See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
List of Moths of Cyprus you will find in this blog (Lepidoptera)
Photos Geri 27/6/2016 by George Konstantinou
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Γέρι, Κύπρος, 27/6/2016.
Περιγραφή και αναγνώριση
Το Hyles livornica, γνωστό στα αγγλικά ως Striped Hawk-moth, είναι μεγάλη και ιδιαίτερα χαρακτηριστική νυχτοπεταλούδα της οικογένειας Sphingidae. Το άνοιγμα των πτερύγων είναι περίπου 60–80 mm. Το σώμα είναι ισχυρό και αεροδυναμικό, χαρακτηριστικό των ταχύτατα ιπτάμενων Sphingidae.
Οι πρόσθιες πτέρυγες είναι επιμήκεις, κυρίως ελαιοκαστανές έως μπεζ-καστανές, με μία πολύ χαρακτηριστική πλατιά υπόλευκη ή κρεμ λωρίδα που εκτείνεται κατά μήκος τους και αποτελεί ένα από τα ευκολότερα γνωρίσματα αναγνώρισης του είδους. Οι οπίσθιες πτέρυγες έχουν έντονο ρόδινο χρώμα με μαύρες και λευκές περιοχές. Ο θώρακας είναι ελαιοκαστανός με ευδιάκριτες λευκές επιμήκεις γραμμές, ενώ η κοιλιά παρουσιάζει χαρακτηριστικές ασπρόμαυρες πλευρικές ζώνες. Οι κεραίες είναι σκούρες και καταλήγουν σε ανοιχτόχρωμη κορυφή. Τα αρσενικά είναι κατά μέσο όρο ελαφρώς μικρότερα από τα θηλυκά.
Διάκριση από συγγενικά είδη
Το Hyles livornica είχε ιστορικά συνδεθεί ταξινομικά με το βορειοαμερικανικό Hyles lineata και σε παλαιότερη βιβλιογραφία μπορεί να εμφανίζεται ως Hyles lineata livornica. Σήμερα αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστό είδος. Ο αρχικός συνδυασμός του ονόματος ήταν Sphinx livornica.
Η χαρακτηριστική λευκή λωρίδα των πρόσθιων πτερύγων, σε συνδυασμό με τις ρόδινες οπίσθιες πτέρυγες και τις λευκές γραμμές του θώρακα, επιτρέπει συνήθως εύκολη αναγνώριση του ενήλικου.
Εξάπλωση
Πρόκειται για είδος με πολύ μεγάλη γεωγραφική εξάπλωση, που απαντά στην Αφρική, στη νότια Ευρώπη, στη Μεσόγειο, στη Μέση Ανατολή και σε εκτεταμένες περιοχές της Ασίας. Η εξάπλωσή του φτάνει ανατολικά μέχρι την Ινδία και την ανατολική Ασία, ενώ είναι γνωστό και από πολλά νησιά του Ατλαντικού και της Μεσογείου.
Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του είναι η μεγάλη μεταναστευτική και διασπορική ικανότητά του. Άτομα μπορούν να πραγματοποιούν πολύ μεγάλες μετακινήσεις και να εμφανίζονται πολύ βορειότερα από τις περιοχές όπου οι κλιματικές συνθήκες επιτρέπουν σταθερότερους πληθυσμούς. Στη βόρεια και κεντρική Ευρώπη καταγράφεται κυρίως ως μεταναστευτικό είδος.
Παρουσία στην Κύπρο
Το Hyles livornica αποτελεί τεκμηριωμένο μέλος της πανίδας των Λεπιδόπτερων της Κύπρου. Στον οργανωμένο δυναμικό κατάλογο του Biodiversity of Cyprus καταγράφεται ως αριθμός 1154, με ένδειξη μεταναστευτικού είδους [M].
**LIST OF MOTTHS OF CYPRUS (LEPIDOPTERA) – Taxonomic Dynamic Checklist of 1,156 Species**
Υπάρχουν επίσης δημοσιευμένες κυπριακές καταγραφές ενηλίκων από διαφορετικές περιοχές και εποχές. Η βιβλιογραφία αναφέρει, μεταξύ άλλων, ενήλικα στην περιοχή Κερύνειας–Μπογάζ στις 10 Αυγούστου 2000, άτομο σε φωτεινή παγίδα στην περιοχή Λευκωσίας–Δικώμου στις 18 Σεπτεμβρίου 2003 και θηλυκό που συλλέχθηκε στη Λευκωσία στις 25 Απριλίου 2003 και ωοτόκησε κατά τη μεταφορά του.
Η φωτογραφική καταγραφή της παρούσας ανάρτησης έγινε στο Γέρι στις 27 Ιουνίου 2016 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.
Βιότοπος και οικολογία
Χάρη στην εξαιρετική κινητικότητά του και στο μεγάλο εύρος φυτών-ξενιστών των προνυμφών, το είδος μπορεί να αξιοποιεί πολλούς διαφορετικούς ανοικτούς οικοτόπους. Συναντάται σε ξηρές και ημίξηρες περιοχές, φρύγανα, ανοικτές εκτάσεις, αγρούς, αμπελώνες, κήπους, παρυφές καλλιεργειών και άλλες θέσεις όπου υπάρχουν κατάλληλα φυτά-ξενιστές.
Η ικανότητα γρήγορου αποικισμού πρόσκαιρα ευνοϊκών περιοχών αποτελεί σημαντικό στοιχείο της οικολογίας του. Σε ξηρές περιοχές της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, βροχοπτώσεις μπορούν να προκαλέσουν απότομη ανάπτυξη βλάστησης. Μετακινούμενα θηλυκά μπορούν να εντοπίσουν αυτές τις προσωρινές κατάλληλες θέσεις και να ωοτοκήσουν εκεί. Σε εξαιρετικά ευνοϊκές συνθήκες έχουν αναφερθεί πολύ μεγάλες συγκεντρώσεις προνυμφών.
Δραστηριότητα και πτήση
Το ενήλικο είναι εξαιρετικά ισχυρός και γρήγορος ιπτάμενος. Η μορφολογία του σώματος και των πτερύγων είναι προσαρμοσμένη σε ενεργητική πτήση και μεγάλες μετακινήσεις.
Τα ενήλικα είναι κυρίως δραστήρια κατά το σούρουπο και τη νύχτα και μπορούν να προσελκύονται έντονα από τεχνητό φωτισμό. Επισκέπτονται άνθη για νέκταρ και, όπως και άλλα hawk-moths, μπορούν να αιωρούνται μπροστά από το άνθος ενώ τρέφονται χρησιμοποιώντας τη μακριά προβοσκίδα τους.
Φυτά-ξενιστές των προνυμφών
Το Hyles livornica είναι πολυφάγο. Ο οργανωμένος κατάλογος των νυχτοπεταλούδων της Κύπρου καταγράφει φυτά-ξενιστές από τουλάχιστον τις οικογένειες Apocynaceae, Asparagaceae, Asphodelaceae, Caprifoliaceae, Fabaceae, Geraniaceae, Nyctaginaceae, Onagraceae, Plantaginaceae, Polygonaceae, Portulacaceae, Rosaceae, Rubiaceae, Vitaceae και Zygophyllaceae.
Μεταξύ των καταγεγραμμένων γενών φυτών-ξενιστών περιλαμβάνονται τα Galium, Rumex, Vitis, Euphorbia, Linaria, Epilobium, Antirrhinum, Scabiosa, Asphodelus, Plantago, Polygonum, Fuchsia και άλλα.
Σχετικές οικογένειες φυτών που έχουν ήδη δικό τους άρθρο στο Biodiversity of Cyprus:
**Rubiaceae – οικογένεια στην οποία ανήκει το Galium**
**Vitaceae – οικογένεια της αμπέλου Vitis vinifera**
**Fabaceae**
**Onagraceae – οικογένεια στην οποία ανήκουν τα Epilobium και Fuchsia**
**Asphodelaceae – άρθρο του blog που εξηγεί και την παλαιότερη ονομασία Xanthorrhoeaceae**
Αυγό και ωοτοκία
Τα θηλυκά τοποθετούν τα αυγά πάνω σε κατάλληλα φυτά-ξενιστές, ώστε η νεαρή προνύμφη να έχει άμεση πρόσβαση στην τροφή μετά την εκκόλαψη. Η υψηλή κινητικότητα των θηλυκών επιτρέπει την εκμετάλλευση νέων θέσεων στις οποίες η βλάστηση έχει αναπτυχθεί πρόσφατα.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η κυπριακή παρατήρηση θηλυκού που συλλέχθηκε στις 25 Απριλίου 2003 στη Λευκωσία και ωοτόκησε μέσα στο δοχείο μεταφοράς του, παρέχοντας άμεση τεκμηρίωση αναπαραγωγικής δραστηριότητας ατόμου στην Κύπρο.
Κάμπια
Η ώριμη κάμπια είναι μεγάλη και μπορεί να φτάσει περίπου τα 65–80 mm. Παρουσιάζει χρωματική ποικιλότητα, ενώ χαρακτηριστικό της, όπως και άλλων Sphingidae, είναι το εμφανές οπίσθιο «κέρατο». Στην παλιά ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus περιγράφεται πράσινη μορφή με μαύρα σημάδια.
Οι προνύμφες αναπτύσσονται γρήγορα όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές και η τροφή άφθονη. Η πολυφαγία τους είναι σημαντικό πλεονέκτημα για ένα έντονα μεταναστευτικό είδος, επειδή του επιτρέπει να αναπαράγεται σε διαφορετικές περιοχές χωρίς να εξαρτάται από ένα μόνο φυτό.
Νύμφωση και κύκλος ζωής
Μετά την ολοκλήρωση της προνυμφικής ανάπτυξης, η κάμπια εγκαταλείπει συνήθως το φυτό και νυμφώνεται σε προστατευμένο σημείο κοντά στο έδαφος. Ο κύκλος ζωής μπορεί να ολοκληρώνεται γρήγορα όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες και υπάρχει επαρκής τροφή.
Η εποχικότητα διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος και το κλίμα. Στις θερμότερες περιοχές η περίοδος δραστηριότητας είναι πολύ μεγαλύτερη, ενώ βορειότερα οι εμφανίσεις συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με μεταναστευτικά κύματα. Η παλιά κυπριακή ανάρτηση αναφέρει περίοδο πτήσης από τον Φεβρουάριο έως τον Οκτώβριο ανάλογα με την περιοχή.
Μετανάστευση
Η μετανάστευση αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα βιολογικά χαρακτηριστικά του Hyles livornica. Δεν πρόκειται απλώς για περιστασιακή περιπλάνηση μεμονωμένων ατόμων: η μεγάλη ικανότητα διασποράς αποτελεί βασικό μέρος της στρατηγικής ζωής του είδους.
Η εκμετάλλευση βροχοπτώσεων και της προσωρινής ανάπτυξης φυτών σε ξηρές περιοχές επιτρέπει την ταχεία αναπαραγωγή και στη συνέχεια τη διασπορά της επόμενης γενιάς. Αυτό εξηγεί τις μεγάλες διακυμάνσεις που μπορεί να παρατηρούνται από χρονιά σε χρονιά στην αφθονία του.
Οικολογικός ρόλος
Τα ενήλικα, καθώς επισκέπτονται άνθη για νέκταρ, συμμετέχουν στη μεταφορά γύρης μεταξύ φυτών. Οι κάμπιες αποτελούν φυτοφάγα μέλη των οικοσυστημάτων και τα διαφορετικά στάδια του είδους αποτελούν τροφή για διάφορους θηρευτές και παρασιτοειδή.
Λόγω της μεγάλης κινητικότητάς του, το είδος αποτελεί επίσης χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μεταναστευτικά έντομα συνδέουν οικολογικά περιοχές της Αφρικής, της Μεσογείου και της Ευρώπης.
Σχέση με τον άνθρωπο
Οι κάμπιες μπορούν περιστασιακά να τραφούν με καλλιεργούμενα φυτά, μεταξύ των οποίων η άμπελος. Κυπριακή βιβλιογραφία αναφέρει φυτοφαγία σε διάφορα ποώδη φυτά και καταγράφει το είδος σε σχέση με γεωργικές περιοχές.
Δεν είναι επικίνδυνο για τον άνθρωπο. Τα ενήλικα δεν κεντρίζουν και οι κάμπιες δεν πρέπει να συγχέονται με προνύμφες που διαθέτουν κνιδωτικές τρίχες. Το χαρακτηριστικό οπίσθιο «κέρατο» της κάμπιας αποτελεί μορφολογικό εξάρτημα και όχι κεντρί.
Κατάσταση διατήρησης
Στον ενημερωμένο οργανωμένο κατάλογο των νυχτοπεταλούδων της Κύπρου το Hyles livornica καταγράφεται για το 2026 ως LC – Least Concern (Μειωμένου Ενδιαφέροντος) τόσο για την Ευρώπη όσο και για την ΕΕ-27.
Ταξινομική ιστορία
Το είδος περιγράφηκε αρχικά ως Sphinx livornica. Η ονομασία σχετίζεται με το Livorno της Ιταλίας, τον τόπο που συνδέεται με την αρχική περιγραφή. Στη βιβλιογραφία εμφανίστηκε σε διάφορους συνδυασμούς και έχει ιστορικά αντιμετωπιστεί και σε σχέση με το Hyles lineata. Μεταξύ των ονομάτων που εμφανίζονται στην ταξινομική βιβλιογραφία είναι Celerio livornica, Deilephila lineata livornica και Hyles lineata subsp. livornica.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στο έτος. Αν και η σχετική εικονογραφημένη πλάκα του Esper δημοσιεύθηκε το 1779, το Lepiforum, ακολουθώντας τη βιβλιογραφική διερεύνηση της ημερομηνίας δημοσίευσης, αναφέρει ότι η πλάκα δεν περιείχε το όνομα Sphinx livornica και ότι η ονοματολογικά έγκυρη περιγραφή προέκυψε με το κείμενο του 1780. Για αυτό χρησιμοποιείται εδώ η μορφή (Esper, [1780]), όπως και στον ενημερωμένο κατάλογο του Biodiversity of Cyprus.
Ταξινομία
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Arthropoda
Κλάση: Insecta
Τάξη: Lepidoptera
Οικογένεια: Sphingidae
Υποοικογένεια: Macroglossinae
Γένος: Hyles
Είδος: Hyles livornica (Esper, [1780])
Αρχικός συνδυασμός: Sphinx livornica Esper, 1780
Αποδεκτό αγγλικό κοινό όνομα: Striped Hawk-moth
Κατάσταση στην Κύπρο: Μεταναστευτικό [M]
IUCN Ευρώπη: LC – Least Concern / Μειωμένου Ενδιαφέροντος
IUCN EU27: LC – Least Concern / Μειωμένου Ενδιαφέροντος
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Τοποθεσία φωτογραφιών: Γέρι, Κύπρος
Ημερομηνία φωτογραφιών: 27/6/2016
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Hyles livornica, αρχική ανάρτηση και φωτογραφική καταγραφή
Biodiversity of Cyprus – Taxonomic Dynamic Checklist of Moths of Cyprus
Lepiforum – Hyles livornica, ταξινομία, βιολογία και βιβλιογραφία
GBIF / Catalogue of Life – Hyles livornica
Natural History Museum – Hyles livornica
UKMoths – Striped Hawk-moth
Striped Hawk-moth – Hyles livornica (Esper, [1780]) – Cyprus
Text and photos: George Konstantinou – Geri, Cyprus, 27/6/2016.
Description and identification
Hyles livornica, commonly known as the Striped Hawk-moth, is a large and distinctive moth of the family Sphingidae. Its wingspan is approximately 60–80 mm. It has the powerful, streamlined body characteristic of the fast-flying hawk-moths.
The forewings are elongated and predominantly olive-brown to beige-brown, with a conspicuous broad whitish or cream longitudinal stripe. The hindwings are bright pink with black and white areas. The thorax is olive-brown with prominent white longitudinal stripes, while the abdomen bears characteristic black-and-white lateral markings. The antennae are dark with pale tips. Males are generally slightly smaller than females.
Similar species and identification
Hyles livornica has historically been associated taxonomically with the North American Hyles lineata and older literature may list it as Hyles lineata livornica. It is now treated as a distinct species. Its original combination was Sphinx livornica.
The prominent pale longitudinal stripe on the forewing, combined with the pink hindwings and white thoracic stripes, usually makes the adult readily recognizable.
Distribution
The species has an extremely broad geographical distribution encompassing Africa, southern Europe, the Mediterranean, the Middle East and extensive parts of Asia, extending eastwards to India and eastern Asia and occurring on numerous Atlantic and Mediterranean islands.
One of its most important biological characteristics is its exceptional migratory and dispersal ability. Individuals can travel very long distances and appear far north of regions where climatic conditions support more persistent populations. In northern and central Europe it is primarily recorded as a migrant.
Occurrence in Cyprus
Hyles livornica is a documented member of the Lepidoptera fauna of Cyprus. In the Biodiversity of Cyprus Taxonomic Dynamic Checklist it is species No. 1154 and is marked as migratory [M].
**LIST OF MOTTHS OF CYPRUS (LEPIDOPTERA) – Taxonomic Dynamic Checklist of 1,156 Species**
Published Cypriot records include adults from the Kyrenia–Boğaz area on 10 August 2000, an individual captured in a light trap in the Nicosia–Dikomo area on 18 September 2003, and a female collected in Nicosia on 25 April 2003 which laid eggs while being transported.
The photographic record presented in the original Biodiversity of Cyprus post was made at Geri on 27 June 2016 by George Konstantinou.
Habitat and ecology
Because of its exceptional mobility and broad larval host range, the species can exploit many open habitats. It occurs in arid and semi-arid landscapes, open scrub, agricultural areas, vineyards, gardens and other places where suitable larval foodplants occur.
Its ability to colonize temporarily favourable habitats is an important feature of its ecology. In arid areas of North Africa and the Middle East, rainfall can trigger rapid vegetation growth. Dispersing females can locate these newly suitable habitats and lay eggs there. Under exceptionally favourable conditions, very large concentrations of larvae have been reported.
Adult activity and flight
The adult is a powerful and exceptionally fast flier. Its streamlined body and wings are adapted for sustained flight and long-distance movements.
Adults are mainly active at dusk and during the night and can be strongly attracted to artificial light. They visit flowers for nectar and, like other hawk-moths, can hover in front of flowers while feeding with their long proboscis.
Larval host plants
Hyles livornica is highly polyphagous. The Biodiversity of Cyprus moth checklist records larval host plants belonging to at least the Apocynaceae, Asparagaceae, Asphodelaceae, Caprifoliaceae, Fabaceae, Geraniaceae, Nyctaginaceae, Onagraceae, Plantaginaceae, Polygonaceae, Portulacaceae, Rosaceae, Rubiaceae, Vitaceae and Zygophyllaceae.
Recorded host genera include Galium, Rumex, Vitis, Euphorbia, Linaria, Epilobium, Antirrhinum, Scabiosa, Asphodelus, Plantago, Polygonum and Fuchsia, among others.
Relevant plant-family articles already available on Biodiversity of Cyprus include:
**Rubiaceae – the family containing Galium**
**Vitaceae – the grape family**
**Fabaceae**
**Onagraceae – the family containing Epilobium and Fuchsia**
**Asphodelaceae – discussed in the blog article under the former Xanthorrhoeaceae concept**
Egg and oviposition
Females lay eggs on suitable host plants so that newly hatched larvae have immediate access to food. Their high mobility allows females to exploit newly favourable habitats in which host plants have recently developed.
A particularly interesting Cypriot observation concerns a female collected in Nicosia on 25 April 2003 which laid eggs inside its transport container, providing direct evidence of reproductive activity by an individual on Cyprus.
Larva
The mature caterpillar is large and may reach approximately 65–80 mm in length. It can show considerable colour variation and, like other sphingid larvae, possesses a conspicuous posterior horn. The original Biodiversity of Cyprus post describes a green form with black markings.
Larvae can develop rapidly when temperatures and food availability are favourable. Their polyphagy is particularly advantageous for a highly migratory moth because it allows reproduction in many different regions without dependence on a single host plant.
Pupation and life cycle
After completing larval development, the caterpillar generally leaves its foodplant and pupates in a sheltered position near the ground. Under warm conditions and abundant food, development can proceed rapidly.
Seasonality varies considerably with latitude and climate. Activity can extend through much of the year in warmer regions, whereas farther north records depend heavily on immigration events. The original Cypriot post records a flight period from February to October depending on locality.
Migration
Migration is one of the defining biological characteristics of Hyles livornica. Its extensive movements are not merely occasional wandering by isolated individuals; strong dispersal capacity forms an important component of the species' life strategy.
The ability to exploit rainfall-driven bursts of vegetation in arid landscapes enables rapid reproduction followed by dispersal of subsequent generations. This contributes to the very large year-to-year variation that can occur in abundance.
Ecological role
Adults visiting flowers for nectar can contribute to pollen transfer. The caterpillars function as herbivores within terrestrial food webs, while the various life stages provide prey or hosts for predators and parasitoids.
Its exceptional mobility also makes the species an excellent example of how migratory insects can ecologically connect Africa, the Mediterranean region and Europe.
Relationship with humans
Larvae can occasionally feed on cultivated plants, including grapevine. Cypriot literature records feeding on various herbaceous plants and occurrences associated with agricultural habitats.
The species is not dangerous to humans. Adults do not sting, and the caterpillar should not be confused with larvae bearing urticating hairs. Its conspicuous posterior horn is a morphological structure, not a sting.
Conservation status
The current Biodiversity of Cyprus moth checklist records Hyles livornica in 2026 as LC – Least Concern for both Europe and the EU27.
Taxonomic history
The species was originally described as Sphinx livornica. Its name is associated with Livorno in Italy, the locality connected with the original description. It has subsequently appeared under several combinations and was historically treated in association with Hyles lineata. Names appearing in the taxonomic literature include Celerio livornica, Deilephila lineata livornica and Hyles lineata subsp. livornica.
The publication year requires particular care. Although Esper's associated plate appeared in 1779, Lepiforum notes that the plate did not contain the name Sphinx livornica and that the nomenclaturally available description appeared with the text in 1780. The form (Esper, [1780]) is therefore used here, matching the updated Biodiversity of Cyprus checklist.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Class: Insecta
Order: Lepidoptera
Family: Sphingidae
Subfamily: Macroglossinae
Genus: Hyles
Species: Hyles livornica (Esper, [1780])
Original combination: Sphinx livornica Esper, 1780
Accepted English common name: Striped Hawk-moth
Status in Cyprus: Migratory [M]
IUCN Europe: LC – Least Concern
IUCN EU27: LC – Least Concern
Photographer: George Konstantinou
Photo location: Geri, Cyprus
Photo date: 27/6/2016
Sources
Biodiversity of Cyprus – Hyles livornica, original post and photographic record
Biodiversity of Cyprus – Taxonomic Dynamic Checklist of Moths of Cyprus
Lepiforum – Hyles livornica
GBIF / Catalogue of Life – Hyles livornica
Natural History Museum – Hyles livornica
UKMoths – Striped Hawk-moth
