Thank you Demetris Kolokotronis for giving my name to the new species Bela konstantinoui sp. nov.:

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο.

Bela konstantinoui sp. nov.: Another new species of Bela (Gastropoda: Mangeliidae) from the Pliocene of Cyprus

Family Mangeliidae

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Ένα νέο είδος για την επιστήμη

Το Bela konstantinoui Kolokotronis, 2023 είναι εξαφανισμένο είδος μικρού θαλάσσιου γαστερόποδου της οικογένειας Mangeliidae, το οποίο ανακαλύφθηκε σε απολιθωματοφόρα κοιτάσματα του Πλειοκαίνου κοντά στο χωριό Αγροκηπιά της επαρχίας Λευκωσίας.

Το είδος περιγράφηκε επίσημα ως νέο για την επιστήμη από τον Κύπριο ερευνητή Δημήτρη Κολοκοτρώνη και δημοσιεύθηκε το 2023 στο επιστημονικό περιοδικό Gloria Maris.

Η επιστημονική περιγραφή βασίστηκε σε πέντε επιλεγμένα δείγματα από συνολικά οκτώ απολιθωμένα κελύφη. Η λεπτομερής σύγκρισή τους με συγγενικά είδη απέδειξε ότι παρουσίαζαν σταθερό συνδυασμό χαρακτηριστικών που δεν αντιστοιχούσε σε κανένα ήδη γνωστό είδος.

Η προέλευση της ονομασίας

Το όνομα konstantinoui δόθηκε προς τιμήν του Γιώργου Κωνσταντίνου, ως αναγνώριση της συμβολής του στην έρευνα, καταγραφή και προβολή της φυσικής ιστορίας και της βιοποικιλότητας της Κύπρου.

Το δεύτερο μέρος μιας επιστημονικής ονομασίας μπορεί να είναι αφιερωμένο σε ένα πρόσωπο που συνέβαλε στην ανακάλυψη, στη μελέτη ή στη γνώση μιας ομάδας οργανισμών.

Το όνομα Bela konstantinoui αποτελεί τη μόνιμη επιστημονική ονομασία του είδους και συνοδεύεται από το επώνυμο του συγγραφέα που το περιέγραψε και το έτος της δημοσίευσης: Bela konstantinoui Kolokotronis, 2023.

Ευχαριστώ θερμά τον Δημήτρη Κολοκοτρώνη για την ιδιαίτερη τιμή να δώσει το όνομά μου σε αυτό το νέο απολιθωμένο είδος της Κύπρου.

Το γένος Bela

Το Bela είναι γένος μικρών θαλάσσιων γαστερόποδων που ανήκει στην οικογένεια Mangeliidae και στην υπεροικογένεια Conoidea.

Τα μέλη του γένους διαθέτουν συνήθως ωοειδές έως ατρακτοειδές κέλυφος. Η επιφάνειά του μπορεί να είναι θαμπή, σχετικά λεία ή να φέρει εμφανείς αξονικές νευρώσεις.

Η σπείρα είναι ανυψωμένη αλλά παραμένει μικρότερη από τον τελευταίο ή σωματικό έλικα. Η κολουμέλα είναι πεπλατυσμένη και ο σιφωνικός σωλήνας βραχύς.

Στο σημείο όπου το εξωτερικό χείλος του στομίου συναντά τον σωματικό έλικα σχηματίζεται μια μικρή εγκοπή ή οπίσθιος κόλπος. Το χαρακτηριστικό αυτό σχετίζεται με την κατασκευή του μανδύα και του σιφώνα του ζωντανού ζώου και είναι σημαντικό για την ταξινομική αναγνώριση των Κονοειδών.

Ταξινομική ιστορία του γένους

Η ταξινομική ιστορία του γένους Bela είναι περίπλοκη. Κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα, το όνομα χρησιμοποιήθηκε από διάφορους ερευνητές για είδη τα οποία αργότερα τοποθετήθηκαν στα γένη Propebela, Oenopota και Curtitoma.

Παράλληλα, το όνομα Raphitoma χρησιμοποιήθηκε στο παρελθόν για ορισμένα είδη τα οποία σήμερα ταξινομούνται στο γένος Bela.

Για τον λόγο αυτό, η αναγνώριση ενός απολιθωμένου κελύφους δεν μπορεί να βασιστεί μόνο στο γενικό ατρακτοειδές σχήμα του. Απαιτείται εξέταση της πρωτοκόγχης, των ελίκων, της γλυπτικής, του στομίου, του σιφωνικού σωλήνα και του οπίσθιου κόλπου.

Μορφολογία του κελύφους

Το κέλυφος του Bela konstantinoui είναι μικρό και ατρακτοειδές, με ανυψωμένη σπείρα και σχετικά μεγάλο τελευταίο έλικα.

Οι διαδοχικοί έλικες αυξάνονται σταδιακά σε μέγεθος. Οι ραφές που τους διαχωρίζουν είναι ευδιάκριτες, ενώ η εξωτερική γλυπτική περιλαμβάνει στοιχεία που επιτρέπουν τη διάκριση του είδους από συγγενικές μορφές.

Το στόμιο βρίσκεται στη μία πλευρά του τελευταίου ελίκου. Στη βάση του συνεχίζεται σε βραχύ σιφωνικό σωλήνα, μέσα από τον οποίο περνούσε ο μαλακός σίφωνας όταν το ζώο ήταν ζωντανό.

Το εξωτερικό χείλος παρουσιάζει χαρακτηριστικό οπίσθιο κόλπο. Η θέση, η κλίση και η μορφή αυτού του κόλπου αποτελούν σημαντικά γνωρίσματα για την αναγνώριση ειδών της οικογένειας Mangeliidae.

Τα δείγματα της επιστημονικής περιγραφής

Η μελέτη βασίστηκε σε πέντε δείγματα που επιλέχθηκαν από οκτώ συνολικά απολιθωμένα κελύφη.

Ο ολότυπος, δηλαδή το μοναδικό δείγμα πάνω στο οποίο θεμελιώθηκε επίσημα το όνομα του είδους, έχει ύψος 9,6 χιλιοστά και πλάτος 3,9 χιλιοστά. Φυλάσσεται στην παλαιοντολογική συλλογή του Muséum national d’Histoire naturelle στο Παρίσι με αριθμό καταλόγου MNHN.F.A86188.

Οι τέσσερις παράτυποι που παρουσιάστηκαν στη δημοσίευση έχουν τις ακόλουθες διαστάσεις:

Παράτυπος 1: ύψος 5,9 και πλάτος 3,0 χιλιοστά.
Παράτυπος 2: ύψος 5,8 και πλάτος 3,0 χιλιοστά.
Παράτυπος 3: ύψος 8,1 και πλάτος 3,8 χιλιοστά.
Παράτυπος 4: ύψος 7,4 και πλάτος 3,5 χιλιοστά.

Μερικοί παράτυποι φυλάσσονται επίσης στο Βασιλικό Βελγικό Ινστιτούτο Φυσικών Επιστημών στις Βρυξέλλες. Η κατάθεση του ολότυπου και των παρατύπων σε αναγνωρισμένα επιστημονικά ιδρύματα επιτρέπει σε μελλοντικούς ερευνητές να τα εξετάζουν και να επανελέγχουν τη διάγνωση του είδους.

Σύγκριση με συγγενικά είδη

Για να αναγνωριστεί ως νέο είδος, το Bela konstantinoui συγκρίθηκε με άλλα μορφολογικά παρόμοια απολιθωμένα γαστερόποδα.

Στην πρωτότυπη δημοσίευση διακρίνεται από το Bela vulpecula (Brocchi, 1814), καθώς και από νεαρά άτομα ειδών που ανήκουν στην ομάδα του Bela hispidula.

Η σύγκριση δεν βασίστηκε σε ένα μόνο χαρακτηριστικό. Εξετάστηκαν συνολικά:

οι αναλογίες του κελύφους,
το ύψος και η μορφή της σπείρας,
η ανάπτυξη του τελευταίου ελίκου,
η μορφή των ραφών,
η αξονική και σπειροειδής γλυπτική,
το σχήμα του στομίου,
η κατασκευή του σιφωνικού σωλήνα,
η θέση και η κλίση του οπίσθιου κόλπου.

Η σταθερή εμφάνιση του ίδιου συνδυασμού γνωρισμάτων σε περισσότερα δείγματα υποστήριξε την αναγνώρισή τους ως ανεξάρτητου είδους.

Εξέταση με υπεριώδες φως

Ορισμένα απολιθωμένα κελύφη διατηρούν υπολείμματα των αρχικών χρωματικών τους σχεδίων, ακόμη και όταν αυτά δεν είναι πλέον ορατά με φυσικό φωτισμό.

Κατά την εξέταση του Bela konstantinoui χρησιμοποιήθηκε υπεριώδες φως, κάτω από το οποίο εμφανίστηκαν φθορίζουσες ζώνες και λεπτομέρειες του αρχικού σχεδίου του κελύφους.

Ο φθορισμός δεν επαναφέρει το αρχικό χρώμα όπως ακριβώς φαινόταν όταν ζούσε το ζώο. Αποκαλύπτει όμως χημικές διαφορές ανάμεσα σε περιοχές του κελύφους που κάποτε έφεραν διαφορετικό χρωματισμό.

Η μέθοδος αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στην παλαιοντολογία των μαλακίων, επειδή μπορεί να φανερώσει σχέδια που έχουν εξαφανιστεί εντελώς από την επιφάνεια υπό κανονικό φωτισμό. Τα χρωματικά μοτίβα μπορούν να προσφέρουν πρόσθετα χαρακτηριστικά για τη σύγκριση και τη διάκριση συγγενικών ειδών.

Τρόπος ζωής

Επειδή το Bela konstantinoui είναι γνωστό μόνο από απολιθωμένα κελύφη, δεν διαθέτουμε άμεσες πληροφορίες για τους μαλακούς ιστούς, τη συμπεριφορά ή την ακριβή διατροφή του.

Από τη συγγένειά του με άλλα μέλη της υπεροικογένειας Conoidea μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ήταν πιθανότατα μικρό σαρκοφάγο θαλάσσιο γαστερόποδο.

Τα σύγχρονα συγγενικά είδη κινούνται πάνω ή μέσα στο θαλάσσιο ίζημα και τρέφονται με μικρούς ασπόνδυλους. Διαθέτουν εξειδικευμένη προβοσκίδα και ράδουλα με δόντια προσαρμοσμένα στη σύλληψη της λείας.

Αυτή αποτελεί τεκμηριωμένη βιολογική εκτίμηση με βάση τους συγγενείς οργανισμούς και όχι άμεση παρατήρηση του εξαφανισμένου κυπριακού είδους.

Το Πλειόκαινο της Κύπρου

Το Πλειόκαινο διήρκεσε από περίπου 5,33 έως 2,58 εκατομμύρια χρόνια πριν.

Κατά τη διάρκεια αυτής της εποχής, τμήματα της σημερινής ενδοχώρας της Κύπρου καλύπτονταν από θάλασσα. Στον θαλάσσιο πυθμένα συσσωρεύονταν λεπτόκοκκα ιζήματα μέσα στα οποία θάβονταν κελύφη μαλακίων και κατάλοιπα άλλων οργανισμών.

Οι γεωλογικές διεργασίες που ανύψωσαν σταδιακά το νησί μετέτρεψαν παλαιούς θαλάσσιους πυθμένες σε σημερινές χερσαίες εκτάσεις. Για αυτόν τον λόγο βρίσκουμε τώρα θαλάσσια απολιθώματα σε περιοχές που βρίσκονται μακριά από τη σύγχρονη ακτογραμμή.

Τα πλειοκαινικά κοιτάσματα της επαρχίας Λευκωσίας είναι ιδιαίτερα σημαντικά για τη μελέτη των απολιθωμένων θαλάσσιων μαλακίων. Η καλή διατήρηση ακόμη και πολύ μικρών κελυφών επιτρέπει στους ερευνητές να εξετάζουν λεπτά μορφολογικά χαρακτηριστικά.

Η Αγροκηπιά ως τυπική τοποθεσία

Τα δείγματα του Bela konstantinoui προέρχονται από πλειοκαινικό κοίτασμα κοντά στην Αγροκηπιά, στην επαρχία Λευκωσίας.

Η περιοχή αυτή αποτελεί την τυπική τοποθεσία του είδους, δηλαδή τον τόπο προέλευσης του υλικού πάνω στο οποίο βασίστηκε η επίσημη επιστημονική περιγραφή.

Η ακριβής καταγραφή μιας τυπικής τοποθεσίας είναι απαραίτητη, επειδή συνδέει το είδος με συγκεκριμένο γεωλογικό στρώμα και γεωγραφική περιοχή. Επιτρέπει επίσης τη διενέργεια νέων ερευνών για την αναζήτηση πρόσθετων δειγμάτων και τη μελέτη της συνολικής απολιθωμένης πανίδας.

Η σημασία της ανακάλυψης

Η περιγραφή του Bela konstantinoui προσθέτει ένα ακόμη είδος στην απολιθωμένη θαλάσσια πανίδα της Κύπρου και εμπλουτίζει τις γνώσεις μας για την εξέλιξη της οικογένειας Mangeliidae στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η παρουσία του βοηθά τους επιστήμονες να ανασυνθέσουν τη βιοποικιλότητα, τις περιβαλλοντικές συνθήκες και τις βιογεωγραφικές σχέσεις της πλειοκαινικής θάλασσας που κάλυπτε την περιοχή της σημερινής Λευκωσίας.

Η ανακάλυψη αποδεικνύει επίσης ότι ακόμη και πολύ μικρά απολιθώματα μπορούν να έχουν μεγάλη επιστημονική αξία. Ένα κέλυφος μήκους μόλις λίγων χιλιοστών μπορεί να αντιπροσωπεύει ένα είδος που παρέμενε άγνωστο στην επιστήμη για εκατομμύρια χρόνια.

Βιβλιογραφική αναφορά

Kolokotronis, D. (2023). Bela konstantinoui sp. nov.: Another new species of Bela (Gastropoda: Mangeliidae) from the Pliocene of Cyprus. Gloria Maris, 61(3): 126–129.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Συνομοταξία: Mollusca
Ομοταξία: Gastropoda
Υφομοταξία: Caenogastropoda
Τάξη: Neogastropoda
Υπεροικογένεια: Conoidea Fleming, 1822
Οικογένεια: Mangeliidae P. Fischer, 1883
Γένος: Bela Leach in Gray, 1847
Είδος: †Bela konstantinoui Kolokotronis, 2023
Γεωλογική εποχή: Πλειόκαινο
Τυπική τοποθεσία: Περιοχή Αγροκηπιάς, επαρχία Λευκωσίας, Κύπρος

Photos 10/8/2023 by George Konstantinou

Bela konstantinoui – A New Fossil Marine Gastropod Species from the Pliocene of Cyprus

Text by George Konstantinou

A Species New to Science

Bela konstantinoui Kolokotronis, 2023 is an extinct species of small marine gastropod belonging to the family Mangeliidae. It was discovered in Pliocene fossil deposits near Agrokipia village in the Nicosia District of Cyprus.

The species was formally described as new to science by Cypriot researcher Demetris Kolokotronis and published in the scientific journal Gloria Maris in 2023.

Its scientific description was based on five specimens selected from a total of eight fossil shells. Detailed comparison with related species demonstrated that they possessed a consistent combination of characteristics not corresponding to any species previously known to science.

Origin of the Name

The name konstantinoui was given in honour of George Konstantinou, recognising his contribution to the research, documentation and promotion of the natural history and biodiversity of Cyprus.

The second part of a scientific name may commemorate a person who contributed to the discovery, study or understanding of a particular group of organisms.

The name Bela konstantinoui is the permanent scientific name of the species. It is accompanied by the surname of the author who described it and the year of publication: Bela konstantinoui Kolokotronis, 2023.

I warmly thank Demetris Kolokotronis for the exceptional honour of naming this new fossil species from Cyprus after me.

The Genus Bela

Bela is a genus of small marine gastropods belonging to the family Mangeliidae within the superfamily Conoidea.

Members of the genus generally possess an ovate to fusiform shell. Its surface may be dull, comparatively smooth or marked by distinct axial ribs.

The spire is elevated but shorter than the final or body whorl. The columella is flattened and the siphonal canal is short.

A small notch or posterior sinus occurs where the outer lip of the aperture meets the body whorl. This feature is associated with the arrangement of the mantle and siphon in the living animal and is important in the taxonomic identification of conoidean gastropods.

Taxonomic History of the Genus

The taxonomic history of Bela is complicated. During the nineteenth and early twentieth centuries, several researchers applied the name to species later placed in the genera Propebela, Oenopota and Curtitoma.

At the same time, the name Raphitoma was formerly used for certain species now classified within Bela.

The identification of a fossil shell cannot therefore be based only on its general fusiform shape. It requires examination of the protoconch, whorls, sculpture, aperture, siphonal canal and posterior sinus.

Shell Morphology

The shell of Bela konstantinoui is small and fusiform, with an elevated spire and a comparatively large final whorl.

Successive whorls gradually increase in size. The sutures separating them are clearly defined, while the external sculpture includes features that distinguish the species from related forms.

The aperture occurs on one side of the body whorl. At its base, it continues into a short siphonal canal through which the soft siphon extended when the animal was alive.

The outer lip possesses a characteristic posterior sinus. The position, inclination and shape of this sinus provide important features for identifying species of the family Mangeliidae.

Specimens Used in the Scientific Description

The study was based on five specimens selected from a total of eight fossil shells.

The holotype, the single specimen upon which the scientific name was formally established, measures 9.6 millimetres high and 3.9 millimetres wide. It is deposited in the palaeontological collection of the Muséum national d’Histoire naturelle in Paris under catalogue number MNHN.F.A86188.

The four paratypes illustrated in the publication have the following dimensions:

Paratype 1: 5.9 millimetres high and 3.0 millimetres wide.
Paratype 2: 5.8 millimetres high and 3.0 millimetres wide.
Paratype 3: 8.1 millimetres high and 3.8 millimetres wide.
Paratype 4: 7.4 millimetres high and 3.5 millimetres wide.

Some paratypes are also deposited in the Royal Belgian Institute of Natural Sciences in Brussels. Preserving the holotype and paratypes in recognised scientific institutions allows future researchers to examine the material and reassess the identification of the species.

Comparison with Related Species

To be recognised as new to science, Bela konstantinoui was compared with other morphologically similar fossil gastropods.

The original publication distinguishes it from Bela vulpecula (Brocchi, 1814) and from juvenile specimens belonging to the Bela hispidula species group.

The comparison was not based on a single characteristic. The investigation considered:

the proportions of the shell,
the height and form of the spire,
the development of the body whorl,
the form of the sutures,
the axial and spiral sculpture,
the shape of the aperture,
the construction of the siphonal canal,
the position and inclination of the posterior sinus.

The repeated occurrence of the same combination of characters in several specimens supported their recognition as a separate species.

Examination Under Ultraviolet Light

Some fossil shells preserve traces of their original colour patterns even when these are no longer visible under natural illumination.

Ultraviolet light was used during the examination of Bela konstantinoui. Fluorescent bands and details of the shell’s original pattern became visible under this form of illumination.

Fluorescence does not reproduce the original colours exactly as they appeared when the animal was alive. It instead reveals chemical differences between areas of the shell that formerly carried different pigmentation.

This method is particularly useful in molluscan palaeontology because it can reveal patterns that have completely disappeared from the surface under ordinary light. Such patterns may provide additional characters for comparing and distinguishing related species.

Probable Way of Life

Because Bela konstantinoui is known only from fossil shells, no direct information survives concerning its soft tissues, behaviour or precise diet.

Its relationship to other members of the superfamily Conoidea suggests that it was probably a small predatory marine gastropod.

Living related species move upon or within marine sediment and feed on small invertebrates. They possess a specialised proboscis and radular teeth adapted for capturing prey.

This is a biological inference based upon related organisms rather than a direct observation of the extinct Cypriot species.

Pliocene Cyprus

The Pliocene Epoch extended from approximately 5.33 to 2.58 million years ago.

During this time, parts of the present interior of Cyprus were covered by the sea. Fine sediments accumulated on the sea floor, burying molluscan shells and the remains of other organisms.

Geological processes gradually uplifted the island and transformed former sea floors into areas that are now dry land. Marine fossils consequently occur today in locations situated far from the modern coastline.

The Pliocene deposits of the Nicosia District are especially important for the study of fossil marine molluscs. The excellent preservation of even extremely small shells allows researchers to examine fine morphological characteristics.

Agrokipia as the Type Locality

The specimens of Bela konstantinoui originated from a Pliocene deposit near Agrokipia, in the Nicosia District.

This area is the type locality of the species—the place from which the material used for its formal scientific description originated.

Accurately recording a type locality is essential because it connects the species to a particular geological deposit and geographical area. It also permits future investigations to search for additional specimens and study the associated fossil fauna.

Importance of the Discovery

The description of Bela konstantinoui adds another species to the fossil marine fauna of Cyprus and expands our knowledge of the evolution of the family Mangeliidae in the eastern Mediterranean.

Its presence assists researchers in reconstructing the biodiversity, environmental conditions and biogeographical relationships of the Pliocene sea that once covered the area of present-day Nicosia.

The discovery also demonstrates that even very small fossils may possess considerable scientific value. A shell measuring only a few millimetres can represent a species that remained unknown to science for millions of years.

Bibliographic Reference