See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο.
ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus
Below in English
Κείμενο George Konstantinou.
Ένα χαρακτηριστικό φυτό των υγροτόπων της Κύπρου
Το Phragmites australis είναι ένα ψηλό, πολυετές αγρωστώδες που σχηματίζει πυκνούς καλαμιώνες σε υγροτόπους, όχθες, κοίτες ποταμών και άλλες περιοχές όπου το έδαφος παραμένει υγρό ή περιοδικά κατακλύζεται.
Στην Κύπρο αποτελεί ιθαγενές, μη ενδημικό στοιχείο της χλωρίδας. Οι καλαμιώνες που δημιουργεί είναι από τους πιο αναγνωρίσιμους τύπους υγροτοπικής βλάστησης του νησιού και προσφέρουν καταφύγιο, θέσεις φωλεοποίησης και τροφοληψίας σε πολλά είδη ζώων.
Κοινά ονόματα
Η καθιερωμένη αγγλική κοινή ονομασία είναι:
- Common reed
Στο Flora of Cyprus καταγράφονται τα κυπριακά κοινά ονόματα:
- Αρκοκάλαμον
- Αρκοκαλάμιν
Η γενική λέξη «καλάμι» χρησιμοποιείται στην καθημερινή γλώσσα για διάφορα ψηλά καλαμοειδή φυτά και, επομένως, δεν αποτελεί πάντοτε ασφαλή αναγνώριση του συγκεκριμένου είδους.
Ταξινόμηση
- Βασίλειο: Plantae
- Κλάδος: Αγγειόφυτα – Tracheophytes
- Κλάδος: Αγγειόσπερμα – Angiosperms
- Κλάδος: Μονοκοτυλήδονα – Monocots
- Τάξη: Poales
- Οικογένεια: Poaceae
- Υποοικογένεια: Arundinoideae
- Φυλή: Arundineae
- Γένος: Phragmites
- Είδος: Phragmites australis (Cav.) Steud.
Το Flora of Cyprus χρησιμοποιεί την επιστημονική γραφή Phragmites australis (Cav.) Steud. Σε ορισμένες διεθνείς ταξινομικές πηγές η συγγραφική αναφορά εμφανίζεται πληρέστερα ως Phragmites australis (Cav.) Trin. ex Steud. Η διαφορά αφορά τη μορφή της βιβλιογραφικής αναφοράς των συγγραφέων και όχι διαφορετικό είδος.
Η προέλευση του επιστημονικού ονόματος
Η ονομασία Phragmites προέρχεται από την ελληνική λέξη «φράγμα» και παραπέμπει στις πυκνές, σχεδόν αδιαπέραστες συστάδες που μπορεί να σχηματίσει το φυτό.
Το επίθετο australis είναι λατινικό και σημαίνει «νότιος». Το είδος περιγράφηκε αρχικά από τον Ισπανό βοτανικό Antonio José Cavanilles ως Arundo australis και αργότερα μεταφέρθηκε στο γένος Phragmites.
Μορφολογία
Το Phragmites australis είναι ισχυρό πολυετές αγρωστώδες, συνήθως ύψους περίπου 1,5–4 μέτρων. Σε ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες μπορεί να αναπτυχθεί ακόμη περισσότερο.
Οι βλαστοί του, γνωστοί ως καλάμια, είναι όρθιοι, σκληροί και συνήθως κοίλοι μεταξύ των γονάτων. Αναπτύσσονται κάθε χρόνο από ένα εκτεταμένο υπόγειο σύστημα ριζωμάτων.
Τα φύλλα είναι μακριά, επίπεδα και λογχοειδή, με τραχιά χείλη και έντονη κεντρική νεύρωση. Το έλασμα στενεύει σταδιακά προς την κορυφή. Τα φύλλα τοποθετούνται εναλλάξ κατά μήκος του βλαστού και κινούνται χαρακτηριστικά με τον άνεμο.
Η ταξιανθία
Η ταξιανθία είναι μεγάλη, πυκνή και πολυδιακλαδισμένη φόβη. Όταν είναι νεαρή μπορεί να έχει πορφυρή ή καστανοϊώδη απόχρωση, ενώ αργότερα γίνεται περισσότερο καστανή, ασημόγκριζη ή κιτρινωπή.
Τα πολυάριθμα μικρά σταχύδια φέρουν μακριές μεταξένιες τρίχες. Όταν ωριμάσει η ταξιανθία αποκτά τη χαρακτηριστική απαλή και φουντωτή εμφάνιση των καλαμιώνων κατά το τέλος του καλοκαιριού και το φθινόπωρο.
Η επικονίαση πραγματοποιείται κυρίως με τον άνεμο.
Υπόγειο σύστημα και εξάπλωση
Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του είδους είναι το ισχυρό δίκτυο υπόγειων ριζωμάτων του. Τα ριζώματα εξαπλώνονται οριζόντια μέσα στο έδαφος ή στη λάσπη και παράγουν νέους εναέριους βλαστούς.
Με αυτόν τον τρόπο μία συστάδα μπορεί να επεκταθεί σταδιακά και να καταλάβει μεγάλη έκταση. Πολλοί βλαστοί ενός καλαμιώνα μπορεί να ανήκουν στον ίδιο γενετικά κλώνο.
Το φυτό αναπαράγεται επίσης με σπόρους. Ωστόσο, η αγενής αναπαραγωγή μέσω ριζωμάτων και αποσπασμένων τμημάτων του φυτού είναι συχνά ιδιαίτερα σημαντική για τη δημιουργία και την επέκταση των καλαμιώνων.
Βιότοπος
Το Phragmites australis αναπτύσσεται κυρίως σε:
- έλη και εποχικά υγρά εδάφη,
- όχθες λιμνών και υδατοφρακτών,
- κοίτες και εκβολές ποταμών,
- αρδευτικά κανάλια και τάφρους,
- υφάλμυρους παράκτιους υγροτόπους,
- πηγές και άλλες θέσεις με μόνιμη ή περιοδική υγρασία.
Αντέχει σε σημαντικές μεταβολές της στάθμης του νερού και μπορεί να αναπτύσσεται τόσο σε γλυκό όσο και σε ελαφρώς υφάλμυρο νερό. Δεν είναι, όμως, αποκλειστικά υδρόβιο φυτό· τα ριζώματά του βρίσκονται συνήθως μέσα σε κορεσμένο έδαφος ή ρηχό νερό, ενώ οι βλαστοί αναπτύσσονται πάνω από την επιφάνεια.
Παρουσία και εξάπλωση στην Κύπρο
Σύμφωνα με το Flora of Cyprus – a dynamic checklist, το είδος είναι:
- ιθαγενές στην Κύπρο,
- μη ενδημικό,
- γεώφυτο και ημικρυπτόφυτο,
- καταγεγραμμένο από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι περίπου τα 650 μέτρα υψόμετρο.
Έχει καταγραφεί στις φυτογεωγραφικές υποδιαιρέσεις 2A, 3B, 4B, 5A, 6B, 7B και 8B του Flora of Cyprus. Οι κωδικοί αυτοί αναφέρονται στις καθορισμένες γεωγραφικές υποδιαιρέσεις που χρησιμοποιεί ο δυναμικός κατάλογος και όχι σε μεμονωμένες τοποθεσίες.
Στο νησί απαντά σε φυσικούς και τεχνητούς υγροτόπους, κατά μήκος ποταμών και ρεμάτων, γύρω από υδατοφράκτες, σε αποστραγγιστικά ή αρδευτικά κανάλια και σε υγρές παράκτιες περιοχές.
Περίοδος άνθησης στην Κύπρο
Το Flora of Cyprus καταγράφει περίοδο άνθησης από τον Ιούνιο μέχρι τον Οκτώβριο.
Οι ξηρές ταξιανθίες και οι νεκροί βλαστοί μπορεί να παραμένουν όρθιοι για μεγάλο μέρος του χειμώνα, ακόμη και μετά την ολοκλήρωση της άνθησης και της καρποφορίας.
Οικολογική σημασία των καλαμιώνων
Οι καλαμιώνες αποτελούν πολύτιμο ενδιαίτημα για την άγρια ζωή. Η πυκνή τους δομή προσφέρει:
- προστασία και θέσεις φωλεοποίησης σε υδρόβια και παρυδάτια πουλιά,
- καταφύγιο σε αμφίβια, ερπετά και μικρά θηλαστικά,
- χώρους ανάπτυξης και ανάπαυσης για πολλά ασπόνδυλα,
- προστατευμένες περιοχές για νεαρά ψάρια σε κατάλληλους υγροτόπους.
Οι ρίζες και τα ριζώματα συγκρατούν το υγρό έδαφος και μπορούν να περιορίσουν τη διάβρωση των όχθεων. Οι πυκνές συστάδες επιβραδύνουν επίσης τη ροή του νερού και παγιδεύουν αιωρούμενα σωματίδια και οργανική ύλη.
Ρόλος στον καθαρισμό του νερού
Το είδος χρησιμοποιείται διεθνώς σε τεχνητούς υγροτόπους και συστήματα επεξεργασίας λυμάτων. Τα φυτά, το υπόστρωμα και οι μικροοργανισμοί που αναπτύσσονται γύρω από τις ρίζες λειτουργούν ως ένα σύνθετο βιολογικό σύστημα.
Η παρουσία του καλαμιού μπορεί να συμβάλει στη συγκράτηση στερεών και στην απομάκρυνση μέρους των θρεπτικών και άλλων ουσιών από το νερό. Ο καθαρισμός δεν πραγματοποιείται αποκλειστικά από το ίδιο το φυτό αλλά από τη συνεργασία φυτών, εδάφους και μικροβιακών κοινοτήτων.
Διαχείριση των πυκνών συστάδων
Παρά τη μεγάλη οικολογική του αξία, το Phragmites australis μπορεί σε ορισμένες συνθήκες να επεκτείνεται πολύ γρήγορα. Η αυξημένη παροχή θρεπτικών ουσιών, οι αλλαγές στη ροή του νερού και η εγκατάλειψη της παραδοσιακής διαχείρισης ενός υγροτόπου μπορούν να ευνοήσουν τη δημιουργία πολύ πυκνών, σχεδόν μονοειδικών συστάδων.
Σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να περιοριστούν τα ανοικτά νερά και οι μικρότερες υγροτοπικές φυτοκοινωνίες. Η συσσώρευση μεγάλων ποσοτήτων ξηρής φυτικής ύλης μπορεί επίσης να αυξήσει τον κίνδυνο και την ένταση πυρκαγιάς κατά την ξηρή περίοδο.
Η διαχείριση ενός καλαμιώνα πρέπει να βασίζεται στους στόχους διατήρησης του συγκεκριμένου υγροτόπου. Η γενικευμένη καταστροφή του δεν αποτελεί σωστή πρακτική, επειδή μπορεί να αφαιρέσει σημαντικό ενδιαίτημα για την πανίδα.
Παγκόσμια εξάπλωση και διαφορετικές γενετικές γραμμές
Το Phragmites australis είναι ένα από τα πιο διαδεδομένα αγρωστώδη των υγροτόπων παγκοσμίως. Απαντά σε μεγάλα τμήματα της Ευρώπης, της Ασίας, της Αφρικής, της Αμερικής και της Ωκεανίας.
Οι πληθυσμοί του δεν είναι γενετικά ομοιόμορφοι. Υπάρχουν διαφορετικές φυλογεωγραφικές γραμμές και ορισμένες από αυτές έχουν μεταφερθεί από τον άνθρωπο σε περιοχές όπου δεν υπήρχαν προηγουμένως. Για τον λόγο αυτό, ένα φυτό μπορεί να είναι φυσικό και οικολογικά σημαντικό σε μία περιοχή αλλά εισαγόμενο και έντονα επεκτατικό σε άλλη.
Δεν πρέπει, επομένως, να μεταφέρεται αυτομάτως στην Κύπρο ο χαρακτηρισμός «χωροκατακτητικό» που χρησιμοποιείται για συγκεκριμένες γενετικές γραμμές σε άλλες ηπείρους. Στην κυπριακή χλωρίδα το είδος καταγράφεται ως ιθαγενές.
Παραδοσιακές και σύγχρονες χρήσεις
Τα καλάμια του γένους Phragmites χρησιμοποιούνται εδώ και αιώνες σε πολλές περιοχές του κόσμου για:
- κατασκευή στεγών και ελαφρών περιφράξεων,
- ψάθες, καλάθια και άλλα πλεκτά αντικείμενα,
- κατασκευή αυλών και άλλων απλών μουσικών οργάνων,
- στήριξη φυτών και γεωργικές εφαρμογές,
- παραγωγή χαρτοπολτού ή βιομάζας,
- τεχνητούς υγροτόπους και επεξεργασία νερού.
Οι χρήσεις διαφέρουν μεταξύ χωρών και παραδόσεων και δεν πρέπει όλες να θεωρούνται αυτομάτως τεκμηριωμένες παραδοσιακές χρήσεις της Κύπρου χωρίς ειδική ιστορική πηγή.
Διάκριση από άλλα καλαμοειδή φυτά
Το Phragmites australis μπορεί να συγχέεται με άλλα ψηλά αγρωστώδη των υγροτόπων, ιδιαίτερα με είδη του γένους Arundo. Η κοινή ονομασία «καλάμι» χρησιμοποιείται συχνά και για διαφορετικά φυτά.
Επιπλέον, το Flora of Cyprus καταγράφει στην Κύπρο και το συγγενικό Phragmites frutescens. Επομένως, δεν πρέπει κάθε ψηλός καλαμιώνας να αναγνωρίζεται αυτόματα ως Phragmites australis. Η ασφαλής διάκριση απαιτεί εξέταση της ταξιανθίας, των σταχυδίων, των γλωσσιδίων, των φύλλων και άλλων μορφολογικών χαρακτηριστικών.
Κατάσταση διατήρησης στην Κύπρο
Το Phragmites australis δεν περιλαμβάνεται στα απειλούμενα φυτά του Κόκκινου Βιβλίου της Χλωρίδας της Κύπρου. Είναι ευρέως εξαπλωμένο σε κατάλληλους υγρούς βιοτόπους.
Η διατήρηση του είδους συνδέεται κυρίως με την προστασία των υγροτόπων. Αποξηράνσεις, ρύπανση, αλλαγές στη φυσική ροή του νερού, υπεράντληση και πυρκαγιές μπορούν να μεταβάλουν σοβαρά τη δομή και τη λειτουργία των καλαμιώνων.
Πηγές
- Flora of Cyprus – Phragmites australis
- Plants of the World Online – Royal Botanic Gardens, Kew
- Meikle, R.D. 1985. Flora of Cyprus, Volume 2. Bentham-Moxon Trust, Royal Botanic Gardens, Kew.
- Hand, R. 2004. Supplementary notes to the flora of Cyprus IV. Willdenowia 34: 427–456.
- Haslam, S.M. 1972. Phragmites communis Trin. Journal of Ecology 60: 585–610.
- Lambertini, C. et al. 2006. A phylogeographic study of the cosmopolitan genus Phragmites based on AFLPs. Plant Systematics and Evolution 258: 161–182.
Text by George Konstantinou.
A characteristic plant of Cyprus wetlands
Phragmites australis is a tall perennial grass that forms dense reedbeds in wetlands, along water margins, in riverbeds and in other places where the ground remains wet or is periodically flooded.
In Cyprus it is an indigenous, non-endemic element of the flora. Its reedbeds are among the island’s most recognizable wetland vegetation types and provide shelter, nesting sites and feeding habitat for many animal species.
Common names
The established English common name is:
- Common reed
The Flora of Cyprus records the Cypriot Greek names:
- Αρκοκάλαμον
- Αρκοκαλάμιν
The general word “reed” may be applied to several unrelated reed-like plants and does not always provide a reliable identification of this particular species.
Classification
- Kingdom: Plantae
- Clade: Tracheophytes
- Clade: Angiosperms
- Clade: Monocots
- Order: Poales
- Family: Poaceae
- Subfamily: Arundinoideae
- Tribe: Arundineae
- Genus: Phragmites
- Species: Phragmites australis (Cav.) Steud.
The Flora of Cyprus uses the scientific authorship Phragmites australis (Cav.) Steud. Some international taxonomic sources give the fuller authorship as Phragmites australis (Cav.) Trin. ex Steud. This difference concerns the bibliographic citation of the authors and does not represent a different species.
Origin of the scientific name
The name Phragmites derives from the Greek word phragma, meaning a fence or barrier, and refers to the dense, almost impenetrable stands that the plant can form.
The Latin epithet australis means “southern”. The species was originally described by the Spanish botanist Antonio José Cavanilles as Arundo australis and was later transferred to the genus Phragmites.
Description
Phragmites australis is a robust perennial grass, commonly growing approximately 1.5–4 metres tall. Under especially favourable conditions it may become even taller.
The stems, usually called reeds or culms, are erect, firm and generally hollow between the nodes. New aerial shoots are produced annually from an extensive underground rhizome system.
The leaves are long, flat and lance-shaped, with rough margins and a prominent central vein. The blade gradually narrows towards its tip. Leaves are arranged alternately along the culm and move characteristically in the wind.
Inflorescence
The inflorescence is a large, dense and highly branched panicle. When young it may have a purplish or brownish-purple colour, later becoming brown, silver-grey or yellowish.
The numerous small spikelets bear long silky hairs. As the inflorescence matures, it develops the soft and feathery appearance characteristic of reedbeds in late summer and autumn.
Pollination takes place mainly through the wind.
Rhizomes and spread
One of the species’ most important features is its powerful underground rhizome network. Rhizomes spread horizontally through the soil or mud and produce new aerial shoots.
A stand can consequently expand over a large area. Many apparently separate stems within a reedbed may belong to the same genetic clone.
The species also reproduces by seed. Nevertheless, vegetative reproduction through rhizomes and detached plant fragments is often particularly important in the establishment and expansion of reedbeds.
Habitat
Phragmites australis mainly grows in:
- marshes and seasonally wet ground,
- lake and reservoir margins,
- riverbeds and river mouths,
- irrigation channels and drainage ditches,
- brackish coastal wetlands,
- springs and other permanently or periodically wet places.
It tolerates considerable fluctuations in water level and can grow in both freshwater and mildly brackish conditions. It is not, however, a completely submerged aquatic plant. Its rhizomes are normally rooted in saturated soil or shallow water while its stems rise above the surface.
Distribution in Cyprus
According to the Flora of Cyprus – a dynamic checklist, the species is:
- indigenous to Cyprus,
- not endemic,
- a geophyte and hemicryptophyte,
- recorded from sea level to approximately 650 metres.
It has been recorded from the Flora of Cyprus phytogeographical divisions 2A, 3B, 4B, 5A, 6B, 7B and 8B. These codes represent the geographical divisions used by the dynamic checklist and not individual localities.
On the island it occurs in natural and artificial wetlands, along rivers and streams, around reservoirs, in drainage and irrigation channels and in wet coastal areas.
Flowering period in Cyprus
The Flora of Cyprus records a flowering period extending from June to October.
Dry inflorescences and dead culms may remain standing throughout much of the winter, long after flowering and fruit production have ended.
Ecological importance of reedbeds
Reedbeds are valuable wildlife habitats. Their dense structure provides:
- shelter and nesting sites for wetland and waterside birds,
- cover for amphibians, reptiles and small mammals,
- habitat for many invertebrates,
- protected areas for young fish in suitable wetlands.
Roots and rhizomes bind wet soils and may reduce erosion along water margins. Dense stands also slow water movement and trap suspended particles and organic material.
Water purification
The species is widely used in constructed wetlands and wastewater-treatment systems. Plants, substrate and microorganisms around the roots operate together as a complex biological system.
Reeds can contribute to the retention of solid particles and the removal of part of the nutrients and other substances present in water. Purification is not carried out by the plant alone but through the combined activity of vegetation, soil and microbial communities.
Management of dense stands
Despite its considerable ecological value, Phragmites australis can expand very rapidly under certain conditions. Increased nutrient availability, altered water flow and the abandonment of traditional wetland management can promote the development of very dense, nearly single-species stands.
Such growth may reduce areas of open water and smaller wetland plant communities. The accumulation of large quantities of dry vegetation may also increase the risk and intensity of fire during the dry season.
Reedbed management should be based on the conservation objectives of the particular wetland. Generalized destruction is not appropriate because it may remove important wildlife habitat.
Global distribution and genetic lineages
Phragmites australis is one of the world’s most widespread wetland grasses. It occurs across large parts of Europe, Asia, Africa, the Americas and Oceania.
Its populations are not genetically uniform. Several phylogeographical lineages exist, and some have been transported by people into regions where they did not previously occur. A lineage may therefore be native and ecologically important in one region but introduced and highly expansive in another.
The term “invasive”, applied to particular lineages on other continents, should not automatically be transferred to the species in Cyprus. The Flora of Cyprus records it as indigenous.
Traditional and modern uses
Reeds of the genus Phragmites have been used for centuries in many parts of the world for:
- roofing and light fencing,
- mats, baskets and other woven objects,
- pipes and simple musical instruments,
- plant supports and agricultural applications,
- pulp or biomass production,
- constructed wetlands and water treatment.
These uses differ among countries and traditions. They should not all be presented automatically as documented traditional Cypriot uses without a specific historical source.
Identification and similar plants
Phragmites australis can be confused with other tall wetland grasses, particularly species of Arundo. The common name “reed” is frequently used for several different plants.
The Flora of Cyprus also records the related Phragmites frutescens on the island. Not every tall reedbed should therefore be identified automatically as Phragmites australis. Reliable separation requires examination of the inflorescence, spikelets, ligules, leaves and other morphological characters.
Conservation status in Cyprus
Phragmites australis is not included among the threatened plants in the Red Data Book of the Flora of Cyprus. It remains widespread in suitable wet habitats.
Its long-term survival is closely connected with wetland conservation. Drainage, pollution, altered water flow, excessive abstraction and fire can seriously modify the structure and ecological function of reedbeds.
Sources
- Flora of Cyprus – Phragmites australis
- Plants of the World Online – Royal Botanic Gardens, Kew
- Meikle, R.D. 1985. Flora of Cyprus, Volume 2. Bentham-Moxon Trust, Royal Botanic Gardens, Kew.
- Hand, R. 2004. Supplementary notes to the flora of Cyprus IV. Willdenowia 34: 427–456.
- Haslam, S.M. 1972. Phragmites communis Trin. Journal of Ecology 60: 585–610.
- Lambertini, C. et al. 2006. A phylogeographic study of the cosmopolitan genus Phragmites based on AFLPs. Plant Systematics and Evolution 258: 161–182.
Where precisely is this? My interest is as a music archaeologist - which species of cane was used by ancient Greek aulos players? See www.doublepipes.info
ReplyDeleteHi barnaby
Deletei send you friend request in fb is easer to talk
thi is my mail fanigeorge@hotmail.com
i give you some informations about avlos in Cyprus