Οι ζευκαλάτες της Κύπρου - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 31/5/2020 - The Five Wagtails of Cyprus – By George Konstantinou – Politis Newspaper, 31/5/2020

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

List of Birds of Cyprus - Κατάλογος πουλιών της Κύπρου

Άρθρα του Γιώργου Κωνσταντίνου (162) στην εφημερίδα Πολίτης – George    Konstantinou Articles at Politis newspaper from 24/9/2017 – 1/11/2020

Five Wagtails of Cyprus (Σεισοπυγίς) - Οι ζευκαλάτες της Κύπρου

White Wagtail (Motacilla alba) (Linnaeus,1758) Λευκοσουσουράδα - Ζευκαλάτη 

Grey Wagtail (Motacilla cinerea) (Tunstall, 1771) Σταχτοσουσουράδα 

Citrine Wagtail (Motacilla citreola) (Pallas, 1776) Ικτεροζευκαλάτης - Κιτροσουσουράδα

Western Yellow Wagtail (Motacilla flava) (Linnaeus,1758) - Κιτρινοσουσουράδα - Σεισοπυγίς η κιτρίνη

Black-headed Wagtail (Motacilla flava feldegg) 

Possible eastern yellow wagtail (Motacilla tschutschensis) JF Gmelin, 1789

Below in English

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, 31/5/2020

Κείμενο, φωτογραφίες, βίντεο του Γιώργου Κωνσταντίνου 

Στην Κύπρο έχουν καταγραφεί (μαζί με τα αποδημητικά) περίπου 410 είδη πουλιών, και αυτός ο αριθμός αυξάνεται κάθε χρόνο, με νέες καταγραφές. 

5 από αυτά τα πουλιά αποτελούν οι γνωστές σε πολλούς σουσουράδες ή ζευκαλάτες. Πρόκειται για αποδημητικά και αποκλειστικά εντομοφάγα πουλιά και ανήκουν όλες στην οικογένεια  Σεισοπυγιδες (Motacillidae). Ανά τον κόσμο υπάρχουν 65 διαφορετικά είδη της οικογενείας αυτής και τις συναντούμε σε ολόκληρο τον πλανήτη. 

White Wagtail (Motacilla alba)  Λευκοσουσουράδα - Ζευκαλάτη

Είναι αποκλειστικά εντομοφάγα πουλιά και τρέφονται με έντομα, με σκουλήκια, προνύμφες και αράχνες που βρίσκουν κυρίως στο έδαφος όπου και αναζητούν την τροφή τους. Είναι εδαφόβια πουλιά και στα δέντρα ανεβαίνουν μόνο για να κουρνιάσουν το βράδι συνήθως ομαδικά, και αρέσκονται σε δέντρα που βρίσκονται μέσα στις πόλεις. Εκατοντάδες σουσουράδες κουρνιάζουν την νύχτα σε δέντρα στο κέντρο της Λευκωσίας κατά τους χειμερινούς μήνες. Έρχονται πολύ νωρίς το φθινόπωρο και αποτελούν προάγγελο του χειμώνα. 

Κυρίως προτιμούν ανοιχτές πεδινές εκτάσεις συνήθως κοντά σε λίμνες και νερά όπου βρίσκουν πολλά έντομα, τις συναντούμε επίσης σε χαμηλές φυτείες, σε οργωμένα χωράφια, μέσα στις πόλεις, σε γήπεδα, σε πάρκα και σε όχθες δρόμων. 

Western Yellow Wagtail (Motacilla flava)  - Κιτρινοσουσουράδα

Είναι χαρακτηριστικό το περπάτημα αυτών των πουλιών καθώς είναι αεικίνητες και όταν περπατάνε κουνάνε την μακριά τους ουρά πάνω κάτω σαν να χορεύουν, και από την συνήθεια τους αυτή πήραν το όνομα σουσουράδες. Σουσουράδες λέμε συνήθως τις ζωηρές, επιδειχτικές και κουνιστές γυναίκες.

Στην Κύπρο τις λέμε και ζευκαλάτες διότι παλιά είχαν το συνήθειο να ακολουθούν τα ζώα που όργωναν τα χωράφια, το λεγόμενο ζευκάρι, τρώγοντας τα σκουλήκια και έντομα που έβγαιναν στην επιφάνια από το ανακάτεμα του χώματος, αυτό το κάνουν και σήμερα και ακολουθούν τα γεωργικά μηχανήματα (Τρακτέρ). Πρόκειται για πολύ ωφέλιμα πουλιά για τον άνθρωπο καθώς καταναλώνουν τεράστιές ποσότητες βλαβερών εντομών όπως ακρίδες. 

 Grey Wagtail (Motacilla cinerea)Σταχτοσουσουράδα

Από τα 5 αυτά είδη μόνο μερικά ζευγάρια  Σταχτοσουσουράδας και Κιτρινοσουσουράδας αναπαράγονται στον τόπο μας. Όλα τα είδη φτιάχνουν την φωλιά τους στο έδαφος και γένουν μέχρι και 6 αυγά.

Citrine Wagtail (Motacilla citreola) Ικτεροζευκαλάτης  -Κιτροσουσουράδα

Τα 5 είδη σουσουράδων που συναντούμε στην Κύπρο είναι

1) Ικτεροζευκαλάτης – Κιτροσουσουράδα - Citrine Wagtail (Motacilla citreola) Αποτελεί το πιο σπάνιο είδος σουσουράδας για τον τόπο μας με μόνο μερικές αναφορές τον χρόνο. Έρχεται κατά τις περιόδους της μετανάστευσης που γίνετε το φθινόπωρο και την άνοιξη, μένει μερικές μέρες και συνεχίζει τον δρόμο της.  Συχνάζει σε υγρούς τόπους όπως λίμνες, βάλτους και ρυάκια. Αναπαράγετε στην κεντρική Ασία σε υγρές περιοχές φτιάχνοντας την φωλιά της στο έδαφος. 

2) Κιτρινοσουσουράδα - Σεισοπυγίς η κίτρινη - Western Yellow Wagtail (Motacilla flava)  Είναι κοινό είδος για τον τόπο μας και την συναντούμε και αυτή κατά τις περιόδους μετανάστευσης για λίγες μέρες. Την συναντούμε κυρίως σε κοπάδια σε υγρές περιοχές σε οργωμένα χωράφια σε χαμηλές φυτείες και φρεσκοκομμένα τριφύλλια όπου αναζητά την τροφή της. Γεννά στη Σκανδιναβία, Βρετανία, Ιρλανδία στη Ν. και Α. Ευρώπη και στην Β. Αφρική. Ανά τον κόσμο συναντούμε 17 υποείδη αυτού του είδους. Στην Κύπρο συναντούμε μερικά υποείδη του είδους αυτού. 

3) Σταχτοσουσουράδα - Grey Wagtail (Motacilla cinerea) Την συναντούμε σε υγρούς τόπους όπως λίμνες, βάλτους και ρυάκια και μερικά πουλιά ξεχειμωνιάζουν στον τόπο μας. Αναπαράγονται στην Κύπρο μόνο μερικά ζευγάρια στην οροσειρά του Τροόδους κοντά σε ποταμούς με ολόχρονη ροΐ νερού και φτιάχνει την φωλιά της συνήθως ανάμεσα σε πέτρες και ρίζες δέντρων.  Πρόκειται για πουλί που έχει εδαφική επικράτεια και όταν εισβάλει άλλο πουλί του ιδίου είδους στην περιοχή του γίνονται σκληρές μάχες. 

4) Λευκοσουσουράδα – Ζευκαλάτη - White Wagtail (Motacilla alba) Πρόκειται για το πιο κοινό είδος από όλα στην Κύπρο και το συναντούμε παντού. Είναι η μόνη σουσουράδα από όλες τις άλλες που συναντούμε στον τόπο μας που δεν έχει πάνω της κίτρινο χρώμα. Μας έρχεται νωρίς το φθινόπωρο και ξεχειμωνιάζει στον τόπο μας μέχρι την άνοιξη. Ανά τον κόσμο συναντούμε 11 υποείδη του είδους αυτού. Δεν αναπαράγετε στην Κύπρο αλλά αναπαράγετε σε πάρα πολλές περιοχές του πλανήτη.  Στην Ευρώπη απαντά ως καλοκαιρινός αναπαραγόμενος επισκέπτης, σε όλη την ήπειρο, ακόμη και στην Ισλανδία, ενώ φθάνει μέχρι και τις ανατολικές ακτές της Γροιλανδίας.

5) Μαυροκέφαλη κιτρινοσουσουράδα - Black-headed Wagtail (Motacilla flava feldegg)Αποτελεί ένα από τα 17 υποείδη της Κιτρινοσουσουράδα Western Yellow Wagtail (Motacilla flava) αλλά έχει προταθεί από πολλούς ερευνητές πουλιών για να γίνει ξεχωριστό είδος. Είναι ίσως το ομορφότερο από όλα τα είδη σουσουράδων που έρχονται στην Κύπρο. 

Black-headed Wagtail Motacilla flava feldegg

Εχθροί των πουλιών αυτών στην Κύπρο αποτελούν τα αρπαχτικά πουλιά και οι ασυνείδητοι κυνηγοί που πολλές φορές τα σκοτώνουν κατά δεκάδες αν και πρόκειται για αυστηρά προστατευόμενα πουλιά από τον νόμο. 

Τον Απρίλιο του 2018 προς μεγάλη έκπληξη όλων των παρατηρητών πτηνών             εμφανίστηκε στους υγροτόπους στο Φασούρι η πολύ σπάνια για την Κύπρο σουσουράδα East Siberian White Wagtail (Motacilla alba ocularis) που αποτελεί ένα από τα 11 υποείδη της Λευκοσουσουράδας - White Wagtail (Motacilla alba) και αποτελεί για την Κύπρο την πρώτη αναφορά στα χρονικά. Το είδος αυτό αναπαράγετε στην Αλάσκα. Έμεινε στο Φασούρι περίπου για μια βδομάδα και έφυγε. Έχω πάει αρκετές φορές για να την δω και να την φωτογραφίσω αλλά δυστυχώς δεν μου έκανε την χάρη. Προφανώς το ίδιο πουλί εμφανίστηκε στην ίδια περιοχή και την ίδια εποχή το 2019. 

Επικοινωνία fanigeorge@hotmail.com

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Ο Γιώργος Κωνσταντίνου γεννήθηκε το 1960 στη Λευκωσία και είναι φυσιοδίφης ερευνητής της κυπριακής βιοποικιλότητας. Φωτογράφος και κινηματογραφιστής αγρίας ζωής και πρόεδρος του συνδέσμου προστασίας φυσικής κληρονομίας και βιοποικιλότητας της Κύπρου. Με ακούραστη δράση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όσον αφορά το περιβάλλον και την βιοποικιλότητα του τόπου μας.

The Five Wagtails of Cyprus

GEORGE KONSTANTINOU, 31/5/2020

Text, photographs and video by George Konstantinou

Approximately 410 species of birds have been recorded in Cyprus, including migratory species, and this number increases every year with new records.

Five of these birds are the wagtails, known to many people in Cyprus as sousourades or zevkalates. They are migratory and exclusively insectivorous birds, and all belong to the family Motacillidae. There are 65 different species belonging to this family worldwide, and they are found across the globe.

They are exclusively insectivorous birds and feed on insects, worms, larvae and spiders, which they find mainly on the ground, where they search for food. They are ground-dwelling birds and only perch in trees to roost at night, usually in groups, favouring trees located within towns and cities. Hundreds of wagtails roost at night in trees in the centre of Nicosia during the winter months. They arrive very early in autumn and are considered a sign that winter is approaching.

They mainly prefer open lowland areas, usually near lakes and water, where they can find many insects. They are also found in low-growing crops, ploughed fields, towns and cities, sports grounds, parks and along roadsides.

Their manner of walking is characteristic, as they are constantly on the move and, while walking, they wag their long tails up and down as though they were dancing. It is from this habit that they acquired the Greek name sousourades. In Greek, the word sousourades is also commonly used to describe lively, showy women who sway as they walk.

In Cyprus, we also call them zevkalates because, in the past, they had the habit of following the animals used to plough the fields—the so-called zevkari—feeding on worms and insects brought to the surface as the soil was turned over. They still do this today, following agricultural machinery and tractors. They are extremely beneficial birds for humans, as they consume enormous quantities of harmful insects such as grasshoppers.

Of these five, only a few pairs of Grey Wagtails and Yellow Wagtails breed in Cyprus. All species build their nests on or close to the ground and lay up to six eggs.

The five wagtails found in Cyprus are:

1) Citrine Wagtail – Motacilla citreola

This is the rarest wagtail found in Cyprus, with only a few records each year. It arrives during the autumn and spring migration periods, stays for a few days and then continues its journey. It frequents wet habitats such as lakes, marshes and streams. It breeds in Central Asia in wet areas, building its nest on the ground.

2) Western Yellow Wagtail – Motacilla flava

This is a common species in Cyprus and is also encountered during the migration periods, when it remains here for a few days. It is mainly seen in flocks in wet areas, ploughed fields, low-growing crops and freshly cut clover fields, where it searches for food. It breeds in Scandinavia, Britain, Ireland, southern and eastern Europe and North Africa. Seventeen subspecies of this species are found worldwide, and several of them can be seen in Cyprus.

3) Grey Wagtail – Motacilla cinerea

It is found in wet habitats such as lakes, marshes and streams, and some birds spend the winter in Cyprus. Only a few pairs breed in Cyprus, in the Troodos mountain range near rivers with year-round flowing water. It usually builds its nest among stones and tree roots. This bird is territorial, and when another bird of the same species enters its territory, fierce fights can occur.

4) White Wagtail – Motacilla alba

This is the most common of all the wagtails in Cyprus and can be found almost everywhere. It is the only wagtail found in Cyprus that has no yellow colouring on its plumage. It arrives early in autumn and spends the winter here until spring. Eleven subspecies of this species are found worldwide. It does not breed in Cyprus but breeds in many regions of the world. In Europe, it occurs as a summer breeding visitor throughout the continent, including Iceland, and reaches as far as the eastern coasts of Greenland.

5) Black-headed Wagtail – Motacilla flava feldegg

This is one of the 17 subspecies of the Western Yellow Wagtail (Motacilla flava), although many ornithological researchers have proposed that it should be recognised as a separate species. It is perhaps the most beautiful of all the wagtails that visit Cyprus.

The enemies of these birds in Cyprus include birds of prey and irresponsible hunters, who sometimes kill them by the dozens, even though they are strictly protected by law.

In April 2018, to the great surprise of birdwatchers, the East Siberian White Wagtail (Motacilla alba ocularis), an extremely rare bird for Cyprus, appeared in the wetlands at Fasouri. It is one of the 11 subspecies of the White Wagtail (Motacilla alba) and its appearance constituted the first recorded occurrence in Cyprus. This subspecies breeds in Alaska. It remained at Fasouri for approximately one week before leaving. I went there several times hoping to see and photograph it, but unfortunately it did not oblige me. Apparently, the same bird appeared in the same area and at the same time of year in 2019.

GEORGE KONSTANTINOU

George Konstantinou was born in Nicosia in 1960 and is a naturalist and researcher of Cyprus biodiversity. He is a wildlife photographer and filmmaker and President of the Association for the Protection of the Natural Heritage and Biodiversity of Cyprus. He is tirelessly active on social media on issues concerning the environment and the biodiversity of our island.