All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Below in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου.
Φωτογραφίες: Μιχάλης Χατζηκωνσταντής – Λευκωσία, 25 Αυγούστου 2015.
Το γένος Culex
Το Culex Linnaeus, 1758 είναι ένα μεγάλο, παγκοσμίως διαδεδομένο γένος κουνουπιών της οικογένειας Culicidae. Η οικογένεια περιλαμβάνει περίπου 3.730 ζώντα είδη παγκοσμίως, ενώ το Culex περίπου 820 είδη, κατανεμημένα σε 28 υπογένη, σύμφωνα με το Mosquito Taxonomic Inventory. Τυπικό είδος του γένους είναι το Culex pipiens Linnaeus, 1758.
Η ένδειξη Culex sp. σημαίνει ότι το έντομο έχει προσδιοριστεί στο επίπεδο του γένους, χωρίς να έχει αποδοθεί συγκεκριμένο είδος. Οι ονομασίες «κουνούπι» και “mosquito” χρησιμοποιούνται γενικά για την οικογένεια Culicidae και δεν αποτελούν αποκλειστικές ονομασίες του Culex.
Μορφολογία και αναγνώριση
Τα ενήλικα έχουν λεπτό σώμα, μακριά πόδια, κεραίες και επιμήκη προβοσκίδα. Οι πτέρυγες φέρουν λέπια. Όπως τα υπόλοιπα δίπτερα, διαθέτουν ένα λειτουργικό ζεύγος πτερύγων και ένα ζεύγος μικρών αλτήρων, που συμβάλλουν στην ισορροπία κατά την πτήση.
Τα αρσενικά διακρίνονται συνήθως από τις έντονα πτερωτές κεραίες τους, ενώ οι κεραίες των θηλυκών είναι λιγότερο τριχωτές. Το μέγεθος και ο χρωματισμός διαφέρουν μεταξύ των ειδών. Το γνωστό Culex pipiens, για παράδειγμα, έχει γενικά καστανό χρωματισμό και μήκος περίπου 4–10 χιλιοστά.
Η αναγνώριση σε επίπεδο είδους μπορεί να απαιτεί μικροσκοπική εξέταση ή μοριακές μεθόδους. Ορισμένα συγγενικά είδη και βιολογικές μορφές παρουσιάζουν πολύ μικρές εξωτερικές διαφορές, επομένως μια γενική φωτογραφία δεν επαρκεί πάντοτε για ασφαλή προσδιορισμό.
Κύκλος ζωής
Τα Culex παρουσιάζουν πλήρη μεταμόρφωση: αυγό, προνύμφη, νύμφη και ενήλικο. Οι προνύμφες και οι νύμφες αναπτύσσονται στο νερό.
Σε πολλά γνωστά είδη, τα θηλυκά τοποθετούν τα αυγά στην επιφάνεια του νερού, σχηματίζοντας πλωτές συστάδες που μοιάζουν με μικρές σχεδίες. Αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν περίπου 100–300 αυγά. Σε ευνοϊκές συνθήκες, η ανάπτυξη από το αυγό μέχρι το ενήλικο μπορεί να ολοκληρωθεί περίπου σε 7–10 ημέρες, αλλά η διάρκεια μεταβάλλεται ανάλογα με το είδος και τις περιβαλλοντικές συνθήκες.
Οι προνύμφες περνούν από τέσσερα αναπτυξιακά στάδια. Τρέφονται με μικροοργανισμούς και λεπτά οργανικά σωματίδια, ενώ κινούνται με χαρακτηριστικές συσπάσεις του σώματος. Η νύμφη παραμένει κινητική, αλλά δεν τρέφεται. Όταν ολοκληρωθεί η μεταμόρφωση, το ενήλικο εξέρχεται στην επιφάνεια και παραμένει εκεί μέχρι να στεγνώσουν και να σκληρύνουν το σώμα και οι πτέρυγές του.
Διατροφή και αναπαραγωγή
Τα ενήλικα χρησιμοποιούν νέκταρ και άλλες φυτικές πηγές σακχάρων για ενέργεια. Τα αρσενικά δεν λαμβάνουν αίμα. Στα αιματοφάγα είδη, τα θηλυκά αναζητούν αίμα για τις θρεπτικές ουσίες που συνήθως χρειάζονται για την παραγωγή αυγών.
Οι προτιμήσεις ξενιστών διαφέρουν μεταξύ ειδών και πληθυσμών. Ορισμένα τρέφονται κυρίως από πτηνά, άλλα από θηλαστικά, ενώ ορισμένα χρησιμοποιούν διαφορετικές ομάδες σπονδυλωτών. Η αναζήτηση ξενιστή επηρεάζεται από οσμές, οπτικά ερεθίσματα και το διοξείδιο του άνθρακα της αναπνοής.
Είδη και ενδιαιτήματα στην Κύπρο
Η αναθεωρημένη κυπριακή καταγραφή του 2009 περιλάμβανε επτά είδη: Culex pipiens, C. perexiguus, C. mimeticus, C. theileri, C. hortensis, C. impudicus και C. martinii. Το τελευταίο βασιζόταν σε παλαιότερη αναφορά και δεν βρέθηκε στις πρόσφατες συλλογές εκείνης της μελέτης. Νεότερη έρευνα, δημοσιευμένη το 2026, καταγράφει επίσης το C. brumpti.
Τα κυπριακά είδη χρησιμοποιούν διαφορετικά υδάτινα ενδιαιτήματα: μικρές λιμνούλες, νερά κοντά σε ρυάκια, πηγάδια, τάφρους και τεχνητές δεξαμενές. Το C. pipiens καταγράφηκε ως άφθονο όλο το έτος, ακόμη και σε αποχετευτικά συστήματα, ενώ το C. mimeticus συνδεόταν με καθαρότερα νερά και το C. hortensis με νερά που περιείχαν βλάστηση.
Η μελέτη του 2026 επιβεβαίωσε μοριακά στην Κύπρο τις μορφές pipiens και molestus του C. pipiens, καθώς και υβρίδιά τους. Αυτές οι μορφές παρουσιάζουν διαφορετικές βιολογικές συνήθειες και προτιμήσεις ξενιστών.
Οικολογικός ρόλος και υγειονομική σημασία
Οι υδρόβιες προνύμφες αποτελούν τροφή για ψάρια και αρπακτικά υδρόβια έντομα. Η ανάπτυξη των πληθυσμών επηρεάζεται από τη θερμοκρασία, τη διαθεσιμότητα τροφής, τη διάρκεια παραμονής του νερού και την παρουσία φυσικών εχθρών.
Ορισμένα είδη Culex μπορούν να μεταδώσουν παθογόνους οργανισμούς, μεταξύ αυτών τον ιό του Δυτικού Νείλου. Η ικανότητα μετάδοσης εξαρτάται από το συγκεκριμένο είδος, τον παθογόνο οργανισμό και τις τοπικές συνθήκες.
Στην κυπριακή μελέτη του 2026 ανιχνεύθηκε γενετικό υλικό του ιού Usutu σε ομαδοποιημένο δείγμα C. pipiens που είχε συλλεχθεί τον Μάρτιο του 2022. Η εύρεση αυτή δεν αποτελεί από μόνη της τεκμηρίωση ανθρώπινου κρούσματος. Η ανθρώπινη ελονοσία μεταδίδεται από μολυσμένα θηλυκά του γένους Anopheles.
Περιορισμός εστιών γύρω από κατοικίες
Η εβδομαδιαία απομάκρυνση στάσιμου νερού από κουβάδες, πιατάκια γλαστρών και άλλα δοχεία περιορίζει τις διαθέσιμες θέσεις αναπαραγωγής. Οι σίτες, τα μακριά ρούχα και τα κατάλληλα εντομοαπωθητικά, χρησιμοποιούμενα σύμφωνα με τις οδηγίες τους, βοηθούν στην προστασία από τσιμπήματα.
Φωτογραφική καταγραφή
Οι φωτογραφίες της ανάρτησης λήφθηκαν στη Λευκωσία στις 25 Αυγούστου 2015 από τον Μιχάλη Χατζηκωνσταντή. Παρουσιάζουν προνυμφικό και νυμφικό στάδιο, καθώς και θηλυκό και αρσενικό ενήλικο, με προσδιορισμό Culex sp.
Ταξινομία
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Arthropoda
Κλάση: Insecta
Τάξη: Diptera
Οικογένεια: Culicidae – περίπου 3.730 ζώντα είδη παγκοσμίως
Υποοικογένεια: Culicinae
Φυλή: Culicini
Γένος: Culex Linnaeus, 1758 – περίπου 820 είδη, 28 υπογένη
Τυπικό είδος: Culex pipiens Linnaeus, 1758
Προσδιορισμός φωτογραφικού υλικού: Culex sp.
Γενικές κοινές ονομασίες: Κουνούπι · Mosquito
Φωτογράφος: Μιχάλης Χατζηκωνσταντής
Τοποθεσία: Λευκωσία, Κύπρος
Ημερομηνία: 25 Αυγούστου 2015
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Αρχική ανάρτηση και φωτογραφίες.
Mosquito Taxonomic Inventory – Γένος Culex.
Mosquito Taxonomic Inventory – Οικογένεια Culicidae.
Violaris et al., 2009 – The mosquito fauna of the Republic of Cyprus: a revised list.
Integrated vector and arbovirus surveillance in Cyprus, 2026.
ECDC – Αναγνώριση κουνουπιών.
ECDC – Culex pipiens: πληροφορίες για ειδικούς.
CDC – Culex και κύκλος ζωής.
University of Georgia – Βιολογία και συμπεριφορά κουνουπιών.
Purdue University – Βιολογία, ανάπτυξη και φυσικοί εχθροί.
CDC – Προστασία από τσιμπήματα.
WHO – Ελονοσία και μετάδοση.
 |
| Larval stage |
 |
| Pupal stage |
 |
| Female |
 |
MaleCulex sp. – Mosquito – CyprusText by George Konstantinou. The genus Culex Culex Linnaeus, 1758 is a large, globally distributed genus of mosquitoes belonging to the family Culicidae. The family contains approximately 3,730 living species worldwide, while Culex contains approximately 820 species, distributed among 28 subgenera, according to the Mosquito Taxonomic Inventory. Its type species is Culex pipiens Linnaeus, 1758. The designation Culex sp. means that the insect has been identified to genus without assignment to a particular species. “Mosquito” and the Greek “κουνούπι” are general names for members of Culicidae rather than names exclusive to Culex. Morphology and identification Adults have slender bodies, long legs, antennae and an elongated proboscis. Their wings bear scales. Like other flies, they possess one functional pair of wings and a pair of small halteres that help maintain balance during flight. Males are usually recognised by their conspicuously feathery antennae, whereas female antennae are less densely haired. Size and colour differ between species. The familiar Culex pipiens, for example, is generally brownish and approximately 4–10 millimetres long. Species identification may require microscopic examination or molecular methods. Some closely related species and biological forms show very small external differences, so a general photograph does not always allow reliable identification. Life cycle Culex undergo complete metamorphosis: egg, larva, pupa and adult. Larvae and pupae develop in water. In many familiar species, females deposit eggs on the water surface, forming floating clusters resembling small rafts. These may contain approximately 100–300 eggs. Under favourable conditions, development from egg to adult can take approximately 7–10 days, although the duration varies with species and environmental conditions. Larvae pass through four developmental stages. They feed on microorganisms and fine organic particles and move with characteristic flexing movements. Pupae remain mobile but do not feed. When metamorphosis is complete, the adult emerges at the surface and remains there while its body and wings dry and harden. Feeding and reproduction Adults obtain energy from nectar and other plant-derived sugar sources. Males do not take blood meals. In blood-feeding species, females seek blood for the nutrients usually needed to produce eggs. Host preferences differ between species and populations. Some feed mainly on birds, others on mammals, while some use different groups of vertebrates. Host seeking is influenced by odours, visual cues and carbon dioxide released during respiration. Species and habitats in Cyprus The revised Cypriot checklist published in 2009 included seven species: Culex pipiens, C. perexiguus, C. mimeticus, C. theileri, C. hortensis, C. impudicus and C. martinii. The last was based on an older report and was not found in that study’s recent collections. A newer investigation, published in 2026, also records C. brumpti. Cypriot species use different aquatic habitats, including small pools, water beside streams, wells, ditches and artificial reservoirs. C. pipiens was recorded as abundant throughout the year, including in sewage systems, whereas C. mimeticus was associated with cleaner water and C. hortensis with vegetated water bodies. The 2026 study molecularly confirmed the pipiens and molestus forms of C. pipiens, together with their hybrids, in Cyprus. These forms differ in their biological habits and host preferences. Ecological role and public-health importance Aquatic larvae provide food for fish and predatory aquatic insects. Population development is influenced by temperature, food availability, the persistence of water and the presence of natural enemies. Certain Culex species can transmit pathogens, including West Nile virus. Transmission ability depends on the particular mosquito species, pathogen and local conditions. The Cypriot study published in 2026 detected Usutu virus genetic material in a pooled sample of C. pipiens collected in March 2022. This finding does not, by itself, document a human case. Human malaria is transmitted by infected female mosquitoes of the genus Anopheles. Reducing breeding sites around homes Removing standing water weekly from buckets, flowerpot saucers and other containers reduces available breeding sites. Window screens, long clothing and suitable insect repellents used according to their instructions help protect against bites. Photographic record The photographs accompanying this post were taken in Nicosia on 25 August 2015 by Michael Hadjiconstantis. They show larval and pupal stages, together with female and male adults, identified as Culex sp. Taxonomy Kingdom: Animalia Sources Biodiversity of Cyprus – Original post and photographs. |
