See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο.
Lower
in Greek
Text/Photographs: Christos Michalaros
George Konstantinou collects fossils. A great many fossils. He has a house filled with them, along with many other things he has collected from the Cypriot countryside: bones, rocks, shells, corals and just about anything else you can imagine. His collection is impressive. The sheer number of things hidden within the soil of Cyprus, carried through time from the past and preserved in this way, leaves you open-mouthed. It feels as though you are immersing yourself in an issue of National Geographic devoted to the evolution of species and the Earth.
This is precisely what his entire life has been about: collecting and recording fossils. His dream is for Cyprus finally to acquire a modern, serious and comprehensive natural history museum that could house his collection and offer knowledge and awareness about the land on which we live and walk. However, as he recounted during a rather emotionally charged conversation held some time ago at his home, a series of… events, adventures and obstacles have prevented such an ambitious dream from becoming a reality.
A coincidence?
In any case, as the photographs we took at his home reveal, the raw material exists. And it is impressive. Impressively extensive—certainly the largest private collection I have ever seen.
But who is George Konstantinou? He is almost 62 years old and comes from Nicosia—not from Geri, where he lives today, but from Acropolis. That is where he grew up, although he has been a refugee since 1963. His family was forced to abandon its neighbourhood within Nicosia’s walled old city, near Olympiakos.
“To give you an idea, from 1963 onwards we were constantly moving around, changing homes every two or three years. My occupation? I owned a pet shop, mainly selling tropical fish, aquariums and things like that. Then, of course, the financial crisis hit us in 2012. But the problems had begun even before the crisis properly arrived. Construction work began on the road leading to Nicosia General Hospital, and it took two years to complete. For two years, no one could enter the shop, while the monthly operating expenses were very high—more than €2,000. No one showed any interest in compensating us.
I ask him about his childhood, although something tells me that he literally grew up in the soil.
“I grew up in the fields of Nicosia. The word ‘naturalist’ has been within me since I was a child. You cannot become a naturalist; you are born one. My mother told me that the first time I went outside the house, when I was about eighteen months or two years old, they found me in an irrigated garden bed, holding an earthworm like this and staring at it.
“I was interested in anything alive: plants, insects, reptiles—everything in general, everything that exists in Cyprus. That was my passion. I had to study something, complete my study of it and then move on to the next thing. The same happened with fossils. I started collecting them 40 years ago. What am I saying… more than 40 years ago.
“It is a passion that gives you incredible satisfaction when you remove something from the ground for the first time and become the first person to see it after millions of years. At the beginning, of course, you do not know what you have found, but when you truly want to learn, the effort rewards you. Whenever I find something, I have to study it, discover what it is and only then move on. That is how knowledge gradually develops,” he emphasises.
With the naïveté of someone accustomed to the practices of the last twenty years, I point out that whenever you want to learn about or study something today, you simply… go on Google and search. That is the first step.
But how was research conducted in those days? Where did he find books, and who advised him so that he could correctly study whatever he discovered in nature, both above and below the ground?
“I taught myself. I learned most things by myself. Books? I never read books. Back then, I simply collected, collected and recorded. During the last twenty years, I began studying things in depth. I have many different scientific papers—a great many—which I find online. Papers about reptiles, butterflies, insects, plants, shells, ancient species that arrived from the Red Sea, mammals and many different species.
“My interest is not concentrated on a single group, like herpetologists who specialise in reptiles, for example. I study everything,” he says, laughing.
So he never had a teacher? Was this entire process a solitary one?
“No, I did not have a teacher. But whenever I had a question about something I had found and did not know what it was, I consulted people and scientists abroad with whom I communicate, and communicated in the past, through the internet. In earlier years, of course, that was impossible, but now it is very easy.
“So I began collecting things. I would go out, for example, find this”—he points to a piece of chalcopyrite lying on the table—“and it would be impossible for me not to pick it up and bring it home. Do you understand? Impossible. Just looking at it, even now, excites me. I want to have it here so that I can look at it. My love for these things is that great…
“To make discoveries, you need an enormous amount of knowledge. But to acquire that knowledge, you must love what you do. If you do not love it, you will not have the strength to sit down and devote yourself to it.
“So, at the beginning, I simply started collecting things. But the methodical work began twenty or twenty-five years ago, when I bought my first computer. I bought it exclusively for this purpose. And if you visit my Facebook profile, you will see nothing except plants, animals, snakes…”
Indeed, browsing through his profile proves that this man occupies himself with nothing other than what he has described. Impressive. Strange, but impressive.
Why, though, was he never tempted to… obtain a degree? To study his passion academically in some way?
“No, I was not tempted. Unfortunately, not having a degree has caused me enormous harm. I will explain later what I mean and how difficult it made things for me. I have been unemployed for so many years. Do you know how many positions became available involving something that, to me, is the easiest thing in the world? And I could not apply for a single one,” he says sadly.
I look at his wife, seated opposite him. How did she become involved in all this? How did she begin taking an interest in this particular field and, above all, how did she endure all the hardship?
As he tells me, they met in 1983 and, as a couple, had nowhere they could go to be alone together… So he would take her to places where fossils could be found. They often carried a bucket with them for collecting specimens.
Until their children reached a certain age, they took them along as well. But as the children grew older, they came to hate all of this and now want to hear nothing about fossils. Nevertheless, I detect a hidden hope that their enthusiasm might return one day.
“In the past, I would also dive into the sea to search for fossils on the seabed, but I cannot do that now because my sternum is broken. When I lost my job, the distress caused me to suffer three heart attacks. With the fourth one, I had to go to hospital so that I would not die.
“I underwent surgery and everything went well. My sternum healed after three months, since the doctors have to break it to perform the operation. But I was not careful. I kept going into mountains, valleys and ravines, and one day I felt it crack. It had broken. When I cough, I hold my chest because it hurts. If I do not hold it, the cracking sound can probably be heard from where you are sitting…” he says candidly.
The questions continue. For example, how does he begin visiting areas to locate fossils? How does he know where to search and how to find them?
“I started in the Nicosia area and then went everywhere. For example, I would visit Agios Sozomenos four or five times until I found something new. So I collected everything. We continued to another area, and then another. I knew that every region I encountered in Cyprus differed in age from the previous one, sometimes by millions of years.
“Here, for example, you find tropical fossils, while elsewhere you find fossils from a colder period. So there can be a difference of thousands of years between them.
“The oldest fossils in Cyprus are found in the so-called allochthonous rocks—the Triassic rocks, dating back 210 million years. Cyprus did not exist at that time. Cyprus is approximately 60–65 million years old and was formed through the movement of the tectonic plates—the Asian plate on one side and the African plate on the other.
“The Triassic rocks and fossils that we have were transported from Africa in this way. So, if you go high into the mountains, you will see black rocks. Those came from Africa. If you go to Petra tou Romiou, you will find an area with completely red rocks. There you may find corals and ammonites, in other words, some of the oldest fossils in the world. These are also among the oldest geological areas of Cyprus,” he explains.
I look around the house and at the room behind it, which contains the largest part of the fossil collection. Among the specimens is something extraordinary: fossils of dwarf elephants and dwarf hippopotamuses.
The hippopotamus is understandable, as Cyprus once supported an endemic species of dwarf hippopotamus. But an elephant…?
“It is well known that the British palaeontologist Dorothea Bate discovered the dwarf hippopotamus and dwarf elephant in different areas, mainly in caves. Of course, the following has not yet been proven, but she connected it to this theory: when the first prehistoric people arrived from neighbouring regions approximately 12,000 years ago, they were hunters and gatherers. They could neither cultivate the land nor raise animals. They lived by hunting and taking what nature provided.
“They killed elephants, hippopotamuses and other animals, carried them into caves and butchered them there. The caves functioned like slaughterhouses.
“At Aetokremnos, with permission from the British authorities, I carried out a search and found flint—what we call athkiakopetra—which prehistoric people used to cut meat.
“In 2010, I had already discovered elephant bones at Xylofagou. When I found them, they made a strong impression on me. An animal weighing 200 kilograms could not possibly have had a bone like that. But I was not certain.
“Then, while my wife and I were excavating, a tusk suddenly appeared. ‘Good God,’ I said, ‘there is no possibility that this thing supported an animal weighing only 200 kilograms. It must have belonged to something larger.’
“In the meantime, we had also found hippopotamus and genet bones at the same site. I contacted a palaeontologist from the University of Patras and also contacted David Reese from Yale University, asking them to come and examine the finds.
“I sent them the photographs, but as soon as they saw them, they began laughing and making fun of me. They kept asking how such a thing could be possible. They did not believe me.
“Time passed and I developed serious health problems. Even while I was in hospital, I kept trying to persuade that mainland Greek to come and see the finds in person. He would not come. To persuade him, I told him that I would pay for his airline tickets, accommodation, meals and car journeys. Everything would be paid.
“That is how both of them eventually came. They measured, studied and recorded the specimens. When they were about to leave, the professor from the University of Patras said to me, ‘I’m sorry, George, but it is not a new species.’
“I replied, ‘I’m sorry, but you are not a scientist.’
“He left and sent the material to the Natural History Museum in London. They immediately told him that we had a new species of elephant. He returned, and once again I paid for his airline tickets. We even held an international conference at Carlsberg to announce the new findings.
“The discoveries were also announced at a palaeontological conference in Crete. Afterwards, David Reese returned from Yale, excited about the new species.
“All these people came here, joined forces with the Geological Survey, and in the end they threw me out. I do not exist anywhere. Do you understand? I do not exist—the person who paid their expenses and airline tickets—and my name is not on the paper…” he says bitterly.
There is, however, a plan: a natural history museum that is currently in preparation. It has come close to being realised several times, but… it never happened.
I do not know whether assigning responsibility is truly important at this stage. Nevertheless, things now appear to be starting again. The driving force behind the renewed effort is Metropolitan Isaias of Tamassos and Orinis, who has taken the initiative to organise and support such a project.
“I can establish an entire Natural History Museum by myself. From A to Z. Everything. Even specimens I do not have in my own collection, such as insects, I can acquire. I know who possesses what, and I can persuade them. But someone has to believe in all this and support it. It appears that Isaias is one of those people,” he says with a sigh.
Since the conversation has turned in that direction, I ask whether a man who can see the creation and evolution of species before his own eyes through fossils believes in God.
“No. I never believed. Isn’t that logical? On the one hand, you will tell me there is God. On the other hand, I will tell you there is Darwin’s natural selection…”
What is the most unique thing Cyprus possesses today?
“There are a great many. First of all, there are our numerous endemic species. We have approximately 7,000 insect species in Cyprus, 700 of which are endemic, meaning that they occur in Cyprus and nowhere else in the world. These species must be protected. We also have endemic plants, reptiles and others.
“Of everything I have collected, my favourite—the one that excites me most—is the specimen in the corridor of my house: the dwarf elephant.
“Shall I tell you how I discovered it? It is a story I do not tell often, and you may not believe it. Sometimes, when I think about it, even I find it difficult to believe.”
I stare at him, thirsty for the story. The man has the skeleton of a dwarf elephant—an animal species endemic to Cyprus thousands of years ago—in the corridor of his house, and I am not going to ask to hear the story…?
I gesture for him to continue. We will see afterwards whether I believe him.
“Anyway, listen to what happened. I went to Xylofagou, to a place where I had found a tooth. I returned home and arranged for a friend—who later tried to take my entire collection from me, but that is another story—to come with me so that we could conduct another search in the area.
“I went to sleep that night and awoke in the morning from a dream, with sweat running down my face. I told my wife—and fortunately I did tell her—that in my dream we had gone to the area and found an acacia tree. I sat beneath it, dug into the ground and found a tusk. She laughed; obviously, she did not believe me.”
The story takes a metaphysical turn, one that I do not know whether I can—or even want to—believe. But there he is in front of me, smiling and lively, as though he could not care less whether I believe him.
The very definition of cool.
“Anyway, we got into the car and I waited for my friend to arrive. When he came, I told him about the dream. He began making fun of me and thought it was ridiculous.
“So we went there, and I saw an acacia tree… There really was an acacia tree! I went underneath it, dug once, dug twice, and the tusk appeared.
“You can believe it or not. If I were in your position and had not experienced it myself, I would not believe it either…”
Of course I believed him.
Christos Michalaros
Κείμειο/ Φωτογραφίες: Χρήστος Μιχάλαρος
Ο Γιώργος Κωνσταντίνου μαζεύει απολιθώματα. Πολλά απολιθώματα. Έχει ένα σπίτι γεμάτο από αυτά και άλλα πολλά που συνέλεξε από την κυπριακή φύση: οστά, πέτρες, όστρακα, κοράλλια και ό,τι μπορεί να βάλει ο νους σου. Η συλλογή του είναι εντυπωσιακή, σε αφήνει με ανοιχτό το στόμα το πόσα πράγματα μπορεί να κρύβει η κυπριακή γη, φερμένα από το παρελθόν και διατηρημένα με αυτό τον τρόπο. Μοιάζει λες και βουτάς σε τεύχος του National Geographic για την εξέλιξη των ειδών και της γης. Η ζωή του όλη είναι ακριβώς αυτή: μαζεύει και καταγράφει απολιθώματα. Όνειρό του είναι η Κύπρος κάποτε να αποκτήσει επιτέλους ένα μουσείο φυσικής Ιστορίας, σύγχρονο, σοβαρό, πλήρες, ώστε να φιλοξενήσει τη συλλογή του και να προσφέρει γνώση και συνείδηση για τον τόπο πάνω στον οποίο ζούμε και πατάμε. Ωστόσο, όπως διηγήθηκε σε μια αρκετά φορτισμένη συζήτηση που έγινε πριν αρκετό καιρό στο σπίτι του, μια σειρά από… γεγονότα, περιπέτειες και εμπόδια, έχουν κρατήσει μακριά από την υλοποίησή του ένα τέτοιο μεγαλεπήβολο όνειρο.
Τυχαίο;
Πάντως, αυτό που μαρτυρούν και οι φωτογραφίες τις οποίες τραβήξαμε στο σπίτι του, η πρώτη ύλη υπάρχει. Και είναι εντυπωσιακή. Εντυπωσιακά μεγάλη, σίγουρα η μεγαλύτερη ιδιωτική συλλογή που έχω δει. Ποιος είναι όμως ο Γιώργος Κωνσταντίνου; Είναι σχεδόν 62 ετών και είναι από τη Λευκωσία, όχι από το Γέρι, όπου σήμερα κατοικεί, αλλά από την Ακρόπολη. Εκεί μεγάλωσε αλλά ως πρόσφυγας του 1963. Είχαν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τη γειτονιά τους στην εντός των τειχών παλιά πόλη, εκεί κοντά στον Ολυμπιακό.
«Για να καταλάβεις από το 1963 ήμασταν περιπλανώμενοι, κάθε 2-3 Χρόνια αλλάζαμε σπίτι. Επάγγελμα; Είχα pet shop, κυρίως με τροπικά ψάρια, ενυδρεία, τέτοια πράγματα. Βεβαίως, το 2012 μας έπιασε η κρίση. Αλλά τα κακά άρχισαν πριν καλά-καλά έρθει η κρίση. Άρχισαν το δρόμο του Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας ο οποίος έκανε δύο χρόνια να τελειώσει. Επί δύο χρόνια δεν μπορούσε κανένας να μπει μέσα, ήταν πολλά τα έξοδα λειτουργίας του μήνα, πάνω από 2.000 ευρώ. Δεν ενδιαφέρθηκε να μας αποζημιώσει κανένας.
Τον ρωτάω πώς μεγάλωσε, αν και κάτι μου λέει ότι μεγάλωσε στην κυριολεξία μέσα στα χώματα.
«Μεγάλωσα μέσα στα χωράφια της Λευκωσίας. Έφερα μέσα μου την λέξη φυσιοδίφης από μικρός. Δεν μπορείς να γίνεις φυσιοδίφης, γεννιέσαι. Η μάνα μου είπε ότι από τη στιγμή που βγήκα έξω απ’ το σπίτι για πρώτη φορά, ενάμιση-δύο χρονών, με βρήκανε μέσα στο ποτισμένο το λασάνι να κρατώ έναν γεωσκώληκα, έτσι, και να τον βλέπω. Είχα ενδιαφέρον για οτιδήποτε είναι ζωντανό: φυτό, έντομο, ερπετό, γενικώς τα πάντα, όσα υπάρχουν στην Κύπρο. Αυτό ήταν το πάθος μου. Έπρεπε να το μελετήσω, να το τελειώσω, να πάω παρακάτω. Όπως και με τα απολιθώματα. Με αυτά ξεκίνησα πριν από 40 χρόνια. Τι λέω… πάνω από 40 χρόνια. Είναι ένα πάθος το οποίο σου δίνει απίστευτη ικανοποίηση όταν βγάζεις κάτι από το χώμα για πρώτη φορά και είσαι ο πρώτος μετά από εκατομμύρια χρόνια που το βλέπει. Στην αρχή βέβαια δεν έχεις γνώση του τι βρίσκεις αλλά όταν θέλεις να μάθεις, σε αποζημιώνει. Εγώ όταν βρίσκω κάτι, πρέπει να το μελετήσω, να μάθω τι είναι και μετά να πάω παρακάτω. Και έτσι σιγά-σιγά έρχεται η γνώση», τονίζει.
Όμως, του επισημαίνω με την αφέλεια των νέων ηθών τα τελευταία 20 χρόνια, όταν θες να μάθεις και να μελετήσεις κάτι, απλώς… μπαίνεις στο Google και ψάχνεις. Αυτό είναι το πρώτο βήμα. Τα χρόνια εκείνα πώς γινόταν η μελέτη; Πού έβρισκε βιβλία και ποιος του έδινε συμβουλές για να μπορεί να μελετήσει σωστά ό,τι έβρισκε στη φύση, μέσα και έξω από το χώμα;
«Μόνος μου τα έμαθα. Τα περισσότερα μόνος μου. Βιβλία; Δεν διάβασα ποτέ μου βιβλία. Τότε απλώς μάζευα, μάζευα και κατέγραφα. Τα τελευταία 20 χρόνια άρχισα να μελετώ σε βάθος την γνώση. Έχω διάφορα επιστημονικά papers, πάρα πολλά, τα οποία βρίσκω στο διαδίκτυο. Papers για τα ερπετά, για τις πεταλούδες, για τα έντομα, για φυτά, για κοχύλια, για τα αρχαία είδη που ήρθαν από την ερυθρά θάλασσα, για θηλαστικά, για πολλά διαφορετικά είδη. Το ενδιαφέρον μου δεν επικεντρώνεται σε ένα είδος, Όπως για παράδειγμα η ερπετολόγοι που ασχολούνται με τα ερπετά. Ε, εγώ ασχολούμαι με όλα», λέει γελώντας.
Δάσκαλο δεν είχε δηλαδή; Ή όλο αυτό ήταν μια μοναχική διαδικασία;
«Δάσκαλο δεν είχα, όχι. Όμως αν είχα μια απορία για κάτι το οποίο έβρισκα και δεν ήξερα τι είναι, συμβουλευόμουν ανθρώπους, επιστήμονες από το εξωτερικό με τους οποίους επικοινωνώ, όπως και επικοινωνούσα, μέσω διαδικτύου. Παλιά, βέβαια, αυτό ήταν αδύνατον, αλλά τώρα είναι πολύ εύκολο. Άρχισα λοιπόν να μαζεύω πράγματα. Πήγαινα για παράδειγμα έξω, έβρισκα αυτό (μου δείχνει ένα κομμάτι χαλκοπυρίτη που έχει πάνω στο τραπέζι) και ήταν αδύνατον να μην το πάρω και να το φέρω μέσα. Κατάλαβες; Ήταν αδύνατον. Μόνο που το βλέπω, ακόμα και τώρα, ενθουσιάζομαι. Θέλω να το έχω εδώ να το βλέπω. Είναι τόσο μεγάλη αγάπη μου για αυτά τα πράγματα… Για να κάνεις ανακαλύψεις, πρέπει να έχεις γνώσεις πάρα πολλές, αλλά για να αποκτήσεις τη γνώση πρέπει να αγαπάς αυτό που κάνεις. Αν δεν το αγαπάς, δεν έχεις το κουράγιο να κάτσεις να ασχοληθείς. Λοιπόν, στην αρχή ξεκινάω να μαζεύω πράγματα, αλλά η μέθοδος άρχισε πριν από 20-25 χρόνια που πήρα το πρώτο μου κομπιούτερ. Το είχα πάρει μόνο για αυτή τη δουλειά. Και στο Facebook μου άμα μπεις, δεν βλέπεις τίποτα άλλο εκτός από φυτά, ζώα, φίδια…».
Όντως, μια περιήγηση στο προφίλ του αποδεικνύει ότι
αυτός ο άνθρωπος δεν ασχολείται με τίποτε άλλο, πέραν όσων περιγράφει.
Εντυπωσιακό. Παράξενο, αλλά εντυπωσιακό. Πώς και δεν μπήκε όμως ποτέ στον πειρασμό
να… πάρει ένα πτυχίο; Να σπουδάσει την αγάπη του με κάποιο τρόπο;
«Όχι, δεν μπήκα στον πειρασμό. Δυστυχώς, το ότι δεν έχω πτυχίο μού έκανε πολύ μεγάλη ζημιά. Θα σου εξηγήσω στη συνέχεια τι εννοώ, και πόσο με δυσκόλεψε αυτό το πράγμα. Είμαι άνεργος τόσα χρόνια. Ξέρεις πόσες θέσεις άνοιξαν, για κάτι που για μένα είναι το πιο εύκολο πράγμα στον κόσμο; Και δεν μπορούσα να κάνω αίτηση πουθενά», λέει με θλίψη.
Παρατηρώ τη σύζυγο που κάθεται απέναντί του. Εκείνη
άραγε πώς μπήκε στο παιχνίδι; Πώς άρχισε να ασχολείται με τον συγκεκριμένο
τομέα και κυρίως, πώς άντεξε όλη αυτή τη δυσκολία; Όπως μου λέει ο ίδιος,
γνωρίστηκαν το 1983 και ως ζευγάρι δεν είχαν μέρος να πάνε οι δυο τους μόνοι…
Έτσι, την πήγαινε σε σημεία που είχε απολιθώματα. Πολλές φορές, είχαν κι ένα
κουβά μαζί για να μαζεύουν. Μέχρι μια ηλικία έπαιρναν και τα παιδιά τους, αλλά
εκείνα μεγαλώνοντας τα μίσησαν όλα αυτά, πλέον δεν θέλουν να ακούν για
απολιθώματα, αν και διακρίνω μια κρυφή ελπίδα ότι το μεράκι θα επανέλθει κάποια
στιγμή.
«Παλιά βουτούσα και στη θάλασσα για απολιθώματα,
στον βυθό, αλλά τώρα λόγω σπασμένου στέρνου, δεν μπορώ. Όταν έχασα τη δουλειά
μου από το μαράζι έπαθα τρία εμφράγματα. Στο τέταρτο έπρεπε να πάω στο
νοσοκομείο για να μην πεθάνω. Έκανα την εγχείρηση, πήγαν όλα καλά, έθρεψε το
στέρνο στους τρεις μήνες, μιας και οι γιατροί το σπάνε για να μπορέσουν να
κάνουν την εγχείρηση. Αλλά εγώ δεν πρόσεξα, πήγαινα στα βουνά και τα λαγκάδια
και το ένιωσα μια μέρα να κάνει κρακ. Είχε σπάσει. Άμα βήχω κρατάω το στήθος
μου γιατί πονάω. Αν δεν το κρατάω το κρακ μπορεί να ακουστεί και εκεί που είσαι
εσύ…», λέει με ειλικρίνεια.
Οι απορίες συνεχίζονται. Ας πούμε, πότε ξεκινάνε οι επισκέψεις σε περιοχές για να μπορέσει να εντοπίσει απολιθώματα; Πώς ξέρει πού να ψάξει και πώς να τα εντοπίσει;
«Άρχισα από την περιοχή της Λευκωσίας, μετά πήγα παντού. Πήγαινα για παράδειγμα στον Άγιο Σωζόμενο μέχρι να βρω κάτι νέο, και τέσσερις και πέντε φορές. Οπότε τα μαζεύω όλα. Συνεχίσαμε άλλη περιοχή και μετά με άλλη περιοχή και κάθε μια περιοχή που συναντούσα μέσα στην Κύπρο, ήξερα ότι έχει χρονολογική διαφορά με την προηγούμενη, μπορεί και εκατομμύρια χρόνια. Διότι εδώ βρίσκεις απολιθώματα τροπικά, κι αλλού βρίσκεις απολιθώματα πιο παγωμένης εποχής. Οπότε εκεί υπάρχει μία διαφορά χιλιάδων ετών. Τα πιο παλιά απολιθώματα στην Κύπρο είναι τα λεγόμενα αλλόχθονα πετρώματα, δηλαδή τα τριαδικά (210 εκ. χρόνια πριν). Τότε λοιπόν, η Κύπρος δεν υπήρχε. Η Κύπρος είναι περίπου 60 με 65 εκατομμυρίων χρονών. Με την μετακίνηση των τεκτονικών πλακών, οι οποίες ευθύνονται για την δημιουργία της νήσου, μια από την ασιατική πλάκα, και μια από την αφρικανική. Τα τριαδικά Πετρώματα και απολιθώματα που έχουμε ήρθαν με αυτό τον τρόπο από την Αφρική. Οπότε αν πας ψηλά στα βουνά, θα δεις μαύρα πετρώματα. Αυτά ήρθαν από την Αφρική. Αν πας στην πέτρα του Ρωμιού θα βρεις έναν τόπο με ολοκόκκινα πετρώματα, εκεί μπορεί να βρεις κοράλλια και αμμωνίτες, δηλαδή τα πιο παλιά απολιθώματα στον κόσμο. Αυτές είναι και οι πιο παλιές περιοχές της Κύπρου», εξηγεί.
Παρατηρώ το σπίτι και το δωμάτιο πίσω από αυτό, που
έχει το μεγαλύτερο μέρος των απολιθωμάτων. Μεταξύ αυτών και κάτι εντυπωσιακό:
απολιθώματα μικρών ελεφάντων και μικρών ιπποποτάμων. Και καλά ο ιπποπόταμος,
κάποτε η Κύπρος φιλοξενούσε ένα ενδημικό είδος νάνου ιπποπόταμου, αλλά ο ελέφαντας…;
«Η Βρετανίδα Παλαιοντολόγος Δωροθέα Μπέιτς είναι γνωστό ότι ανακάλυψε τον νάνο ιπποπόταμο και το νάνο ελέφαντα σε διάφορες περιοχές, κυρίως σε σπήλαια. Φυσικά δεν αποδείχτηκε ακόμα, αλλά συνδέει τα εξής: τότε που ήρθαν οι πρώτοι προϊστορικοί άνθρωποι από τις γειτονικές περιοχές πριν από περίπου 12.000 χρόνια, ήταν κυνηγοί και τροφοσυλλέκτες, δεν μπορούσαν να καλλιεργήσουν τη γη ή να εκτρέφουν ζώα. Ζούσαν από το κυνήγι και τη φύση. Σκότωναν τους ελέφαντες, τους ιπποπόταμους και άλλα ζώα που σκότωναν, τα κουβαλούσαν μέσα στις σπηλιές και τα τεμάχιζαν. Λειτουργούσαν σαν κασαπιά οι σπηλιές. Στον Αετόκρεμο, με την άδεια των Εγγλέζων, πήγα κι έψαξα και βρήκα αθκιακόπετρα, flint που λέμε, πυρόλιθο, με την οποία οι προϊστορικοί άνθρωποι έκοβαν το κρέας. Από το 2010 είχα ανακαλύψει στην Ξυλοφάγου κόκαλα από ελέφαντα. Όταν τα είχα βρει, μου είχαν προκαλέσει εντύπωση. Ένα ζώο των 200 kg δεν μπορεί να έχει τέτοιο κόκαλο. Αλλά δεν ήμουν σίγουρος. Ώσπου σε μια στιγμή, εκεί που έσκαβα με τη γυναίκα μου, εμφανίστηκε ένας χαυλιόδοντας. Αμάν, είπα, αυτό το πράγμα αποκλείεται να μπορούσε να στηρίξει ένα ζώο των 200 kg. Πρέπει να είναι κάτι πιο μεγάλο. Στο μεταξύ στον ίδιο χώρο είχαμε βρει και κόκαλα ιπποπόταμου και μοσχογαλής. Ειδοποίησα τότε κάποιον από το πανεπιστήμιο της Πάτρας, παλαιοντολόγο, ειδοποίησα και τον Ντέιβιντ Ρις από το πανεπιστήμιο του Yale, να έρθουν να το δουν. Ε, λοιπόν, τους έστειλα τις φωτογραφίες, αλλά μόλις το είδαν άρχισα να γελούν και να κοροϊδεύουν. Έλεγαν, πως είναι δυνατόν; Δε με πίστεψαν. Ο καιρός πέρασε, εγώ έπαθα σοβαρά προβλήματα υγείας, κι ενώ ήμουν στο νοσοκομείο προσπαθούσα να πείσω αυτόν τον Καλαμαρά να έρθει να τα δει από κοντά. Δεν ερχόταν. Για να τον πείσω να έρθει, του είπα ότι θα το πλήρωνα τα αεροπορικά εισιτήρια, τη διαμονή του, την διατροφή του, και τις κούρσες των αυτοκινήτων. Όλα πληρωμένα. Έτσι ήρθαν και οι δύο. Μέτρησαν, μελέτησαν, κατέγραψαν και όταν ήταν να φύγουν, μου λέει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Πάτρας “λυπάμαι Γιώργη, αλλά είναι δεν είναι νέο είδος”. Κι εγώ του απαντώ πίσω “λυπάμαι αλλά δεν είσαι επιστήμονας”. Φεύγει λοιπόν από δω και τα στέλνει στο μουσείο φυσικής ιστορίας του Λονδίνου. Αμέσως του είπαν ότι έχουμε νέο είδος ελέφαντα. Ξαναήρθε, του ξαναπλήρωσα τα εισιτήρια και μάλιστα κάναμε διεθνές συνέδριο στην Carlsberg για να ανακοινώσουμε τα νέα ευρήματα. Τα νέα ευρήματα αυτά, ανακοινώθηκαν και σε παλαιοντολογικό συνέδριο στην Κρήτη. Μετά ήρθε πίσω ο David Riss από το Yale ενθουσιασμένος για το νέο είδος. Ήρθαν λοιπόν όλοι αυτοί εδώ και έσμιξαν με το γεωλογικό ινστιτούτο και στο τέλος με πέταξαν έξω. Δεν υπάρχω πουθενά. Κατάλαβες; Δεν υπάρχω, εγώ που πλήρωσα τα έξοδα τους, τα εισιτήρια τους, και δεν είμαι πάνω στο paper…», αναφέρει με πικρία.
Υπάρχει όμως κι ένα σχέδιο. Ένα μουσείο φυσικής Ιστορίας που είναι στα σκαριά. Έφτασε πολλές φορές στο παρά πέντε της υλοποίησης, αλλά… δεν. Δεν ξέρω αν έχει στ’ αλήθεια μεγάλη σημασία να καταλογιστούν ευθύνες σε αυτό το στάδιο. Ωστόσο, τα πράγματα δείχνουν να εκκινούν και πάλι. Κινητήριος δύναμη πίσω από τη νέα προσπάθεια, ο Μητροπολίτης Ταμασού και Ορεινής Ησαΐας ο οποίος αναλαμβάνει πρωτοβουλία να οργανώσει και να στηρίξει ένα τέτοιο σχέδιο.
«Εγώ από μόνος μου μπορώ να στήσω ένα ολόκληρο
μουσείο Φυσικής Ιστορίας. Από το Α μέχρι το Ω. Τα πάντα. Ακόμα και πράγματα που
εγώ δεν έχω στη συλλογή μου, όπως έντομα, μπορώ να το αποκτήσω. Γνωρίζω ποιος
έχει τι και μπορώ να τους πείσω. Αλλά χρειάζεται κάποιος να πιστέψει σε όλο
αυτό και να το στηρίξει. Φαίνεται ότι ο Ησαΐας είναι ένας απ’ αυτούς», λέει
αναφυσώντας.
Μιας και το έφερε η κουβέντα, ένας άνθρωπος που
βλέπει μπροστά του, μέσω των απολιθωμάτων, τη δημιουργία και την εξέλιξη των
ειδών, πιστεύει άραγε στο Θεό;
«Όχι. Ποτέ δεν πίστευα. Λογικό δεν είναι; Από τη μία θα μου πεις είναι ο θεός. Από την άλλη θα σου πω είναι η φυσική επιλογή του Δαρβίνου»…
Ποιο είναι το πιο μοναδικό πράγμα που έχει αυτή τη στιγμή η Κύπρος;
«Είναι πάρα πολλά. Καταρχάς είναι τα πολλά ενδημικά μας είδη. Από έντομα έχουμε περίπου 7.000 είδη στην Κύπρο, τα 700 είναι ενδημικά, δηλαδή υπάρχουν στην Κύπρο και πουθενά αλλού στον κόσμο. Αυτά πρέπει να προστατευτούν. Επίσης έχουμε ενδημικά φυτά, ερπετά και αλλά. Απ’ όλα αυτά που έχω μαζέψει, το αγαπημένο μου, αυτό που με εξιτάρει πιο πολύ είναι αυτό που έχω στο διάδρομο του σπιτιού μου. Ο νάνος ελέφαντας. Να σου πω και πως το ανακάλυψα; Είναι μια ιστορία που δεν την λέω συχνά και μπορεί να μην την πιστέψεις. Και εγώ ίδιος καμιά φορά όταν την σκέφτομαι μπορεί να μην πιστεύω».
Τον κοιτάω διψασμένος για αφήγηση. Ο τύπος έχει στο
διάδρομο του σπιτιού του τον σκελετό ενός νάνου ελέφαντα, ενδημικό είδος της
Κύπρου χιλιάδες χρόνια πριν, και δεν θέλω να ακούσω την ιστορία…; Του κάνω ένα
νεύμα να προχωρήσει και βλέπουμε αν θα τον πιστέψω ή όχι.
«Τελοσπάντων, άκου πως έχουν τα πράγματα. Πήγα στην
Ξυλοφάγου, σε ένα σημείο που που είχα βρει ένα δόντι. Ήρθα σπίτι και κανόνισα
με ένα φίλο -ο οποίος κάποια στιγμή προσπάθησε να μου φάει όλη τη συλλογή, αλλά
αυτή είναι άλλη ιστορία- να έρθει μαζί και να πάμε να κάνουμε άλλη μία έρευνα
στην περιοχή. Έπεσα τη νύχτα να κοιμηθώ και ξύπνησα το πρωί από ένα όνειρο που
μου έκανε να τρέχει ο ιδρώτας από το πρόσωπο μου. Λεω της γυναίκας μου, ευτυχώς
που το είπα δηλαδή, ότι στο όνειρό μου πήγαμε στην περιοχή και βρήκαμε μια
ακακία. Έκατσα από κάτω και έσκαψα και βρήκα ένα χαυλιόδοντα. Γελούσε, προφανώς
δεν με πίστεψε».
Το πράγμα παίρνει μια μεταφυσική ροπή την οποία δεν ξέρω αν μπορώ ή αν θέλω να πιστέψω με τη σειρά μου. Αλλά τον έχω μπροστά μου, χαμογελαστό και μπριόζο σα να μην δίνει δεκάρα αν θα τον πιστέψω εγώ. Η επιτομή του cool.
«Τέλος πάντων μπήκαμε μέσα στο αυτοκίνητο Και περίμενα το φίλο μου να έρθει. Όταν ήρθε του είπα το όνειρο, και αυτός άρχισε να με περιπαίζει, το θεώρησε πολύ γελοίο. Πάμε λοιπόν εκεί, και βλέπω μια ακακία… όντως είχε μια ακακία! Πάω από κάτω, σκάβω μια, σκάβω δύο και εμφανίζεται ο χαυλιόδοντας. Θέλεις το πιστεύεις, δεν θέλεις, δεν το πιστεύεις. Εγώ αν ήμουν στη θέση σου, και δεν το είχα ζήσει, δεν θα το πίστευα…». Φυσικά και τον πίστεψα.
Christos Michalaros
No comments:
Post a Comment