L
Below in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Indian Ocean Twospot Cardinalfish – Cheilodipterus novemstriatus (Rüppell, 1838) – Ένας μικρός λεσσεψιανός μετανάστης που εγκαταστάθηκε στις θάλασσες της Κύπρου
L
Below in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Το Cheilodipterus novemstriatus (Rüppell, 1838), γνωστό στα αγγλικά ως Indian Ocean Twospot Cardinalfish ή Twospot Cardinalfish, είναι ένα μικρό θαλάσσιο ψάρι της οικογένειας Apogonidae, των γνωστών cardinalfishes.
Η φυσική του εξάπλωση βρίσκεται στον δυτικό Ινδικό Ωκεανό και περιλαμβάνει την Ερυθρά Θάλασσα, τον Κόλπο του Άντεν, την περιοχή του Ομάν και τον Περσικό Κόλπο. Σήμερα όμως το είδος αποτελεί πλέον μέρος της ιχθυοπανίδας της ανατολικής Μεσογείου.
Δεν πρόκειται για φυσικό μεσογειακό είδος. Το Cheilodipterus novemstriatus πέρασε από την Ερυθρά Θάλασσα στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα λεσσεψιανού μετανάστη.
Η παρουσία του στην Κύπρο επιβεβαιώθηκε επιστημονικά το 2015.
Μορφολογία και αναγνώριση
Το Cheilodipterus novemstriatus είναι μικρό και σχετικά λεπτό ψάρι, με ατρακτοειδές σώμα, μεγάλο μάτι και κοντό ρύγχος.
Το μεγάλο μάτι αποτελεί χαρακτηριστικό πολλών ειδών της οικογένειας Apogonidae και συνδέεται με τη δραστηριότητά τους σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού.
Το στόμα βρίσκεται στο πρόσθιο άκρο της κεφαλής και οι γνάθοι φέρουν δόντια, μεταξύ των οποίων υπάρχουν και περισσότερο ανεπτυγμένα, κυνόδοντα δόντια.
Διαθέτει δύο χωριστά ραχιαία πτερύγια. Το εδρικό πτερύγιο βρίσκεται περίπου απέναντι από το δεύτερο ραχιαίο, ενώ το ουραίο πτερύγιο είναι διχαλωτό.
Εκείνο όμως που κάνει το είδος ιδιαίτερα χαρακτηριστικό είναι ο χρωματισμός του.
Το βασικό χρώμα του σώματος είναι ασημί έως ασημογκρίζο και πάνω του διακρίνονται σκούρες επιμήκεις γραμμές.
Τέσσερις έντονες μαύρες επιμήκεις λωρίδες διατρέχουν το σώμα, ενώ μία πέμπτη χαμηλότερη λωρίδα ακολουθεί την περιοχή της βάσης του εδρικού πτερυγίου και συνεχίζεται προς τα εμπρός. Τμήμα αυτής της λωρίδας μπορεί να είναι λιγότερο ευδιάκριτο.
Ιδιαίτερα σημαντικό γνώρισμα αναγνώρισης βρίσκεται στον ουραίο μίσχο.
Στο μέσο του υπάρχει μία μεγάλη μαύρη ωοειδής κηλίδα, η οποία περιβάλλεται από χαρακτηριστική κίτρινη περιοχή.
Παράλληλα υπάρχει δεύτερη, μικρότερη σκοτεινή κηλίδα στη ραχιαία επιφάνεια του ουραίου μίσχου. Ανάμεσα στην κίτρινη περιοχή και την άνω σκοτεινή κηλίδα μπορεί να διακρίνεται έντονη λευκή περιοχή.
Ο συνδυασμός των επιμήκων γραμμών και των δύο χαρακτηριστικών σκοτεινών σημαδιών στην περιοχή της ουράς είναι πολύ χρήσιμος για την αναγνώριση του είδους.
Μέγεθος
Το Cheilodipterus novemstriatus είναι μικρό ψάρι.
Το μέγιστο δημοσιευμένο συνολικό μήκος του φθάνει περίπου:
8 cm.
Επομένως, παρά την εντυπωσιακή του εμφάνιση, είναι ένας πολύ μικρός εκπρόσωπος της κυπριακής θαλάσσιας ιχθυοπανίδας.
Το μικρό του μέγεθος το βοηθά να χρησιμοποιεί στενές σχισμές, κοιλότητες και άλλα μικρά καταφύγια, όπου μεγαλύτεροι θηρευτές δυσκολεύονται να το ακολουθήσουν.
Βιότοπος
Το είδος είναι θαλάσσιο και βενθικό ή βενθοπελαγικό ως προς τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί τον παράκτιο χώρο, παραμένοντας συνήθως σε στενή σχέση με τον πυθμένα και τα διαθέσιμα καταφύγια.
Συναντάται κυρίως σε προστατευμένα, σχετικά ρηχά νερά.
Έχει καταγραφεί σε βάθη περίπου:
1–50 μέτρων.
Χρησιμοποιεί ιδιαίτερα περιοχές με:
βραχώδεις πυθμένες,
υφάλους,
σπηλιές,
σχισμές,
προεξοχές βράχων,
κοιλότητες,
ναυάγια,
και γενικά σκληρό υπόστρωμα με πολύπλοκη τρισδιάστατη δομή.
Τέτοιοι βιότοποι είναι σημαντικοί επειδή προσφέρουν σκοτεινά και ασφαλή σημεία στα οποία τα ψάρια μπορούν να συγκεντρώνονται κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Ένα ψάρι που αγαπά τη σκιά
Το Cheilodipterus novemstriatus παρουσιάζει έντονη σχέση με τα καταφύγια.
Κατά τη διάρκεια της ημέρας μπορεί να παραμένει μέσα ή κοντά σε σπηλιές, σχισμές, προεξοχές και άλλα σκοτεινά σημεία.
Στη φυσική του εξάπλωση έχει παρατηρηθεί ακόμη και ανάμεσα στα μακριά αγκάθια αχινών του γένους Diadema.
Ομάδες που μπορούν να φθάσουν περίπου τα 30 ψάρια έχουν καταγραφεί να χρησιμοποιούν τα αγκάθια των αχινών ως καταφύγιο, με τον αριθμό των ψαριών να εξαρτάται φυσικά από το μέγεθος του αχινού και των ίδιων των ψαριών.
Η σχέση αυτή είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα.
Ένα μικρό ψάρι που κινδυνεύει από μεγαλύτερους θηρευτές μπορεί να βρει ανάμεσα στα μακριά και αιχμηρά αγκάθια ενός Diadema έναν χώρο στον οποίο πολλοί μεγαλύτεροι θηρευτές δεν μπορούν εύκολα να πλησιάσουν.
Παρόμοια συμπεριφορά έχει παρατηρηθεί και στη Μεσόγειο.
Νυχτόβια συμπεριφορά
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της οικολογίας του είδους είναι η νυχτόβια δραστηριότητά του.
Την ημέρα τα ψάρια παραμένουν συχνά συγκεντρωμένα σε προστατευμένα σημεία.
Με τη μείωση του φωτός εγκαταλείπουν τα καταφύγιά τους και κινούνται περισσότερο σε ανοικτές περιοχές για αναζήτηση τροφής.
Τα μεγάλα μάτια αποτελούν προσαρμογή που βοηθά το ψάρι να δραστηριοποιείται αποτελεσματικά σε χαμηλό φωτισμό.
Η νυχτόβια οικολογία του είδους έχει προταθεί ως ένας από τους παράγοντες που μπορεί να βοήθησαν την επιτυχημένη εγκατάστασή του στην ανατολική Μεσόγειο, επειδή του επιτρέπει να χρησιμοποιεί έναν οικολογικό χώρο διαφορετικό από εκείνον πολλών ημερόβιων παράκτιων ψαριών.
Κοινωνική συμπεριφορά
Το Cheilodipterus novemstriatus δεν είναι συνήθως μοναχικό ψάρι.
Μπορεί να σχηματίζει ομάδες και κοπάδια, ιδιαίτερα στα ημερήσια καταφύγιά του.
Αυτή η συμπεριφορά έχει καταγραφεί τόσο στη φυσική περιοχή εξάπλωσής του όσο και στους πληθυσμούς που εγκαταστάθηκαν στην ανατολική Μεσόγειο.
Μέσα σε μια σκοτεινή σχισμή ή κάτω από μια βραχώδη προεξοχή μπορούν έτσι να συγκεντρώνονται πολλά μικρά άτομα μαζί.
Διατροφή
Το Cheilodipterus novemstriatus είναι σαρκοφάγο μικρό ψάρι που τρέφεται κυρίως με μικρούς οργανισμούς της υδάτινης στήλης.
Σημαντικό μέρος της τροφής του αποτελεί το:
ζωοπλαγκτόν.
Η νυχτερινή έξοδος από τα καταφύγια τού επιτρέπει να εκμεταλλεύεται μικρούς πλαγκτονικούς οργανισμούς και άλλα μικροσκοπικά ζώα που είναι διαθέσιμα πάνω από τον πυθμένα.
Στην Ερυθρά Θάλασσα έχει παρατηρηθεί τη νύχτα ακόμη και σε πολύ ρηχά νερά πάνω από αμμώδεις περιοχές, γεγονός που δείχνει τη σημαντική αλλαγή στη χρήση του βιότοπου μεταξύ ημέρας και νύχτας.
Την ημέρα: προστασία.
Τη νύχτα: τροφή.
Αυτή η εναλλαγή αποτελεί βασικό μέρος της οικολογίας του.
Φυσική εξάπλωση
Η αρχική φυσική εξάπλωση του Cheilodipterus novemstriatus βρίσκεται στον δυτικό Ινδικό Ωκεανό.
Περιλαμβάνει κυρίως:
την Ερυθρά Θάλασσα,
τον Κόλπο του Άντεν,
την περιοχή του Ομάν,
και τον Περσικό Κόλπο.
Από την Ερυθρά Θάλασσα το είδος απέκτησε πρόσβαση σε ένα εντελώς διαφορετικό θαλάσσιο οικοσύστημα εξαιτίας μιας ανθρώπινης κατασκευής που άλλαξε τη βιογεωγραφία ολόκληρης της περιοχής:
της Διώρυγας του Σουέζ.
Η είσοδος στη Μεσόγειο
Η Διώρυγα του Σουέζ δημιούργησε μια θαλάσσια σύνδεση ανάμεσα στην Ερυθρά Θάλασσα και τη Μεσόγειο.
Μέσα από αυτή τη δίοδο εκατοντάδες θαλάσσια είδη ινδοειρηνικής και ερυθροθαλάσσιας προέλευσης έχουν κατορθώσει να εισέλθουν στη Μεσόγειο.
Η διαδικασία αυτή είναι γνωστή ως λεσσεψιανή μετανάστευση.
Το Cheilodipterus novemstriatus αποτελεί ένα από αυτά τα είδη.
Η πρώτη δημοσιευμένη καταγραφή του στη Μεσόγειο προήλθε από τις ακτές του Ισραήλ. Το ψάρι συλλέχθηκε από παλιό ναυάγιο ανοικτά της ακτής του Τελ Αβίβ και η σχετική επιστημονική εργασία δημοσιεύθηκε το 2010.
Η ανακάλυψη δεν παρέμεινε ένα απομονωμένο περιστατικό.
Τα επόμενα χρόνια το είδος άρχισε να καταγράφεται και σε άλλες περιοχές της Λεβαντίνης.
Εμφανίστηκε στον Λίβανο και στη συνέχεια στις νοτιοανατολικές ακτές της Τουρκίας, όπου καταγράφηκαν πλέον και ομάδες ψαριών.
Η εικόνα έδειχνε ότι το είδος δεν είχε απλώς φθάσει τυχαία στη Μεσόγειο.
Εξαπλωνόταν.
Η πρώτη επιστημονική καταγραφή στην Κύπρο
Η Κύπρος αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον σημείο στην πορεία εξάπλωσης των λεσσεψιανών ειδών στην ανατολική Μεσόγειο.
Η πρώτη δημοσιευμένη καταγραφή του Cheilodipterus novemstriatus στην Κύπρο έγινε το 2015.
Στις 3 Οκτωβρίου 2015, δύο άτομα εντοπίστηκαν κατά τη διάρκεια κατάδυσης σε σπηλιά στο Green Bay, στον Πρωταρά της επαρχίας Αμμοχώστου.
Τα ψάρια βρίσκονταν σε βάθος περίπου:
18 μέτρων
πάνω από σκληρό υπόστρωμα.
Φωτογραφήθηκαν και ταυτοποιήθηκαν με βάση τα διαγνωστικά μορφολογικά χαρακτηριστικά του είδους.
Η καταγραφή δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Mediterranean Marine Science και αποτέλεσε την πρώτη επιστημονικά τεκμηριωμένη αναφορά του είδους από την Κύπρο.
Η παρουσία του στην Κύπρο δεν αποτελεί φυσική επέκταση ενός παλαιού μεσογειακού πληθυσμού.
Είναι αποτέλεσμα της λεσσεψιανής εξάπλωσης από την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και της μετέπειτα διασποράς του είδους μέσα στη Λεβαντίνη.
Αναπαραγωγή
Η αναπαραγωγική συμπεριφορά των cardinalfishes είναι από τις πιο ενδιαφέρουσες μεταξύ των μικρών παράκτιων ψαριών.
Στο Cheilodipterus novemstriatus σχηματίζονται διακριτά ζεύγη κατά την ερωτοτροπία και την αναπαραγωγή.
Το εντυπωσιακότερο χαρακτηριστικό όμως είναι η:
στοματική επώαση.
Όπως συμβαίνει σε πολλά Apogonidae, το αρσενικό αναλαμβάνει τη φύλαξη των αυγών μέσα στο στόμα του.
Αντί τα αυγά να εγκαταλείπονται εκτεθειμένα πάνω στον πυθμένα, το αρσενικό τα συγκρατεί στη στοματική κοιλότητα κατά τη διάρκεια της ανάπτυξής τους.
Η στρατηγική αυτή παρέχει προστασία από πολλούς θηρευτές που διαφορετικά θα μπορούσαν να καταναλώσουν τα αυγά.
Πρόκειται για ένα εξαιρετικό παράδειγμα γονικής φροντίδας σε ένα ψάρι μήκους μόλις λίγων εκατοστών.
Σχέση με άλλα είδη
Η επιλογή καταφυγίου δημιουργεί ενδιαφέρουσες οικολογικές σχέσεις.
Η πιο χαρακτηριστική είναι η συγκέντρωση ανάμεσα στα αγκάθια αχινών Diadema.
Στη Μεσόγειο έχει επίσης καταγραφεί να μοιράζεται καταφύγια ή τον ίδιο βιότοπο με άλλα ψάρια.
Σε ναυάγιο έχει βρεθεί μαζί με το αυτόχθονο μεσογειακό cardinalfish Apogon imberbis.
Έχει επίσης παρατηρηθεί κοντά σε νεαρά άτομα άλλων παράκτιων ψαριών.
Οι παρατηρήσεις αυτές δείχνουν ότι ένα νεοεισερχόμενο είδος δεν καταλαμβάνει απλώς έναν χώρο. Με την εγκατάστασή του αρχίζει σταδιακά να συμμετέχει σε ένα ήδη υπάρχον δίκτυο οικολογικών αλληλεπιδράσεων.
Ένα ακόμη λεσσεψιανό είδος στην Κύπρο
Η παρουσία του Cheilodipterus novemstriatus στην Κύπρο αποτελεί μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης οικολογικής αλλαγής.
Η ανατολική Μεσόγειος και ιδιαίτερα η περιοχή της Κύπρου δέχονται συνεχώς είδη ερυθροθαλάσσιας και ινδοειρηνικής προέλευσης.
Ορισμένα εμφανίζονται μόνο περιστασιακά.
Άλλα δημιουργούν αναπαραγόμενους πληθυσμούς και εγκαθίστανται μόνιμα.
Η άνοδος της θερμοκρασίας της Μεσογείου δημιουργεί παράλληλα συνθήκες που μπορούν να ευνοήσουν θερμόφιλα είδη, ενώ η Διώρυγα του Σουέζ εξακολουθεί να λειτουργεί ως βασικός διάδρομος εισόδου.
Το Cheilodipterus novemstriatus είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο γρήγορα μπορεί να εξελιχθεί αυτή η διαδικασία.
Μέσα σε λίγα χρόνια από την πρώτη καταγραφή του στη Μεσόγειο, το μικρό αυτό ψάρι είχε ήδη καταγραφεί σε διαφορετικές ακτές της Λεβαντίνης και τελικά στην Κύπρο.
Οικολογική σημασία και παρακολούθηση
Επειδή πρόκειται για ξενικό είδος, η παρουσία και η εξάπλωσή του έχουν επιστημονικό ενδιαφέρον.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε ξενικό είδος πρέπει αυτομάτως να θεωρείται ότι προκαλεί σοβαρές οικολογικές επιπτώσεις.
Για το Cheilodipterus novemstriatus χρειάζονται δεδομένα μακράς διάρκειας για να αξιολογηθεί με ακρίβεια η επίδρασή του στις τοπικές κοινότητες της Μεσογείου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν πιθανές αλληλεπιδράσεις με αυτόχθονα νυχτόβια ψάρια, η χρήση κοινών καταφυγίων και η εκμετάλλευση των ίδιων τροφικών πόρων.
Η συστηματική καταγραφή της εξάπλωσης και της αφθονίας του είναι επομένως σημαντική.
Οι υποβρύχιες φωτογραφίες και οι παρατηρήσεις δυτών μπορούν επίσης να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες, αρκεί η ταυτοποίηση να γίνεται προσεκτικά.
Κατάσταση διατήρησης
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διάκριση.
Το Cheilodipterus novemstriatus εμφανίζεται σήμερα στο FishBase ως Not Evaluated (NE) ως προς την παγκόσμια αξιολόγηση της IUCN Red List.
Υπάρχει παλαιότερη περιφερειακή αξιολόγηση για τον Περσικό Κόλπο, στην οποία το είδος είχε χαρακτηριστεί Least Concern (LC – Μειωμένου Ενδιαφέροντος).
Η περιφερειακή αυτή αξιολόγηση δεν πρέπει να συγχέεται με παγκόσμια αξιολόγηση ολόκληρου του είδους.
Στη Μεσόγειο το κύριο ενδιαφέρον δεν αφορά τόσο την προστασία του είδους όσο την παρακολούθηση της εξάπλωσής του ως ξενικού λεσσεψιανού οργανισμού.
Ένα μικρό ψάρι που αφηγείται μια μεγάλη ιστορία
Με μήκος που δεν ξεπερνά περίπου τα οκτώ εκατοστά, το Cheilodipterus novemstriatus μπορεί εύκολα να περάσει απαρατήρητο μέσα σε μια σκοτεινή υποθαλάσσια σχισμή.
Η ιστορία του όμως είναι πολύ μεγαλύτερη από το μέγεθός του.
Ένα ψάρι του δυτικού Ινδικού Ωκεανού και της Ερυθράς Θάλασσας πέρασε μέσα από μια τεχνητή θαλάσσια δίοδο, εισήλθε στη Μεσόγειο, εγκαταστάθηκε στις ακτές της Λεβαντίνης και έφθασε μέχρι την Κύπρο.
Σήμερα αποτελεί ακόμη ένα ζωντανό παράδειγμα της ταχύτατης μεταβολής της θαλάσσιας βιοποικιλότητας της ανατολικής Μεσογείου.
Το Cheilodipterus novemstriatus δεν είναι απλώς ακόμη ένα μικρό ψάρι των κυπριακών νερών.
Είναι ένας μικρός μάρτυρας μιας μεγάλης βιογεωγραφικής αλλαγής που συνεχίζεται μπροστά στα μάτια μας.
Σύνοψη Είδους
Επιστημονική ονομασία: Cheilodipterus novemstriatus (Rüppell, 1838)
Αγγλική ονομασία: Indian Ocean Twospot Cardinalfish / Twospot Cardinalfish
Οικογένεια: Apogonidae
Υποοικογένεια: Apogoninae
Ομάδα: Cardinalfishes
Περιβάλλον: Θαλάσσιο, κυρίως κοντά σε σκληρό υπόστρωμα και καταφύγια
Μέγιστο δημοσιευμένο μήκος: Περίπου 8 cm συνολικού μήκους
Βάθος: Καταγεγραμμένο περίπου 1–50 m
Βιότοπος: Ρηχά προστατευμένα νερά, βραχώδεις ύφαλοι, σπηλιές, σχισμές, προεξοχές, ναυάγια και άλλα σκληρά υποστρώματα
Χρωματισμός: Ασημογκρίζο σώμα με χαρακτηριστικές μαύρες επιμήκεις λωρίδες
Κύριο χαρακτηριστικό αναγνώρισης: Μεγάλη μαύρη ωοειδής κηλίδα μέσα σε κίτρινη περιοχή στον ουραίο μίσχο και δεύτερη σκοτεινή κηλίδα στη ραχιαία πλευρά του
Δραστηριότητα: Κυρίως νυχτόβια
Κοινωνική συμπεριφορά: Σχηματίζει ομάδες και κοπάδια, ιδιαίτερα στα ημερήσια καταφύγια
Διατροφή: Κυρίως ζωοπλαγκτόν και άλλοι μικροί ζωικοί οργανισμοί
Αναπαραγωγή: Σχηματισμός ζευγαριών και στοματική επώαση των αυγών από το αρσενικό
Φυσική εξάπλωση: Δυτικός Ινδικός Ωκεανός, Ερυθρά Θάλασσα, Κόλπος του Άντεν, περιοχή Ομάν και Περσικός Κόλπος
Παρουσία στη Μεσόγειο: Ξενικό είδος ερυθροθαλάσσιας προέλευσης
Τρόπος εισόδου: Λεσσεψιανή μετανάστευση μέσω της Διώρυγας του Σουέζ
Πρώτη δημοσιευμένη καταγραφή στη Μεσόγειο: Ισραήλ, εργασία δημοσιευμένη το 2010
Πρώτη καταγραφή στην Κύπρο: 3 Οκτωβρίου 2015
Πρώτη τοποθεσία στην Κύπρο: Green Bay, Πρωταράς, Αμμόχωστος
Βάθος πρώτης κυπριακής καταγραφής: Περίπου 18 m
Καθεστώς στην Κύπρο: Ξενικό / λεσσεψιανό είδος
Alien species: Ναι
IUCN: Δεν υπάρχει τρέχουσα παγκόσμια αξιολόγηση στο FishBase (Not Evaluated). Παλαιότερη περιφερειακή αξιολόγηση για τον Περσικό Κόλπο: Least Concern (LC).
Οικολογικό ενδιαφέρον: Μικρό νυχτόβιο πλαγκτονοφάγο ψάρι που χρησιμοποιεί σπηλιές, σχισμές και άλλα καταφύγια και αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της συνεχιζόμενης λεσσεψιανής εξάπλωσης στην ανατολική Μεσόγειο.
Text: George Konstantinou
Cheilodipterus novemstriatus (Rüppell, 1838), commonly known in English as the Indian Ocean Twospot Cardinalfish or Twospot Cardinalfish, is a small marine fish belonging to the family Apogonidae, the cardinalfishes.
Its native distribution lies in the western Indian Ocean and includes the Red Sea, Gulf of Aden, the region of Oman and the Persian Gulf. Today, however, the species has also become part of the fish fauna of the eastern Mediterranean.
It is not a native Mediterranean species. Cheilodipterus novemstriatus entered the Mediterranean from the Red Sea through the Suez Canal and represents a characteristic example of a Lessepsian migrant.
Its presence in Cyprus was scientifically confirmed in 2015.
Morphology and Identification
Cheilodipterus novemstriatus is a small and relatively slender fish, with a fusiform body, large eyes and a short snout.
The large eyes are characteristic of many species belonging to the family Apogonidae and are associated with their activity under low-light conditions.
The mouth is positioned at the front of the head, and the jaws bear teeth, including more strongly developed canine-like teeth.
It has two separate dorsal fins. The anal fin is positioned approximately opposite the second dorsal fin, while the caudal fin is forked.
One of the most distinctive features of the species, however, is its colour pattern.
The basic body colour is silvery to silvery-grey, with dark longitudinal lines running along the body.
Four prominent black longitudinal stripes extend along the body, while a fifth lower stripe follows the region near the base of the anal fin and continues anteriorly. Part of this lower stripe may be less conspicuous.
A particularly important identification feature is found on the caudal peduncle.
A large black oval spot occurs in its central region and is surrounded by a characteristic yellow area.
At the same time, a second, smaller dark spot occurs on the dorsal surface of the caudal peduncle. A conspicuous white area may be visible between the yellow region and this upper dark spot.
The combination of the longitudinal stripes and the two characteristic dark markings around the tail region is extremely useful for identifying the species.
Size
Cheilodipterus novemstriatus is a small fish.
Its maximum published total length reaches approximately:
8 cm.
Despite its striking appearance, it is therefore a very small representative of the marine fish fauna now occurring in Cypriot waters.
Its small size allows it to make use of narrow crevices, cavities and other refuges where larger predators may have difficulty following it.
Habitat
The species is marine and remains closely associated with the seabed and available shelters, particularly during daylight hours.
It occurs mainly in relatively shallow, sheltered waters.
It has been recorded at depths of approximately:
1–50 metres.
It is particularly associated with areas containing:
rocky bottoms,
reefs,
caves,
crevices,
rock overhangs,
cavities,
shipwrecks,
and generally hard substrates with complex three-dimensional structure.
Such habitats are important because they provide dark and protected places where the fish can gather during the day.
A Fish That Prefers the Shadows
Cheilodipterus novemstriatus shows a strong association with shelter.
During daylight hours, individuals may remain inside or close to caves, crevices, overhangs and other dark refuges.
Within its native range, it has even been observed sheltering among the long spines of sea urchins of the genus Diadema.
Groups reaching approximately 30 fish have been recorded using sea urchin spines as shelter, although the number of fish naturally depends on the size of both the sea urchin and the individual fish.
This association is particularly interesting.
For a small fish vulnerable to larger predators, the long and sharp spines of a Diadema sea urchin can provide a protected space that many larger predators cannot easily enter.
Similar sheltering behaviour has also been observed in the Mediterranean.
Nocturnal Behaviour
One of the most important aspects of the species' ecology is its nocturnal activity.
During the day, the fish often remain grouped in protected locations.
As light levels decrease, they leave their shelters and move into more open areas in search of food.
Their large eyes represent an adaptation that helps them operate efficiently under low-light conditions.
The nocturnal ecology of the species has been suggested as one factor that may have contributed to its successful establishment in the eastern Mediterranean, allowing it to exploit an ecological niche different from that occupied by many diurnal coastal fishes.
Social Behaviour
Cheilodipterus novemstriatus is not usually a solitary fish.
It may form groups and schools, particularly within its daytime shelters.
This behaviour has been recorded both within its native range and among populations established in the eastern Mediterranean.
Many small individuals may therefore gather together inside a dark crevice or beneath a rocky overhang.
Diet
Cheilodipterus novemstriatus is a small carnivorous fish that feeds mainly on small organisms in the water column.
An important component of its diet is:
zooplankton.
Its nocturnal emergence from shelter allows it to exploit small planktonic organisms and other tiny animals available above the seabed.
In the Red Sea, it has been observed at night even in very shallow water over sandy areas, demonstrating the considerable change in habitat use between day and night.
During the day: protection.
During the night: feeding.
This alternation forms an important part of the species' ecology.
Native Distribution
The original native distribution of Cheilodipterus novemstriatus lies in the western Indian Ocean.
It principally includes:
the Red Sea,
the Gulf of Aden,
the region of Oman,
and the Persian Gulf.
From the Red Sea, the species gained access to an entirely different marine ecosystem as a result of a human-made structure that profoundly altered the biogeography of the entire region:
the Suez Canal.
Entry into the Mediterranean
The Suez Canal created a marine connection between the Red Sea and the Mediterranean.
Through this corridor, hundreds of marine species of Indo-Pacific and Red Sea origin have succeeded in entering the Mediterranean.
This process is known as Lessepsian migration.
Cheilodipterus novemstriatus is one of these species.
The first published Mediterranean record originated from the coast of Israel. The fish was collected from an old shipwreck off the coast of Tel Aviv, and the scientific report was published in 2010.
The discovery did not remain an isolated occurrence.
During the following years, the species began to be recorded from other parts of the Levantine basin.
It appeared in Lebanon and subsequently along the southeastern coast of Turkey, where groups of individuals were eventually recorded.
The emerging pattern indicated that the species had not simply reached the Mediterranean as an accidental occurrence.
It was spreading.
The First Scientific Record in Cyprus
Cyprus occupies a particularly interesting position in the spread of Lessepsian species throughout the eastern Mediterranean.
The first published record of Cheilodipterus novemstriatus from Cyprus was made in 2015.
On 3 October 2015, two individuals were observed during a dive inside a cave at Green Bay, Protaras, Famagusta District.
The fish were found at a depth of approximately:
18 metres
over hard substrate.
They were photographed and identified using the diagnostic morphological characteristics of the species.
The record was published in the scientific journal Mediterranean Marine Science and represented the first scientifically documented report of the species from Cyprus.
Its presence in Cyprus does not represent the natural expansion of an ancient Mediterranean population.
It is the result of Lessepsian dispersal from the Red Sea through the Suez Canal, followed by the subsequent spread of the species throughout the Levantine basin.
Reproduction
The reproductive behaviour of cardinalfishes is among the most interesting found in small coastal fishes.
In Cheilodipterus novemstriatus, distinct pairs are formed during courtship and reproduction.
The most remarkable reproductive characteristic, however, is:
mouthbrooding.
As occurs in many Apogonidae, the male assumes responsibility for protecting the eggs inside its mouth.
Instead of leaving the eggs exposed on the seabed, the male retains them within the oral cavity during their development.
This reproductive strategy provides protection against many predators that might otherwise consume the eggs.
It is an impressive example of parental care in a fish measuring only a few centimetres in length.
Association with Other Species
The species' choice of shelter creates interesting ecological associations.
One of the most characteristic is its tendency to gather among the spines of Diadema sea urchins.
In the Mediterranean, it has also been recorded sharing shelters or habitats with other fishes.
At a shipwreck, it has been found together with the native Mediterranean cardinalfish Apogon imberbis.
It has also been observed close to juveniles of other coastal fish species.
These observations demonstrate that a newly introduced species does not simply occupy physical space. Once established, it gradually begins to participate in an already existing network of ecological interactions.
Another Lessepsian Species in Cyprus
The presence of Cheilodipterus novemstriatus in Cyprus forms part of a much larger ecological transformation.
The eastern Mediterranean, and particularly the waters surrounding Cyprus, continue to receive marine species of Red Sea and Indo-Pacific origin.
Some appear only occasionally.
Others establish reproducing populations and become permanent components of the ecosystem.
Rising Mediterranean temperatures may also create increasingly favourable conditions for thermophilic species, while the Suez Canal continues to function as a major corridor of introduction.
Cheilodipterus novemstriatus is a characteristic example of how rapidly this process can develop.
Within only a few years of its first Mediterranean record, this small fish had already been documented along different parts of the Levantine coast and eventually in Cyprus.
Ecological Significance and Monitoring
Because Cheilodipterus novemstriatus is a non-native species, its presence and continuing spread are of scientific interest.
This does not mean, however, that every non-native species should automatically be considered to cause serious ecological impacts.
For Cheilodipterus novemstriatus, long-term data are required before its effects on local Mediterranean communities can be assessed accurately.
Potential interactions with native nocturnal fishes, the sharing of shelters and the exploitation of similar food resources are of particular interest.
Systematic monitoring of its distribution and abundance is therefore important.
Underwater photographs and observations made by divers can also provide valuable information, provided that identification is carried out carefully.
Conservation Status
An important distinction is necessary when discussing the conservation status of this species.
Cheilodipterus novemstriatus is currently presented by FishBase as Not Evaluated (NE) in relation to a global IUCN Red List assessment.
An older regional assessment exists for the Persian Gulf, where the species was classified as Least Concern (LC).
This regional assessment should not be confused with a global assessment covering the species throughout its entire natural distribution.
Within the Mediterranean, the principal conservation interest concerns monitoring its distribution as a non-native Lessepsian species rather than protecting it as a threatened native species.
A Small Fish with a Much Larger Story
With a maximum length of only around eight centimetres, Cheilodipterus novemstriatus can easily go unnoticed inside a dark underwater crevice.
Its story, however, is much larger than its size suggests.
A fish native to the western Indian Ocean and Red Sea passed through a human-made marine corridor, entered the Mediterranean, established itself along the Levantine coast and eventually reached Cyprus.
Today it represents another living example of the rapid transformation taking place in the marine biodiversity of the eastern Mediterranean.
Cheilodipterus novemstriatus is therefore more than simply another small fish occurring in Cypriot waters.
It is a small witness to a major biogeographical change that continues to unfold before our eyes.
Species Summary
Scientific name: Cheilodipterus novemstriatus (Rüppell, 1838)
English name: Indian Ocean Twospot Cardinalfish / Twospot Cardinalfish
Family: Apogonidae
Subfamily: Apogoninae
Group: Cardinalfishes
Environment: Marine, mainly associated with hard substrates and shelters
Maximum published length: Approximately 8 cm total length
Depth: Recorded at approximately 1–50 m
Habitat: Shallow sheltered waters, rocky reefs, caves, crevices, overhangs, shipwrecks and other hard substrates
Colouration: Silvery-grey body with characteristic dark longitudinal stripes
Main identification feature: Large black oval spot surrounded by a yellow area on the caudal peduncle, together with a second dark spot on its dorsal surface
Activity: Mainly nocturnal
Social behaviour: Forms groups and schools, particularly within daytime shelters
Diet: Mainly zooplankton and other small animal organisms
Reproduction: Pair formation and male mouthbrooding of the eggs
Native distribution: Western Indian Ocean, Red Sea, Gulf of Aden, Oman region and Persian Gulf
Mediterranean status: Non-native species of Red Sea origin
Introduction pathway: Lessepsian migration through the Suez Canal
First published Mediterranean record: Israel; scientific report published in 2010
First record in Cyprus: 3 October 2015
First locality in Cyprus: Green Bay, Protaras, Famagusta District
Depth of first Cyprus record: Approximately 18 m
Status in Cyprus: Non-native / Lessepsian species
Alien species: Yes
IUCN: No current global assessment is reported by FishBase (Not Evaluated). An older regional Persian Gulf assessment classified the species as Least Concern (LC).
Ecological interest: A small nocturnal planktivorous fish associated with caves, crevices and other shelters, and a characteristic example of the continuing Lessepsian expansion of Red Sea species into the eastern Mediterranean.
Text:
George Konstantinou
No comments:
Post a Comment