See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Λίστα με τα Ορθόπτερα της Κύπρου - ;LIst of Orthoptera of Cyprus
![]() |
| Male |
Below in English
Κείμενο George Konstantinou
Φωτογραφίες: Λακατάμια, Οκτώβριος 2017, Michael Hadjiconstantis
Ένα μικροσκοπικό έντομο μέσα στις φωλιές των μυρμηγκιών
Το Myrmecophilus (Myrmophilina) cyprius Stalling, 2017 είναι ένα εξαιρετικά μικρό ορθόπτερο της οικογένειας Myrmecophilidae. Ανήκει στα έντομα που είναι γνωστά στα αγγλικά ως ant crickets ή ant-loving crickets, επειδή ζουν σε στενή σχέση με αποικίες μυρμηγκιών.
Πρόκειται για ενδημικό είδος της Κύπρου, το οποίο μέχρι σήμερα είναι γνωστό μόνο από το νησί. Περιγράφηκε ως νέο είδος για την επιστήμη το 2017 από τον Γερμανό εντομολόγο Thomas Stalling, έπειτα από τη μελέτη δειγμάτων που βρέθηκαν μέσα σε φωλιές μυρμηγκιών στην Κύπρο.
Η ανακάλυψή του αποτελεί ακόμη ένα παράδειγμα του πόσο σημαντική παραμένει η συστηματική έρευνα της κυπριακής πανίδας. Ακόμη και σε κατοικημένες ή καλλιεργημένες περιοχές μπορούν να επιβιώνουν μικροσκοπικά και ελάχιστα γνωστά ενδημικά είδη.
Η επιστημονική περιγραφή του 2017
Η πρωτότυπη περιγραφή δημοσιεύθηκε το 2017 στο επιστημονικό περιοδικό Zoology in the Middle East, με τίτλο «A new species of ant-loving cricket Myrmecophilus Berthold, 1827 from Cyprus».
Ο Thomas Stalling περιέγραψε και απεικόνισε το νέο είδος με βάση δείγματα που είχαν συλλεχθεί στην Κυπριακή Δημοκρατία. Τα έντομα βρέθηκαν σε φωλιές του μυρμηγκιού Messor structor (Latreille, 1798).
Το είδος κατατάχθηκε στο υπογένος Myrmophilina Silvestri, 1912. Η έγκυρη πλήρης επιστημονική του ονομασία είναι επομένως:
Myrmecophilus (Myrmophilina) cyprius Stalling, 2017.
Το όνομα cyprius αναφέρεται στην Κύπρο, τον τόπο από τον οποίο προέρχεται το είδος και τη μοναδική περιοχή όπου έχει επιβεβαιωθεί μέχρι σήμερα.
Το πρότυπο δείγμα
Το ολότυπο, δηλαδή το μοναδικό δείγμα πάνω στο οποίο βασίστηκε επίσημα η ονομασία του νέου είδους, είναι θηλυκό και προέρχεται από τη Λουκρούνου της επαρχίας Πάφου.
Το δείγμα φυλάσσεται στο Naturhistorisches Museum Basel, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Βασιλείας στην Ελβετία. Η διατήρηση του ολοτύπου σε αναγνωρισμένη επιστημονική συλλογή επιτρέπει σε άλλους ερευνητές να το εξετάσουν και να συγκρίνουν μαζί του μελλοντικά ευρήματα.
Στο Orthoptera Species File καταγράφονται επίσης δείγματα από άλλες περιοχές της επαρχίας Πάφου, περιλαμβανομένου του Προδρομίου κοντά στην Πόλη Χρυσοχούς. Οι φωτογραφίες της αρχικής ανάρτησης λήφθηκαν στη Λακατάμια τον Οκτώβριο του 2017 από τον Michael Hadjiconstantis.
Οι καταγραφές από διαφορετικές περιοχές δείχνουν ότι η εξάπλωση του είδους δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην τοποθεσία του ολοτύπου. Ωστόσο, λόγω του υπόγειου και κρυπτικού τρόπου ζωής του, η πραγματική του κατανομή στην Κύπρο δεν είναι ακόμη πλήρως γνωστή.
Σχέση με το μυρμήγκι Messor structor
Τα δείγματα πάνω στα οποία βασίστηκε η επιστημονική περιγραφή βρέθηκαν σε φωλιές του Messor structor, ενός μυρμηγκιού που συγκεντρώνει και αποθηκεύει σπόρους.
Η σχέση αυτή καθιστά το Myrmecophilus cyprius μυρμηγκόφιλο έντομο. Ο όρος μυρμηγκοφιλία περιγράφει τη στενή οικολογική σχέση διαφόρων οργανισμών με τα μυρμήγκια και τις αποικίες τους.
Η παρουσία ενός ξένου οργανισμού μέσα σε μια οργανωμένη φωλιά μυρμηγκιών είναι αξιοσημείωτη. Τα μυρμήγκια αναγνωρίζουν τα μέλη της αποικίας τους κυρίως μέσω χημικών σημάτων και συνήθως επιτίθενται σε ανεπιθύμητους εισβολείς. Οι μυρμηγκόφιλοι γρύλοι διαθέτουν συμπεριφορικές και χημικές προσαρμογές που τους επιτρέπουν να περιορίζουν την επιθετικότητα των ξενιστών και να επιβιώνουν ανάμεσά τους.
Δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι το Myrmecophilus cyprius μπορεί να ζει με οποιοδήποτε είδος μυρμηγκιού. Η τεκμηριωμένη σχέση της πρωτότυπης περιγραφής αφορά το Messor structor. Η ύπαρξη και άλλων ειδών-ξενιστών στην Κύπρο χρειάζεται να επιβεβαιωθεί με ειδική έρευνα.
Μικροσκοπικό και άπτερο σώμα
Τα είδη του γένους Myrmecophilus συγκαταλέγονται στα μικρότερα ορθόπτερα. Διαθέτουν μικρό, ωοειδές και ελαφρώς πεπλατυσμένο σώμα, το οποίο τους επιτρέπει να κινούνται μέσα στις στενές στοές και στους θαλάμους μιας μυρμηγκοφωλιάς.
Το σώμα τους καλύπτεται από λεπτές τρίχες και φέρει μακριές κεραίες, οι οποίες είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την αφή και τον προσανατολισμό μέσα στο σκοτεινό περιβάλλον της φωλιάς.
Το Myrmecophilus cyprius, όπως και οι συγγενικοί μυρμηγκόφιλοι γρύλοι, δεν έχει φτερά. Δεν διαθέτει επίσης τα εξειδικευμένα όργανα παραγωγής ήχου που έχουν πολλοί άλλοι γρύλοι ούτε τα ακουστικά όργανα στις μπροστινές κνήμες. Επομένως, δεν παράγει το γνωστό δυνατό τερέτισμα που συνδέουμε με τα κοινά τριζόνια.
Τα πίσω πόδια είναι προσαρμοσμένα για γρήγορη κίνηση και μικρά άλματα. Η ταχύτητα είναι απαραίτητη μέσα στη φωλιά, όπου το έντομο πρέπει να αποφεύγει την άμεση επαφή με επιθετικές εργάτριες.
Αναγνώριση του είδους
Η ασφαλής αναγνώριση του Myrmecophilus cyprius δεν μπορεί να γίνει μόνο από μια γενική φωτογραφία. Πολλά είδη του γένους είναι εξωτερικά πολύ όμοια και οι διαφορές τους βρίσκονται σε μικρές μορφολογικές λεπτομέρειες.
Για τον διαχωρισμό του από συγγενικά είδη εξετάζονται χαρακτηριστικά όπως:
- το σχήμα και οι αναλογίες του σώματος,
- το μήκος και η διάταξη των τριχών,
- τα αγκάθια και οι άκανθες των πίσω ποδιών,
- η μορφή των κοιλιακών πλακών,
- η μορφολογία του ωοθέτη και των εσωτερικών βαλβίδων στα θηλυκά,
- τα γεννητικά χαρακτηριστικά των αρσενικών.
Η ταυτοποίηση απαιτεί συνήθως εξέταση με στερεοσκόπιο και σύγκριση με την πρωτότυπη επιστημονική περιγραφή ή με επιβεβαιωμένο υλικό αναφοράς.
Πώς επιβιώνει ανάμεσα στα μυρμήγκια
Η επιβίωση μέσα σε μια μυρμηγκοφωλιά απαιτεί εξαιρετικά εξειδικευμένη συμπεριφορά. Οι μυρμηγκόφιλοι γρύλοι αποφεύγουν τις παρατεταμένες συγκρούσεις και αντιδρούν αμέσως όταν ένα μυρμήγκι εκδηλώσει επιθετικότητα.
Οι μακριές κεραίες και οι ευαίσθητες τρίχες του σώματός τους τούς επιτρέπουν να αντιλαμβάνονται την προσέγγιση των μυρμηγκιών και να αλλάζουν γρήγορα κατεύθυνση. Το μικρό και πεπλατυσμένο σώμα τους βοηθά να διαφεύγουν μέσα στις στενές κοιλότητες της φωλιάς.
Σε διάφορα είδη του γένους έχει παρατηρηθεί ότι τα έντομα αποκτούν ή μιμούνται μέρος της χαρακτηριστικής οσμής της αποικίας. Με αυτόν τον τρόπο γίνονται λιγότερο εύκολα αντιληπτά ως ξένοι οργανισμοί. Η ακριβής χημική διαδικασία δεν έχει μελετηθεί ειδικά και ολοκληρωμένα για το κυπριακό είδος και δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως πλήρως αποδεδειγμένη γι’ αυτό.
Έχει επίσης παρατηρηθεί ότι το Myrmecophilus cyprius μπορεί να κινείται κατά μήκος των μονοπατιών του Messor structor. Αυτή η συμπεριφορά ενδέχεται να το βοηθά να ακολουθεί τα μυρμήγκια και να βρίσκει την είσοδο ή τις διαδρομές μιας αποικίας.
Διατροφή μέσα στη φωλιά
Οι μυρμηγκόφιλοι γρύλοι θεωρούνται ευκαιριακοί οργανισμοί. Μέσα στις φωλιές μπορούν να αξιοποιούν μικρά υπολείμματα τροφής, οργανικά σωματίδια και άλλες διαθέσιμες πηγές.
Σε συγγενικά είδη έχει παρατηρηθεί ότι γλείφουν εκκρίσεις από το σώμα των μυρμηγκιών ή αποσπούν μικρές ποσότητες υγρής τροφής κατά τις ανταλλαγές τροφής μεταξύ των εργατριών. Έχουν επίσης παρατηρηθεί να τρέφονται με υπολείμματα και υλικά που βρίσκονται μέσα στη φωλιά.
Αυτές οι γενικές συμπεριφορές του γένους δεν πρέπει να αποδίδονται αυτομάτως σε κάθε λεπτομέρεια στο Myrmecophilus cyprius. Για το κυπριακό είδος απαιτούνται περισσότερες άμεσες παρατηρήσεις σχετικά με την ακριβή σύνθεση της διατροφής του.
Η σχέση του με τα μυρμήγκια φαίνεται να ωφελεί κυρίως τον γρύλο, ο οποίος αποκτά προστατευμένο μικροπεριβάλλον, σταθερότερη θερμοκρασία και πρόσβαση σε τροφή. Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι προσφέρει κάποιο συγκεκριμένο αντάλλαγμα στην αποικία.
Κρυπτικός τρόπος ζωής
Το είδος περνά το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του κρυμμένο μέσα στις μυρμηγκοφωλιές ή στις υπόγειες διαδρομές που χρησιμοποιούν τα μυρμήγκια. Αυτός ο τρόπος ζωής εξηγεί γιατί μπορεί να παραμένει απαρατήρητο ακόμη και σε περιοχές που επισκέπτονται συχνά άνθρωποι.
Η απουσία παρατηρήσεων από μια περιοχή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το είδος δεν υπάρχει εκεί. Για τον εντοπισμό του χρειάζεται στοχευμένη έρευνα στις φωλιές του κατάλληλου μυρμηγκιού-ξενιστή και προσεκτική εξέταση πολύ μικρών οργανισμών.
Η έρευνα πρέπει να πραγματοποιείται με τρόπο που να μην καταστρέφει τις αποικίες των μυρμηγκιών. Η αλόγιστη ανασκαφή μιας φωλιάς μπορεί να καταστρέψει τη δομή της, να εκθέσει τον γόνο και τη βασίλισσα και να επηρεάσει όλους τους οργανισμούς που εξαρτώνται από αυτή.
Αναπαραγωγή
Οι λεπτομέρειες της αναπαραγωγικής βιολογίας του Myrmecophilus cyprius δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς. Τα θηλυκά διαθέτουν ωοθέτη, τον οποίο χρησιμοποιούν για την εναπόθεση των αβγών τους σε προστατευμένες θέσεις.
Η ανάπτυξη πραγματοποιείται χωρίς στάδιο νύμφης, όπως συμβαίνει σε όλα τα ορθόπτερα. Από τα αβγά εξέρχονται νεαρά άτομα που μοιάζουν με μικρότερες μορφές των ενηλίκων. Καθώς αναπτύσσονται, περνούν από διαδοχικές εκδύσεις μέχρι να αποκτήσουν την τελική μορφή.
Δεν υπάρχουν επαρκή δημοσιευμένα στοιχεία για τον αριθμό των αβγών, τη διάρκεια της ανάπτυξης, τον αριθμό των εκδύσεων ή την εποχικότητα της αναπαραγωγής του συγκεκριμένου κυπριακού είδους. Για τον λόγο αυτό δεν πρέπει να προστίθενται αριθμοί ή λεπτομέρειες που προέρχονται από διαφορετικά είδη του γένους.
Ενδημισμός και σημασία για την Κύπρο
Το Myrmecophilus cyprius θεωρείται ενδημικό της Κύπρου επειδή μέχρι σήμερα δεν έχει καταγραφεί σε καμία άλλη χώρα. Η απομόνωση του νησιού και η μακρόχρονη εξέλιξη των τοπικών πληθυσμών συνέβαλαν στη δημιουργία πολλών μοναδικών ειδών.
Το είδος είναι ιδιαίτερα σημαντικό επειδή εξαρτάται όχι μόνο από έναν κατάλληλο βιότοπο αλλά και από την παρουσία των μυρμηγκιών με τα οποία συνδέεται. Η προστασία του συνεπώς συνδέεται άμεσα με τη διατήρηση των αποικιών του ξενιστή του και των εδαφικών συνθηκών που επιτρέπουν στα μυρμήγκια να κατασκευάζουν τις φωλιές τους.
Η ανακάλυψη ενός νέου ενδημικού είδους μέσα σε μυρμηγκοφωλιές δείχνει ότι ένα μεγάλο μέρος της κυπριακής βιοποικιλότητας παραμένει κρυμμένο και ανεπαρκώς μελετημένο.
Απειλές και ανάγκη για έρευνα
Δεν έχει δημοσιευθεί εξειδικευμένη αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησης του Myrmecophilus cyprius. Επομένως, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί με ασφάλεια ως απειλούμενο ή ως κοινό είδος χωρίς επαρκή δεδομένα.
Πιθανές πιέσεις για το είδος και τον ξενιστή του είναι:
- η οικιστική ανάπτυξη,
- η σφράγιση και συμπίεση του εδάφους,
- οι εκτεταμένες εκσκαφές,
- η εντατική χρήση εντομοκτόνων,
- η καταστροφή των μυρμηγκοφωλιών,
- οι μεγάλες αλλαγές στη χρήση της γης,
- η απομάκρυνση φυσικής βλάστησης και επιφανειακών πετρών.
Χρειάζεται συστηματική έρευνα για να προσδιοριστούν η πραγματική εξάπλωση, οι πληθυσμοί, οι πιθανές πρόσθετες μυρμηγκικές αποικίες-ξενιστές και οι οικολογικές απαιτήσεις του είδους.
Ταξινόμηση
- Αγγλικές κοινές ονομασίες: Ant cricket, Ant-loving cricket
- Βασίλειο: Animalia
- Συνομοταξία: Arthropoda
- Κλάση: Insecta
- Τάξη: Orthoptera
- Υπόταξη: Ensifera
- Υπεροικογένεια: Grylloidea
- Οικογένεια: Myrmecophilidae
- Γένος: Myrmecophilus Berthold, 1827
- Υπογένος: Myrmophilina Silvestri, 1912
- Είδος: Myrmecophilus (Myrmophilina) cyprius Stalling, 2017
- Ενδημισμός: Ενδημικό είδος της Κύπρου
Πηγές










No comments:
Post a Comment