Below in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου.
Φωτογραφίες: Μιχάλης Χατζηκωνσταντής – Γιαλούσα, 8/10/2016.
Χαλέπιος πεύκη – Pinus halepensis
Η Pinus halepensis Mill., γνωστή διεθνώς κυρίως ως Aleppo pine και επίσης ως Jerusalem pine, είναι αειθαλές κωνοφόρο δέντρο της οικογένειας Pinaceae, χαρακτηριστικό μεγάλου μέρους της Μεσογείου. Είναι είδος εξαιρετικά προσαρμοσμένο στη ζέστη, στην εποχική ξηρασία και στα μεσογειακά οικοσυστήματα όπου οι πυρκαγιές αποτελούν σημαντικό οικολογικό παράγοντα.
Στην Κύπρο, όμως, χρειάζεται μια πολύ σημαντική διευκρίνιση: η χαλέπιος πεύκη δεν θεωρείται σήμερα ιθαγενές κυπριακό πεύκο. Η σύγχρονη κυπριακή βάση για τα ξενικά είδη τη χαρακτηρίζει Alien: Casual και Not Established, δηλαδή ξενικό είδος που απαντά κυρίως ως φυτεμένο και δεν θεωρείται ότι έχει δημιουργήσει σταθερούς αυτοσυντηρούμενους φυσικούς πληθυσμούς στο νησί.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή παλαιότερες κυπριακές δημοσιεύσεις είχαν κατά περίπτωση διαφορετική αντιμετώπιση. Για παράδειγμα, παλαιότερο φυλλάδιο του Τμήματος Δασών είχε σημειώσει το Pinus halepensis με την ένδειξη “N”, ενώ νεότερη επίσημη έκδοση για τη βλάστηση και τη χλωρίδα της Κύπρου το συμπεριλαμβάνει στα εξωτικά και καλλιεργούμενα φυτά που έχουν εισαχθεί στο νησί. Η σημερινή εξειδικευμένη κυπριακή βάση RIS-Ky, βασισμένη μεταξύ άλλων στο Flora of Cyprus, το κατατάσσει σαφέστερα ως ξενικό περιστασιακό taxon.
Η καταγραφή στη Γιαλούσα
Οι φωτογραφίες της αρχικής μου ανάρτησης λήφθηκαν στη Γιαλούσα στις 8 Οκτωβρίου 2016 από τον Μιχάλη Χατζηκωνσταντή. Αυτή η πληροφορία αναγράφεται ρητά στην παλιά ανάρτηση και γι’ αυτό διατηρείται ακριβώς στο νέο άρθρο.
Η Γιαλούσα βρίσκεται στη χερσόνησο της Καρπασίας, στο κατεχόμενο τμήμα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η συγκεκριμένη φωτογραφική καταγραφή δεν πρέπει από μόνη της να ερμηνεύεται ως απόδειξη φυσικού, αυτοφυούς πληθυσμού της χαλεπίου πεύκης στην περιοχή. Η σημερινή χλωριδική αντιμετώπιση για ολόκληρη την Κύπρο παραμένει alien, casual, not established.
Ταξινομία
Η επιστημονική ονομασία είναι:
Pinus halepensis Mill.
Το είδος περιγράφηκε επιστημονικά από τον Philip Miller και δημοσιεύθηκε το 1768 στην όγδοη έκδοση του The Gardener's Dictionary. Η διεθνής βάση Plants of the World Online του Royal Botanic Gardens, Kew, αναγνωρίζει σήμερα το όνομα ως αποδεκτό.
Γι’ αυτό στον τίτλο χρησιμοποιούμε Mill., που είναι η καθιερωμένη βοτανική συντομογραφία του Miller, και όχι ολόκληρο το “Miller” όπως στην παλιά ανάρτηση.
Το ειδικό επίθετο halepensis σημαίνει ουσιαστικά «από το Χαλέπι» και αναφέρεται στο Aleppo – Χαλέπι της Συρίας.
Περιγραφή
Η χαλέπιος πεύκη είναι αειθαλές δέντρο μεσαίου συνήθως μεγέθους. Συχνά φτάνει περίπου τα 15–25 μέτρα ύψος, αν και σε κατάλληλες συνθήκες μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερες διαστάσεις.
Ο κορμός είναι συνήθως μονός, ενώ στα ώριμα δέντρα η κόμη μπορεί να γίνει πλατιά, ακανόνιστη και σχετικά αραιή. Ιδιαίτερα σε παραθαλάσσιες και ανεμόπληκτες περιοχές, η μορφή της κόμης μπορεί να διαμορφωθεί έντονα από τους επικρατούντες ανέμους.
Ο φλοιός στα νεαρά τμήματα είναι σχετικά λείος και γκριζωπός. Με την ηλικία γίνεται πιο σκούρος, καστανός έως κοκκινωπός, με σχισμές και λεπιδωτές πλάκες.
Οι βελόνες
Τα φύλλα είναι βελόνες και αναπτύσσονται συνήθως ανά δύο, σπανιότερα ανά τρεις.
Είναι λεπτές, σχετικά μαλακές και συνήθως μήκους περίπου 5–12 cm. Το χρώμα τους είναι πράσινο έως κιτρινοπράσινο και η σχετικά αραιή διάταξή τους συμβάλλει στη χαρακτηριστική, λιγότερο πυκνή εμφάνιση της κόμης σε σύγκριση με ορισμένα άλλα μεσογειακά πεύκα.
Αρσενικοί και θηλυκοί κώνοι
Όπως τα άλλα πεύκα, το Pinus halepensis είναι γυμνόσπερμο και δεν παράγει άνθη και καρπούς με την έννοια των αγγειόσπερμων φυτών.
Παράγει χωριστούς αρσενικούς και θηλυκούς κώνους πάνω στο ίδιο δέντρο.
Οι μικροί αρσενικοί κώνοι παράγουν μεγάλες ποσότητες γύρης, η οποία μεταφέρεται με τον άνεμο. Οι θηλυκοί κώνοι, μετά την επικονίαση και ωρίμανσή τους, εξελίσσονται στα γνωστά ξυλώδη κουκουνάρια.
Τα κουκουνάρια
Τα ώριμα κουκουνάρια είναι συνήθως ωοειδή έως κωνικά, περίπου 6–12 cm σε μήκος, και όταν ωριμάσουν αποκτούν καστανό έως κοκκινοκάστανο χρώμα. Συχνά παραμένουν πάνω στα κλαδιά για πολλά χρόνια.
Αυτό το τελευταίο χαρακτηριστικό έχει μεγάλη οικολογική σημασία.
Σε πολλά άτομα ένα μέρος των κώνων παραμένει κλειστό ή ανοίγει σταδιακά. Η έντονη θερμότητα μιας πυρκαγιάς μπορεί να επιταχύνει το άνοιγμά τους και την απελευθέρωση μεγάλου αριθμού σπερμάτων.
Σπέρματα και διασπορά
Τα σπέρματα είναι μικρά και φέρουν χαρακτηριστικό λεπτό πτερύγιο.
Όταν απελευθερωθούν από το κουκουνάρι, μπορούν να μεταφερθούν από τον άνεμο μακριά από το μητρικό δέντρο.
Η ανεμοδιασπορά σε συνδυασμό με την αποθήκευση σπερμάτων στην κόμη επιτρέπει στο είδος να επανεγκαθίσταται γρήγορα σε κατάλληλα ανοικτά εδάφη.
Σχέση με τη φωτιά
Η χαλέπιος πεύκη είναι από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα μεσογειακού δέντρου προσαρμοσμένου σε οικοσυστήματα όπου οι πυρκαγιές επαναλαμβάνονται φυσικά ή ανθρωπογενώς.
Τα ώριμα δέντρα μπορούν να θανατωθούν από έντονη πυρκαγιά. Το είδος, όμως, διαθέτει σημαντικό μηχανισμό μεταπυρικής αναγέννησης μέσω των σπερμάτων που έχουν παραμείνει προστατευμένα στους κώνους της κόμης.
Μετά τη φωτιά, η θερμότητα ευνοεί το άνοιγμα πολλών κώνων και τα σπέρματα πέφτουν σε έδαφος όπου έχει μειωθεί η ανταγωνιστική βλάστηση. Έτσι μπορεί να εμφανιστεί μαζική φυσική αναγέννηση. Το EUFORGEN επισημαίνει ότι τόσο το P. halepensis όσο και το συγγενικό P. brutia συνήθως αναγεννώνται αποτελεσματικά μετά από πυρκαγιά χρησιμοποιώντας το απόθεμα σπερμάτων των οροτινικών κώνων τους.
Η σχέση αυτή, όμως, δεν σημαίνει ότι οι συχνότερες ή εξαιρετικά επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές είναι πάντοτε ωφέλιμες. Εάν ένα νέο πευκοδάσος καεί ξανά πριν τα νεαρά δέντρα προλάβουν να φτάσουν σε ηλικία αναπαραγωγής και να δημιουργήσουν επαρκές απόθεμα σπερμάτων, η φυσική αναγέννηση μπορεί να αποτύχει.
Προσαρμογή στην ξηρασία
Η φυσική περιοχή εξάπλωσης της χαλεπίου πεύκης χαρακτηρίζεται από ζεστά και ξηρά μεσογειακά καλοκαίρια.
Το είδος παρουσιάζει μεγάλη αντοχή στην ξηρασία και μπορεί να επιβιώνει σε φτωχά, πετρώδη και ξηρά εδάφη. Το EUFORGEN σημειώνει ότι είναι ακόμη περισσότερο προσαρμοσμένο στην ξηρασία από την τραχεία πεύκη, αλλά λιγότερο ανθεκτικό στο ψύχος.
Αυτές οι ιδιότητες εξηγούν γιατί χρησιμοποιήθηκε ευρέως σε αναδασώσεις, φυτεύσεις πρανών και ξηρών περιοχών σε πολλά μέρη του κόσμου.
Φυσική παγκόσμια εξάπλωση
Η φυσική εξάπλωση του είδους βρίσκεται στη Μεσόγειο.
Το Plants of the World Online καταγράφει ως φυσική περιοχή του μεταξύ άλλων την Ισπανία, τις Βαλεαρίδες, τη Γαλλία, την Κορσική, την Ιταλία, τη Σαρδηνία, τη Σικελία, τμήματα των Βαλκανίων και της Ελλάδας, καθώς και το Μαρόκο, την Αλγερία, την Τυνησία, τη Λιβύη, την Τουρκία, τη Συρία–Λίβανο και την περιοχή της Παλαιστίνης.
Σε πολλές άλλες περιοχές του κόσμου έχει εισαχθεί από τον άνθρωπο.
Η Κύπρος δεν περιλαμβάνεται στη φυσική εξάπλωση του POWO
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για το άρθρο μας.
Στην τρέχουσα κατανομή του Plants of the World Online, η Κύπρος δεν περιλαμβάνεται στον κατάλογο των περιοχών όπου το είδος θεωρείται αυτοφυές.
Το στοιχείο αυτό συμφωνεί με τη σημερινή κυπριακή αντιμετώπιση στο RIS-Ky, όπου χαρακτηρίζεται Alien: Casual.
Παρουσία στην Κύπρο
Σύμφωνα με την εξειδικευμένη κυπριακή βάση RIS-Ky, η χαλέπιος πεύκη:
είναι ξενικό είδος, έχει καθεστώς Casual, δεν θεωρείται εγκατεστημένη και συναντάται κυρίως σε φυτείες, κατά μήκος δρόμων, σε πάρκα και κήπους, ιδιαίτερα στις πεδινότερες περιοχές. Αναφέρεται επίσης ιστορική καταγραφή από το Φασούρι.
Η πρώτη ανίχνευση που καταγράφεται στην ίδια βάση είναι το 1945.
Αυτό σημαίνει ότι, με βάση τα σημερινά δεδομένα που χρησιμοποιούμε για τον κατάλογό μας, το Pinus halepensis δεν πρέπει να παρουσιάζεται στο Biodiversity of Cyprus ως ένα από τα αυτοφυή κυπριακά πεύκα.
Το πραγματικό χαρακτηριστικό πεύκο της Κύπρου – Pinus brutia
Η χαλέπιος πεύκη συγγενεύει πολύ στενά με την Pinus brutia Ten., την τραχεία πεύκη.
Η P. brutia είναι το κυρίαρχο ιθαγενές πεύκο μεγάλου μέρους των κυπριακών δασών, ενώ το P. halepensis έχει εισαχθεί και φυτευτεί στην Κύπρο. Η ίδια η κυπριακή βάση RIS-Ky επισημαίνει ρητά αυτή τη διαφορά, σημειώνοντας ότι το συγγενικό P. brutia είναι native.
Τα δύο είδη είναι τόσο στενά συγγενικά ώστε ιστορικά υπήρξε σημαντική ταξινομική συζήτηση γύρω από τη μεταξύ τους σχέση.
Σήμερα το Plants of the World Online αναγνωρίζει και τα δύο ως ξεχωριστά είδη.
Πώς διακρίνεται από την τραχεία πεύκη
Η διάκριση του P. halepensis από το P. brutia μπορεί να είναι δύσκολη χωρίς προσεκτική εξέταση.
Γενικά, η χαλέπιος πεύκη έχει πιο λεπτές και συχνά κοντύτερες βελόνες, πιο ανοικτή και ακανόνιστη κόμη και κουκουνάρια με σχετικά μακρύτερο ποδίσκο.
Η τραχεία πεύκη έχει συνήθως πιο στιβαρή εμφάνιση, πυκνότερη κόμη και μακρύτερες, πιο χοντρές βελόνες. Επειδή όμως υπάρχει μορφολογική παραλλακτικότητα, η ασφαλής αναγνώριση πρέπει να βασίζεται σε συνδυασμό χαρακτήρων και όχι σε ένα μόνο γνώρισμα.
Υβριδισμός με Pinus brutia
Τα δύο είδη μπορούν να υβριδιστούν εκεί όπου έρχονται σε επαφή.
Αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε περιοχές όπου η χαλέπιος πεύκη φυτεύεται κοντά σε φυσικούς πληθυσμούς τραχείας πεύκης.
Οι κατευθυντήριες οδηγίες του EUFORGEN επισημαίνουν το ζήτημα της γονιδιακής ροής μεταξύ των δύο ειδών και συνιστούν προσοχή στη φύτευση P. halepensis σε περιοχές όπου υπάρχει P. brutia.
Για την Κύπρο, όπου η P. brutia είναι βασικό ιθαγενές δασικό είδος, αυτό αποτελεί έναν επιπλέον λόγο για σωστή αναγνώριση και παρακολούθηση των φυτεύσεων της P. halepensis.
Οικότοποι στην Κύπρο
Το RIS-Ky καταγράφει την παρουσία του είδους σε ανθρωπογενείς κυρίως οικοτόπους, όπως φυτεμένα δάση, γεωργικές περιοχές, πάρκα, οικιστικούς κήπους και μικτά ανθρωπογενή τοπία.
Αυτό ταιριάζει απόλυτα με το σημερινό καθεστώς του ως ξενικού, περιστασιακού και μη εγκατεστημένου είδους.
Χρήσεις
Στη φυσική του περιοχή η χαλέπιος πεύκη χρησιμοποιήθηκε για ξυλεία, καυσόξυλα, παραγωγή χαρτοπολτού, προστατευτικές φυτεύσεις και αναδασώσεις.
Λόγω της αντοχής της στη ζέστη και στην ξηρασία έχει φυτευτεί επίσης ως καλλωπιστικό και ως δέντρο σκίασης σε θερμά κλίματα.
Το EUFORGEN επισημαίνει ιδιαίτερα τον ρόλο του είδους στον περιορισμό της διάβρωσης, στη σταθεροποίηση του εδάφους, στη διήθηση του νερού και ως ανεμοφράκτη, χαρακτηριστικά που εξηγούν την εκτεταμένη χρήση του σε προγράμματα αναδάσωσης.
Ρητίνη και ρετσίνα
Η ρητίνη της χαλεπίου πεύκης έχει μακρά ιστορία ανθρώπινης χρήσης.
Μία από τις πιο γνωστές χρήσεις της είναι στην παραδοσιακή παραγωγή της ελληνικής ρετσίνας, όπου ρητίνη πεύκου χρησιμοποιείται για να προσδώσει το χαρακτηριστικό άρωμα και τη γεύση στο κρασί.
Η πληροφορία αυτή υπήρχε και στην αρχική μου ανάρτηση του 2016.
Βρώσιμα σπέρματα και παραδοσιακές χρήσεις
Τα σπέρματα έχουν χρησιμοποιηθεί σε ορισμένες περιοχές της Μεσογείου για παραδοσιακά τρόφιμα.
Στην Τυνησία, για παράδειγμα, τα σπέρματα της χαλεπίου πεύκης χρησιμοποιούνται για την παρασκευή του παραδοσιακού γλυκού assidat zgougou, στοιχείο που επίσης αναφερόταν στην παλιά μου ανάρτηση.
Αυτό δεν πρέπει να συγχέεται με τα μεγάλα κουκουνάρια και τα γνωστά εμπορικά κουκουνάρια της Pinus pinea.
Οικολογική σημασία στη φυσική του περιοχή
Στις περιοχές όπου είναι αυτοφυής η χαλέπιος πεύκη μπορεί να σχηματίζει εκτεταμένα πευκοδάση και αποτελεί σημαντικό μέρος της μεσογειακής δασικής βλάστησης.
Τα δάση της προσφέρουν καταφύγιο και τόπους αναπαραγωγής σε πολυάριθμα είδη ζώων, συγκρατούν το έδαφος, μειώνουν τη διάβρωση και συμβάλλουν στη λειτουργία των ξηρών μεσογειακών οικοσυστημάτων.
Όμως η οικολογική αξία ενός είδους στη φυσική του περιοχή δεν σημαίνει ότι πρέπει να θεωρείται αυτομάτως οικολογικά επιθυμητό όταν εισάγεται εκτός της φυσικής του εξάπλωσης.
Ξενικό αλλά όχι σήμερα εγκατεστημένο στην Κύπρο
Στην Κύπρο η ακριβής διατύπωση έχει σημασία:
Alien = Ξενικό: το είδος μεταφέρθηκε στην Κύπρο έξω από τη φυσική του περιοχή εξάπλωσης.
Casual = Περιστασιακό: μπορεί να εμφανίζεται ή να αναπαράγεται κατά περίπτωση, αλλά δεν έχει τεκμηριωθεί ως σταθερός, μακροχρόνιος, αυτοσυντηρούμενος πληθυσμός.
Not Established = Μη εγκατεστημένο: δεν θεωρείται σήμερα πολιτογραφημένο ή σταθερά εγκατεστημένο στη χλωρίδα της Κύπρου.
Γι’ αυτό δεν πρέπει να το αποκαλέσουμε “naturalized” ειδικά για την Κύπρο, παρόλο που ο γενικός τίτλος της κατηγορίας στον κατάλογό μας είναι «Ξενικά / εγκλιματισμένα». Η ειδική κατάσταση του συγκεκριμένου taxon είναι Alien: Casual – Not Established.
Κατάσταση IUCN
Σε παγκόσμιο επίπεδο το Pinus halepensis αξιολογείται ως:
LC – Least Concern / Μειωμένου Ενδιαφέροντος.
Η κατηγορία LC σημαίνει ότι, σύμφωνα με τα κριτήρια της IUCN, το είδος δεν πληροί σήμερα τα κριτήρια για ένταξη σε κατηγορία παγκόσμιας απειλής. Το Plants of the World Online παραπέμπει στην αξιολόγηση της IUCN και καταγράφει το P. halepensis ως Least Concern.
Η παγκόσμια αξιολόγηση IUCN είναι ανεξάρτητη από το γεγονός ότι στην Κύπρο πρόκειται για ξενικό περιστασιακό είδος.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Plantae
Φύλο: Streptophyta
Κλάση: Equisetopsida
Υποκλάση: Pinidae
Τάξη: Pinales
Οικογένεια: Pinaceae
Γένος: Pinus
Είδος: Pinus halepensis Mill.
Αγγλική κοινή ονομασία: Aleppo pine
Άλλη αγγλική ονομασία: Jerusalem pine
Ελληνική κοινή ονομασία: Χαλέπιος πεύκη
Καθεστώς στην Κύπρο: Ξενικό – Alien
Ειδικό καθεστώς εγκατάστασης στην Κύπρο: Casual – Not Established
Πρώτη καταγραφή στην Κύπρο σύμφωνα με RIS-Ky: 1945
Καταγεγραμμένοι τύποι παρουσίας στην Κύπρο: φυτείες, παρυφές δρόμων, πάρκα και κήποι, κυρίως σε χαμηλά υψόμετρα
Ιθαγενές στην Κύπρο: Όχι
Ενδημικό της Κύπρου: Όχι
IUCN: LC – Least Concern
Φωτογράφος: Μιχάλης Χατζηκωνσταντής
Τοποθεσία φωτογράφησης: Γιαλούσα, Κύπρος
Ημερομηνία φωτογράφησης: 8/10/2016
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – αρχική ανάρτηση και φωτογραφική καταγραφή του Pinus halepensis
Biodiversity of Cyprus – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος Χλωρίδας της Κύπρου
Flora of Cyprus – A Dynamic Checklist – Pinus halepensis
RIS-Ky – Pinus halepensis: Alien, Casual, Not Established in Cyprus
Plants of the World Online – Pinus halepensis Mill.
Text by George Konstantinou.
Photos: Michael Hadjiconstantis – Gialousa, 8/10/2016.
Aleppo pine – Pinus halepensis
Pinus halepensis Mill., principally known as the Aleppo pine and also as the Jerusalem pine, is an evergreen conifer of the family Pinaceae and a characteristic tree of much of the Mediterranean region. It is highly adapted to heat, seasonal drought and Mediterranean ecosystems in which fire is an important ecological factor.
In Cyprus, however, an important distinction must be made: Aleppo pine is not currently regarded as a native Cyprus pine. The specialist Cyprus alien-species database RIS-Ky classifies it as Alien: Casual and Not Established. It is frequently planted but is not considered to have established stable, self-sustaining natural populations on the island.
This is particularly important because older Cyprus publications have not always treated its status in exactly the same way. An older Department of Forests publication marked P. halepensis with an “N”, whereas another official publication on the vegetation and flora of Cyprus included Aleppo pine among the exotic and cultivated plants introduced to the island. The current specialist RIS-Ky treatment, drawing among other sources on the Flora of Cyprus, provides the clearer modern classification of the species as an alien casual taxon.
The Gialousa record
The photographs in my original post were taken at Gialousa on 8 October 2016 by Michael Hadjiconstantis. This information is stated explicitly in the original post and is therefore retained unchanged in the present article.
Gialousa lies on the Karpasia Peninsula, within the occupied area of the Republic of Cyprus.
The photographic record itself should not be interpreted as evidence that a natural native population occurs there. The present floristic status for Cyprus remains alien, casual and not established.
Taxonomy
The accepted scientific name is:
Pinus halepensis Mill.
The species was scientifically described by Philip Miller and published in 1768 in the eighth edition of The Gardener's Dictionary. Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew, currently accepts the name.
For this reason, the correct botanical author abbreviation in the title is Mill., rather than the full “Miller” used in the old post.
The epithet halepensis means “of Aleppo” and refers to Aleppo in Syria.
Description
Aleppo pine is an evergreen, generally medium-sized conifer, commonly reaching approximately 15–25 m in height.
The trunk is usually single, while older trees often develop an open, irregular, rounded or flattened crown. Coastal winds can strongly influence crown shape.
The bark of young parts is relatively smooth and greyish. With age it becomes darker, reddish-brown to purplish-brown, fissured and divided into scaly plates.
Needles
The leaves are needles and are normally borne in pairs, only occasionally in threes.
They are slender and generally about 5–12 cm long. Their green to yellowish-green colour and relatively sparse arrangement contribute to the open appearance of the crown.
Male and female cones
Like other pines, Pinus halepensis is a gymnosperm and does not produce flowers and fruits in the sense used for flowering plants.
Separate male and female cones occur on the same tree.
The small male cones produce large quantities of pollen dispersed by wind, while fertilised female cones develop into the woody seed cones familiar as pine cones.
Seed cones
Mature cones are usually ovoid to conical, approximately 6–12 cm long, turning brown to reddish-brown when mature. They frequently remain attached to branches for many years.
This characteristic has considerable ecological importance.
Some cones remain closed or open only gradually. Intense heat during a forest fire can accelerate opening and the release of large quantities of seed.
Seeds and dispersal
The small seeds carry a thin papery wing.
Once released from the cones they are dispersed mainly by wind.
The combination of wind dispersal and the retention of seed in cones in the canopy allows the species to colonise suitable open ground efficiently.
Adaptation to fire
Aleppo pine is one of the characteristic Mediterranean trees adapted to environments where fire has historically been an important ecological force.
Mature trees may be killed by severe fire, but the species has an effective post-fire regeneration strategy based on seed retained within cones in the crown.
Following fire, heat promotes cone opening and seeds fall onto ground where competing vegetation has been greatly reduced. Large numbers of seedlings may consequently appear.
EUFORGEN notes that both P. halepensis and the related P. brutia commonly regenerate effectively after fire by using seed banks held within serotinous cones.
This adaptation does not mean that increasingly frequent fires are harmless. If a regenerating stand burns again before young trees become reproductive and rebuild a sufficient canopy seed bank, successful regeneration may be greatly reduced.
Drought adaptation
The natural range of Aleppo pine is characterised by hot, dry Mediterranean summers.
The species has considerable drought resistance and can survive on poor, rocky and dry soils. EUFORGEN notes that Aleppo pine is better adapted to drought than Brutia pine, although it is less tolerant of cold.
These qualities explain its widespread historical use in afforestation and planting programmes in dry areas.
Native global distribution
The natural range of Pinus halepensis lies around the Mediterranean.
Plants of the World Online lists it as native to areas including Spain, the Balearic Islands, France, Corsica, Italy, Sardinia, Sicily, parts of the Balkans and Greece, as well as Morocco, Algeria, Tunisia, Libya, Türkiye, Lebanon–Syria and Palestine.
It has been introduced by people into numerous other regions of the world.
Cyprus is not included within its native range by POWO
This is particularly important for the present article.
The current Plants of the World Online distribution does not include Cyprus among the territories in which P. halepensis is regarded as native.
This agrees with its current treatment in the specialist Cyprus database RIS-Ky as Alien: Casual.
Occurrence in Cyprus
According to RIS-Ky, Aleppo pine in Cyprus is:
alien, casual, and not established. It is often planted and occurs mainly in plantations, along roadsides, in parks and gardens, particularly in lowland regions. A historical record from Phasouri is specifically mentioned.
The same database gives 1945 as its first detection year in Cyprus.
Accordingly, under the current evidence used for our Flora of Cyprus checklist, Pinus halepensis should not be presented as one of the island's native pine species.
The characteristic native Cyprus pine – Pinus brutia
Aleppo pine is very closely related to Pinus brutia Ten., the Brutia or Calabrian pine.
P. brutia is the major native pine of much of the forests of Cyprus, whereas P. halepensis has been introduced and planted. RIS-Ky explicitly makes this distinction by noting that the related P. brutia is native.
The two species are so closely related that their taxonomic relationship has been discussed extensively in botanical literature.
Plants of the World Online currently accepts them as separate species.
Identification from Pinus brutia
Distinguishing P. halepensis from P. brutia can sometimes be difficult without careful examination.
Aleppo pine generally has finer and often shorter needles, a more open and irregular crown, and cones with relatively longer stalks.
Brutia pine usually has a more robust appearance, denser crown and longer, thicker needles. Because both species show morphological variability, secure identification should be based on a combination of characters rather than a single feature.
Hybridisation with Pinus brutia
The two species are capable of hybridisation where they come into contact.
This is relevant where Aleppo pine is planted close to naturally occurring Brutia pine.
EUFORGEN highlights gene flow between the species and recommends caution when planting P. halepensis in areas occupied by P. brutia.
For Cyprus, where P. brutia is a major native forest tree, accurate identification and careful management of planted P. halepensis are therefore particularly relevant.
Habitats in Cyprus
RIS-Ky records Aleppo pine mainly from anthropogenic habitats, including planted woodland, agricultural land, parks, domestic gardens and mixed human-influenced landscapes.
This pattern is consistent with its current classification as an alien, casual and non-established species.
Uses
Within its native range, Aleppo pine has been used for timber, fuelwood, pulp, protective planting and afforestation.
Because of its tolerance of heat and drought, it has also been planted widely as an ornamental and shade tree in warm climates.
EUFORGEN emphasises its role in reducing soil erosion, helping stabilise ecosystems, improving water infiltration and providing wind protection, all of which have contributed to its extensive use in afforestation programmes.
Resin and retsina
The resin of Aleppo pine has a long history of human use.
One of its best-known traditional uses is in the production of Greek retsina, in which pine resin gives the wine its characteristic aroma and flavour.
This use was also mentioned in my original 2016 post.
Seeds and traditional food
The seeds have also been used in traditional foods in parts of the Mediterranean.
In Tunisia, Aleppo pine seeds are used in the traditional dessert known as assidat zgougou, another use recorded in my original post.
These seeds should not be confused with the large commercially familiar pine nuts produced by Pinus pinea.
Ecological importance within its native range
Where it occurs naturally, Aleppo pine can form extensive pine forests and is an important component of Mediterranean woodland.
Its forests provide habitat for numerous organisms, stabilise soil, reduce erosion and contribute to the functioning of dry Mediterranean ecosystems.
However, the ecological importance of a species within its native range does not automatically mean that it should be treated as native or ecologically equivalent when introduced outside that range.
Alien but not currently established in Cyprus
For Cyprus the terminology should be precise:
Alien: the species occurs outside its natural distribution as a result of human introduction.
Casual: it may occur, and potentially reproduce occasionally, but does not have a demonstrated long-term self-sustaining population.
Not Established: it is not presently treated as naturalised or permanently established in the Cyprus flora.
For this reason we should not call Pinus halepensis “naturalized” specifically in Cyprus, even though the broad section of our checklist is titled “Alien / naturalized taxa”. Its individual status is Alien: Casual – Not Established.
IUCN conservation status
Globally, Pinus halepensis is assessed as:
LC – Least Concern.
LC means that under the IUCN Red List criteria the species does not presently qualify for a threatened category at the global level. Plants of the World Online records the IUCN assessment of P. halepensis as Least Concern.
Its global conservation status is separate from its status as an alien casual plant in Cyprus.
Classification
Kingdom: Plantae
Phylum: Streptophyta
Class: Equisetopsida
Subclass: Pinidae
Order: Pinales
Family: Pinaceae
Genus: Pinus
Species: Pinus halepensis Mill.
English common name: Aleppo pine
Other English common name: Jerusalem pine
Greek common name: Χαλέπιος πεύκη
Status in Cyprus: Alien
Establishment status in Cyprus: Casual – Not Established
First detection in Cyprus according to RIS-Ky: 1945
Recorded occurrence in Cyprus: plantations, roadsides, parks and gardens, mainly in lowland areas
Native to Cyprus: No
Endemic to Cyprus: No
IUCN: LC – Least Concern
Photographer: Michael Hadjiconstantis
Photo location: Gialousa, Cyprus
Photo date: 8/10/2016
Sources
Biodiversity of Cyprus – original Pinus halepensis post and photographic record
Biodiversity of Cyprus – Organized Dynamic Checklist of the Flora of Cyprus
Flora of Cyprus – A Dynamic Checklist – Pinus halepensis
RIS-Ky – Pinus halepensis: Alien, Casual, Not Established in Cyprus
Plants of the World Online – Pinus halepensis Mill.
EUFORGEN – Pinus halepensis, Aleppo pine
No comments:
Post a Comment