See also
Below in EnglishΚείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου.
Λιβάδι Ακρωτηρίου – Καλαμιώνας Φασουρίου
Το Λιβάδι Ακρωτηρίου (Akrotiri Marsh), γνωστό επίσης ως Λιβάδι ή Καλαμιώνας Φασουρίου (Phasouri Reed-beds), είναι ένας από τους σημαντικότερους υγροτόπους της Κύπρου και ιδιαίτερα σημαντικός τόπος για τα πουλιά, τα φυτά και γενικότερα τη βιοποικιλότητα του νησιού. Βρίσκεται στη χερσόνησο Ακρωτηρίου της επαρχίας Λεμεσού και αποτελεί τμήμα του μεγάλου συμπλέγματος υγροτόπων του Ακρωτηρίου, του μεγαλύτερου φυσικού συμπλέγματος υγροτόπων της Κύπρου. Το ίδιο το Λιβάδι καλύπτει περίπου 150 εκτάρια και χαρακτηρίζεται κυρίως από γλυκό νερό, εκτεταμένους καλαμιώνες, υγρά λιβάδια, ανοικτές υδάτινες επιφάνειες, τάφρους και εποχικά πλημμυρισμένες εκτάσεις.
Η αξία του Λιβαδιού Ακρωτηρίου δεν μπορεί να εξεταστεί απομονωμένα από την υπόλοιπη χερσόνησο. Η ευρύτερη περιοχή περιλαμβάνει την Αλυκή Ακρωτηρίου, τη Λίμνη Μακρία ή Έλος Ζακακίου, τα παράκτια λιμνία και τις αλυκές της Lady's Mile, αμμοθίνες, θαμνώνες, γεωργικές εκτάσεις και άλλους υγροτοπικούς και παράκτιους οικοτόπους. Αυτή η μεγάλη ποικιλία ενδιαιτημάτων εξηγεί σε σημαντικό βαθμό την εξαιρετική ορνιθολογική σημασία της χερσονήσου, ιδιαίτερα κατά τις μεταναστευτικές περιόδους της άνοιξης και του φθινοπώρου. Στην ευρύτερη χερσόνησο έχουν καταγραφεί περισσότερα από 300 είδη πουλιών και περισσότερα από 800 είδη φυτών.
Σημασία για τα πουλιά
Οι καλαμιώνες, οι ρηχές υδάτινες επιφάνειες και τα υγρά λιβάδια δημιουργούν κατάλληλους χώρους τροφοληψίας, ανάπαυσης, καταφυγίου και αναπαραγωγής για πολλά είδη. Μεταξύ των χαρακτηριστικών πουλιών που αναφέρονται για το Λιβάδι Ακρωτηρίου είναι η Βαλτόπαπια (Aythya nyroca), το Μικροτσικνιά (Ixobrychus minutus), η Πελλοκατερίνα (Vanellus spinosus), ο Καλαμοκαννάς (Himantopus himantopus), το Νερομπεκάτσινο (Lymnocryptes minimus), το Γαλαζολαίμη (Luscinia svecica), η Μουστακοποταμίδα (Acrocephalus melanopogon), το Μαυροφάλκο (Falco vespertinus), η Κιτρινοσουσουράδα (Motacilla flava) και η Φραγκολίνα (Francolinus francolinus). Η σύνθεση και ο αριθμός των πουλιών μεταβάλλονται σημαντικά ανάλογα με την εποχή, τη μετανάστευση και τη στάθμη του νερού.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η περιοχή για τη Βαλτόπαπια, καθώς το Λιβάδι Ακρωτηρίου συγκαταλέγεται στις λίγες περιοχές αναπαραγωγής του είδους στην Κύπρο. Για τον λόγο αυτό, στο πλαίσιο των εργασιών αποκατάστασης δημιουργήθηκαν επτά ανοικτές λιμνούλες με στόχο, μεταξύ άλλων, τη βελτίωση των συνθηκών για την αναπαραγωγή της Βαλτόπαπιας. Δημιουργήθηκε επίσης ρηχή ανοικτή έκταση κατάλληλη για είδη όπως ο Καλαμοκαννάς και η Πελλοκατερίνα.
Βλάστηση, υγρότοπος και παραδοσιακή βόσκηση
Το Λιβάδι Ακρωτηρίου δεν αποτελεί απλώς έναν συμπαγή καλαμιώνα. Η οικολογική του αξία συνδέεται με τη διατήρηση ενός μωσαϊκού από καλάμια, ανοικτό νερό και υγρά λιβάδια. Η υπερβολική εξάπλωση των καλαμιών μπορεί να μειώσει τις ανοικτές επιφάνειες που χρειάζονται ορισμένα είδη πουλιών και φυτών. Για αυτό η διαχείριση της βλάστησης αποτελεί βασικό στοιχείο της προστασίας του υγροτόπου.
Χαρακτηριστικό στοιχείο του τοπίου είναι τα ελευθέρας βοσκής βοοειδή της τοπικής κυπριακής φυλής. Η βόσκηση αποτελεί παραδοσιακή δραστηριότητα στην περιοχή αλλά συγχρόνως χρησιμοποιείται ως εργαλείο διαχείρισης της βλάστησης. Περιορίζοντας την υπερβολική ανάπτυξη των καλαμιών και άλλης βλάστησης, τα ζώα συμβάλλουν στη διατήρηση περισσότερο ανοικτών υγρών λιβαδιών και ενός διαφοροποιημένου μωσαϊκού ενδιαιτημάτων.
Αποκατάσταση και διαχείριση του Λιβαδιού
Το 2015 άρχισε το έργο “Akrotiri Marsh Restoration: a flagship wetland in the Cyprus SBAs”, χρηματοδοτούμενο από το Darwin Initiative. Επικεφαλής ήταν το BirdLife Cyprus, σε συνεργασία με το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ακρωτηρίου και το RSPB. Το έργο διήρκεσε από τον Απρίλιο του 2015 μέχρι τον Μάρτιο του 2017 και είχε ως βασικό στόχο την αποκατάσταση του υγροτόπου και τη δημιουργία ενός περισσότερο διαφοροποιημένου μωσαϊκού ενδιαιτημάτων.
Οι εργασίες περιλάμβαναν καθαρισμό και εκβάθυνση τάφρων, δημιουργία ανοικτών λιμνών και ρηχών υδάτινων επιφανειών, απομάκρυνση τμημάτων πυκνού καλαμιώνα και εγκατάσταση κατασκευών ελέγχου του νερού. Παράλληλα πραγματοποιήθηκαν μελέτες για σημαντικά αναπαραγόμενα πουλιά και για το ψάρι Aphanius fasciatus, καθώς και παρακολούθηση της ποιότητας του νερού και της ποικιλότητας και αφθονίας φυτών και πουλιών. Ετοιμάστηκαν επίσης καθεστώς διαχείρισης του νερού και σχέδιο μακροχρόνιας διαχείρισης.
Η διαχείριση συνεχίστηκε και με νεότερα έργα. Στο πλαίσιο του Darwin Plus DPLUS141, που υλοποιήθηκε την περίοδο 2021–2024, έγιναν μεταξύ άλλων εργασίες καθαρισμού σημαντικών αποστραγγιστικών καναλιών, δράσεις για βιώσιμη βόσκηση και μέτρα προστασίας σπάνιων και ενδημικών φυτών. Παράλληλα μελετήθηκαν οι μεταβολές στην υδρολογία και την οικολογία των υγροτόπων της χερσονήσου, καθώς οι αλλαγές στην υδρολογική ισορροπία αποτελούν σημαντικό ζήτημα για τη μακροχρόνια λειτουργία του οικοσυστήματος.
Καθεστώς προστασίας
Το Λιβάδι βρίσκεται μέσα στο εξαιρετικά σημαντικό σύμπλεγμα υγροτόπων της χερσονήσου Ακρωτηρίου. Οι υγρότοποι της χερσονήσου αποτελούν Υγρότοπο Διεθνούς Σημασίας Ramsar, ενώ η περιοχή έχει αναγνωριστεί ως Important Bird and Biodiversity Area (IBA). Στις Βρετανικές Κυρίαρχες Περιοχές έχουν επίσης θεσπιστεί προστατευόμενες περιοχές ισοδύναμες με Ζώνη Ειδικής Προστασίας (SPA) και Ειδική Ζώνη Διατήρησης (SAC).
Παρά το υψηλό καθεστώς προστασίας, το οικοσύστημα αντιμετωπίζει πιέσεις. Μεταξύ των σημαντικών ζητημάτων που έχουν αναγνωριστεί είναι οι μεταβολές στην υδρολογική ισορροπία, η ανάγκη συνεχούς διαχείρισης της βλάστησης και του νερού, η αυξανόμενη πίεση από επισκέπτες και οι αναπτυξιακές πιέσεις στην ευρύτερη χερσόνησο. Η διατήρηση της οικολογικής λειτουργίας ολόκληρου του συμπλέγματος των υγροτόπων είναι επομένως ουσιαστική για τη μακροχρόνια προστασία του Λιβαδιού.
Τα δύο παρατηρητήρια πουλιών του Λιβαδιού Ακρωτηρίου
Στο Λιβάδι Ακρωτηρίου υπάρχουν δύο οργανωμένα παρατηρητήρια πουλιών (birdwatching hides), τα οποία δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο του έργου αποκατάστασης για να επιτρέπουν στους επισκέπτες να παρατηρούν την άγρια ζωή με μικρότερη όχληση. Κατασκευάστηκαν επίσης διάδρομοι πρόσβασης και ενημερωτικές πινακίδες. Ο δρόμος εκτείνεται κατά μήκος της άκρης του υγροτόπου και μπορεί να χρησιμοποιηθεί προσεκτικά με τα πόδια ή με όχημα.
1. Akrotiri Marsh Tower Hide – Υπερυψωμένο Παρατηρητήριο
Το Akrotiri Marsh Tower Hide είναι το ψηλό, υπερυψωμένο παρατηρητήριο και βρίσκεται στο ανατολικό άκρο του Λιβαδιού Ακρωτηρίου. Το ύψος του επιτρέπει πανοραμικότερη θέα πάνω από τους καλαμιώνες και τις ανοικτές εκτάσεις του υγροτόπου και προσφέρει ένα εξαιρετικό σημείο για την παρατήρηση της περιοχής και των πουλιών χωρίς να απαιτείται είσοδος στον ευαίσθητο υγροτοπικό βιότοπο.
Google Maps – ακριβής επίσημη θέση του Tower Hide:
https://maps.app.goo.gl/JxebkDoC4RbLhtsG9
Ο συγκεκριμένος σύνδεσμος χρησιμοποιείται από το επίσημο πρόγραμμα παρακολούθησης επισκεπτών του Visit Akrotiri/Darwin Plus ως η θέση του Akrotiri Marsh Tower Hide.
2. Akrotiri Marsh Ground Hide – Επίγειο Παρατηρητήριο
Το δεύτερο παρατηρητήριο είναι το Akrotiri Marsh Ground Hide, ένα χαμηλό, επίγειο παρατηρητήριο που επιτρέπει διαφορετική οπτική επαφή με τον υγρότοπο. Βρίσκεται δυτικότερα από το Tower Hide, περίπου στο πρώτο τρίτο της διαδρομής κατά μήκος του δρόμου όταν κάποιος κινείται προς τα δυτικά. Η πρόσβαση γίνεται από διάδρομο που οδηγεί προς το παρατηρητήριο, επιτρέποντας την προσέγγιση χωρίς άσκοπη κίνηση μέσα στον υγρότοπο.
Google Maps – ακριβής επίσημη θέση του Ground Hide:
https://maps.app.goo.gl/sTq6kTASYUDAHLKw7
Ο σύνδεσμος αυτός καταγράφεται επίσης επίσημα από το Visit Akrotiri/Darwin Plus ως η θέση του Akrotiri Marsh Ground Hide. Από τα στοιχεία των αυτόματων μετρητών επισκεπτών για την περίοδο Οκτωβρίου 2022–Σεπτεμβρίου 2023, το Ground Hide παρουσίασε μεγαλύτερη επισκεψιμότητα από το Tower Hide και από το παρατηρητήριο στο Έλος Ζακακίου.
Τα δύο παρατηρητήρια συμπληρώνουν το ένα το άλλο. Το Tower Hide προσφέρει ευρύτερη, υπερυψωμένη άποψη του τοπίου, ενώ το Ground Hide επιτρέπει παρατήρηση από χαμηλότερο επίπεδο προς τις υγρές εκτάσεις και τη βλάστηση. Η παρουσία οργανωμένων σημείων παρατήρησης είναι σημαντική όχι μόνο για την ορνιθοπαρατήρηση και τη φωτογράφιση αλλά και για τη μείωση της ανεξέλεγκτης κίνησης επισκεπτών μέσα σε ευαίσθητες περιοχές του υγροτόπου.
Στοιχεία περιοχής
Ονομασία: Λιβάδι Ακρωτηρίου
Άλλες ονομασίες: Καλαμιώνας Φασουρίου, Akrotiri Marsh, Phasouri Reed-beds
Επαρχία: Λεμεσός, Κύπρος
Τύπος: Φυσικός υγρότοπος γλυκού νερού – καλαμιώνας και υγρά λιβάδια
Έκταση: περίπου 150 εκτάρια
Ευρύτερη περιοχή: Σύμπλεγμα Υγροτόπων Χερσονήσου Ακρωτηρίου
Παρατηρητήρια: Akrotiri Marsh Tower Hide και Akrotiri Marsh Ground Hide
Διεθνής σημασία: Τμήμα του υγροτοπικού συμπλέγματος Ramsar της χερσονήσου Ακρωτηρίου
Ορνιθολογική σημασία: Important Bird and Biodiversity Area και προστατευόμενη περιοχή για τα πουλιά
Κύριοι οικότοποι: καλαμιώνες, υγρά λιβάδια, ανοικτό γλυκό νερό, τάφροι και εποχικά πλημμυρισμένες εκτάσεις
Κύρια διαχείριση: διαχείριση νερού, έλεγχος καλαμιώνων, διατήρηση ανοικτών υγρών εκτάσεων και βιώσιμη βόσκηση
Πηγές
BirdLife Cyprus – Akrotiri Marsh Restoration
https://birdlifecyprus.org/projects/akrotiri-marsh-restoration/
BirdLife Cyprus – Habitat restoration and wise use for Akrotiri and Cape Pyla
https://birdlifecyprus.org/projects/akrotiri-cape-pyla-darwin-project/
Visit Akrotiri – Birdwatching
https://visitakrotiri.cy/plan-your-visit/birdwatching/
Visit Akrotiri / Darwin Plus – Monitoring Akrotiri visitation with Automatic Visitor Counters
https://visitakrotiri.cy/wp-content/uploads/2024/08/7_VisitorsCounters_Akrotiri.pdf
BirdLife Cyprus – Akrotiri Peninsula
https://birdlifecyprus.org/akrotiri/
Akrotiri Marsh – Phasouri Reed-beds
Text by George Konstantinou.
Akrotiri Marsh, also known as Phasouri Reed-beds, is one of the most important wetlands in Cyprus and an especially important site for birds, plants and the island's wider biodiversity. Situated on the Akrotiri Peninsula in Limassol District, it forms part of the Akrotiri wetland complex, the largest natural wetland complex in Cyprus. The Marsh itself covers approximately 150 hectares and consists mainly of freshwater marsh, extensive reed-beds, wet grassland, open-water areas, ditches and seasonally inundated ground.
The ecological importance of Akrotiri Marsh cannot be considered separately from the rest of the peninsula. The wider area includes Akrotiri Salt Lake, Makria Lake or Zakaki Marsh, the coastal pools and salt flats of Lady's Mile, sand dunes, scrub, agricultural land and other wetland and coastal habitats. This exceptional habitat diversity is a major reason for the outstanding ornithological importance of the peninsula, particularly during spring and autumn migration. More than 300 bird species and over 800 plant species have been recorded from the wider peninsula.
Importance for birds
The reed-beds, shallow-water areas and wet grasslands provide feeding, resting, sheltering and breeding habitat for numerous species. Characteristic birds highlighted for Akrotiri Marsh include Ferruginous Duck (Aythya nyroca), Little Bittern (Ixobrychus minutus), Spur-winged Lapwing (Vanellus spinosus), Black-winged Stilt (Himantopus himantopus), Jack Snipe (Lymnocryptes minimus), Bluethroat (Luscinia svecica), Moustached Warbler (Acrocephalus melanopogon), Red-footed Falcon (Falco vespertinus), Western Yellow Wagtail (Motacilla flava) and Black Francolin (Francolinus francolinus). The species composition and numbers change considerably according to season, migration and water levels.
The site is particularly important for the Ferruginous Duck, as Akrotiri Marsh is among the few breeding localities for this species in Cyprus. Seven open pools were therefore created during restoration works, partly to improve breeding conditions for Ferruginous Ducks. A shallow scrape was also created to provide suitable habitat for species including Black-winged Stilt and Spur-winged Lapwing.
Vegetation, wetland habitat and traditional grazing
Akrotiri Marsh is not simply a continuous reed-bed. Much of its ecological value depends on maintaining a mosaic of reeds, open water and wet grassland. Excessive reed expansion can reduce the open habitats required by particular birds and plants, making vegetation management an important component of wetland conservation.
A distinctive feature of the landscape is the presence of free-ranging cattle of the local Cyprus breed. Grazing is a traditional activity at the site but also serves as an important habitat-management tool. By controlling excessive reed and other vegetation growth, cattle help maintain more open wet grasslands and a varied mosaic of habitats.
Restoration and management
In 2015 the project “Akrotiri Marsh Restoration: a flagship wetland in the Cyprus SBAs”, funded by the Darwin Initiative, was launched. BirdLife Cyprus was the lead partner, working with the Akrotiri Environmental Education Centre and the RSPB. Running from April 2015 to March 2017, its principal objective was to restore the wetland and recreate a more varied mosaic of habitats.
Management works included ditch dredging, the creation of open pools and shallow-water areas, reed clearing and the installation of water-control structures. Baseline studies were also carried out on important breeding birds and the fish Aphanius fasciatus, while water quality and bird and plant richness and abundance were monitored. A water-management regime and a long-term site-management plan were also prepared.
Management continued through subsequent initiatives. Under Darwin Plus project DPLUS141, which ran from 2021 to 2024, actions at Akrotiri Marsh included clearing important drainage channels, promoting sustainable grazing and protecting rare and endemic plants. More recent work has also examined changes in the hydrology and ecology of the peninsula's wetlands, as alterations to the hydrological balance are an important issue for their long-term ecological functioning.
Protection status
Akrotiri Marsh lies within the exceptionally important wetland complex of the Akrotiri Peninsula. The peninsula's wetlands are designated as a Ramsar Wetland of International Importance, while the area is recognized as an Important Bird and Biodiversity Area (IBA). Protected areas equivalent to a Special Protection Area (SPA) and Special Area of Conservation (SAC) have also been designated under Sovereign Base Area legislation.
Despite this protection, the ecosystem faces significant pressures. Recognized issues include changes to the hydrological balance, the continuing need for vegetation and water management, increasing visitor pressure and development pressure in the wider peninsula. Maintaining the ecological functioning of the entire wetland complex is therefore essential for the long-term conservation of Akrotiri Marsh.
The two birdwatching hides at Akrotiri Marsh
There are two purpose-built birdwatching hides at Akrotiri Marsh. They were created as part of the restoration project to allow visitors to observe wildlife while reducing disturbance. Visitor walkways and information signs were also provided. A road follows the edge of the marsh and can be carefully travelled on foot or by vehicle.
1. Akrotiri Marsh Tower Hide
The Akrotiri Marsh Tower Hide is the tall, elevated observation hide situated at the eastern end of Akrotiri Marsh. Its height provides a broader view across the reed-beds, open areas and wetland landscape, allowing visitors to observe birds and the marsh without entering sensitive wetland habitat.
Google Maps – official location of the Tower Hide:
https://maps.app.goo.gl/JxebkDoC4RbLhtsG9
This location is specifically identified as Akrotiri Marsh Tower Hide in the official Visit Akrotiri/Darwin Plus visitor-monitoring documentation.
2. Akrotiri Marsh Ground Hide
The Akrotiri Marsh Ground Hide is the second, lower-level observation hide and provides a different perspective over the wetland. It is situated farther west than the Tower Hide, approximately one-third of the way along the marsh road when travelling west. A walkway provides access towards the hide, helping visitors approach the observation point without unnecessary movement through the wetland.
Google Maps – official location of the Ground Hide:
https://maps.app.goo.gl/sTq6kTASYUDAHLKw7
The location is officially identified as Akrotiri Marsh Ground Hide by Visit Akrotiri/Darwin Plus. Automatic visitor-counter data collected between October 2022 and September 2023 showed that the Ground Hide received higher visitation than both the Tower Hide and the Zakaki Marsh hide during that monitoring period.
The two hides complement each other. The Tower Hide offers an elevated and wider view of the landscape, while the Ground Hide provides observation from a lower level towards the wetland and its vegetation. Purpose-built hides are valuable not only for birdwatching and wildlife photography but also for directing visitors towards appropriate observation points and reducing uncontrolled movement through sensitive wetland habitat.
Site details
Name: Akrotiri Marsh
Alternative names: Phasouri Reed-beds
District: Limassol, Cyprus
Type: Natural freshwater wetland, reed-bed and wet grassland
Area: approximately 150 hectares
Wider area: Akrotiri Peninsula Wetland Complex
Birdwatching hides: Akrotiri Marsh Tower Hide and Akrotiri Marsh Ground Hide
International importance: Part of the Ramsar wetland complex of the Akrotiri Peninsula
Ornithological importance: Important Bird and Biodiversity Area and protected bird area
Principal habitats: reed-beds, wet grasslands, open freshwater, ditches and seasonally inundated ground
Principal management: water management, reed control, maintenance of open wetland habitat and sustainable grazing
Sources
BirdLife Cyprus – Akrotiri Marsh Restoration
https://birdlifecyprus.org/projects/akrotiri-marsh-restoration/
BirdLife Cyprus – Habitat restoration and wise use for Akrotiri and Cape Pyla
https://birdlifecyprus.org/projects/akrotiri-cape-pyla-darwin-project/
Visit Akrotiri – Birdwatching
https://visitakrotiri.cy/plan-your-visit/birdwatching/
Visit Akrotiri / Darwin Plus – Monitoring Akrotiri visitation with Automatic Visitor Counters
https://visitakrotiri.cy/wp-content/uploads/2024/08/7_VisitorsCounters_Akrotiri.pdf
BirdLife Cyprus – Akrotiri Peninsula
https://birdlifecyprus.org/akrotiri/
