Translate

Thursday, 3 May 2018

Cleopatra or Cleopatra butterfly - Gonepteryx cleopatra taurica (Staudinger, 1881) - Πεταλούδα Κλεοπάτρα - Cyprus


Photos Nicosia,Geri 3/5/2018 by George Konstantinou













Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Φωτογραφίες: George Konstantinou – Γέρι, Λευκωσία, 3/5/2018

Μια εντυπωσιακή μεσογειακή πεταλούδα

Η πεταλούδα Κλεοπάτρα, με το διεθνές κοινό όνομα Cleopatra ή Cleopatra Butterfly και το επιστημονικό όνομα Gonepteryx cleopatra (Linnaeus, 1767), είναι ένα από τα εντυπωσιακότερα λεπιδόπτερα της οικογένειας Pieridae.

Πρόκειται για χαρακτηριστικό είδος της μεσογειακής πανίδας, με εξάπλωση στη νότια Ευρώπη, στη βόρεια Αφρική, στη Μικρά Ασία και σε περιοχές της Μέσης Ανατολής. Στην Κύπρο αποτελεί μόνιμο αναπαραγόμενο είδος και παρατηρείται από τις πεδινές περιοχές μέχρι τα ορεινά, όπου υπάρχουν κατάλληλοι βιότοποι και τα φυτά-ξενιστές των προνυμφών της.

Οι φωτογραφίες της αρχικής ανάρτησης λήφθηκαν στο Γέρι της επαρχίας Λευκωσίας στις 3 Μαΐου 2018 από τον George Konstantinou.

Η υποειδική ταυτότητα του κυπριακού πληθυσμού

Ο πληθυσμός της Κύπρου αποδίδεται συνήθως στο υποείδος Gonepteryx cleopatra taurica (Staudinger, 1881), το οποίο αναφέρεται επίσης από τη Μικρά Ασία, τη Συρία, τον Λίβανο, το Ισραήλ και την Ιορδανία.

Η αναφορά στο υποείδος είναι χρήσιμη για τη ζωογεωγραφική σύνδεση της κυπριακής πανίδας με την ανατολική Μεσόγειο. Ωστόσο, επειδή η αναγνώριση υποειδών μπορεί να διαφέρει μεταξύ ταξινομικών πηγών, το ασφαλές και ευρύτερα αποδεκτό όνομα του είδους παραμένει Gonepteryx cleopatra.

Περιγραφή και μέγεθος

Η Κλεοπάτρα είναι πεταλούδα μεσαίου έως σχετικά μεγάλου μεγέθους, με άνοιγμα φτερούγων που συνήθως κυμαίνεται μεταξύ 50 και 70 χιλιοστών.

Οι φτερούγες έχουν χαρακτηριστικό γωνιώδες περίγραμμα. Η κορυφή της μπροστινής φτερούγας σχηματίζει μια μικρή μυτερή προεξοχή, ενώ και η πίσω φτερούγα διαθέτει έντονα σχηματισμένη γωνία. Στο κέντρο κάθε φτερούγας υπάρχει μια μικρή καστανή ή πορτοκαλοκαστανή κηλίδα.

Η κάτω επιφάνεια των φτερούγων είναι ανοιχτή κιτρινοπράσινη. Οι έντονες νευρώσεις, το γωνιώδες σχήμα και ο πρασινωπός χρωματισμός δημιουργούν εξαιρετική παραλλαγή, κάνοντας την ακίνητη πεταλούδα να μοιάζει με φύλλο.

Έντονος φυλετικός διμορφισμός

Το είδος παρουσιάζει έντονο φυλετικό διμορφισμό, δηλαδή το αρσενικό και το θηλυκό διαφέρουν εμφανώς στον χρωματισμό.

Το αρσενικό έχει λαμπερές λεμονοκίτρινες φτερούγες και μια μεγάλη, εντυπωσιακή πορτοκαλί περιοχή στην επάνω επιφάνεια κάθε μπροστινής φτερούγας. Ο πορτοκαλί χρωματισμός είναι το βασικό γνώρισμα που το διακρίνει από άλλα συγγενικά είδη.

Το θηλυκό έχει πολύ πιο ανοιχτόχρωμες φτερούγες, συνήθως ωχροκίτρινες, υπόλευκες ή πρασινωπές, και δεν διαθέτει τη μεγάλη πορτοκαλί επιφάνεια του αρσενικού.

Όταν οι πεταλούδες πετούν, η διαφορά των δύο φύλων είναι εμφανής. Όταν όμως κάθονται με κλειστές φτερούγες, η αναγνώριση του φύλου μπορεί να είναι δυσκολότερη.

Γιατί δεν τη βλέπουμε συνήθως με ανοικτές φτερούγες

Η Κλεοπάτρα ξεκουράζεται σχεδόν πάντοτε με τις φτερούγες της κλειστές κατακόρυφα πάνω από το σώμα. Για τον λόγο αυτόν είναι δύσκολο να φωτογραφηθεί η λαμπερή επάνω επιφάνεια των φτερούγων, ιδιαίτερα η πορτοκαλί περιοχή του αρσενικού.

Δεν ανοίγει τις φτερούγες της για να θερμανθεί με τον ίδιο εμφανή τρόπο που παρατηρείται σε πολλές άλλες πεταλούδες. Μπορεί να απορροφά θερμότητα ακόμη και με κλειστές φτερούγες, χρησιμοποιώντας τη θέση του σώματος και τη γωνία πρόσπτωσης της ηλιακής ακτινοβολίας.

Η συνήθεια να παραμένει ακίνητη με κλειστές φτερούγες, ανάμεσα σε φύλλα, της προσφέρει αποτελεσματική προστασία από πουλιά και άλλους θηρευτές.

Βιότοπος στην Κύπρο

Η Κλεοπάτρα προτιμά μεσογειακούς θαμνότοπους, ανοικτές δασώδεις εκτάσεις, παρυφές δασών, ξέφωτα, φρυγανότοπους, ρεματιές, αγροτικές περιοχές, πάρκα και κήπους.

Η παρουσία της συνδέεται κυρίως με περιοχές όπου φυτρώνουν τα κατάλληλα φυτά-ξενιστές των προνυμφών. Τα ενήλικα άτομα μπορούν να απομακρύνονται αρκετά από αυτά τα φυτά αναζητώντας νέκταρ, θερινά καταφύγια ή κατάλληλες θέσεις διαχείμασης.

Στις θερμές και ξηρές μεσογειακές περιοχές μπορεί να πραγματοποιεί εποχικές μετακινήσεις σε διαφορετικά υψόμετρα. Την άνοιξη εμφανίζεται σε χαμηλότερες περιοχές, ενώ με την άνοδο της θερμοκρασίας ορισμένα άτομα μετακινούνται προς δροσερότερους, ορεινούς βιοτόπους. Το φθινόπωρο μπορούν να επιστρέψουν σε χαμηλότερα υψόμετρα για να διαχειμάσουν.

Διατροφή των ενήλικων ατόμων

Οι ενήλικες πεταλούδες τρέφονται με νέκταρ από πολλά διαφορετικά αγριολούλουδα. Με την προβοσκίδα τους αντλούν το νέκταρ από τα άνθη και, καθώς μετακινούνται από φυτό σε φυτό, μεταφέρουν κόκκους γύρης.

Με αυτόν τον τρόπο συμβάλλουν στην επικονίαση των φυτών. Η παρουσία ποικιλίας αυτοφυών ανθοφόρων φυτών από τις αρχές της άνοιξης μέχρι το φθινόπωρο είναι σημαντική για την επιβίωση των ενήλικων πεταλούδων.

Το φυτό-ξενιστής της προνύμφης

Οι προνύμφες της Κλεοπάτρας τρέφονται με φυτά της οικογένειας Rhamnaceae και ιδιαίτερα με είδη του γένους Rhamnus. Ένα από τα σημαντικότερα φυτά-ξενιστές είναι το Rhamnus alaternus, γνωστό στα αγγλικά ως Mediterranean Buckthorn.

Το θηλυκό αναζητεί προσεκτικά νεαρά και τρυφερά φύλλα του φυτού και εναποθέτει τα αβγά μεμονωμένα, συνήθως κοντά στους αναπτυσσόμενους βλαστούς. Η επιλογή του σωστού φυτού είναι καθοριστική, επειδή η νεαρή προνύμφη εξαρτάται από αυτό αμέσως μετά την εκκόλαψή της.

Από το αβγό στην προνύμφη

Τα αβγά είναι μικρά, επιμήκη και αρχικά έχουν ανοιχτό πρασινωπό ή κιτρινωπό χρώμα. Η διάρκεια μέχρι την εκκόλαψη επηρεάζεται από τη θερμοκρασία και τις καιρικές συνθήκες.

Η προνύμφη είναι πράσινη, με λεπτή ανοιχτόχρωμη γραμμή κατά μήκος κάθε πλευράς του σώματος. Ο χρωματισμός της την καθιστά δύσκολα ορατή πάνω στα φύλλα του φυτού-ξενιστή.

Κατά την ανάπτυξή της περνά από διαδοχικά στάδια, αποβάλλοντας το εξωτερικό της περίβλημα καθώς αυξάνεται σε μέγεθος. Τρέφεται κυρίως με τα νεαρά φύλλα, αλλά συνήθως δεν προκαλεί σοβαρή ζημιά στο φυτό.

Η χρυσαλλίδα

Όταν ολοκληρωθεί η ανάπτυξη της προνύμφης, επιλέγει ένα κατάλληλο σημείο πάνω στο φυτό. Στερεώνει το πίσω μέρος του σώματός της σε ένα μικρό μεταξένιο υπόστρωμα και συγκρατείται όρθια με μια λεπτή μεταξένια ζώνη γύρω από το σώμα.

Η χρυσαλλίδα είναι αρχικά πράσινη και το σχήμα της ακολουθεί τις γωνιώδεις γραμμές που χαρακτηρίζουν και την ενήλικη πεταλούδα. Λίγο πριν από την έξοδο του ενήλικου ατόμου, το εξωτερικό της γίνεται πιο διαφανές και αρχίζουν να διακρίνονται τα κίτρινα και πορτοκαλί χρώματα των φτερούγων.

Μία από τις μακροβιότερες πεταλούδες

Σε αντίθεση με πολλές πεταλούδες που επιβιώνουν ως ενήλικα άτομα μόνο για λίγες εβδομάδες, τα είδη του γένους Gonepteryx μπορούν να ζήσουν για πολλούς μήνες.

Η Κλεοπάτρα διαχειμάζει ως ενήλικη πεταλούδα, κρυμμένη μέσα σε πυκνή αειθαλή βλάστηση. Με τον ερχομό των πρώτων ζεστών και ηλιόλουστων ημερών εγκαταλείπει το καταφύγιό της, τρέφεται και αρχίζει την αναπαραγωγική δραστηριότητα.

Τα ενήλικα άτομα της νέας γενιάς εμφανίζονται συνήθως από τα τέλη της άνοιξης και κατά το καλοκαίρι. Μετά τη θερινή δραστηριότητα αναζητούν ασφαλείς θέσεις όπου θα παραμείνουν κατά τους ψυχρότερους μήνες.

Στο ήπιο κλίμα της Κύπρου μπορεί να παρατηρηθεί ακόμη και κατά τη διάρκεια του χειμώνα, όταν επικρατούν ηλιοφάνεια και σχετικά υψηλές θερμοκρασίες.

Συμπεριφορά και πτήση

Το αρσενικό πραγματοποιεί γρήγορες περιπολίες κατά μήκος δασικών παρυφών, θαμνοτόπων και φυσικών διαδρόμων, αναζητώντας θηλυκά. Η πτήση του είναι δυνατή, γρήγορη και συχνά ακανόνιστη.

Τα θηλυκά κινούνται πιο διακριτικά κοντά στη βλάστηση, ιδιαίτερα όταν αναζητούν φυτά κατάλληλα για ωοτοκία.

Παρόλο που μπορεί να διανύσει σημαντικές αποστάσεις, η Κλεοπάτρα δεν θεωρείται κανονικό μεταναστευτικό είδος μεγάλων αποστάσεων. Οι μετακινήσεις της είναι κυρίως τοπικές ή υψομετρικές και σχετίζονται με τη θερμοκρασία, τη διαθεσιμότητα νέκταρος και την αναζήτηση καταφυγίων.

Διάκριση από το Common Brimstone

Η Κλεοπάτρα μοιάζει με το συγγενικό Common Brimstone, Gonepteryx rhamni. Η ασφαλέστερη διάκριση των αρσενικών βασίζεται στη μεγάλη πορτοκαλί περιοχή στις μπροστινές φτερούγες της Κλεοπάτρας, η οποία απουσιάζει από το G. rhamni.

Τα θηλυκά είναι δυσκολότερο να διακριθούν, ιδιαίτερα όταν κάθονται με κλειστές φτερούγες. Για την αναγνώριση εξετάζονται το σχήμα των φτερούγων, οι αναλογίες, η απόχρωση και η γεωγραφική περιοχή.

Στην Κύπρο η παρουσία της Κλεοπάτρας είναι καλά τεκμηριωμένη και αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο της τοπικής πεταλουδοπανίδας.

Εξάπλωση

Το είδος έχει καθαρά μεσογειακή εξάπλωση. Απαντά στην Ιβηρική Χερσόνησο, στη νότια Γαλλία, στην Ιταλία, στα Βαλκάνια, σε πολλά νησιά της Μεσογείου, στη βόρεια Αφρική, στη Μικρά Ασία και σε τμήματα της Μέσης Ανατολής.

Οι διαφορετικοί γεωγραφικοί πληθυσμοί έχουν περιγραφεί ως υποείδη, τα οποία παρουσιάζουν μικρές διαφορές στον χρωματισμό, στο μέγεθος και στις αναλογίες των φτερούγων.

Κατάσταση διατήρησης και απειλές

Η Κλεοπάτρα δεν θεωρείται σήμερα είδος που απειλείται σε παγκόσμιο ή ευρωπαϊκό επίπεδο και κατατάσσεται στην κατηγορία «Μειωμένου Ενδιαφέροντος» (Least Concern).

Ωστόσο, οι τοπικοί πληθυσμοί μπορούν να επηρεαστούν από:

  • την καταστροφή θαμνοτόπων και ανοικτών δασωμένων εκτάσεων,
  • την απομάκρυνση των φυτών-ξενιστών,
  • τις πυρκαγιές μεγάλης έντασης και συχνότητας,
  • την υπερβολική χρήση εντομοκτόνων και ζιζανιοκτόνων,
  • την απώλεια αυτοφυών ανθοφόρων φυτών,
  • την παρατεταμένη ξηρασία και τις ακραίες θερμοκρασίες.

Η διατήρηση φυσικών φρακτών, θαμνωδών εκτάσεων, ρεματιών και αυτοφυούς βλάστησης βοηθά όχι μόνο την Κλεοπάτρα αλλά και πολλά άλλα είδη εντόμων, πουλιών και μικρών ζώων.

Προέλευση της επιστημονικής ονομασίας

Το όνομα του γένους Gonepteryx προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «γωνία» και «πτέρυξ», αναφερόμενο στο έντονα γωνιώδες σχήμα των φτερούγων.

Το ειδικό επίθετο cleopatra δόθηκε προς τιμήν της Κλεοπάτρας, της γνωστής βασίλισσας της Αιγύπτου, πιθανότατα λόγω της εντυπωσιακής και «βασιλικής» εμφάνισης της πεταλούδας.

Ο Linnaeus περιέγραψε αρχικά το είδος το 1767 ως Papilio cleopatra. Επειδή αργότερα μεταφέρθηκε στο γένος Gonepteryx, το όνομα του δημιουργού και η χρονολογία γράφονται μέσα σε παρένθεση.

Ταξινόμηση

  • Βασίλειο: Animalia
  • Φύλο: Arthropoda
  • Υποφύλο: Hexapoda
  • Κλάση: Insecta
  • Τάξη: Lepidoptera
  • Υπεροικογένεια: Papilionoidea
  • Οικογένεια: Pieridae
  • Υποοικογένεια: Coliadinae
  • Φυλή: Gonepterygini
  • Γένος: Gonepteryx
  • Είδος: Gonepteryx cleopatra (Linnaeus, 1767)
  • Αρχικός συνδυασμός: Papilio cleopatra Linnaeus, 1767
  • Υποείδος που αναφέρεται για την Κύπρο: Gonepteryx cleopatra taurica (Staudinger, 1881)
  • Αγγλική κοινή ονομασία: Cleopatra, Cleopatra Butterfly
  • Ελληνική κοινή ονομασία: Πεταλούδα Κλεοπάτρα

Πηγές

Cleopatra Butterfly – Gonepteryx cleopatra taurica (Staudinger, 1881) – Cyprus

Text by George Konstantinou

Photos: George Konstantinou – Geri, Nicosia, 3 May 2018

A striking Mediterranean butterfly

The Cleopatra Butterfly, with the scientific name Gonepteryx cleopatra (Linnaeus, 1767), is one of the most striking members of the family Pieridae.

It is a characteristic species of the Mediterranean fauna, distributed across southern Europe, North Africa, Asia Minor and parts of the Middle East. In Cyprus, it is a resident breeding species and can be observed from lowland areas to the mountains wherever suitable habitats and larval host plants occur.

The photographs in the original post were taken at Geri in the Nicosia District on 3 May 2018 by George Konstantinou.

The subspecific identity of the Cyprus population

The Cyprus population is generally assigned to the subspecies Gonepteryx cleopatra taurica (Staudinger, 1881), which is also reported from Asia Minor, Syria, Lebanon, Israel and Jordan.

Reference to the subspecies is useful in demonstrating the zoogeographical connection between the fauna of Cyprus and that of the eastern Mediterranean. However, because the recognition of subspecies may differ among taxonomic sources, the safest and most widely accepted name remains Gonepteryx cleopatra.

Description and size

The Cleopatra is a medium-sized to relatively large butterfly, with a wingspan generally ranging from 50 to 70 millimetres.

Its wings have a distinctive angular outline. The apex of the forewing forms a small pointed projection, while the hindwing also has a strongly defined angle. A small brown or orange-brown spot occurs near the centre of each wing.

The underside of the wings is pale yellowish-green. The pronounced veins, angular shape and greenish colour provide excellent camouflage, making a motionless butterfly resemble a leaf.

Strong sexual dimorphism

The species displays strong sexual dimorphism, meaning that males and females differ noticeably in colour.

The male has brilliant lemon-yellow wings and a large, striking orange area on the upperside of each forewing. This orange colour is the principal feature distinguishing it from related species.

The female has much paler wings, generally pale yellow, whitish or greenish, and lacks the male’s large orange area.

The difference between the sexes is obvious in flight. When they are resting with closed wings, however, determining their sex can be more difficult.

Why it is rarely seen with open wings

The Cleopatra almost invariably rests with its wings closed vertically above its body. Consequently, the brightly coloured upperside—especially the male’s orange forewing patch—is difficult to photograph.

It does not spread its wings to warm itself in the conspicuous manner displayed by many other butterflies. It can absorb heat even with closed wings by adjusting its body position and the angle at which sunlight reaches it.

Remaining motionless with closed wings among leaves also provides effective protection from birds and other predators.

Habitat in Cyprus

The Cleopatra favours Mediterranean scrub, open woodland, forest edges, clearings, phrygana, stream valleys, agricultural landscapes, parks and gardens.

Its presence is principally associated with areas containing suitable larval host plants. Adults may travel considerable distances away from these plants while searching for nectar, summer refuges or suitable overwintering sites.

In hot and dry Mediterranean regions, it may undertake seasonal movements between different elevations. It appears at lower altitudes during spring, while rising temperatures may cause some individuals to move towards cooler mountain habitats. In autumn, they may return to lower elevations to overwinter.

Adult diet

Adult butterflies feed on nectar from many different wildflowers. They use their proboscis to draw nectar from flowers and carry pollen grains as they move from one plant to another.

They consequently contribute to plant pollination. The presence of diverse native flowering plants from early spring until autumn is important for the survival of the adult butterflies.

The larval host plant

Cleopatra larvae feed on plants belonging to the family Rhamnaceae, particularly species of the genus Rhamnus. One of the principal host plants is Rhamnus alaternus, known in English as Mediterranean Buckthorn.

The female carefully searches for young, tender leaves and lays her eggs individually, usually close to developing shoots. Selecting the correct plant is essential because the young larva depends upon it immediately after hatching.

From egg to caterpillar

The eggs are small and elongated and are initially pale greenish or yellowish. The time required for them to hatch is influenced by temperature and weather conditions.

The caterpillar is green, with a fine pale line running along each side of its body. This colour makes it difficult to see on the leaves of its host plant.

During its development, it passes through a succession of stages, shedding its outer skin as it increases in size. It feeds mainly on young leaves but does not usually cause serious damage to the plant.

The chrysalis

Once fully grown, the caterpillar selects a suitable position on the plant. It attaches the rear of its body to a small pad of silk and remains upright, supported by a fine silken girdle around its body.

The chrysalis is initially green, and its shape reflects the angular outline of the adult butterfly. Shortly before emergence, its outer covering becomes more transparent, allowing the yellow and orange colours of the adult wings to become visible.

One of the longest-lived butterflies

Unlike many butterflies that survive as adults for only a few weeks, species of the genus Gonepteryx can live for many months.

The Cleopatra overwinters as an adult butterfly, concealed within dense evergreen vegetation. With the arrival of the first warm, sunny days, it leaves its shelter, feeds and begins its reproductive activity.

Adults of the new generation usually emerge from late spring and through the summer. Following their summer activity, they seek secure places in which to remain during the colder months.

Under Cyprus’s mild climatic conditions, the species may even be observed during winter when the weather is sunny and temperatures are relatively high.

Behaviour and flight

The male makes rapid patrol flights along woodland edges, scrub and natural corridors while searching for females. Its flight is strong, fast and frequently irregular.

Females move more discreetly close to vegetation, particularly when searching for suitable egg-laying plants.

Although the species can cover considerable distances, it is not regarded as a regular long-distance migrant. Its movements are mainly local or altitudinal and relate to temperature, nectar availability and the search for shelter.

Distinguishing it from the Common Brimstone

The Cleopatra resembles the related Common Brimstone, Gonepteryx rhamni. The most reliable feature distinguishing the males is the Cleopatra’s large orange area on the forewings, which is absent from G. rhamni.

Females are more difficult to distinguish, particularly when resting with closed wings. Wing shape, proportions, colour and geographical location must all be considered.

The Cleopatra’s presence in Cyprus is well documented, and the species is a characteristic component of the island’s butterfly fauna.

Distribution

The species has a distinctly Mediterranean distribution. It occurs on the Iberian Peninsula, in southern France, Italy, the Balkans, many Mediterranean islands, North Africa, Asia Minor and parts of the Middle East.

Its different geographical populations have been described as subspecies displaying minor variations in colour, size and wing proportions.

Conservation status and threats

The Cleopatra is not currently considered threatened at either global or European level and is classified as Least Concern.

Local populations may nevertheless be affected by:

  • the destruction of scrub and open woodland,
  • the removal of larval host plants,
  • fires of excessive intensity and frequency,
  • excessive insecticide and herbicide use,
  • the loss of native flowering plants,
  • prolonged drought and extreme temperatures.

Maintaining natural hedgerows, scrub, stream valleys and native vegetation benefits not only the Cleopatra but also many other insects, birds and small animals.

Origin of the scientific name

The genus name Gonepteryx is derived from the Greek words for “angle” and “wing”, referring to the strongly angular shape of the wings.

The specific name cleopatra honours Cleopatra, the famous queen of Egypt, probably in reference to the butterfly’s striking and regal appearance.

Linnaeus originally described the species in 1767 as Papilio cleopatra. Because it was subsequently transferred to the genus Gonepteryx, the author’s name and year are placed in parentheses.

Classification

  • Kingdom: Animalia
  • Phylum: Arthropoda
  • Subphylum: Hexapoda
  • Class: Insecta
  • Order: Lepidoptera
  • Superfamily: Papilionoidea
  • Family: Pieridae
  • Subfamily: Coliadinae
  • Tribe: Gonepterygini
  • Genus: Gonepteryx
  • Species: Gonepteryx cleopatra (Linnaeus, 1767)
  • Original combination: Papilio cleopatra Linnaeus, 1767
  • Subspecies reported from Cyprus: Gonepteryx cleopatra taurica (Staudinger, 1881)
  • English common names: Cleopatra, Cleopatra Butterfly
  • Greek common name: Πεταλούδα Κλεοπάτρα

Sources




Αναρτήθηκε από στις
Ετικέτες ,

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)