,
- numerous Mediterranean islands,
- the Balkans,
- northern Africa,
- the eastern Mediterranean,
- Asia Minor,
- parts of southwestern and central Asia.
It occurs from coastal regions to moderate and, in some countries, comparatively high elevations.
Precise distribution may remain incomplete because small wild cockroaches receive far less systematic attention than butterflies, dragonflies and other popular insects.
Identification of Loboptera species may also require detailed morphological examination.
Loboptera decipiens in Cyprus
The presence of Loboptera decipiens in Cyprus is supported by photographic and other records.
The island’s Mediterranean climate, extensive leaf litter, rocky habitats, gardens and scrub provide abundant suitable microhabitats.
The species can be found beneath stones, wood, plant pots and dry leaves, particularly where some ground moisture remains.
The photographs accompanying the post were taken at Lakatamia, in Nicosia District, on 8 November 2017 by Michalis Hadjiconstantis.
This autumn record falls within a season when declining temperatures and increasing soil moisture can stimulate the activity of numerous leaf-litter organisms in Cyprus.
Ecological Role
Loboptera decipiens contributes to the decomposition of dead organic material.
By consuming and fragmenting leaves and other remains, it:
- increases the surface available to microorganisms,
- accelerates decomposition,
- returns nutrients to the soil,
- contributes to the formation of organic soil material.
It also provides prey for many predators and supports Mediterranean food webs.
Its ecological role differs completely from the negative image usually associated with domestic cockroaches.
Conservation Status
No widely used global assessment of Loboptera decipiens is currently available through the IUCN Red List.
The species has a broad geographic range and can inhabit natural, agricultural and semi-urban environments. There is no clear evidence that it faces a generalised extinction risk.
Local populations may nevertheless be affected by:
- excessive insecticide use,
- complete removal of leaf litter,
- destruction of dry-stone walls and old masonry,
- loss of natural scrub,
- frequent and severe fire,
- prolonged drought,
- covering soil with concrete or other impermeable materials.
Maintaining small natural areas within gardens and farmland benefits this species and many other decomposers.
Observation without Destroying Shelter
Stones, wood and layers of fallen leaves can be examined carefully when searching for the species.
Every stone or object should be replaced precisely as found. Its underside forms a stable microhabitat for cockroaches, beetles, snails, spiders, scorpions and numerous other organisms.
Leaf litter should not be destroyed and insects should not be collected unnecessarily.
A useful record should include:
- date,
- precise locality,
- habitat type,
- shelter beneath which it was found,
- number of individuals,
- presence of nymphs or oothecae,
- photographer’s name.
Accurate attribution of the photographer forms an essential part of the scientific and ethical documentation of an observation.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Subphylum: Hexapoda
Class: Insecta
Order: Blattodea
Superfamily: Blaberoidea
Family: Ectobiidae Brunner von Wattenwyl, 1865
Subfamily: Blattellinae Karny, 1908
Genus: Loboptera Brunner von Wattenwyl, 1865
Species: Loboptera decipiens (Germar, 1817)
Original combination: Blatta decipiens Germar, 1817
English common name: Lobe-winged Cockroach
Greek common name: Κατσαρίδα με λοβοειδείς πτέρυγες
No comments:
Post a Comment