See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Μια Μηλιά, 17/12/2016.
Η Ανατολική Κιτρινοσουσουράδα – Motacilla tschutschensis J. F. Gmelin, 1789 είναι μικρό στρουθιόμορφο πουλί της οικογένειας Motacillidae, στενά συγγενικό με την πολύ γνωστότερη Κιτρινοσουσουράδα Motacilla flava. Η φυσική της εξάπλωση βρίσκεται κυρίως στη βόρεια και ανατολική Ασία και στην Αλάσκα, ενώ οι κύριες περιοχές διαχείμασης βρίσκονται πολύ ανατολικότερα από την Κύπρο, κυρίως στην ανατολική και νοτιοανατολική Ασία. Για τον λόγο αυτό η εμφάνισή της στην Κύπρο είναι εξαιρετικά ασυνήθιστη.
Στον οργανωμένο κατάλογο πουλιών του Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou, το είδος καταγράφεται ως Rare/Accidental – σπάνιο/τυχαίο, γεγονός που αποδίδει πολύ καλύτερα τη θέση του στην κυπριακή ορνιθοπανίδα από έναν απλό χαρακτηρισμό ως μετανάστη.
Η παρούσα φωτογραφική και βιντεοσκοπική παρατήρηση έγινε στη Μια Μηλιά στις 17 Δεκεμβρίου 2016 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου. Η αρχική ανάρτηση δημοσιεύθηκε προσεκτικά με τον τίτλο “Possible eastern yellow wagtail”, επομένως η συγκεκριμένη παρατήρηση πρέπει να παρουσιάζεται ως πιθανή ταυτοποίηση και όχι να μετατρέπεται εκ των υστέρων σε επίσημα αποδεκτή καταγραφή χωρίς τεκμηρίωση από αρμόδια επιτροπή σπανίων πουλιών.
Η Μια Μηλιά βρίσκεται στο κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Περιγραφή
Η Motacilla tschutschensis είναι λεπτόσωμο πουλί μήκους περίπου 15–16 cm, με μακριά ουρά που κινείται χαρακτηριστικά πάνω και κάτω καθώς περπατά ή αναζητεί τροφή στο έδαφος. Η γενική μορφή της θυμίζει πολύ την Motacilla flava, γεγονός που κάνει την αναγνώρισή της ιδιαίτερα δύσκολη εκτός αναπαραγωγικής περιόδου.
Στα ενήλικα αρσενικά κατά την αναπαραγωγική περίοδο τα κάτω μέρη είναι έντονα κίτρινα, ενώ η ράχη είναι συνήθως γκριζοπράσινη έως ελαιοπράσινη. Το κεφάλι παρουσιάζει σημαντικές διαφορές ανάμεσα στα υποείδη. Η ουρά είναι σκούρα, με χαρακτηριστικά λευκά εξωτερικά πηδαλιώδη φτερά.
Τα θηλυκά και ιδιαίτερα τα νεαρά και τα πουλιά του πρώτου χειμώνα είναι πολύ πιο δυσδιάκριτα. Το κίτρινο μπορεί να είναι περιορισμένο ή ακόμη και σχεδόν να απουσιάζει, ενώ το πτέρωμα εμφανίζει περισσότερο γκρι, λευκό και ελαιοκαστανό. Αυτή ακριβώς η μεταβλητότητα είναι ένας από τους λόγους που οι σπάνιες ευρωπαϊκές εμφανίσεις χρειάζονται πολύ προσεκτική τεκμηρίωση.
Αναγνώριση και δυσκολία διάκρισης
Η Ανατολική Κιτρινοσουσουράδα αποτελεί ένα από τα δυσκολότερα είδη σουσουράδας για ασφαλή αναγνώριση στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στη Μεσόγειο.
Η μεγαλύτερη δυσκολία είναι η διάκρισή της από διάφορες μορφές της Κιτρινοσουσουράδας – Motacilla flava. Σε φθινοπωρινό ή χειμερινό πτέρωμα, ιδιαίτερα σε νεαρά άτομα, η οπτική ταυτοποίηση μπορεί να είναι προβληματική. Χαρακτήρες του κεφαλιού και του σώματος, η ηλικία, το πτέρωμα και κυρίως η φωνή μπορούν να έχουν μεγάλη σημασία στη διάγνωση.
Η χαρακτηριστική φωνή επαφής της M. tschutschensis περιγράφεται ως οξεία και διαπεραστική και συχνά διαφέρει ακουστικά από τις συνηθισμένες φωνές της M. flava. Το eBird τονίζει επίσης τη σημασία της υψηλής, διαπεραστικής φωνής στην αναγνώριση.
Γι’ αυτό, σε ένα εξαιρετικά σπάνιο άτομο στην Κύπρο, φωτογραφίες και βίντεο είναι πολύτιμα, αλλά μία καλή ηχογράφηση της φωνής μπορεί να αποτελέσει ακόμη σημαντικότερο διαγνωστικό στοιχείο.
Ταξινομία
Η ταξινομική ιστορία της Motacilla tschutschensis είναι περίπλοκη. Για μεγάλο χρονικό διάστημα διάφοροι συγγραφείς την αντιμετώπιζαν ως μέρος του ευρύτερου συμπλέγματος της Yellow Wagtail – Motacilla flava.
Σήμερα αναγνωρίζεται ευρέως ως ξεχωριστό είδος, Eastern Yellow Wagtail – Motacilla tschutschensis. Η τρέχουσα ταξινομική αντιμετώπιση εξακολουθεί να περιλαμβάνει γεωγραφικά υποείδη, ενώ η IOC έχει πραγματοποιήσει και μεταγενέστερες αλλαγές στη σύνθεση των υποειδών, όπως την επαναφορά του plexa στην M. tschutschensis.
Η ορθή επιστημονική γραφή είναι:
Motacilla tschutschensis J. F. Gmelin, 1789
χωρίς παρενθέσεις γύρω από το όνομα του συγγραφέα και το έτος, καθώς το είδος εξακολουθεί να βρίσκεται στο αρχικό γένος Motacilla.
Υποείδη και γεωγραφική μεταβλητότητα
Το είδος παρουσιάζει σημαντική γεωγραφική διαφοροποίηση. Σύγχρονες πηγές αναγνωρίζουν μορφές όπως tschutschensis, plexa, macronyx και taivana, αν και η ταξινομική μεταχείριση ορισμένων πληθυσμών έχει αλλάξει επανειλημμένα.
Τα υποείδη διαφέρουν κυρίως στον χρωματισμό και το σχέδιο του κεφαλιού των ενήλικων αρσενικών, καθώς και στη γεωγραφική τους εξάπλωση. Η απόδοση ενός σπάνιου χειμερινού ή νεαρού ατόμου σε συγκεκριμένο υποείδος μόνο από φωτογραφίες μπορεί να είναι επισφαλής και δεν πρέπει να γίνεται χωρίς επαρκή διαγνωστικά στοιχεία.
Εξάπλωση
Η Ανατολική Κιτρινοσουσουράδα έχει κυρίως ασιατική και βερίγγεια εξάπλωση. Αναπαράγεται σε εκτεταμένες περιοχές της βόρειας και ανατολικής Ρωσίας και σε τμήματα της βορειοανατολικής Ασίας, ενώ αναπαραγωγικοί πληθυσμοί φθάνουν και στην Αλάσκα.
Τα περισσότερα άτομα μεταναστεύουν μετά την αναπαραγωγή προς την ανατολική, νοτιοανατολική και νότια Ασία, με ορισμένους πληθυσμούς να φθάνουν πολύ νοτιότερα. Η Κύπρος βρίσκεται μακριά από τους κύριους μεταναστευτικούς άξονες του είδους, γεγονός που εξηγεί την εξαιρετική σπανιότητά του στο νησί.
Παρουσία στην Ευρώπη και τη Μεσόγειο
Στη δυτική Παλαιαρκτική η M. tschutschensis εμφανίζεται ως σπάνιος περιπλανώμενος επισκέπτης. Ακόμη και στη Βρετανία, όπου υπάρχει πολύ εκτεταμένη και συστηματική ορνιθολογική παρακολούθηση, το BTO τη χαρακτηρίζει very rare autumn visitor.
Η παρουσία της τόσο δυτικά από τη φυσιολογική της μεταναστευτική διαδρομή θεωρείται αποτέλεσμα μεγάλης απόκλισης κατά τη μετανάστευση. Αυτό κάνει οποιαδήποτε τεκμηριωμένη εμφάνισή της στην ανατολική Μεσόγειο ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα.
Παρουσία στην Κύπρο – εξαιρετικά σπάνιο είδος
Στην Κύπρο η Ανατολική Κιτρινοσουσουράδα πρέπει να θεωρείται εξαιρετικά σπάνιος / τυχαίος επισκέπτης και όχι κανονικός μετανάστης. Ο κατάλογος του Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou τη σημειώνει ρητά ως Rare/Accidental.
Η εξαιρετική σπανιότητα επιβεβαιώνεται και από νεότερα δεδομένα. Σε ανασκόπηση της μετανάστευσης στην Κύπρο το 2025, αναφέρεται άτομο στο Ακρωτήρι ως η πρώτη καταγραφή του είδους για την Κύπρο. Αυτό είναι σημαντικό για την ερμηνεία της παλαιότερης παρατήρησης του 2016: δείχνει ότι το πουλί της Μιας Μηλιάς δεν πρέπει να παρουσιαστεί σήμερα ως επιβεβαιωμένη πρώτη κυπριακή καταγραφή, αφού η αρχική δημοσίευσή του άλλωστε το χαρακτήριζε μόνο ως possible.
Υπάρχουν επίσης πολύ πρόσφατες αναφορές του είδους από τη Μια Μηλιά, όπως φωτογραφία της 20ής Ιανουαρίου 2026, η οποία κατά τη δημοσίευσή της αναφερόταν ως subject to Cyprus Rare Bird Committee acceptance. Αυτό υπογραμμίζει πόσο αυστηρά πρέπει να αντιμετωπίζονται οι καταγραφές ενός τόσο σπάνιου και δύσκολου στην αναγνώριση είδους.
Η παρατήρηση στη Μια Μηλιά το 2016
Στις 17 Δεκεμβρίου 2016, ο Γιώργος Κωνσταντίνου φωτογράφησε και βιντεοσκόπησε στη Μια Μηλιά ένα πουλί που παρουσίαζε χαρακτηριστικά Ανατολικής Κιτρινοσουσουράδας.
Η αρχική ανάρτηση δημοσιεύθηκε στις 29 Δεκεμβρίου 2016 με τον τίτλο “Possible eastern yellow wagtail (Motacilla tschutschensis)”, διατηρώντας σωστά την επιφύλαξη ως προς την οριστική αναγνώριση.
Λόγω της δυσκολίας διάκρισης χειμερινών και νεαρών M. tschutschensis από ορισμένες μορφές της M. flava, η καταγραφή αυτή είναι καλύτερο να παραμένει στο άρθρο ως πιθανή Ανατολική Κιτρινοσουσουράδα, εκτός αν υπάρχει μεταγενέστερη επίσημη αποδοχή της συγκεκριμένης παρατήρησης από την αρμόδια επιτροπή.
Ενδιαίτημα
Το είδος χρησιμοποιεί κυρίως ανοιχτά και υγρά ενδιαιτήματα. Στις περιοχές αναπαραγωγής μπορεί να απαντά σε υγρή τούνδρα, υγρά λιβάδια, παρυφές λιμνών και ποταμών και άλλες ανοικτές εκτάσεις με χαμηλή βλάστηση.
Κατά τη μετανάστευση και τον χειμώνα προτιμά υγρά λιβάδια, λασπώδεις όχθες, ρηχά νερά, ορυζώνες, πλημμυρισμένες εκτάσεις και άλλους ανοικτούς υγροτόπους. Το eBird τη χαρακτηρίζει ως είδος που συναντάται συχνά κοντά στο νερό και σε χορτώδη υγρά ενδιαιτήματα.
Συμπεριφορά
Όπως οι άλλες σουσουράδες, κινείται πολύ στο έδαφος, περπατώντας ή τρέχοντας γρήγορα και κινώντας επανειλημμένα τη μακριά ουρά της.
Κατά την αναζήτηση τροφής κινείται σε λασπώδεις και χορτώδεις εκτάσεις συλλέγοντας μικρά ασπόνδυλα. Μπορεί επίσης να πραγματοποιεί σύντομες πτήσεις για να συλλάβει ιπτάμενα έντομα.
Εκτός αναπαραγωγικής περιόδου μπορεί να παρατηρηθεί σε μικρές ή μεγαλύτερες ομάδες, ιδιαίτερα στις κύριες περιοχές μετανάστευσης και διαχείμασης.
Διατροφή
Η Motacilla tschutschensis είναι κυρίως εντομοφάγο είδος. Τρέφεται με μικρά χερσαία και υδρόβια ασπόνδυλα που συλλέγει από το έδαφος, τη λάσπη και τη χαμηλή βλάστηση.
Οι διαθέσιμες ειδικές παρατηρήσεις αναφέρουν αναζήτηση ασπονδύλων στην επιφάνεια της λάσπης και των φυτών. Η σχέση της με υγρούς βιότοπους εξασφαλίζει άφθονη διαθέσιμη τροφή κατά τη μετανάστευση.
Αναπαραγωγή
Η Ανατολική Κιτρινοσουσουράδα δεν αναπαράγεται στην Κύπρο.
Στη φυσική περιοχή αναπαραγωγής φωλιάζει στο έδαφος, συνήθως μέσα σε χαμηλή βλάστηση ή τούφες χόρτου σε ανοικτά υγρά ενδιαιτήματα. Η αρχική ανάρτηση αναφέρει γέννα 4–8 στικτών αυγών.
Μετά την αναπαραγωγική περίοδο πραγματοποιεί μετακινήσεις τεράστιων αποστάσεων προς τις περιοχές διαχείμασης της Ασίας και του δυτικού Ειρηνικού.
Κατάσταση διατήρησης
Σε παγκόσμιο επίπεδο η Ανατολική Κιτρινοσουσουράδα αξιολογείται ως Least Concern – LC (Μειωμένου Ενδιαφέροντος). Παρά την αναφερόμενη πτωτική πληθυσμιακή τάση, διαθέτει πολύ μεγάλη εξάπλωση και εξαιρετικά μεγάλο παγκόσμιο πληθυσμό.
Το γεγονός ότι ένα είδος είναι παγκοσμίως LC δεν έχει σχέση με τη σπανιότητά του στην Κύπρο. Στην Κύπρο είναι εξαιρετικά σπάνιο, επειδή το νησί βρίσκεται πολύ έξω από τη φυσιολογική περιοχή εξάπλωσης και τις κύριες μεταναστευτικές του διαδρομές.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Chordata
Κλάση: Aves
Τάξη: Passeriformes
Οικογένεια: Motacillidae
Γένος: Motacilla
Είδος: Motacilla tschutschensis J. F. Gmelin, 1789
Αγγλική κοινή ονομασία: Eastern Yellow Wagtail
Ελληνική κοινή ονομασία: Ανατολική Κιτρινοσουσουράδα
IUCN: LC – Least Concern / Μειωμένου Ενδιαφέροντος
Κατάσταση στην Κύπρο: Εξαιρετικά σπάνιος / τυχαίος επισκέπτης – Rare/Accidental
Καταγραφή του άρθρου: Πιθανή ταυτοποίηση – Μια Μηλιά, 17/12/2016
Φωτογραφίες και βίντεο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Πηγές
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Organized Checklist of Birds of Cyprus
Cornell Lab of Ornithology – eBird – Eastern Yellow Wagtail
Cornell Lab of Ornithology – Eastern Yellow Wagtail Status and Trends
IOC World Bird List – Taxonomic updates for Eastern Yellow Wagtail
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – MIA MILIA, 17 DECEMBER 2016.
The Eastern Yellow Wagtail – Motacilla tschutschensis J. F. Gmelin, 1789 is a small passerine of the family Motacillidae, closely related to the much more familiar Western Yellow Wagtail Motacilla flava. Its normal distribution is centred on northern and eastern Asia and Alaska, while its principal wintering areas lie far to the east of Cyprus, mainly in eastern and southeastern Asia. Its occurrence in Cyprus is therefore exceptional.
In the organised bird checklist of Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou, the species is classified as Rare/Accidental, which accurately reflects its status in the Cypriot avifauna.
The photographic and video observation presented here was made at Mia Milia on 17 December 2016 by George Konstantinou. Importantly, the original publication was cautiously entitled “Possible eastern yellow wagtail”. The individual should therefore continue to be presented as a possible identification unless documentation of formal acceptance by the appropriate rarities committee becomes available.
Mia Milia is situated in the occupied part of the Republic of Cyprus.
Description
Motacilla tschutschensis is a slender wagtail approximately 15–16 cm long, with the long tail and characteristic tail-pumping behaviour typical of the genus. Structurally it resembles Motacilla flava very closely, which contributes significantly to identification problems outside the breeding season.
Breeding adult males generally have bright yellow underparts and greyish-olive to olive-green upperparts. Head colour and pattern vary considerably among subspecies. The tail is dark with contrasting white outer tail feathers.
Females, juveniles and first-winter birds are considerably less distinctive. Yellow may be reduced or nearly absent, with much more grey, white and olive-brown in the plumage. This variability is one reason why rare European records often require particularly careful documentation.
Identification
Eastern Yellow Wagtail is one of the more difficult wagtails to identify reliably in Europe and the Mediterranean.
The principal problem is separating non-breeding and immature Eastern Yellow Wagtails from certain forms of Western Yellow Wagtail – Motacilla flava. Plumage characters, age, head pattern and overall structure are useful, but the call can be particularly important.
Eastern Yellow Wagtail typically gives a sharp, high-pitched and penetrating flight or contact call. eBird likewise highlights its piercing call as an important identification feature.
For an exceptionally rare bird in Cyprus, photographs and video are therefore highly valuable, but a good-quality sound recording can provide especially important diagnostic evidence.
Taxonomy
The taxonomic history of Motacilla tschutschensis is complex. It was long treated by some authorities within a broad Yellow Wagtail – Motacilla flava complex.
It is now widely recognised as the distinct species Eastern Yellow Wagtail – Motacilla tschutschensis. Its subspecific arrangement has nevertheless continued to change, and the IOC has made several revisions, including restoring plexa to M. tschutschensis.
The correct scientific citation is:
Motacilla tschutschensis J. F. Gmelin, 1789
with the author's name and year without parentheses, because the species remains in its original genus Motacilla.
Subspecies and geographical variation
Modern treatments recognise forms including tschutschensis, plexa, macronyx and taivana, although the limits and allocation of some populations have changed historically.
The forms differ particularly in the head pattern and colour of breeding males and in geographical distribution. Assigning an unusual winter or immature bird to subspecies solely from photographs can be unsafe and should not be attempted without adequate diagnostic evidence.
Distribution
Eastern Yellow Wagtail has a predominantly Asian and Beringian distribution. It breeds across extensive areas of northern and eastern Russia and northeastern Asia, with breeding populations also extending into Alaska.
Most populations migrate to eastern, southeastern and southern Asia after breeding. Cyprus lies far outside the species' principal migration routes, which explains its exceptional rarity on the island.
Occurrence in Europe and the Mediterranean
Within the western Palearctic, M. tschutschensis occurs primarily as a rare vagrant. Even in Britain, with its exceptionally intensive bird-recording network, the BTO describes Eastern Yellow Wagtail as a very rare autumn visitor.
Occurrences this far west of its normal migration system are therefore of considerable ornithological interest.
Presence in Cyprus – an exceptionally rare bird
In Cyprus, Eastern Yellow Wagtail should be regarded as an exceptionally rare accidental visitor, rather than a normal migrant. The organised checklist of Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou explicitly classifies it as Rare/Accidental.
More recent evidence demonstrates just how rare it is. A review of Cyprus bird migration published in 2025 refers to a bird at Akrotiri as the first record for Cyprus. This is important when interpreting the 2016 Mia Milia observation: the older bird should not retrospectively be presented as a confirmed first national record, especially because the original post itself correctly described it only as possible.
A further Eastern Yellow Wagtail photographed at Mia Milia on 20 January 2026 was published as being subject to Cyprus Rare Bird Committee acceptance, again illustrating the scrutiny required for records of this exceptionally rare species.
The 2016 Mia Milia observation
On 17 December 2016, George Konstantinou photographed and filmed at Mia Milia a wagtail showing characters suggestive of Eastern Yellow Wagtail.
The original article was published on 29 December 2016 under the cautious title “Possible eastern yellow wagtail (Motacilla tschutschensis)”.
Because non-breeding and immature Eastern Yellow Wagtails can be difficult to separate from some M. flava forms, this record is best retained as a possible Eastern Yellow Wagtail unless formal subsequent acceptance of the individual can be documented.
Habitat
Eastern Yellow Wagtail is primarily associated with open wet habitats. Within its breeding range it occupies wet tundra, damp meadows, lake and river margins and other open areas with low vegetation.
During migration and winter it uses wet grasslands, muddy margins, shallow wetlands, rice fields and other open habitats near water. eBird describes it as frequently occurring in grassy and waterside habitats.
Behaviour
Like other wagtails, it spends much time on the ground, walking or running rapidly while repeatedly pumping its long tail.
It searches mud, low vegetation and open ground for small invertebrates and may also make short aerial sallies after flying insects.
Outside the breeding season it can occur in groups, particularly along its main migration and wintering routes.
Diet
Eastern Yellow Wagtail is principally insectivorous, feeding on a variety of small terrestrial and aquatic invertebrates.
Published observations describe birds taking invertebrates from mud surfaces and vegetation. Its preference for wetlands provides abundant feeding opportunities during migration.
Breeding
Eastern Yellow Wagtail does not breed in Cyprus.
Within its breeding range it nests on or close to the ground among low vegetation and grass tussocks in open, damp habitats. The original article notes clutches of 4–8 speckled eggs.
After breeding, populations undertake very long-distance migrations towards their Asian and western Pacific wintering grounds.
Conservation status
Globally, Eastern Yellow Wagtail is assessed as Least Concern – LC. Although its population trend has been reported as decreasing, the species retains an extremely extensive distribution and a very large global population.
Its global LC status should not be confused with its occurrence in Cyprus. In Cyprus it remains exceptionally rare, because the island lies far outside its normal range and major migratory routes.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Class: Aves
Order: Passeriformes
Family: Motacillidae
Genus: Motacilla
Species: Motacilla tschutschensis J. F. Gmelin, 1789
English common name: Eastern Yellow Wagtail
Greek common name: Ανατολική Κιτρινοσουσουράδα
IUCN: LC – Least Concern
Status in Cyprus: Exceptionally rare / accidental visitor – Rare/Accidental
Article record: Possible identification – Mia Milia, 17 December 2016
Photos and video: George Konstantinou
Sources
Biodiversity of Cyprus by George Konstantinou – Organized Checklist of Birds of Cyprus
Cornell Lab of Ornithology – eBird – Eastern Yellow Wagtail
IOC World Bird List – Eastern Yellow Wagtail taxonomic updates
British Trust for Ornithology – Eastern Yellow Wagtail
No comments:
Post a Comment