Common spoonbill or Eurasian spoonbill - Platalea leucorodia Linnaeus, 1758 - Χουλιαρομύτα - Κουταλάς - Cyprus

See also 

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

List of Birds of Cyprus - Κατάλογος πουλιών της Κύπρου

Photos Meneou 8/11/2015 by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Η ευρασιατική χουλιαρομύτα

Η Platalea leucorodia, γνωστή στην Κύπρο ως Χουλιαρομύτα ή Κουταλάς, είναι μεγάλο παρυδάτιο πουλί της οικογένειας Threskiornithidae, στην οποία περιλαμβάνονται επίσης οι ίβιδες.

Η διεθνής αγγλική ονομασία του είδους είναι Eurasian Spoonbill. Χρησιμοποιείται επίσης η ονομασία Common Spoonbill.

Το χαρακτηριστικό μακρύ ράμφος της πλαταίνει στην άκρη και μοιάζει με κουτάλι. Από αυτή την ιδιαίτερη κατασκευή προέρχονται οι περισσότερες κοινές ονομασίες του πουλιού.

Αναγνώριση

Η Χουλιαρομύτα έχει μήκος περίπου 70–95 εκατοστά και άνοιγμα πτερύγων περίπου 115–135 εκατοστά.

Το πτέρωμα των ενηλίκων είναι σχεδόν ολόλευκο. Τα πόδια είναι μακριά και μαύρα, ενώ το ράμφος είναι μαύρο με χαρακτηριστική κιτρινωπή άκρη.

Κατά την αναπαραγωγική περίοδο, τα ενήλικα αναπτύσσουν μακριά λευκοκίτρινα φτερά στο πίσω μέρος του κεφαλιού. Εμφανίζεται επίσης κιτρινωπή ή ωχροκίτρινη περιοχή στο στήθος.

Εκτός της αναπαραγωγικής περιόδου, το λοφίο είναι πολύ μικρότερο ή απουσιάζει και το στήθος γίνεται λευκό.

Τα νεαρά πουλιά

Τα νεαρά άτομα είναι επίσης κυρίως λευκά, αλλά διαφέρουν από τα ενήλικα σε ορισμένα σημαντικά χαρακτηριστικά.

Το ράμφος τους είναι αρχικά πιο ανοιχτόχρωμο, ρόδινο ή γκριζωπό και δεν παρουσιάζει πάντοτε την έντονη κίτρινη άκρη των ενηλίκων. Τα πόδια μπορεί επίσης να είναι πιο ανοιχτόχρωμα.

Στις άκρες των πρωτευόντων φτερών υπάρχουν μαύρα σημάδια, τα οποία φαίνονται καθαρότερα όταν το πουλί πετά. Δεν διαθέτουν το αναπαραγωγικό λοφίο και την κιτρινωπή κηλίδα του στήθους.

Πώς τρέφεται

Η Χουλιαρομύτα τρέφεται μέσα σε ρηχά νερά. Περπατά αργά κρατώντας το ράμφος μερικώς βυθισμένο και μετακινεί το κεφάλι ρυθμικά από τη μία πλευρά στην άλλη.

Η πλατιά και πεπλατυσμένη άκρη του ράμφους διαθέτει ευαίσθητους υποδοχείς. Όταν αγγίξει ένα μικρό ζώο, το ράμφος κλείνει γρήγορα και συλλαμβάνει τη λεία.

Η τεχνική αυτή επιτρέπει στο πουλί να αναζητά τροφή ακόμη και μέσα σε θολό νερό, χωρίς να χρειάζεται να βλέπει καθαρά το θήραμα.

Μπορεί να τρέφεται μόνο του, αλλά συχνά παρατηρείται σε ομάδες που κινούν τα ράμφη τους συγχρονισμένα μέσα στο νερό.

Διατροφή

Η διατροφή της περιλαμβάνει:

• μικρά ψάρια,
• αμφίβια και γυρίνους,
• υδρόβια έντομα και τις προνύμφες τους,
• καρκινοειδή,
• μαλάκια,
• σκουλήκια,
• μικρά ερπετά,
• καθώς και άλλους μικρούς υδρόβιους οργανισμούς.

Η σύνθεση της τροφής μεταβάλλεται ανάλογα με τον υγρότοπο, την εποχή, το βάθος του νερού και τη διαθεσιμότητα της λείας.

Ενδιαιτήματα

Η Χουλιαρομύτα χρησιμοποιεί κυρίως ανοιχτούς και ρηχούς υγροτόπους με λασπώδη ή αμμώδη πυθμένα.

Παρατηρείται σε:

• αλυκές και παράκτιες λιμνοθάλασσες,
• έλη και καλαμιώνες,
• εκβολές ποταμών,
• πλημμυρισμένες πεδιάδες,
• ρηχές λίμνες,
• υδατοφράκτες,
• τεχνητές δεξαμενές,
• ιχθυοτροφεία και αλυκές,
• προστατευμένους παράκτιους όρμους.

Για την τροφοληψία χρειάζεται εκτεταμένα ρηχά νερά. Για την ανάπαυση και την αναπαραγωγή προτιμά ήσυχες θέσεις με περιορισμένη ανθρώπινη ενόχληση.

Η Χουλιαρομύτα στην Κύπρο

Στην Κύπρο η Χουλιαρομύτα είναι τακτικός διαβατικός μετανάστης και χειμερινός επισκέπτης.

Οι περισσότερες παρατηρήσεις πραγματοποιούνται κατά τις μεταναστευτικές περιόδους:

• την άνοιξη, κυρίως από τον Μάρτιο μέχρι τον Μάιο,
• και το φθινόπωρο, κυρίως από τον Αύγουστο μέχρι τον Νοέμβριο.

Μικρότεροι αριθμοί μπορούν να παραμείνουν στους κυπριακούς υγροτόπους κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Περιστασιακές παρατηρήσεις είναι δυνατόν να γίνουν και εκτός των κύριων αυτών περιόδων.

Εμφανίζεται συνήθως μόνη, σε μικρές ομάδες ή, σπανιότερα, σε μεγαλύτερα μεταναστευτικά κοπάδια.

Αναπαράγεται στην Κύπρο;

Η Χουλιαρομύτα δεν θεωρείται αναπαραγόμενο είδος στην Κύπρο.

Τα πουλιά που παρατηρούνται στο νησί βρίσκονται κυρίως σε μετανάστευση, χρησιμοποιώντας τους υγροτόπους για ξεκούραση και αναπλήρωση ενέργειας, ή παραμένουν για κάποιο διάστημα κατά τον χειμώνα.

Η παρουσία ενός ενήλικου με λοφίο ή κιτρινωπό στήθος την άνοιξη δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη φωλιάσματος. Πρόκειται συνήθως για άτομο με αναπαραγωγικό πτέρωμα που κατευθύνεται προς περιοχή φωλιάσματος εκτός Κύπρου.

Περιοχές παρατήρησης στην Κύπρο

Το είδος μπορεί να εμφανιστεί στους σημαντικότερους υγροτόπους της Κύπρου, όπως:

• η περιοχή του Ακρωτηρίου,
• η Αλυκή Λάρνακας,
• οι δεξαμενές επεξεργασμένων λυμάτων Λάρνακας,
• η λίμνη Ορόκλινης,
• ο υδατοφράκτης Άχνας,
• ο υδατοφράκτης Κουκλιών Αμμοχώστου,
• και άλλοι παράκτιοι ή εσωτερικοί υγρότοποι.

Η επιλογή της τοποθεσίας εξαρτάται από τη στάθμη και το βάθος του νερού, τη διαθεσιμότητα τροφής και την ανθρώπινη ενόχληση.

Η παρουσία του πουλιού σε έναν υγρότοπο μπορεί να είναι πολύ σύντομη. Μεταναστευτικά άτομα συχνά ξεκουράζονται και τρέφονται για λίγες ώρες ή ημέρες πριν συνεχίσουν το ταξίδι τους.

Παγκόσμια εξάπλωση

Η Χουλιαρομύτα έχει ευρεία αλλά κατακερματισμένη εξάπλωση στην Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική.

Οι βορειότεροι πληθυσμοί είναι κυρίως μεταναστευτικοί. Μετά την αναπαραγωγή μετακινούνται προς τη νότια Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή, την Αφρική και τη νότια Ασία.

Οι πληθυσμοί που ζουν σε θερμότερες περιοχές μπορεί να είναι μόνιμοι ή να πραγματοποιούν μικρότερες, τοπικές μετακινήσεις.

Πού αναπαράγεται

Στην Ευρώπη αναπαράγεται τοπικά από την Πορτογαλία, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Ολλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο προς τη Δανία, τη Γερμανία, την Αυστρία, την Ιταλία, την Ουγγαρία, τα Βαλκάνια, την Ελλάδα, τη Ρουμανία, την Ουκρανία και τις περιοχές γύρω από τη Μαύρη Θάλασσα.

Στην Ασία αναπαράγεται σε μια ευρεία αλλά ασυνεχή ζώνη που εκτείνεται από την Τουρκία, τον Καύκασο και την περιοχή της Κασπίας μέσω της κεντρικής Ασίας μέχρι τη Μογγολία, τη βόρεια Κίνα και την Κορεατική Χερσόνησο.

Νοτιότεροι αναπαραγόμενοι πληθυσμοί υπάρχουν στο Κουβέιτ, το νότιο Ιράκ, το Ιράν, το Πακιστάν, την Ινδία και τη Σρι Λάνκα.

Στην Αφρική αναπαράγεται τοπικά στην παράκτια Μαυριτανία, καθώς και κατά μήκος τμημάτων των ακτών της Ερυθράς Θάλασσας και του Κόλπου του Άντεν, περιλαμβανομένων περιοχών της βορειοανατολικής Αφρικής και της Αραβικής Χερσονήσου.

Μετανάστευση

Η μετανάστευση πραγματοποιείται σε μικρές ή μεγαλύτερες ομάδες. Τα πουλιά ταξιδεύουν ανάμεσα στις περιοχές αναπαραγωγής και στους τόπους διαχείμασης, χρησιμοποιώντας μια αλυσίδα υγροτόπων για στάση και τροφοληψία.

Οι ευρωπαϊκοί πληθυσμοί ακολουθούν διαφορετικούς μεταναστευτικούς διαδρόμους. Ορισμένοι κινούνται κατά μήκος των ακτών του Ατλαντικού προς την Ιβηρική Χερσόνησο και τη δυτική Αφρική.

Άλλοι πληθυσμοί από την κεντρική και νοτιοανατολική Ευρώπη ακολουθούν τους κεντρικούς και ανατολικούς μεσογειακούς διαδρόμους προς τη νότια Ευρώπη, τη βόρεια Αφρική, την κοιλάδα του Νείλου και τη Μέση Ανατολή.

Η γεωγραφική θέση της Κύπρου την καθιστά πιθανό σταθμό για πουλιά που κινούνται κατά μήκος του ανατολικού μεσογειακού μεταναστευτικού διαδρόμου.

Πτήση

Κατά την πτήση κρατά τον λαιμό και τα πόδια πλήρως τεντωμένα. Το χαρακτηριστικό αυτό τη διακρίνει από τους ερωδιούς, οι οποίοι πετούν συνήθως με τον λαιμό λυγισμένο προς τα πίσω.

Οι πτέρυγες είναι πλατιές και τα φτεροκοπήματα σχετικά αργά και δυνατά. Ανάμεσα στα φτεροκοπήματα μπορεί να πραγματοποιεί σύντομα διαστήματα ανεμοπορίας.

Τα κοπάδια πετούν συχνά σε γραμμή ή σε λοξούς σχηματισμούς.

Αναπαραγωγή

Η Χουλιαρομύτα φωλιάζει συνήθως σε αποικίες, μόνη της ή μαζί με άλλα υδρόβια πουλιά, όπως ερωδιούς, κορμοράνους και ίβιδες.

Η φωλιά κατασκευάζεται από κλαδιά, καλάμια και άλλα φυτικά υλικά. Μπορεί να τοποθετηθεί πάνω σε δέντρα και θάμνους, μέσα σε πυκνούς καλαμιώνες ή στο έδαφος ασφαλών νησίδων.

Το θηλυκό γεννά συνήθως τρία ή τέσσερα αυγά, αν και ο αριθμός μπορεί να διαφέρει. Και οι δύο γονείς συμμετέχουν στην επώαση και στη φροντίδα των νεοσσών.

Οι νεοσσοί γεννιούνται με κοντό, σχετικά ίσιο ράμφος. Το χαρακτηριστικό πλατύ σχήμα αναπτύσσεται σταδιακά καθώς μεγαλώνουν.

Κατάσταση διατήρησης

Η Platalea leucorodia κατατάσσεται στην κατηγορία Μειωμένου Ενδιαφέροντος – Least Concern (LC) της Κόκκινης Λίστας της IUCN.

Η ευρωπαϊκή αναπαραγωγική της παρουσία έχει αυξηθεί σε αρκετές περιοχές χάρη στην προστασία των υγροτόπων, στη βελτίωση της ποιότητας του νερού και στην προστασία των αποικιών φωλιάσματος.

Παρά τη συνολικά ευνοϊκή παγκόσμια αξιολόγηση, οι επιμέρους πληθυσμοί παραμένουν εξαρτημένοι από περιορισμένο αριθμό κατάλληλων υγροτόπων.

Απειλές

Οι κυριότερες απειλές για το είδος είναι:

• η αποξήρανση και υποβάθμιση των υγροτόπων,
• η μεταβολή της φυσικής στάθμης του νερού,
• η ρύπανση,
• η μείωση της διαθέσιμης τροφής,
• η ενόχληση στις αποικίες και στους χώρους ανάπαυσης,
• οι συγκρούσεις με εναέρια ηλεκτρικά καλώδια,
• η παράνομη θανάτωση,
• και η κλιματική αλλαγή.

Επειδή το είδος εξαρτάται από πολλούς διαφορετικούς υγροτόπους κατά τη μετανάστευση, η απώλεια ακόμη και ενός σημαντικού ενδιάμεσου σταθμού μπορεί να επηρεάσει την επιτυχία ολόκληρου του ταξιδιού.

Προστασία στην Κύπρο

Η προστασία των αλυκών, των ελών, των λιμνοθαλασσών, των καλαμιώνων και των τεχνητών υγροτόπων είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της Χουλιαρομύτας και πολλών άλλων μεταναστευτικών πουλιών.

Η παρατήρηση και η φωτογράφιση πρέπει να πραγματοποιούνται από απόσταση. Η προσέγγιση με σκοπό να σηκωθεί το πουλί για φωτογραφία το αναγκάζει να καταναλώσει πολύτιμη ενέργεια και μπορεί να το απομακρύνει από κατάλληλο χώρο τροφοληψίας.

Τα μεταναστευτικά πουλιά χρειάζονται ηρεμία για να ξεκουραστούν και να αναπληρώσουν τα ενεργειακά αποθέματα που απαιτούνται για τη συνέχιση του ταξιδιού τους.

Η καταγραφή στην ανάρτηση

Οι φωτογραφίες της ανάρτησης παρουσιάζουν Χουλιαρομύτα που παρατηρήθηκε στην Κύπρο.

Η καταγραφή εντάσσεται στην τακτική μεταναστευτική και χειμερινή παρουσία του είδους στο νησί.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia

Συνομοταξία: Chordata

Ομοταξία: Aves

Τάξη: Pelecaniformes

Οικογένεια: Threskiornithidae

Γένος: Platalea Linnaeus, 1758

Είδος: Platalea leucorodia Linnaeus, 1758

Ελληνικές κοινές ονομασίες: Χουλιαρομύτα / Κουταλάς

Αγγλικές κοινές ονομασίες: Eurasian Spoonbill / Common Spoonbill

Κατάσταση στην Κύπρο: Τακτικός διαβατικός μετανάστης και χειμερινός επισκέπτης

Αναπαραγωγή στην Κύπρο: Δεν αναπαράγεται

Κατάσταση IUCN: Least Concern (LC) – Μειωμένου Ενδιαφέροντος

Eurasian Spoonbill – Platalea leucorodia (Linnaeus, 1758)

Text by George Konstantinou

The Eurasian Spoonbill

Platalea leucorodia, known in Cyprus as Chouliaromyta or Koutalas, is a large wading bird belonging to the family Threskiornithidae, which also includes the ibises.

Its internationally recognised English name is Eurasian Spoonbill. The name Common Spoonbill is also used.

Its characteristic long bill broadens at the tip and resembles a spoon. This remarkable structure has inspired most of the bird’s common names.

Identification

The Eurasian Spoonbill measures approximately 70–95 centimetres in length and has a wingspan of about 115–135 centimetres.

Adult plumage is almost entirely white. The legs are long and black, while the bill is black with a characteristic yellowish tip.

During the breeding season, adults develop elongated white or yellowish-white feathers at the back of the head. A yellow or buff patch also appears upon the breast.

Outside the breeding season, the crest is much shorter or absent and the breast becomes white.

Juvenile Birds

Juveniles are also predominantly white but differ from adults in several important features.

Their bill is initially paler, pinkish or greyish and does not always display the vivid yellow tip of an adult. The legs may also be paler.

Black markings occur at the tips of the primary feathers and are most visible in flight. Juveniles lack the breeding crest and yellow breast patch.

Feeding Technique

The Eurasian Spoonbill feeds in shallow water. It walks slowly with its bill partly submerged while sweeping its head rhythmically from side to side.

The broad and flattened tip of the bill contains sensitive receptors. When it touches a small animal, the bill closes rapidly and captures the prey.

This technique allows the bird to search for food even in cloudy water without needing to see its prey clearly.

It may feed alone but is frequently observed in groups sweeping their bills through the water in a coordinated manner.

Diet

Its diet includes:

• small fish,
• amphibians and tadpoles,
• aquatic insects and their larvae,
• crustaceans,
• molluscs,
• worms,
• small reptiles,
• and other small aquatic organisms.

Diet composition varies according to wetland, season, water depth and prey availability.

Habitats

The Eurasian Spoonbill principally uses open, shallow wetlands with muddy or sandy substrates.

It occurs in:

• salt lakes and coastal lagoons,
• marshes and reedbeds,
• river estuaries,
• flooded plains,
• shallow lakes,
• reservoirs,
• artificial water basins,
• fishponds and saltpans,
• and sheltered coastal bays.

It requires extensive shallow water for feeding and undisturbed locations for resting and breeding.

The Eurasian Spoonbill in Cyprus

In Cyprus, the Eurasian Spoonbill is a regular passage migrant and winter visitor.

Most observations are made during the migration periods:

• in spring, principally from March until May,
• and in autumn, principally from August until November.

Smaller numbers may remain at Cypriot wetlands during winter. Occasional observations may also occur outside these principal periods.

It is generally seen alone, in small groups or, less frequently, in larger migrating flocks.

Does It Breed in Cyprus?

The Eurasian Spoonbill is not regarded as a breeding species in Cyprus.

Birds observed on the island are principally migrating individuals using its wetlands to rest and replenish their energy, or birds remaining for part of the winter.

The presence of an adult with a crest or yellow breast patch during spring is not, by itself, evidence of local nesting. It is generally a bird in breeding plumage travelling towards a nesting area outside Cyprus.

Observation Sites in Cyprus

The species may occur at the most important wetlands of Cyprus, including:

• the Akrotiri area,
• Larnaca Salt Lake,
• Larnaca Sewage Works,
• Oroklini Lake,
• Achna Reservoir,
• Kouklia Reservoir in the Famagusta District,
• and other coastal or inland wetlands.

Its selection of a site depends upon water level and depth, food availability and human disturbance.

Its stay at a wetland may be brief. Migrating individuals frequently rest and feed for only a few hours or days before continuing their journey.

Global Distribution

The Eurasian Spoonbill has a broad but fragmented distribution across Europe, Asia and Africa.

Northern populations are mainly migratory. After breeding, they move towards southern Europe, the Middle East, Africa and southern Asia.

Populations inhabiting warmer regions may be resident or undertake shorter local movements.

Breeding Range

In Europe, the species breeds locally from Portugal, Spain, France, the Netherlands and the United Kingdom eastwards through Denmark, Germany, Austria, Italy, Hungary, the Balkans, Greece, Romania, Ukraine and the countries surrounding the Black Sea.

In Asia, it breeds across a broad but discontinuous belt extending from Turkey, the Caucasus and the Caspian region through Central Asia to Mongolia, northern China and the Korean Peninsula.

Southern breeding populations occur in Kuwait, southern Iraq, Iran, Pakistan, India and Sri Lanka.

In Africa, it breeds locally in coastal Mauritania and along parts of the Red Sea and Gulf of Aden coasts, including regions of northeastern Africa and the Arabian Peninsula.

Migration

Migration takes place in small or larger groups. Birds travel between breeding and wintering areas, using a chain of wetlands for resting and feeding.

European populations follow different migration routes. Some travel along the Atlantic coast towards the Iberian Peninsula and West Africa.

Other populations from Central and southeastern Europe use the Central and Eastern Mediterranean flyways towards southern Europe, North Africa, the Nile Valley and the Middle East.

The geographical position of Cyprus makes it a potential stopover site for birds using the Eastern Mediterranean migration route.

Flight

In flight, the bird holds its neck and legs fully extended. This distinguishes it from herons, which generally fly with the neck retracted.

The wings are broad and the wingbeats comparatively slow and powerful. Short periods of gliding may occur between series of wingbeats.

Flocks frequently fly in lines or diagonal formations.

Breeding

The Eurasian Spoonbill generally nests colonially, either alone or with other waterbirds such as herons, cormorants and ibises.

The nest is constructed from branches, reeds and other plant material. It may be placed in trees and bushes, within dense reedbeds or upon the ground on secure islands.

The female generally lays three or four eggs, although clutch size may vary. Both parents participate in incubation and care of the young.

The chicks hatch with a short, comparatively straight bill. The characteristic broad shape develops gradually as they grow.

Conservation Status

Platalea leucorodia is classified as Least Concern (LC) on the IUCN Red List.

Its European breeding population has increased in several regions through wetland protection, improvements in water quality and protection of nesting colonies.

Despite its favourable global assessment, individual populations remain dependent upon a limited number of suitable wetlands.

Threats

The principal threats include:

• drainage and degradation of wetlands,
• alteration of natural water levels,
• pollution,
• reduced food availability,
• disturbance at colonies and roosting sites,
• collisions with overhead power lines,
• illegal killing,
• and climate change.

Because the species depends upon numerous wetlands during migration, the loss of even one important stopover site can affect the success of the entire journey.

Protection in Cyprus

Protecting salt lakes, marshes, lagoons, reedbeds and artificial wetlands is essential for the Eurasian Spoonbill and many other migratory birds.

Observation and photography should take place from a distance. Approaching deliberately to make a bird fly for a photograph forces it to waste valuable energy and may displace it from suitable feeding habitat.

Migratory birds require quiet conditions in which to rest and replenish the energy reserves needed to continue their journey.

The Record Presented in This Post

The photographs in this post show a Eurasian Spoonbill observed in Cyprus.

The record forms part of the species’ regular migratory and winter occurrence on the island.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Class: Aves
Order: Pelecaniformes
Family: Threskiornithidae
Genus: Platalea Linnaeus, 1758
Species: Platalea leucorodia Linnaeus, 1758
English common names: Eurasian Spoonbill / Common Spoonbill
Status in Cyprus: Regular passage migrant and winter visitor
Breeding in Cyprus: Does not breed
IUCN status: Least Concern (LC)