Τα πανέμορφα θαλάσσια κογχύλια της Κύπρου - Περιοδικό Το ψάρεμα και τα μυστικά του Τεύχος Ιανουάριος 2018 - The Beautiful Marine Shells of Cyprus – Fishing and Its Secrets Magazine, January 2018 Issue

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Marine life of Cyprus - θαλάσσια ζωή της Κύπρου

Λίστα των θαλασσίων κοχυλιών της Κύπρου - List of seashells of Cyprus

Κείμενο φωτογραφίες  Γιώργος Κωνσταντίνου

Below in English

Τα θαλάσσια κογχύλια ανήκουν στα μαλάκια και είναι τα γαστερόποδα και τα δίθυρα, και κατέχουν ένα μεγάλο μέρος από την θαλάσσια ζωή των θαλασσών.

Τα Γαστερόποδα είναι ζώα με ασύμμετρο, μαλακό σώμα χωρίς σκελετό και ζουν μέσα στα όστρακα τους (κογχύλι) και είναι μονόθυρα κογχύλια. Υπολογίζετε ότι ανά τον κόσμο ζουν πέραν των 100.000 γαστερόποδων.

Τα δίθυρα είναι κογχύλια επίσης με μαλακό σώμα τα οποία έχουν 2 θύρες, δηλαδή παρουσία διπλού σχεδόν ομοιόμορφου οστράκου. Όπως παράδειγμα τα μύδια τα στρείδια και οι πίνες. Σε ορισμένα είδη δίθυρων κογχυλιών δημιουργούνται και τα γνωστά μαργαριτάρια. Υπολογίζετε ότι ανά τον κόσμο ζουν πέραν των 20.000 δίθυρων κογχυλιών.

Στην ουσία τα όστρακα (κογχύλια) είναι ο εξωτερικός σκληρός σκελετός των μαλακίων που τα ίδια τα ζώα δημιουργούν εκκρίνοντας ανθρακικό ασβέστιο όπου το όστρακο αυτό προσφέρει σπίτι , ασφάλεια και προστασία στα ζώα αυτά.

Τα κογχύλια τα οποία βρίσκουμε ξεβρασμένα στις παραλίες είναι ο σκελετός των ζώων αυτών που έχουν πεθάνει για διάφορους λόγους.

Τα πανέμορφα αυτά κογχύλια τα συναντούμε σε πολύ μεγάλη ποικιλία χρωμάτων και σχεδίων και από αρχαιοτάτων χρόνων προσέλκυαν τους ανθρώπους.

Υπάρχουν ανά τον κόσμο εκατοντάδες μουσεία κογχυλιών που τα επισκέπτονται εκατομμύρια κόσμου για να θαυμάσουν την ομορφιά τους. Στην Κύπρο υπάρχει ένα τέτοιο μουσείο, το μουσείο Θάλασσα στην Αγία Νάπα.

Επίσης υπάρχουν εκατοντάδες μανιώδης συλλέκτες κογχυλιών που τα συλλέγουνε από όλο τον κόσμο. Υπάρχουν και μερικοί αξιόλογοι συλλέκτες κογχυλιών και στην Κύπρο.

Σε μερικές χώρες κατά την αρχαιότητα κογχύλια της οικογένειας Cypraeidae χρησιμοποιούνταν ως χρήματα. Στην Κύπρο συναντούμε 3 είδη της οικογενείας αυτής που στο παρελθών οι κύπριοι στόλιζαν τις γνωστές βούρκες.

Γενικά τα κογχύλια έχουν διαδραματίσει μεγάλο ρόλο στην ζωή των ανθρώπων. Έχουν χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή κοσμημάτων και διακοσμητικών αντικειμένων. Το κοχύλι βρέθηκε να παίζει ουσιαστικούς ρόλους στην ιστορία, στην οικονομία, στην αρχιτεκτονική, στις καλές τέχνες, στη θρησκεία, στη μουσική και το χορό, στη διακόσμηση, στη διαφήμιση, καθώς και στη μαγειρική.

Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, η Αφροδίτη, η θεά του έρωτα και της ομορφιάς, αναδύθηκε από τη θάλασσα μέσα από ένα κτένι κοντά στις ακτές (πέτρα του ρωμιού) της Κύπρου.

Από 2 είδη κογχυλιών που έχουμε και στην Κύπρο της οικογενείας Muricidae το Hexaplex trunculus και το Bolinus brandaris κατά την αρχαιότητα έβγαζαν την περίφημη πορφύρα. Η πορφύρα  είναι ένα είδος ανεξίτηλης χρωστικής ουσίας με βαθυκόκκινο χρώμα και με αυτήν την χρωστική έβαφαν τα ρούχα κυρίως των πλούσιών λόγο του ότι η πορφύρα ήταν ακριβή επειδή ήταν πολύ δύσκολη η παρασκευή της. Συγκεκριμένα για την παρασκευή ενός γραμμαρίου πορφύρας χρειαζόταν να βράσουν 10.000 κογχύλια. 

Τα κογχύλια στην Κύπρο κατά την αρχαιότητα έπαιξαν μεγάλο ρόλο στην διατροφή των πρώτων νεολιθικών ανθρώπων. Έχουν βρεθεί κογχύλια ως τροφικά κατάλοιπα σε ανασκαφές οικισμών  πέραν των 12.000 ετών.

Έχουμε  βρει κογχύλια σε τροφικά κατάλοιπα νεολιθικού οικισμού κοντά στην Λευκωσία ηλικίας 8.000 ετών που αποδεικνύει ότι οι άνθρωποι αυτοί πηγαίναν στην θάλασσα 26 χιλιόμετρα μακριά από το σημείο για να τραφούν.

Ακόμα και σήμερα πολλοί κύπριοι μαζεύουν από τους βράχους της θάλασσας τους γνωστούς χολιούς και πεταλίδες που οι πλείστοι τα τρώνε ωμά.

Στην Κύπρο έχουμε περίπου 700 είδη κογχυλιών με συντριπτική πλειοψηφία τα μικρά. Τα μεγάλα είδη που έχουμε και είναι προστατευόμενα είναι 3 η Πίννα (Pinna nobilis) η Τόννα (Tonna galea) και ο Τρίτωνας (Charonia tritonis variegata) 

Ο λόγος που τα πλείστα κογχύλια της Κύπρου είναι μικρά είναι ότι δεν έχουμε ποταμούς με συνεχή ροΐ να κουβαλούν ιζήματα και να έχουν τροφή αυτά τα είδη. Στην Ελλάδα τα ίδια είδη που έχουμε και στην Κύπρο τα βρίσκουμε πολύ πιο μεγαλύτερα.

Η Πίννα παλιά χρησιμοποιούταν  και για την κατασκευή μεταξένιων υφασμάτων. Συγκεκριμένα, η βύσσος της πίννας χρησιμοποιείται για κατασκευή τέτοιων υφαντών στην νότια Ιταλία και στη Σικελία. Επίσης, από τη βύσσο κατασκευάζουν κάλτσες και γάντια. Ο βύσσος είναι οι μεταξένιες ίνες που συγκρατούν την πίννα στον βυθό, κάτι που μοιάζει με ρίζα.

Μετά τη διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ δόθηκε η ευκαιρία σε πολλά θαλάσσια είδη του Ινδικού Ωκεανού και της Ερυθράς Θάλασσας να εισβάλουν στη Μεσόγειο Θάλασσα. Τα είδη αυτά ονομάζονται και λεσσεψιανοι εισβολείς από το όνομα του Γάλλου κατασκευαστή της διώρυγας.

Οι εισβολείς αυτοί υπολογίζονται περίπου στο 15% της πανίδας της ανατολικής Μεσογείου και σ’ αυτούς συμπεριλαμβάνονται πέραν των 200 ειδών κογχυλιών. Συγκεκριμένα στην Κύπρο εντοπίστηκαν 44 είδη νέων κογχυλιών.

Εδώ και 36 χρόνια μελετώ και συλλέγω κοχύλια απ’ όλες τις θάλασσες του κόσμου μαζί με τη σύζυγό μου Φάνη, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως επί το πλείστο για τα μικρά αλλά πανέμορφα κοχύλια του τόπου μας.

Μετά από έρευνες και μελέτες που έχω κάνει τα τελευταία χρόνια, έχω εντοπίσει και αναφέρει ακόμα έξι είδη εισβληδικών κογχυλιών τα οποίο έχω δημοσίευση στο  επιστημονικό περιοδικό Cambridge Journals

Τα είδη αυτά έχουν εγκλιματισθεί με μεγάλη επιτυχία και αποτελούν μέρος της κυπριακής πανίδας.

Η επιτυχία προσαρμογής των ειδών αυτών οφείλεται στις κλιματολογικές αλλαγές του πλανήτη, οι οποίες έχουν ως συνέπεια να παρουσιάζονται στη Μεσόγειο όλο και πιο ήπιοι χειμώνες, καθώς τα είδη αυτά προέρχονται από θερμές θάλασσες.

Φυσικά αυτές οι κλιματολογικές αλλαγές έχουν γίνει και στο μακρινό παρελθόν πολλές φορές και αυτό το μαρτυρούν τα απολιθώματα που έχουμε βρει σε ολόκληρη την Κύπρο.

Με την αλλαγή της θερμοκρασίας τα υπάρχοντα είδη αρχίζουν να χάνονται και αντικαθιστούντε με άλλα.

Αυτή την κλιματολογική αλλαγή την ζούμε τώρα και συμβαίνει σε όλο τον πλανήτη με την διαφορά ότι τώρα προχωρά με πολύ γοργούς ρυθμού και θα έχει δυστυχώς καταστρεπτικές συνέπιες.

Μπορείτε να αρχίσετε μια συλλογή με πανέμορφα κογχύλια του τόπου μας, αν διαθέτετε ελεύθερο χρόνο. Υπάρχουν πολλά βιβλία που μπορείτε να αναγνωρίσετε και πως να συντηρήσετε τα διάφορα είδη.

Σεβόμαστε την φύση και δεν συλλέγουμε ποτέ ζωντανά κογχύλια αλλά μόνο νεκρά που ξεβράζει η θάλασσα.

Συνήθως μετά από μια κακοκαιρία με πολλά μποφόρ οι παραλίες γεμίζουν με όμορφα φρέσκα κογχύλια. Μια τέτοια παραλία είναι η παραλία της Απλώστρας στην Λεμεσό. Θα εκπλαγείτε με το τι θα βρείτε εκεί μετά από μια θαλασσοταραχή. 

Text and photographs by George Konstantinou

Marine shells belong to the molluscs and include gastropods and bivalves, which constitute a large part of marine life.

Gastropods are animals with asymmetrical, soft bodies without an internal skeleton. They live inside their shells and are univalve molluscs. It is estimated that more than 100,000 gastropod species live around the world.

Bivalves are also soft-bodied molluscs with two valves, meaning that they possess two almost identical shell halves. Examples include mussels, oysters and pen shells. The well-known pearls are also formed in certain species of bivalve molluscs. It is estimated that more than 20,000 bivalve species live around the world.

Shells are essentially the hard external skeletons of molluscs, created by the animals themselves through the secretion of calcium carbonate. The shell provides these animals with a home, safety and protection.

The shells that we find washed ashore on beaches are the skeletons of animals that have died for various reasons.

These beautiful shells occur in an enormous variety of colours and patterns and have attracted people since ancient times.

There are hundreds of shell museums around the world, visited by millions of people who come to admire their beauty. Cyprus has such a museum, the Thalassa Museum in Agia Napa.

There are also hundreds of passionate shell collectors who collect specimens from around the world. Cyprus also has several notable shell collectors.

In some countries during antiquity, shells belonging to the family Cypraeidae were used as currency. Three species of this family occur in Cyprus, and in the past Cypriots used them to decorate the traditional leather bags known as vourkes.

In general, shells have played an important role in people’s lives. They have been used to make jewellery and decorative objects. Shells have played significant roles in history, the economy, architecture, the fine arts, religion, music and dance, decoration, advertising and cooking.

According to Greek mythology, Aphrodite, the goddess of love and beauty, emerged from the sea upon a scallop shell near the coast of Cyprus at Petra tou Romiou.

In antiquity, the famous purple dye was extracted from two species of shells belonging to the family Muricidae that are also found in Cyprus: Hexaplex trunculus and Bolinus brandaris. Tyrian purple is a type of permanent, deep-red dye. It was used mainly to dye the clothing of wealthy people because it was expensive and extremely difficult to produce. More specifically, 10,000 shells had to be boiled to produce one gram of purple dye.

During antiquity, shells played an important role in the diet of the first Neolithic inhabitants of Cyprus. Shells have been discovered as food remains during excavations of settlements dating back more than 12,000 years.

We have found shells among food remains in an 8,000-year-old Neolithic settlement near Nicosia. This demonstrates that these people travelled 26 kilometres from the site to the sea to obtain food.

Even today, many Cypriots collect the well-known marine snails and limpets from coastal rocks, and most eat them raw.

Approximately 700 species of marine shells occur in Cyprus, the overwhelming majority of which are small. Three of the large species found here are protected: the noble pen shell (Pinna nobilis), the giant tun (Tonna galea) and the triton shell (Charonia tritonis variegata).

The reason why most shells in Cyprus are small is that we do not have permanently flowing rivers carrying sediments that provide these species with food. In Greece, the same species that occur in Cyprus can be found at much larger sizes.

In the past, the noble pen shell was also used to produce silk-like fabrics. More specifically, the byssus of the pen shell is used to make such textiles in southern Italy and Sicily. Socks and gloves are also made from the byssus. The byssus consists of the silky fibres that secure the pen shell to the seabed and resemble roots.

Following the opening of the Suez Canal, many marine species from the Indian Ocean and the Red Sea, including fish, plants and shells, were given the opportunity to enter the Mediterranean Sea. These species are also known as Lessepsian invaders, after the French developer of the canal.

These invaders are estimated to constitute approximately 15% of the fauna of the eastern Mediterranean and include more than 200 shell species. More specifically, 44 new shell species have been identified in Cyprus.

For 36 years, together with my wife Fani, I have studied and collected shells from seas around the world, with a particular interest mainly in the small but beautiful shells of our country.

Through the research and studies that I have conducted in recent years, I have identified and reported another six invasive shell species, which I published in the scientific journal Cambridge Journals.

These species have become established very successfully and now form part of the fauna of Cyprus.

The successful adaptation of these species is due to global climatic changes, which are resulting in increasingly mild winters in the Mediterranean, as these species originate from warm seas.

Naturally, such climatic changes also occurred many times in the distant past, as demonstrated by the fossils we have found throughout Cyprus.

As temperatures change, existing species begin to disappear and are replaced by others.

We are now experiencing this climatic change across the entire planet, with the difference that it is currently progressing very rapidly and will unfortunately have devastating consequences.

If you have spare time, you can begin a collection of the beautiful shells found in our country. Many books are available to help you identify and preserve the different species.

We respect nature and never collect living molluscs, only empty shells washed ashore by the sea.

After storms with strong winds, beaches are usually covered with beautiful, freshly washed-up shells. One such location is Aplostra Beach in Limassol. You will be amazed by what you can find there following rough seas.