See also
Below in English
Κείμενο, φωτογραφίες και βίντεο: Γιώργος Κωνσταντίνου – Λευκωσία
Η Macroglossum stellatarum είναι ημερόβια νυχτοπεταλούδα της οικογένειας Sphingidae, γνωστή στα αγγλικά ως Hummingbird hawk-moth. Η αιώρησή της μπροστά στα άνθη, η μακριά προβοσκίδα και το βουητό των φτερών θυμίζουν κολιμπρί. Η ομοιότητα αποτελεί παράδειγμα συγκλίνουσας εξέλιξης: διαφορετικές ομάδες ζώων έχουν αναπτύξει παρόμοιο τρόπο λήψης νέκταρος κατά την πτήση.
Περιγραφή και αναγνώριση
Το άνοιγμα των φτερών είναι περίπου 40–50 χιλιοστά. Τα πρόσθια φτερά είναι γκριζοκάστανα, με σκοτεινές κυματοειδείς εγκάρσιες γραμμές, ενώ τα οπίσθια είναι πορτοκαλί με σκουρόχρωμη εξωτερική παρυφή. Το σώμα είναι εύρωστο και η πλατιά κοιλιά καταλήγει σε χαρακτηριστική βεντάλια από τρίχες. Κατά την ανάπαυση, τα πρόσθια φτερά καλύπτουν μεγάλο μέρος των πορτοκαλί οπίσθιων φτερών.
Η γρήγορη πτήση, η αιώρηση και ο συνδυασμός γκριζοκάστανων και πορτοκαλί φτερών βοηθούν στην αναγνώριση. Παρόμοια συμπεριφορά εμφανίζουν και είδη του γένους Hemaris, που ανήκουν στην ίδια οικογένεια αλλά αποτελούν διαφορετικά είδη.
Εξάπλωση και παρουσία στην Κύπρο
Έχει ευρεία εξάπλωση στον Παλαιό Κόσμο, από τη δυτική Ευρώπη και τη βόρεια Αφρική, μέσω της Μέσης Ανατολής και της Ασίας, έως την Ιαπωνία. Στην Ευρώπη οι σταθερότεροι πληθυσμοί βρίσκονται κυρίως στη Μεσόγειο. Η παρουσία της στην Κύπρο είναι επιβεβαιωμένη και οι φωτογραφίες και το βίντεο της παρούσας ανάρτησης προέρχονται από τη Λευκωσία.
Είναι ισχυρός μετανάστης, ικανός να εξαπλώνεται πολύ βορειότερα από τις περιοχές όπου διατηρεί μόνιμους πληθυσμούς. Στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη οι αριθμοί της επηρεάζονται έντονα από τις αφίξεις από τον νότο. Μπορεί να αναπαραχθεί κατά τη θερμή περίοδο, ενώ η επιβίωση τον χειμώνα είναι δυσκολότερη και ευνοείται από ήπιες συνθήκες.
Βιότοποι
Συναντάται σε ανοικτές εκτάσεις, λιβάδια, άκρες αγρών και δρόμων, δασικά ανοίγματα, ορεινούς βοσκοτόπους και κατοικημένες περιοχές. Επισκέπτεται κήπους, πάρκα και ανθισμένα φυτά σε αυλές ή μπαλκόνια. Τα ενήλικα μπορούν να εμφανιστούν μακριά από τον τόπο ανάπτυξης των προνυμφών, καθώς μετακινούνται αναζητώντας νέκταρ.
Αιώρηση, διατροφή και όραση
Πετά κυρίως την ημέρα, ιδιαίτερα με ηλιοφάνεια, και λαμβάνει νέκταρ χωρίς να προσγειώνεται στο άνθος. Παραμένει στον αέρα με ταχύτατες κινήσεις των φτερών και εισάγει τη μακριά προβοσκίδα στον ανθικό σωλήνα, πριν μετακινηθεί στο επόμενο άνθος. Επισκέπτεται πολλά διαφορετικά φυτά, μεταξύ των οποίων γιασεμιά, πετούνιες, αγιοκλήματα και είδη των γενών Buddleja, Verbena και Echium. Αυτά είναι πηγές τροφής των ενηλίκων και δεν ταυτίζονται απαραίτητα με τους ξενιστές των προνυμφών.
Η έγχρωμη όρασή της έχει μελετηθεί πειραματικά. Διαθέτει φωτοϋποδοχείς ευαίσθητους στο υπεριώδες, στο μπλε και στο πράσινο. Χρησιμοποιεί χρωματικές αντιθέσεις και σχέδια των ανθέων για να κατευθύνει την προβοσκίδα, ενώ μαθαίνει να εντοπίζει το νέκταρ ταχύτερα έπειτα από επαναλαμβανόμενες επισκέψεις. Η συμπεριφορά της συνδυάζει επομένως έμφυτες προτιμήσεις και μάθηση.
Φυτά ξενιστές
Οι βασικοί προνυμφικοί ξενιστές ανήκουν στην οικογένεια Rubiaceae, κυρίως στα γένη Galium και Rubia. Τεκμηριωμένοι ξενιστές περιλαμβάνουν τα Galium verum, Galium album και την κολλητσίδα Galium aparine. Στα Κανάρια Νησιά έχει καταγραφεί ανάπτυξη προνυμφών στην Plocama pendula. Υπάρχουν επίσης αναφορές δευτερευόντων ξενιστών από τα γένη Centranthus, Stellaria και Epilobium.
Οι καταγραφές αυτές αφορούν τη βιολογία του είδους σε διαφορετικές περιοχές της εξάπλωσής του· δεν αποτελούν όλες καταγραφές διατροφής στην Κύπρο.
Κύκλος ζωής
Τα αυγά τοποθετούνται μεμονωμένα στο φυτό ξενιστή. Είναι σχεδόν σφαιρικά, ανοιχτοπράσινα και έχουν διάμετρο περίπου ένα χιλιοστό. Οι νεαρές προνύμφες είναι αρχικά ωχροκίτρινες και αποκτούν πράσινο χρώμα καθώς αναπτύσσονται.
Οι μεγαλύτερες κάμπιες έχουν επιμήκεις ανοιχτόχρωμες πλευρικές γραμμές και το χαρακτηριστικό οπίσθιο «κέρατο» των Sphingidae. Υπάρχουν πράσινες και καστανές μορφές. Σε ώριμες πράσινες προνύμφες το κέρατο γίνεται γαλαζωπό με κιτρινωπή άκρη. Έχει καταγραφεί ανάπτυξη μέσα από πέντε προνυμφικά στάδια και μήκος ώριμης κάμπιας περίπου πέντε εκατοστών.
Πριν από τη νύμφωση, η προνύμφη παύει να τρέφεται και μπορεί να αποκτήσει πορφυρή απόχρωση. Κατασκευάζει χαλαρό μεταξωτό κουκούλι, ενσωματώνοντας φυτικά υπολείμματα ή χώμα. Ακολουθεί το στάδιο της νύμφης και η εμφάνιση του ενηλίκου. Η διάρκεια της ανάπτυξης μεταβάλλεται ανάλογα με τις συνθήκες.
Γενεές και διαχείμαση
Στα θερμότερα νότια τμήματα της εξάπλωσης μπορούν να αναπτύσσονται τρεις ή τέσσερις γενεές και να εμφανίζονται ενήλικα μεγάλο μέρος του έτους. Διαχειμάζει ως ενήλικο, σε προφυλαγμένες θέσεις, και μπορεί να επανενεργοποιηθεί τις ζεστές χειμωνιάτικες ημέρες. Η εποχικότητα διαφέρει μεταξύ περιοχών και δεν πρέπει να μεταφέρεται αυτούσια από βόρειες χώρες στην Κύπρο.
Φυσικοί εχθροί και παρασιτοειδή
Έχει καταγραφεί ως θήραμα του μελισσοφάγου, Merops apiaster, στη Γερμανία. Στα καταγεγραμμένα παρασιτοειδή περιλαμβάνονται οι σφήκες Amblyjoppa fuscipennis, Coelichneumon deliratorius και Ischnus migrator της οικογένειας Ichneumonidae, η Cotesia glomerata της Braconidae και οι μύγες Compsilura concinnata, Exorista larvarum και Oswaldia spectabilis της Tachinidae. Πρόκειται για διεθνείς καταγραφές σχέσεων με το είδος, όχι για επιβεβαιωμένες κυπριακές καταγραφές.
Κατάσταση διατήρησης
Στον Ευρωπαϊκό Κόκκινο Κατάλογο Νυχτοπεταλούδων του 2026 κατατάσσεται ως Μειωμένου Ενδιαφέροντος — Least Concern (LC), τόσο για την Ευρώπη όσο και για την ΕΕ27. Το υπερβολικό κούρεμα λιβαδιών και άκρων δρόμων μπορεί να καταστρέψει προνύμφες μαζί με τα φυτά ξενιστές τους. Η διατήρηση ποώδους βλάστησης και ανθισμένων εκτάσεων παρέχει τροφή στα διαφορετικά στάδια του κύκλου ζωής.
Ταξινομία
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Arthropoda
Κλάση: Insecta
Τάξη: Lepidoptera
Υπεροικογένεια: Bombycoidea
Οικογένεια: Sphingidae
Υποοικογένεια: Macroglossinae
Φυλή: Macroglossini
Γένος: Macroglossum
Είδος: Macroglossum stellatarum (Linnaeus, 1758)
Αρχική ονομασία: Sphinx stellatarum Linnaeus, 1758
Πηγές
Biodiversity of Cyprus — αρχική ανάρτηση, φωτογραφίες και βίντεο από τη Λευκωσία.
UKMoths — μέγεθος και αιώρηση κατά τη διατροφή.
Pyrgus — εξάπλωση, βιότοποι, ξενιστές και διαχείμαση.
Lepiforum — ταξινομία, ξενιστές και καταγεγραμμένος θηρευτής.
A. R. Pittaway — Sphingidae of the Western Palaearctic: ξενιστές, γενεές και παρασιτοειδή.
Sussex Butterfly Conservation — παρατηρήσεις ανάπτυξης από αυγό έως ενήλικο.
Hantsmoths — φυτά διατροφής των ενηλίκων.
Goyret & Kelber, 2012 — έγχρωμη όραση και έλεγχος της προβοσκίδας κατά την αιώρηση.
IUCN — European Red List of Moths, 2026.
Hummingbird hawk-moth - Macroglossum stellatarum (Linnaeus, 1758) - Cyprus
TEXT, PHOTOS AND VIDEO: GEORGE KONSTANTINOU – NICOSIA
Macroglossum stellatarum is a day-flying moth of the family Sphingidae, commonly known as the Hummingbird hawk-moth. Its hovering in front of flowers, long proboscis and audible wing hum resemble a hummingbird. This resemblance is an example of convergent evolution: different animal groups have developed a similar way of obtaining nectar while flying.
Description and identification
The wingspan is approximately 40–50 mm. The forewings are greyish brown with dark, wavy transverse lines, while the hindwings are orange with a dark outer border. The body is robust, and the broad abdomen ends in a characteristic fan of hairs. At rest, the forewings conceal much of the orange hindwings.
Its rapid flight, hovering behaviour and combination of greyish-brown and orange wings help with identification. Similar behaviour occurs in species of Hemaris, which belong to the same family but are different species.
Distribution and occurrence in Cyprus
The species is widespread in the Old World, from western Europe and North Africa through the Middle East and Asia to Japan. In Europe, its most persistent populations occur principally in the Mediterranean. Its presence in Cyprus is confirmed, and the photographs and video accompanying this post were taken in Nicosia.
It is a strong migrant capable of spreading far north of the regions supporting permanent populations. In central and northern Europe, abundance is strongly influenced by arrivals from the south. It can reproduce during the warm season, while winter survival is more difficult and favoured by mild conditions.
Habitats
It occurs in open countryside, grasslands, field margins, roadsides, woodland clearings, mountain pastures and settlements. It visits gardens, parks and flowering plants in courtyards or on balconies. Adults may appear far from the places where their caterpillars developed, travelling in search of nectar.
Hovering, feeding and vision
It flies mainly during the day, particularly in sunshine, and obtains nectar without landing on the flower. Rapid wing movements keep it airborne while it inserts its long proboscis into the floral tube before moving to the next bloom. It visits many plants, including jasmines, petunias, honeysuckles and species of Buddleja, Verbena and Echium. These are adult food sources and are not necessarily larval host plants.
Its colour vision has been investigated experimentally. It possesses photoreceptors sensitive to ultraviolet, blue and green. It uses colour contrasts and floral patterns to direct its proboscis and learns to locate nectar more quickly after repeated visits. Its behaviour therefore combines innate preferences with learning.
Larval host plants
The principal larval hosts belong to the Rubiaceae, particularly Galium and Rubia. Documented hosts include Galium verum, Galium album and cleavers, Galium aparine. In the Canary Islands, caterpillar development has been recorded on Plocama pendula. Secondary hosts have also been reported from Centranthus, Stellaria and Epilobium.
These records describe the species’ biology in different parts of its range; they are not all records of feeding in Cyprus.
Life cycle
Eggs are laid singly on the host plant. They are almost spherical, pale green and approximately one millimetre in diameter. Newly hatched caterpillars are initially pale yellow and become green as they develop.
Larger caterpillars have pale longitudinal lateral stripes and the characteristic rear “horn” of sphingid larvae. Green and brown forms occur. In mature green caterpillars, the horn becomes bluish with a yellowish tip. Development through five larval instars has been recorded, with mature caterpillars reaching approximately five centimetres.
Before pupation, the caterpillar stops feeding and may turn purplish. It constructs a loose silken cocoon incorporating plant debris or soil. The pupal stage follows, then adult emergence. Development time varies with conditions.
Generations and overwintering
In the warmer southern parts of its range, three or four generations may develop, with adults appearing through much of the year. It overwinters as an adult in sheltered locations and may become active again on warm winter days. Seasonality varies geographically and should not be transferred unchanged from northern countries to Cyprus.
Natural enemies and parasitoids
Predation by the European Bee-eater, Merops apiaster, has been recorded in Germany. Documented parasitoids include the ichneumonid wasps Amblyjoppa fuscipennis, Coelichneumon deliratorius and Ischnus migrator, the braconid Cotesia glomerata, and the tachinid flies Compsilura concinnata, Exorista larvarum and Oswaldia spectabilis. These are international records of associations with the species, rather than confirmed Cypriot records.
Conservation status
The 2026 European Red List of Moths classifies the species as Least Concern (LC) for both Europe and the EU27. Excessive mowing of grasslands and roadsides can destroy caterpillars together with their host plants. Retaining herbaceous vegetation and flowering areas provides food for different stages of the life cycle.
Taxonomy
Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Class: Insecta
Order: Lepidoptera
Superfamily: Bombycoidea
Family: Sphingidae
Subfamily: Macroglossinae
Tribe: Macroglossini
Genus: Macroglossum
Species: Macroglossum stellatarum (Linnaeus, 1758)
Original combination: Sphinx stellatarum Linnaeus, 1758
Sources
Biodiversity of Cyprus — original post, photographs and video from Nicosia.
UKMoths — size and hovering while feeding.
Pyrgus — distribution, habitats, hosts and overwintering.
Lepiforum — taxonomy, host plants and recorded predator.
A. R. Pittaway — Sphingidae of the Western Palaearctic: hosts, generations and parasitoids.
Sussex Butterfly Conservation — observations of development from egg to adult.
Hantsmoths — adult nectar plants.
Goyret & Kelber, 2012 — colour vision and proboscis control during hovering.
IUCN — European Red List of Moths, 2026.
