Below in English
Κείμενο George Konstantinou.
Οι σουσουράδες ή ζευκαλάτες είναι μικρόσωμα, λεπτόσωμα πουλιά του γένους Motacilla και της οικογένειας Motacillidae. Είναι από τα πιο χαρακτηριστικά πουλιά των ανοικτών εκτάσεων και των υγροτόπων, καθώς κινούνται συνήθως στο έδαφος με γρήγορα βήματα και ανεβοκατεβάζουν σχεδόν αδιάκοπα τη μακριά ουρά τους.
Στην Κύπρο οι ζευκαλάτες είναι ιδιαίτερα γνωστές, τόσο στους κατοίκους της υπαίθρου όσο και στους παρατηρητές πουλιών. Η θέση του νησιού στην ανατολική Μεσόγειο, πάνω σε σημαντικούς μεταναστευτικούς διαδρόμους μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής, έχει ως αποτέλεσμα να παρατηρούνται διαφορετικά είδη και υποείδη κατά τη διάρκεια του έτους. Η σύγχρονη κυπριακή ορνιθοπανίδα περιλαμβάνει πέντε είδη του γένους Motacilla: Motacilla flava, M. tschutschensis, M. citreola, M. cinerea και M. alba.
Η ονομασία «ζευκαλάτης»
Στην Κύπρο χρησιμοποιείται παραδοσιακά η ονομασία ζευκαλάτης για τις σουσουράδες. Η ονομασία δεν είναι απλώς μια σύγχρονη μετάφραση: καταγράφεται και από κυπριακές ορνιθολογικές πηγές. Η BirdLife Cyprus χρησιμοποιεί, για παράδειγμα, τις ονομασίες Σταχτοζευκαλάτης για το Motacilla cinerea, Τζιτρινοζευκαλάτης για το M. flava, Μαυροκέφαλος Ζευκαλάτης για το M. flava feldegg και Ικτεροζευκαλάτης για το M. citreola.
Στην παλαιότερη δική μου καταγραφή για τα πουλιά αυτά χρησιμοποιούσα επίσης τον τίτλο «Οι ζευκαλάτες της Κύπρου», ονομασία που διατηρώ επειδή αποτελεί χαρακτηριστικό μέρος της κυπριακής λαϊκής ονοματολογίας των πουλιών.
Χαρακτηριστικά των σουσουράδων
Οι σουσουράδες έχουν επίμηκες σώμα, σχετικά μακριά πόδια και χαρακτηριστικά μακριά ουρά. Η συνεχής κίνηση της ουράς προς τα πάνω και κάτω είναι το γνώρισμα που τις κάνει εύκολα αναγνωρίσιμες ακόμη και από ανθρώπους που δεν ασχολούνται συστηματικά με την παρατήρηση πουλιών.
Περνούν μεγάλο μέρος του χρόνου τους στο έδαφος, περπατώντας ή τρέχοντας σε ανοικτές επιφάνειες και αναζητώντας μικρά ασπόνδυλα. Συχνά πραγματοποιούν μικρές πτήσεις για να συλλάβουν έντομα και στη συνέχεια επιστρέφουν στο έδαφος.
Η πτήση τους είναι επίσης χαρακτηριστική, με διαδοχικά ανεβοκατεβάσματα που δημιουργούν μια κυματιστή πορεία. Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές όταν μετακινούνται από τη μία περιοχή τροφοληψίας στην άλλη.
Διατροφή
Οι σουσουράδες είναι κυρίως εντομοφάγα πουλιά. Αναζητούν έντομα και άλλα μικρά ασπόνδυλα πάνω στο έδαφος, ανάμεσα στη χαμηλή βλάστηση και στις παρυφές του νερού.
Γι' αυτό τις συναντούμε συχνά σε χωράφια, υγροτόπους, όχθες λιμνών, αλυκές, ποταμούς, αρδευόμενες καλλιέργειες και άλλες ανοικτές περιοχές όπου υπάρχει άφθονη μικρή πανίδα. Η BirdLife Cyprus αναφέρει τα ασπόνδυλα ως βασική τροφή τόσο της Λευκοσουσουράδας όσο και της Σταχτοζευκαλάτας.
Οι σουσουράδες και η κυπριακή ύπαιθρος
Οι ζευκαλάτες ήταν ανέκαθεν οικεία πουλιά στους γεωργούς της Κύπρου. Οργωμένα χωράφια, πρόσφατα κομμένα τριφύλλια, υγρές καλλιέργειες και περιοχές όπου εργάζονται γεωργικά μηχανήματα προσφέρουν ευκαιρίες τροφοληψίας, επειδή η κίνηση στο έδαφος αποκαλύπτει έντομα και άλλα μικρά ασπόνδυλα.
Η δική μου παλαιότερη αναφορά για την Κιτρινοσουσουράδα σημειώνει χαρακτηριστικά ότι στην Κύπρο εμφανίζεται συχνά σε κοπάδια σε υγρές περιοχές, οργωμένα χωράφια, χαμηλές φυτείες και φρεσκοκομμένα τριφύλλια.
Από αυτή τη στενή σχέση με τις γεωργικές εκτάσεις προέρχεται και η ιδιαίτερη θέση που έχουν οι ζευκαλάτες στην κυπριακή ύπαιθρο.
Τα πέντε είδη σουσουράδας που έχουν καταγραφεί στην Κύπρο
1. Κιτρινοσουσουράδα – Western Yellow Wagtail – Motacilla flava
Η Motacilla flava είναι μία από τις χαρακτηριστικότερες σουσουράδες που περνούν από την Κύπρο κατά τη μετανάστευση. Στον οργανωμένο κατάλογο των πουλιών του Biodiversity of Cyprus καταγράφεται ως Yellow Wagtail – Κιτρινοσουσουράδα, ενώ σύγχρονες διεθνείς λίστες χρησιμοποιούν την αγγλική ονομασία Western Yellow Wagtail.
Στην Κύπρο εμφανίζεται κυρίως κατά τις μεταναστευτικές περιόδους και μπορεί να σχηματίζει μεγάλα κοπάδια σε κατάλληλους χώρους τροφοληψίας. Προτιμά ανοικτές και συχνά υγρές περιοχές, γεωργικές εκτάσεις, χωράφια και χαμηλή βλάστηση.
Η Motacilla flava παρουσιάζει μεγάλη γεωγραφική ποικιλότητα και διάφορα υποείδη μπορούν να διακριθούν, ιδιαίτερα στα ενήλικα αρσενικά σε αναπαραγωγικό πτέρωμα. Η Κύπρος, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, είναι πολύ ενδιαφέρον σημείο για την παρατήρηση διαφορετικών μορφών κατά τη μετανάστευση.
2. Ανατολική Κιτρινοσουσουράδα – Eastern Yellow Wagtail – Motacilla tschutschensis
Η Motacilla tschutschensis είναι η Ανατολική Κιτρινοσουσουράδα (Eastern Yellow Wagtail). Σε αντίθεση με την πολύ συχνότερη M. flava, αποτελεί εξαιρετικά ασυνήθιστη παρουσία στην Κύπρο.
Στον οργανωμένο κατάλογο του Biodiversity of Cyprus καταγράφεται ως Rare/Accidental, δηλαδή σπάνιο/τυχαίο είδος, και με την ίδια ένδειξη εμφανίζεται στη σύγχρονη checklist της Avibase για την Κυπριακή Δημοκρατία.
Το είδος έχει κυρίως ασιατική κατανομή και οι μεταναστευτικοί πληθυσμοί του κινούνται προς τη νότια Ασία και άλλες περιοχές για διαχείμαση.
Η ασφαλής αναγνώρισή του μπορεί να είναι δύσκολη, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για θηλυκά ή νεαρά πουλιά και όταν πρέπει να διαχωριστεί από μορφές της Motacilla flava. Για τον λόγο αυτό οι πιθανές κυπριακές εμφανίσεις χρειάζονται προσεκτική τεκμηρίωση.
3. Κιτροσουσουράδα – Citrine Wagtail – Motacilla citreola
Η Motacilla citreola, Citrine Wagtail, καταγράφεται επίσης στην κυπριακή ορνιθοπανίδα. Στον κατάλογο του Biodiversity of Cyprus χρησιμοποιείται η ελληνική ονομασία Κιτροσουσουράδα, ενώ η BirdLife Cyprus έχει χρησιμοποιήσει και την κυπριακή ονομασία Ικτεροζευκαλάτης.
Το ενήλικο αρσενικό σε πλήρες αναπαραγωγικό πτέρωμα είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό, με έντονο κίτρινο χρωματισμό στο κεφάλι και στα κάτω μέρη. Σε άλλα πτερώματα όμως η αναγνώριση απαιτεί περισσότερη προσοχή.
Στην Κύπρο παρατηρείται κυρίως σε σχέση με υγροτοπικά ενδιαιτήματα και κατά τις μεταναστευτικές μετακινήσεις.
4. Σταχτοσουσουράδα / Σταχτοζευκαλάτης – Grey Wagtail – Motacilla cinerea
Η Motacilla cinerea είναι ένα ιδιαίτερα κομψό είδος με γκρίζα άνω μέρη, πολύ μακριά ουρά και χαρακτηριστικό κίτρινο χρώμα στα κάτω μέρη του σώματος. Η BirdLife Cyprus χρησιμοποιεί την κυπριακή ονομασία Σταχτοζευκαλάτης.
Στην Κύπρο εμφανίζεται κατά τη φθινοπωρινή μετανάστευση και σημαντικός αριθμός πουλιών παραμένει για να ξεχειμωνιάσει. Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι μικρός αριθμός αναπαράγεται και στην Κύπρο, κυρίως κοντά σε ορεινά ρυάκια και ποταμούς, όπου φωλιάζει σε κοιλότητες και σχισμές κοντά στο νερό. Η BirdLife Cyprus αναφέρει ότι μπορεί να παρατηρηθεί στο νησί ολόχρονα.
Η σύνδεσή της με τρεχούμενο νερό τη διαφοροποιεί οικολογικά από τις σουσουράδες που συναντούμε κυρίως σε επίπεδες γεωργικές εκτάσεις και ανοικτούς υγροτόπους.
5. Λευκοσουσουράδα / Ζευκαλάτης – White Wagtail – Motacilla alba
Η Motacilla alba είναι η Λευκοσουσουράδα (White Wagtail) και ίσως η περισσότερο οικεία ζευκαλάτη στους κατοίκους της Κύπρου.
Η BirdLife Cyprus τη χαρακτηρίζει ως ένα από τα πιο κοινά και χαρακτηριστικά πουλιά του χειμώνα. Στην Κύπρο είναι χειμερινός επισκέπτης και περαστικός μετανάστης και μπορεί να παρατηρηθεί σε πόλεις και χωριά, γεωργικές περιοχές και υγροτόπους.
Είναι εύκολα αναγνωρίσιμη από τον συνδυασμό λευκού, μαύρου και γκρίζου πτερώματος και τη μακριά ουρά που κινεί συνεχώς καθώς περπατά.
Ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό φαινόμενο παρατηρείται τον χειμώνα, όταν εκατοντάδες Λευκοσουσουράδες μπορούν να συγκεντρωθούν το σούρουπο σε κοινές θέσεις κουρνιάσματος, ακόμη και σε μεγάλα δέντρα μέσα σε αστικά κέντρα.
Μετανάστευση και η σημασία της Κύπρου
Η παρουσία πέντε ειδών σουσουράδας στην Κύπρο συνδέεται άμεσα με τη γεωγραφική θέση του νησιού. Η Κύπρος βρίσκεται στην ανατολική Μεσόγειο, ανάμεσα σε τρεις ηπείρους, και αποτελεί σημαντικό σταθμό για μεγάλο αριθμό μεταναστευτικών πουλιών. Η πρόσφατη αναθεωρημένη έκδοση της The Birds of Cyprus: an annotated checklist υπογραμμίζει ακριβώς τη σημασία αυτής της θέσης για τα μεταναστευτικά πουλιά.
Για τις σουσουράδες, οι δύο σημαντικότερες περίοδοι είναι η εαρινή και η φθινοπωρινή μετανάστευση. Ορισμένα είδη περνούν από το νησί, άλλα διαχειμάζουν, ενώ η Σταχτοσουσουράδα έχει και μικρό αναπαραγόμενο πληθυσμό.
Βιότοποι στην Κύπρο
Οι διαφορετικές σουσουράδες χρησιμοποιούν ένα ευρύ φάσμα ενδιαιτημάτων στην Κύπρο:
- αλυκές και άλλους υγροτόπους,
- λίμνες και φράγματα,
- όχθες ποταμών και ρυακιών,
- αρδευόμενα χωράφια,
- οργωμένες γεωργικές εκτάσεις,
- λιβάδια και τριφύλλια,
- ανοικτές εκτάσεις με χαμηλή βλάστηση,
- χωριά και πόλεις, ιδιαίτερα στην περίπτωση της Λευκοσουσουράδας.
Η Σταχτοσουσουράδα συνδέεται περισσότερο με τρεχούμενα νερά και ορεινά ρυάκια, ενώ η Λευκοσουσουράδα είναι πολύ περισσότερο προσαρμοσμένη και στο ανθρωπογενές περιβάλλον.
Απειλές και προστασία
Σε ένα γενικό άρθρο για τις σουσουράδες δεν είναι σωστό να αποδοθεί μία κοινή κατηγορία κινδύνου και στα πέντε είδη. Κάθε είδος έχει τη δική του γεωγραφική κατανομή, πληθυσμιακή κατάσταση και αξιολόγηση.
Στην Κύπρο, η διατήρηση υγροτόπων, φυσικών ποταμών, παρόχθιας βλάστησης και γεωργικών περιοχών με πλούσια πανίδα ασπονδύλων είναι σημαντική για τα είδη που χρησιμοποιούν αυτά τα ενδιαιτήματα κατά τη μετανάστευση, τη διαχείμαση ή την αναπαραγωγή.
Οι σουσουράδες είναι επίσης ανάμεσα στα πουλιά που μπορεί να επηρεάζονται από την παράνομη παγίδευση. Σχετική λίστα της BirdLife Cyprus περιλαμβάνει taxa της Motacilla, μεταξύ των οποίων M. alba, M. cinerea, M. citreola και μορφές της M. flava.
Οι σουσουράδες της Κύπρου συνοπτικά
Οικογένεια: Motacillidae
Γένος: Motacilla Linnaeus, 1758
Αριθμός ειδών που καταγράφονται στην Κύπρο: 5
1. Motacilla flava – Western Yellow Wagtail – Κιτρινοσουσουράδα
2. Motacilla tschutschensis – Eastern Yellow Wagtail – Ανατολική Κιτρινοσουσουράδα – σπάνιο/τυχαίο
3. Motacilla citreola – Citrine Wagtail – Κιτροσουσουράδα
4. Motacilla cinerea – Grey Wagtail – Σταχτοσουσουράδα / Σταχτοζευκαλάτης
5. Motacilla alba – White Wagtail – Λευκοσουσουράδα / Ζευκαλάτης
Πηγές
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Οι ζευκαλάτες της Κύπρου
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – List of Birds of Cyprus – Organized Checklist
BirdLife Cyprus – White Wagtail
BirdLife Cyprus – Grey Wagtail / Σταχτοζευκαλάτης
English
Text by George Konstantinou.
Wagtails, known traditionally in Cyprus as “zevkalates”, are small, slender passerine birds of the genus Motacilla and the family Motacillidae. They are among the most characteristic birds of open ground and wetlands, instantly recognisable by their elongated bodies, relatively long legs and, above all, their long tails, which are repeatedly wagged up and down as the birds walk.
Cyprus is particularly interesting for wagtails because of its position in the eastern Mediterranean along major migration routes connecting Europe, Asia and Africa. Five species of Motacilla are currently included in Cyprus bird lists: Motacilla flava, M. tschutschensis, M. citreola, M. cinerea and M. alba.
The Cyprus name “zevkalatis”
Wagtails have a particularly strong association with the Cyprus countryside, where the traditional name zevkalatis and related names are used for members of the group.
These are genuine Cyprus bird names rather than newly created translations. BirdLife Cyprus, for example, records names including Stachtozevkalatis for the Grey Wagtail, Tzitrinozevkalatis for the Western Yellow Wagtail, Mavrokefalos Zevkalatis for the Black-headed Wagtail form Motacilla flava feldegg, and Ikterozevkalatis for the Citrine Wagtail.
The traditional relationship between these birds and the agricultural landscape is also reflected in the earlier Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou article entitled “Οι ζευκαλάτες της Κύπρου” – The Wagtails of Cyprus.
Identification and behaviour
Wagtails are slender terrestrial birds with long tails and an active manner of walking and running over open ground.
Their best-known behaviour is the almost continuous up-and-down movement of the tail. This characteristic action is so conspicuous that it gave the group its English name.
They spend considerable amounts of time walking over exposed ground searching for prey. They may suddenly run forward to seize an insect or make a short aerial pursuit before returning to the ground.
Their flight is also distinctive, usually following an undulating course as alternating wingbeats and short glides carry the bird forward.
Feeding
Wagtails feed predominantly on insects and other small invertebrates. Consequently, they are frequently attracted to places where small prey is abundant or easily exposed.
Wetlands, lake margins, streams, irrigated fields, freshly worked farmland and areas of short vegetation can therefore provide excellent feeding habitat. BirdLife Cyprus lists invertebrates as the principal food of both the White and Grey Wagtails.
Wagtails and agriculture in Cyprus
Wagtails are familiar birds of the traditional Cyprus agricultural landscape.
Ploughed fields, recently cut crops, irrigated areas and short vegetation provide particularly favourable feeding opportunities. Agricultural activity can temporarily expose insects and other small invertebrates, which are quickly exploited by these active birds.
My earlier account of the Western Yellow Wagtail in Cyprus records the species occurring in flocks in wetlands, ploughed fields, low crops and freshly cut alfalfa, where the birds search actively for food.
The five wagtail species recorded in Cyprus
1. Western Yellow Wagtail – Motacilla flava
The Western Yellow Wagtail is one of the characteristic wagtails seen in Cyprus during migration. It occurs particularly in open, damp habitats, farmland, short vegetation and wetlands.
During favourable migration conditions, groups can gather in suitable feeding areas, sometimes in considerable numbers.
Motacilla flava is also notable for its extensive geographical variation. Different subspecies show striking differences, particularly in the colour and pattern of the head of breeding males. Cyprus is especially interesting in this respect because different geographical forms may occur during migration.
2. Eastern Yellow Wagtail – Motacilla tschutschensis
The Eastern Yellow Wagtail is a much rarer bird in Cyprus.
Unlike the regularly occurring M. flava, Motacilla tschutschensis is listed as Rare/Accidental both in the organised Biodiversity of Cyprus checklist and in the current Avibase checklist for the Republic of Cyprus.
Its principal breeding distribution lies in Asia, with migratory populations moving southwards for the non-breeding season.
Identification can be difficult, particularly in females and immature birds, and potential Cyprus records therefore require careful documentation and assessment.
3. Citrine Wagtail – Motacilla citreola
The Citrine Wagtail – Motacilla citreola is another member of the genus recorded in Cyprus.
The adult breeding male can be particularly striking, with extensive bright yellow on the head and underparts. Females, immature birds and individuals in non-breeding plumage are less conspicuous and require more careful identification.
The species is associated particularly with wet habitats and occurs in Cyprus mainly in connection with migration.
4. Grey Wagtail – Motacilla cinerea
The Grey Wagtail is closely associated with water and is particularly characteristic of streams and rivers.
In Cyprus it occurs during autumn migration, while many individuals remain throughout the winter. Most interestingly, a small number also breed in Cyprus, principally beside mountain streams, where nests are placed in hollows and crevices close to water.
BirdLife Cyprus records it as observable throughout the year and notes its occurrence around wetlands, rivers and forested areas close to streams.
5. White Wagtail – Motacilla alba
The White Wagtail is probably the most familiar wagtail in Cyprus during the winter months.
It is a winter visitor and passage migrant, occurring in towns and villages, farmland and wetlands throughout the island.
Unlike the yellow-coloured species, its plumage is dominated by black, white and grey. Its long tail and constant tail-wagging make it readily recognisable.
One particularly impressive aspect of its behaviour in Cyprus is communal roosting. BirdLife Cyprus notes that at dusk hundreds of White Wagtails may gather in city centres, using large trees as communal night roosts.
Migration and the importance of Cyprus
Cyprus occupies a strategic position in the eastern Mediterranean between Europe, Asia and Africa. This geography makes the island an important stopover for large numbers of migratory birds. The recently revised The Birds of Cyprus: an annotated checklist likewise highlights the island's importance as a migration stopover.
For wagtails, spring and autumn migration are particularly important periods. Some species mainly pass through the island, others remain for the winter, while the Grey Wagtail also maintains a small breeding presence.
Habitats in Cyprus
Wagtails can be encountered in a wide range of habitats on the island, including wetlands, salt lakes, reservoirs, river and stream margins, irrigated fields, ploughed agricultural land, meadows, short vegetation and urban areas.
Different species nevertheless show different preferences. Grey Wagtails are especially associated with running water and mountain streams, whereas White Wagtails are particularly adaptable and regularly enter villages, towns and other heavily modified environments.
Threats and conservation
It would be misleading to assign a single conservation category to all five wagtail species. Each species has its own geographical distribution, population trend and conservation assessment.
In Cyprus, the conservation of wetlands, natural streams, riparian habitats and invertebrate-rich agricultural areas benefits the wagtails that depend on such habitats during migration, winter or breeding.
Wagtails can also be affected by illegal bird trapping. BirdLife Cyprus's list of species affected by trapping includes Motacilla taxa such as M. alba, M. cinerea, M. citreola and forms of M. flava.
Wagtails of Cyprus at a glance
Family: Motacillidae
Genus: Motacilla Linnaeus, 1758
Species recorded in Cyprus: Five
1. Motacilla flava – Western Yellow Wagtail
2. Motacilla tschutschensis – Eastern Yellow Wagtail – Rare/Accidental
3. Motacilla citreola – Citrine Wagtail
4. Motacilla cinerea – Grey Wagtail
5. Motacilla alba – White Wagtail
Sources
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Οι ζευκαλάτες της Κύπρου
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – List of Birds of Cyprus – Organized Checklist
BirdLife Cyprus – White Wagtail
BirdLife Cyprus – Grey Wagtail
Avibase – Bird checklist of the Republic of Cyprus
British Birds – The Birds of Cyprus: an annotated checklist
No comments:
Post a Comment