See also
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Λατσιά, 25/5/2011
Γενικά στοιχεία και καταγραφή στην Κύπρο
Η Adscita statices, γνωστή στα αγγλικά ως Green Forester ή Forester, είναι μια μικρή νυχτοπεταλούδα της οικογένειας Zygaenidae και της υποοικογένειας Procridinae. Παρότι κατατάσσεται στις νυχτοπεταλούδες, τα ενήλικα δραστηριοποιούνται την ημέρα.
Χαρακτηρίζεται από τον μεταλλικό πράσινο έως γαλαζοπράσινο χρωματισμό του σώματος και των πρόσθιων πτερύγων. Η φωτογραφική καταγραφή της παρούσας ανάρτησης προέρχεται από τα Λατσιά, στις 25 Μαΐου 2011, με φωτογραφίες και ταυτοποίηση επιβεβαιωμένη από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Μορφολογία και αναγνώριση
Το άνοιγμα των πτερύγων κυμαίνεται περίπου στα 22–31 χιλιοστά, με τα θηλυκά συνήθως μικρότερα. Η κεφαλή, ο θώρακας και η κοιλιά έχουν έντονη μεταλλική λάμψη. Οι πρόσθιες πτέρυγες μπορεί να είναι γαλαζοπράσινες, πράσινες ή κιτρινοπράσινες, ενώ οι οπίσθιες είναι γκριζωπές και πολύ λιγότερο εντυπωσιακές.
Σε ανάπαυση, οι πρόσθιες πτέρυγες καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των οπίσθιων. Η εξωτερική ομοιότητα με άλλα είδη των γενών Adscita και Jordanita μπορεί να δυσκολέψει την αναγνώριση. Για δύσκολα δείγματα χρησιμοποιείται η μορφολογία των γεννητικών οργάνων.
Εξάπλωση και ενδιαίτημα
Η γνωστή εξάπλωση του είδους εκτείνεται σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης και ανατολικά έως τη δυτική Κίνα. Δεν κατανέμεται ομοιόμορφα: απουσιάζει από μεγάλα τμήματα της Ιβηρικής Χερσονήσου, το ακραίο βόρειο τμήμα της Ευρώπης και μεγάλο μέρος της Ιταλίας.
Συναντάται κυρίως σε υγρά λιβάδια, παρυφές υγροτόπων και άλλες ανοικτές εκτάσεις με τους κατάλληλους ξενιστές. Μπορεί επίσης να ζει σε ξηρότερα, φτωχά σε θρεπτικά στοιχεία λιβάδια. Η παρουσία φυτών τροφής για τις κάμπιες και ανθισμένης βλάστησης για τα ενήλικα αποτελεί βασικό γνώρισμα των κατάλληλων ενδιαιτημάτων.
Ημερήσια δραστηριότητα και διατροφή
Τα ενήλικα πετούν κυρίως με ηλιοφάνεια και επισκέπτονται άνθη για νέκταρ. Όταν επικρατεί συννεφιά, συχνά παραμένουν ακίνητα πάνω στη βλάστηση.
Οι πηγές νέκταρος ποικίλλουν ανάλογα με το ενδιαίτημα και την εποχή. Η τροφή των ενηλίκων διαφέρει από εκείνη των προνυμφών: τα ενήλικα χρησιμοποιούν άνθη, ενώ οι κάμπιες καταναλώνουν φύλλα των φυτών ξενιστών.
Φυτά ξενιστές
Οι κύριοι τεκμηριωμένοι ξενιστές είναι τα Rumex acetosa και Rumex acetosella, της οικογένειας Polygonaceae.
Η σύνδεση με αυτά τα φυτά εξηγεί την παρουσία του είδους τόσο σε υγρότερα λιβάδια όσο και σε ξηρότερες θέσεις όπου αναπτύσσονται κατάλληλα Rumex. Οι αναφορές αυτές αφορούν τη βιολογία του είδους στην ευρύτερη εξάπλωσή του.
Αναπαραγωγή και κύκλος ζωής
Ο κύκλος ζωής περιλαμβάνει αυγό, κάμπια, νύμφη και ενήλικο. Τα αυγά τοποθετούνται σε μικρές ομάδες στα φυτά ξενιστές.
Οι νεαρές κάμπιες αρχικά τρέφονται μέσα στο φύλλο, δημιουργώντας μικρές στοές. Αργότερα τρέφονται εξωτερικά, κυρίως στα χαμηλότερα φύλλα. Η κάμπια είναι ανοιχτή κιτρινοπράσινη, με σκοτεινή ραχιαία λωρίδα και λεπτές ανοιχτόχρωμες τρίχες.
Το είδος διαχειμάζει ως μερικώς αναπτυγμένη προνύμφη, χαμηλά στη βλάστηση. Η νύμφωση γίνεται μέσα σε κουκούλι κοντά στο έδαφος, κρυμμένο ανάμεσα στα φυτικά μέρη.
Εποχικότητα
Στις ευρωπαϊκές περιοχές όπου έχει μελετηθεί, εμφανίζεται συνήθως μία γενεά τον χρόνο, με ενήλικα από τα τέλη της άνοιξης έως το καλοκαίρι.
Η περίοδος πτήσης μεταβάλλεται ανάλογα με την περιοχή και το ενδιαίτημα. Σε ορισμένα υγρά λιβάδια τα ενήλικα εμφανίζονται νωρίτερα, ενώ σε ξηρά λιβάδια μπορεί να πετούν τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Στη νότια Ευρώπη έχει περιγραφεί θερινή παύση της δραστηριότητας των προνυμφών, με επανέναρξη της διατροφής το φθινόπωρο.
Η καταγραφή στα Λατσιά αφορά τον Μάιο· οι παραπάνω ευρωπαϊκές περίοδοι δεν αποτελούν πλήρες ημερολόγιο πτήσης για την Κύπρο.
Η εντυπωσιακή αλλαγή χρώματος
Ένα ιδιαίτερο γνώρισμα της Adscita statices είναι η αλλαγή χρώματος ανάλογα με την υγρασία.
Τα στεγνά λέπια των πτερύγων εμφανίζονται πράσινα, ενώ όταν υγραίνονται μπορούν να αποκτήσουν σκουροκόκκινη έως σκουριασμένη απόχρωση. Η μεταβολή έχει παρατηρηθεί μεταξύ ημέρας και των υγρότερων συνθηκών του σούρουπου ή της αυγής.
Επιστημονική μελέτη έδειξε ότι ο χρωματισμός οφείλεται στην αλληλεπίδραση του φωτός με μικροσκοπικές, πορώδεις στρώσεις χιτίνης που περιέχουν μελανίνη. Η πρόσληψη νερού μεταβάλλει τις οπτικές τους ιδιότητες. Πρόκειται επομένως για μεταβολή του χρωματισμού του ίδιου ατόμου, όχι για διαφορετικό είδος.
Απειλές και διατήρηση
Σε τμήματα της Ευρώπης έχουν καταγραφεί μειώσεις και απώλειες τοπικών πληθυσμών. Σημαντικές αιτίες είναι η εντατικοποίηση της γεωργίας, η καταστροφή των λιβαδιών και η εγκατάλειψη της διαχείρισής τους, όταν αυτή οδηγεί σε πυκνή θαμνώδη ή δενδρώδη βλάστηση.
Η διατήρηση ανοικτών λιβαδιών με ξενιστές και άνθη, η προστασία των υγρότερων θέσεων και η αποφυγή υπερβόσκησης βοηθούν στη διατήρηση κατάλληλων συνθηκών. Η σχετικά περιορισμένη ικανότητα διασποράς αυξάνει τη σημασία της προστασίας των υφιστάμενων αποικιών.
Ταξινομία
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Arthropoda
Κλάση: Insecta
Τάξη: Lepidoptera
Υπεροικογένεια: Zygaenoidea
Οικογένεια: Zygaenidae
Υποοικογένεια: Procridinae
Φυλή: Procridini
Γένος: Adscita
Είδος: Adscita statices (Linnaeus, 1758)
Αρχική ονομασία: Sphinx statices Linnaeus, 1758
Συνώνυμο: Procris heuseri Reichl, 1964
Αγγλικές κοινές ονομασίες: Green Forester, Forester
Φωτογραφίες και επιβεβαίωση ταυτοποίησης: Γιώργος Κωνσταντίνου
Τοποθεσία και ημερομηνία: Λατσιά, Κύπρος — 25/5/2011
Πηγές
- Natural History Museum — Adscita statices: επιστημονικό και κοινά ονόματα. www.nhm.ac.uk
- Catalogue of the Lepidoptera of Belgium — ξενιστές, δραστηριότητα και ταξινομία. projects.biodiversity.be
- Wolfgang Wagner — Adscita statices: εξάπλωση, ενδιαίτημα και εποχικότητα. www.pyrgus.de
- Natural England — Forester: κύκλος ζωής, απειλές και διατήρηση. publications.naturalengland.org.uk
- Butterfly Conservation Wales — Forester: μέγεθος και συμπεριφορά. butterfly-conservation.org
- Wilts, Mothander & Kelber (2019) — Humidity-dependent colour change in the green forester moth, Adscita statices. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Lepiforum — ταξινομική ιστορία και αναγνώριση.
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Λατσιά, 25/5/2011
Γενικά στοιχεία και καταγραφή στην Κύπρο
Η Adscita statices, γνωστή στα αγγλικά ως Green Forester ή Forester, είναι μια μικρή νυχτοπεταλούδα της οικογένειας Zygaenidae και της υποοικογένειας Procridinae. Παρότι κατατάσσεται στις νυχτοπεταλούδες, τα ενήλικα δραστηριοποιούνται την ημέρα.
Χαρακτηρίζεται από τον μεταλλικό πράσινο έως γαλαζοπράσινο χρωματισμό του σώματος και των πρόσθιων πτερύγων. Η φωτογραφική καταγραφή της παρούσας ανάρτησης προέρχεται από τα Λατσιά, στις 25 Μαΐου 2011, με φωτογραφίες και ταυτοποίηση επιβεβαιωμένη από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Μορφολογία και αναγνώριση
Το άνοιγμα των πτερύγων κυμαίνεται περίπου στα 22–31 χιλιοστά, με τα θηλυκά συνήθως μικρότερα. Η κεφαλή, ο θώρακας και η κοιλιά έχουν έντονη μεταλλική λάμψη. Οι πρόσθιες πτέρυγες μπορεί να είναι γαλαζοπράσινες, πράσινες ή κιτρινοπράσινες, ενώ οι οπίσθιες είναι γκριζωπές και πολύ λιγότερο εντυπωσιακές.
Σε ανάπαυση, οι πρόσθιες πτέρυγες καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των οπίσθιων. Η εξωτερική ομοιότητα με άλλα είδη των γενών Adscita και Jordanita μπορεί να δυσκολέψει την αναγνώριση. Για δύσκολα δείγματα χρησιμοποιείται η μορφολογία των γεννητικών οργάνων.
Εξάπλωση και ενδιαίτημα
Η γνωστή εξάπλωση του είδους εκτείνεται σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης και ανατολικά έως τη δυτική Κίνα. Δεν κατανέμεται ομοιόμορφα: απουσιάζει από μεγάλα τμήματα της Ιβηρικής Χερσονήσου, το ακραίο βόρειο τμήμα της Ευρώπης και μεγάλο μέρος της Ιταλίας.
Συναντάται κυρίως σε υγρά λιβάδια, παρυφές υγροτόπων και άλλες ανοικτές εκτάσεις με τους κατάλληλους ξενιστές. Μπορεί επίσης να ζει σε ξηρότερα, φτωχά σε θρεπτικά στοιχεία λιβάδια. Η παρουσία φυτών τροφής για τις κάμπιες και ανθισμένης βλάστησης για τα ενήλικα αποτελεί βασικό γνώρισμα των κατάλληλων ενδιαιτημάτων.
Ημερήσια δραστηριότητα και διατροφή
Τα ενήλικα πετούν κυρίως με ηλιοφάνεια και επισκέπτονται άνθη για νέκταρ. Όταν επικρατεί συννεφιά, συχνά παραμένουν ακίνητα πάνω στη βλάστηση.
Οι πηγές νέκταρος ποικίλλουν ανάλογα με το ενδιαίτημα και την εποχή. Η τροφή των ενηλίκων διαφέρει από εκείνη των προνυμφών: τα ενήλικα χρησιμοποιούν άνθη, ενώ οι κάμπιες καταναλώνουν φύλλα των φυτών ξενιστών.
Φυτά ξενιστές
Οι κύριοι τεκμηριωμένοι ξενιστές είναι τα Rumex acetosa και Rumex acetosella, της οικογένειας Polygonaceae.
Η σύνδεση με αυτά τα φυτά εξηγεί την παρουσία του είδους τόσο σε υγρότερα λιβάδια όσο και σε ξηρότερες θέσεις όπου αναπτύσσονται κατάλληλα Rumex. Οι αναφορές αυτές αφορούν τη βιολογία του είδους στην ευρύτερη εξάπλωσή του.
Αναπαραγωγή και κύκλος ζωής
Ο κύκλος ζωής περιλαμβάνει αυγό, κάμπια, νύμφη και ενήλικο. Τα αυγά τοποθετούνται σε μικρές ομάδες στα φυτά ξενιστές.
Οι νεαρές κάμπιες αρχικά τρέφονται μέσα στο φύλλο, δημιουργώντας μικρές στοές. Αργότερα τρέφονται εξωτερικά, κυρίως στα χαμηλότερα φύλλα. Η κάμπια είναι ανοιχτή κιτρινοπράσινη, με σκοτεινή ραχιαία λωρίδα και λεπτές ανοιχτόχρωμες τρίχες.
Το είδος διαχειμάζει ως μερικώς αναπτυγμένη προνύμφη, χαμηλά στη βλάστηση. Η νύμφωση γίνεται μέσα σε κουκούλι κοντά στο έδαφος, κρυμμένο ανάμεσα στα φυτικά μέρη.
Εποχικότητα
Στις ευρωπαϊκές περιοχές όπου έχει μελετηθεί, εμφανίζεται συνήθως μία γενεά τον χρόνο, με ενήλικα από τα τέλη της άνοιξης έως το καλοκαίρι.
Η περίοδος πτήσης μεταβάλλεται ανάλογα με την περιοχή και το ενδιαίτημα. Σε ορισμένα υγρά λιβάδια τα ενήλικα εμφανίζονται νωρίτερα, ενώ σε ξηρά λιβάδια μπορεί να πετούν τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Στη νότια Ευρώπη έχει περιγραφεί θερινή παύση της δραστηριότητας των προνυμφών, με επανέναρξη της διατροφής το φθινόπωρο.
Η καταγραφή στα Λατσιά αφορά τον Μάιο· οι παραπάνω ευρωπαϊκές περίοδοι δεν αποτελούν πλήρες ημερολόγιο πτήσης για την Κύπρο.
Η εντυπωσιακή αλλαγή χρώματος
Ένα ιδιαίτερο γνώρισμα της Adscita statices είναι η αλλαγή χρώματος ανάλογα με την υγρασία.
Τα στεγνά λέπια των πτερύγων εμφανίζονται πράσινα, ενώ όταν υγραίνονται μπορούν να αποκτήσουν σκουροκόκκινη έως σκουριασμένη απόχρωση. Η μεταβολή έχει παρατηρηθεί μεταξύ ημέρας και των υγρότερων συνθηκών του σούρουπου ή της αυγής.
Επιστημονική μελέτη έδειξε ότι ο χρωματισμός οφείλεται στην αλληλεπίδραση του φωτός με μικροσκοπικές, πορώδεις στρώσεις χιτίνης που περιέχουν μελανίνη. Η πρόσληψη νερού μεταβάλλει τις οπτικές τους ιδιότητες. Πρόκειται επομένως για μεταβολή του χρωματισμού του ίδιου ατόμου, όχι για διαφορετικό είδος.
Απειλές και διατήρηση
Σε τμήματα της Ευρώπης έχουν καταγραφεί μειώσεις και απώλειες τοπικών πληθυσμών. Σημαντικές αιτίες είναι η εντατικοποίηση της γεωργίας, η καταστροφή των λιβαδιών και η εγκατάλειψη της διαχείρισής τους, όταν αυτή οδηγεί σε πυκνή θαμνώδη ή δενδρώδη βλάστηση.
Η διατήρηση ανοικτών λιβαδιών με ξενιστές και άνθη, η προστασία των υγρότερων θέσεων και η αποφυγή υπερβόσκησης βοηθούν στη διατήρηση κατάλληλων συνθηκών. Η σχετικά περιορισμένη ικανότητα διασποράς αυξάνει τη σημασία της προστασίας των υφιστάμενων αποικιών.
Ταξινομία
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Arthropoda
Κλάση: Insecta
Τάξη: Lepidoptera
Υπεροικογένεια: Zygaenoidea
Οικογένεια: Zygaenidae
Υποοικογένεια: Procridinae
Φυλή: Procridini
Γένος: Adscita
Είδος: Adscita statices (Linnaeus, 1758)
Αρχική ονομασία: Sphinx statices Linnaeus, 1758
Συνώνυμο: Procris heuseri Reichl, 1964
Αγγλικές κοινές ονομασίες: Green Forester, Forester
Φωτογραφίες και επιβεβαίωση ταυτοποίησης: Γιώργος Κωνσταντίνου
Τοποθεσία και ημερομηνία: Λατσιά, Κύπρος — 25/5/2011
Πηγές
- Natural History Museum — Adscita statices: επιστημονικό και κοινά ονόματα. www.nhm.ac.uk
- Catalogue of the Lepidoptera of Belgium — ξενιστές, δραστηριότητα και ταξινομία. projects.biodiversity.be
- Wolfgang Wagner — Adscita statices: εξάπλωση, ενδιαίτημα και εποχικότητα. www.pyrgus.de
- Natural England — Forester: κύκλος ζωής, απειλές και διατήρηση. publications.naturalengland.org.uk
- Butterfly Conservation Wales — Forester: μέγεθος και συμπεριφορά. butterfly-conservation.org
- Wilts, Mothander & Kelber (2019) — Humidity-dependent colour change in the green forester moth, Adscita statices. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Lepiforum — ταξινομική ιστορία και αναγνώριση.
