Black-winged kite - Elanus caeruleus (Desfontaines, 1789) Έλανος - Cyprus

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο.

List of Cyprus birds of prey on this blog - Λίστα Αρπαχτικών πουλιών της Κύπρου σε αυτό το ιστολόγιο

List of Birds of Cyprus - Κατάλογος πουλιών της Κύπρου

Cyprus birds of prey - Αρπαχτικά πουλιά της Κύπρου

Photos Akrotiri 5/11/2020  by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Ο Έλανος

Ο Έλανος, Elanus caeruleus (Desfontaines, 1789), είναι μικρό ημερόβιο αρπακτικό πουλί της οικογένειας Accipitridae. Ξεχωρίζει από το ανοιχτόχρωμο φτέρωμα, τις μαύρες κηλίδες στους ώμους, τα μακριά και μυτερά φτερά και τα εντυπωσιακά κόκκινα μάτια του.

Η αγγλική κοινή ονομασία Black-winged Kite είναι καθιερωμένη. Απαντά επίσης η ονομασία Black-shouldered Kite, αλλά μπορεί να προκαλέσει σύγχυση με το συγγενικό αυστραλιανό είδος Elanus axillaris, για το οποίο χρησιμοποιείται συνήθως η ίδια αγγλική ονομασία.

Επιστημονική ονομασία και ταξινομική ιστορία

Το είδος περιγράφηκε το 1789 από τον Γάλλο φυσιοδίφη René Louiche Desfontaines ως Falco caeruleus, με τυπική τοποθεσία το Αλγέρι της Αλγερίας. Αργότερα μεταφέρθηκε στο γένος Elanus, το οποίο καθιέρωσε ο Jules-César Savigny το 1809. Για τον λόγο αυτό το όνομα του Desfontaines τοποθετείται μέσα σε παρένθεση.

Στο παρελθόν ο Έλανος είχε συνενωθεί ταξινομικά με τον αυστραλιανό Elanus axillaris και τον αμερικανικό Elanus leucurus. Σήμερα αναγνωρίζονται ως ξεχωριστά είδη, τα οποία συγκροτούν ένα στενά συγγενικό σύμπλεγμα μαζί με τον αυστραλιανό Elanus scriptus.

Υποείδη

Η ταξινομική μεταχείριση ορισμένων γεωγραφικών πληθυσμών διαφέρει μεταξύ των ορνιθολογικών καταλόγων. Τα δύο ευρύτερα αποδεκτά υποείδη είναι:

• Elanus caeruleus caeruleus (Desfontaines, 1789): νοτιοδυτική Ιβηρική Χερσόνησος, Αφρική και νοτιοδυτική Αραβική Χερσόνησος.
• Elanus caeruleus vociferus (Latham, 1790): από την Ινδική υποήπειρο προς την ανατολική και νοτιοανατολική Ασία.

Οι πληθυσμοί της νοτιοανατολικής Ασίας, της Ινδονησίας και της Νέας Γουινέας έχουν αναφερθεί με ονόματα όπως hypoleucus και wahgiensis, αλλά η ακριβής ταξινομική τους κατάταξη δεν αντιμετωπίζεται ομοιόμορφα από όλες τις αρχές.

Περιγραφή και αναγνώριση

Ο Έλανος έχει μήκος περίπου 30–37 εκατοστά και άνοιγμα φτερών γύρω στα 77–92 εκατοστά. Το ενήλικο πουλί είναι κυρίως λευκό και ανοιχτό γκρι. Το κεφάλι και τα κάτω μέρη είναι λευκά, ενώ η ράχη έχει γαλαζωπό γκρι χρώμα. Οι μαύρες μικρές και μεσαίες καλυπτήριες φτερούγες σχηματίζουν χαρακτηριστικές μαύρες επιφάνειες στους ώμους.

Τα μάτια είναι έντονα κόκκινα, με σκούρα περιοχή γύρω τους, και το ράμφος μικρό, ισχυρό και αγκιστρωτό. Τα μακριά φτερά προεξέχουν πέρα από την ουρά όταν το πουλί κάθεται. Κατά την πτήση διακρίνεται η σχετικά κοντή, σχεδόν τετράγωνη ουρά, η οποία δεν είναι διχαλωτή όπως στους τυπικούς ικτίνους του γένους Milvus.

Τα δύο φύλα είναι πολύ παρόμοια ως προς το φτέρωμα, αν και τα θηλυκά είναι συνήθως ελαφρώς μεγαλύτερα. Τα νεαρά πουλιά διαφέρουν εμφανώς: έχουν καστανωπό και ραβδωτό φτέρωμα στο στήθος και στα άνω μέρη, ωχρές άκρες στα φτερά και πιο σκούρα μάτια. Σταδιακά αποκτούν το καθαρό γκριζόλευκο φτέρωμα των ενηλίκων.

Πτήση και κυνηγετική συμπεριφορά

Η πτήση του είναι ελαφριά και χαρακτηριστική. Κυνηγά πετώντας αργά πάνω από ανοικτές εκτάσεις και μπορεί να αιωρείται σχεδόν ακίνητος στον αέρα, με γρήγορα χτυπήματα των φτερών, όπως το βραχοκιρκίνεζο. Όταν εντοπίσει λεία, κατεβαίνει απότομα προς το έδαφος και την αρπάζει με τα νύχια του.

Χρησιμοποιεί επίσης δέντρα, θάμνους, στύλους και ηλεκτρικά καλώδια ως παρατηρητήρια. Από εκεί ελέγχει το έδαφος και επιτίθεται μόλις εντοπίσει κάποια κίνηση. Τα μεγάλα, στραμμένα προς τα εμπρός μάτια του προσφέρουν πολύ καλή διόφθαλμη όραση και αντίληψη του βάθους, χρήσιμη κατά τον εντοπισμό μικρών θηραμάτων.

Διατροφή

Η διατροφή του αποτελείται κυρίως από μικρά θηλαστικά, ιδιαίτερα ποντίκια και άλλα μικρά τρωκτικά. Καταναλώνει επίσης μεγάλες ακρίδες, γρύλους και άλλα έντομα, μικρές σαύρες, βατράχους, νεαρά ή τραυματισμένα πουλιά και, σπανιότερα, μικρά φίδια.

Η αφθονία των τρωκτικών επηρεάζει έντονα τις μετακινήσεις και την αναπαραγωγική δραστηριότητά του. Όταν δημιουργούνται τοπικές εξάρσεις πληθυσμών τρωκτικών, οι Έλανοι μπορούν να συγκεντρωθούν και να εκμεταλλευτούν γρήγορα αυτή την άφθονη πηγή τροφής. Η θήρευση μικρών τρωκτικών προσδίδει στο είδος σημαντικό οικολογικό ρόλο στις γεωργικές περιοχές.

Βιότοπος

Ο Έλανος προτιμά ανοικτά και ημιανοικτά τοπία: καλλιεργημένες πεδιάδες, βοσκοτόπους, σαβάνες, ξηρές εκτάσεις, χαμηλή θαμνώδη βλάστηση, άκρες υγροτόπων και παρυφές δρόμων. Χρειάζεται ανοικτό έδαφος για κυνήγι και διάσπαρτα δέντρα ή άλλες υπερυψωμένες θέσεις για ξεκούραση και παρατήρηση.

Η εξάπλωσή του σε ορισμένες περιοχές φαίνεται να έχει ευνοηθεί από μεταβολές στις χρήσεις γης, ιδιαίτερα από τη δημιουργία γεωργικών εκτάσεων και βοσκοτόπων. Παράλληλα, η εξάρτησή του από ανοικτά ενδιαιτήματα το εκθέτει σε συγκρούσεις με οχήματα και ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, δηλητηριασμένα τρωκτικά και απώλεια κατάλληλων θέσεων φωλιάσματος.

Παγκόσμια εξάπλωση

Το είδος έχει πολύ μεγάλη εξάπλωση στην υποσαχάρια και βόρεια Αφρική, στην Ιβηρική Χερσόνησο, σε τμήματα της Αραβικής Χερσονήσου και σε μεγάλες περιοχές της νότιας και ανατολικής Ασίας. Οι νοτιοευρωπαϊκοί αναπαραγόμενοι πληθυσμοί εντοπίζονται κυρίως στην Ισπανία, την Πορτογαλία και τη νοτιοδυτική Γαλλία.

Δεν είναι τυπικό μεταναστευτικό πουλί μεγάλων αποστάσεων. Παρουσιάζει όμως έντονη νομαδική και διασπαρτική συμπεριφορά, μετακινούμενο σύμφωνα με τη διαθεσιμότητα τροφής και τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Η επέκταση των πληθυσμών στη δυτική Ευρώπη έχει συνοδευτεί από αυξανόμενες εμφανίσεις μακριά από τις συνηθισμένες περιοχές εξάπλωσής του.

Ο Έλανος στην Κύπρο

Στην Κύπρο ο Έλανος είναι σπάνιος επισκέπτης και όχι μόνιμος κάτοικος ή αναπαραγόμενο είδος. Οι εμφανίσεις του είναι ακανόνιστες και συνδέονται με τη μεγάλη ικανότητα διασποράς του.

Οι δύο πρώτες τεκμηριωμένες κυπριακές καταγραφές που αναφέρονται στη σχετική βιβλιογραφία προέρχονται από τον Μαζωτό, στις 13–14 Μαρτίου 2004, και τη Μόρφου, στις 9 Νοεμβρίου 2014. Το άτομο της Μόρφου αποδόθηκε στο υποείδος E. c. vociferus, ενώ για την πρώτη καταγραφή δεν καθορίστηκε με βεβαιότητα το υποείδος.

Στις 18 Οκτωβρίου 2018 ένα άτομο παρατηρήθηκε στο έλος Ακρωτηρίου και αποτέλεσε την τρίτη καταγραφή για την Κύπρο. Ιδιαίτερα αξιοσημείωτη ήταν η μικρή εισροή κατά τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο του 2020, όταν καταγράφηκαν τουλάχιστον τέσσερα και πιθανώς μέχρι επτά άτομα σε διάφορες περιοχές. Μετά το 2020 ακολούθησαν και άλλες εμφανίσεις, δείχνοντας ότι το είδος παραμένει εξαιρετικά σπάνιο, αλλά πλέον καταγράφεται συχνότερα από ό,τι στο παρελθόν.

Δεν πρέπει να θεωρείται κάθε παρατήρηση ξεχωριστή νέα άφιξη, επειδή το ίδιο άτομο μπορεί να παραμένει για αρκετές ημέρες ή να μετακινείται μεταξύ κοντινών περιοχών. Για τον λόγο αυτό, οι ακριβείς ημερομηνίες, οι τοποθεσίες, οι φωτογραφίες και η εξέταση των χαρακτηριστικών του φτερώματος είναι απαραίτητα για την αξιολόγηση των καταγραφών.

Αναπαραγωγή

Η αναπαραγωγική περίοδος μεταβάλλεται σημαντικά ανάλογα με την περιοχή και τη διαθεσιμότητα τροφής. Σε ευνοϊκές συνθήκες το είδος μπορεί να αναπαραχθεί περισσότερες από μία φορές μέσα στο ίδιο έτος, δυνατότητα ασυνήθιστη για πολλά ημερόβια αρπακτικά.

Η φωλιά είναι μια σχετικά χαλαρή κατασκευή από κλαδάκια, τοποθετημένη σε δέντρο ή μεγάλο θάμνο. Το θηλυκό συμμετέχει περισσότερο στην κατασκευή, ενώ το αρσενικό μεταφέρει υλικά. Η γέννα αποτελείται συνήθως από τρία ή τέσσερα ανοιχτόχρωμα αβγά με κοκκινοκάστανες κηλίδες.

Κατά την επώαση και τα πρώτα στάδια ανάπτυξης των νεοσσών, το αρσενικό προμηθεύει μεγάλο μέρος της τροφής και το θηλυκό τη μεταφέρει στους νεοσσούς. Μετά την πτέρωση, τα νεαρά παραμένουν εξαρτημένα από τους γονείς για αρκετό χρονικό διάστημα, ενώ αργότερα μπορούν να διασπαρούν σε μεγάλες αποστάσεις. Δεν υπάρχουν στοιχεία αναπαραγωγής του Ελάνου στην Κύπρο.

Κατάσταση διατήρησης

Σε παγκόσμιο επίπεδο ο Έλανος κατατάσσεται από την IUCN στην κατηγορία Μειωμένου Ενδιαφέροντος – Least Concern (LC). Διαθέτει εξαιρετικά μεγάλη παγκόσμια εξάπλωση και η συνολική πληθυσμιακή του τάση αξιολογείται ως σταθερή.

Η ευνοϊκή παγκόσμια αξιολόγηση δεν μειώνει τη σημασία των κυπριακών καταγραφών. Ως σπάνιος επισκέπτης, κάθε καλά τεκμηριωμένη εμφάνιση προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για τις μετακινήσεις, τη διασπορά και την επέκταση της εξάπλωσης του είδους στην ανατολική Μεσόγειο.

Φωτογραφίες

Οι πρώτες φωτογραφίες λήφθηκαν στο Ακρωτήρι της επαρχίας Λεμεσού στις 5 Νοεμβρίου 2020 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.

Οι υπόλοιπες φωτογραφίες λήφθηκαν επίσης στο Ακρωτήρι στις 9 Οκτωβρίου 2021 από τον Γιώργο Κωνσταντίνου.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Chordata
Κλάση: Aves
Τάξη: Accipitriformes
Οικογένεια: Accipitridae
Γένος: Elanus Savigny, 1809
Είδος: Elanus caeruleus (Desfontaines, 1789)
Αρχικός συνδυασμός: Falco caeruleus Desfontaines, 1789
Ελληνική κοινή ονομασία: Έλανος
Αγγλική κοινή ονομασία: Black-winged Kite
Καθεστώς στην Κύπρο: Σπάνιος, ακανόνιστος επισκέπτης – μη αναπαραγόμενο είδος
Παγκόσμια κατάσταση διατήρησης: Μειωμένου Ενδιαφέροντος – Least Concern (LC)

Πηγές

• BirdLife International – Έλανος, Elanus caeruleus: στοιχεία είδους και κατάσταση διατήρησης.
• BirdLife Cyprus (2021). Ετήσια έκθεση δραστηριοτήτων 2020. Αναφορά στη μικρή εισροή Ελάνων στην Κύπρο κατά τον Νοέμβριο και Δεκέμβριο 2020.
• BirdLife Cyprus (2018). Μηνιαίος κατάλογος παρατηρήσεων, Οκτώβριος 2018. Καταγραφή Ελάνου στο έλος Ακρωτηρίου.
• Ławicki, Ł. & Perlman, Y. (2017). «Ο Έλανος στη Δυτική Παλαιαρκτική: αύξηση του αναπαραγόμενου πληθυσμού, περιπλάνηση και επέκταση της εξάπλωσης». Dutch Birding 39: 1–12.
• Kemp, A.C., Kirwan, G.M., Marks, J.S., Motis, A. & Garcia, E.F. (2020). «Black-winged Kite – Elanus caeruleus». Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology.
• IOC World Bird List – Παγκόσμιος ορνιθολογικός κατάλογος.

Photos Akrotiri 9/10/2021  by George Konstantinou

Black-winged Kite – Elanus caeruleus (Desfontaines, 1789) – Cyprus

Text: George Konstantinou

The Black-winged Kite

The Black-winged Kite, Elanus caeruleus (Desfontaines, 1789), is a small diurnal bird of prey belonging to the family Accipitridae. It is distinguished by its pale plumage, black shoulder patches, long pointed wings and striking red eyes.

Black-winged Kite is its established English common name. The name Black-shouldered Kite is also used, but it can cause confusion with the closely related Australian species Elanus axillaris, for which that English name is generally used.

Scientific name and taxonomic history

The species was described in 1789 by the French naturalist René Louiche Desfontaines as Falco caeruleus, with Algiers, Algeria, designated as the type locality. It was later transferred to the genus Elanus, established by Jules-César Savigny in 1809. This is why Desfontaines’ name is enclosed in parentheses.

The Black-winged Kite was formerly combined taxonomically with the Australian Elanus axillaris and the American Elanus leucurus. They are now recognised as separate species forming a closely related species complex together with the Australian Elanus scriptus.

Subspecies

The taxonomic treatment of certain geographic populations varies among ornithological checklists. The two most widely accepted subspecies are:

• Elanus caeruleus caeruleus (Desfontaines, 1789): southwestern Iberian Peninsula, Africa and the southwestern Arabian Peninsula.
• Elanus caeruleus vociferus (Latham, 1790): from the Indian subcontinent eastwards into eastern and southeastern Asia.

Populations in southeastern Asia, Indonesia and New Guinea have been referred to by names including hypoleucus and wahgiensis, but their precise taxonomic treatment is not uniform among all authorities.

Description and identification

The Black-winged Kite measures approximately 30–37 centimetres in length and has a wingspan of about 77–92 centimetres. The adult is predominantly white and pale grey. Its head and underparts are white, while the back is bluish-grey. The black lesser and median wing coverts form the characteristic black shoulder patches.

The eyes are bright red with a dark area around them, while the bill is small, powerful and hooked. The long wings project beyond the tail when the bird is perched. In flight, the relatively short, nearly square tail is visible and is not forked like that of the typical kites belonging to the genus Milvus.

The sexes are very similar in plumage, although females are generally slightly larger. Juveniles are noticeably different, with brownish, streaked plumage on the breast and upperparts, pale feather edges and darker eyes. They gradually acquire the clean grey-and-white plumage of adults.

Flight and hunting behaviour

Its flight is light and distinctive. It hunts by flying slowly over open ground and can hover almost motionless in the air, using rapid wingbeats in the manner of a Common Kestrel. Once prey is detected, it drops sharply towards the ground and seizes it with its talons.

It also uses trees, bushes, poles and overhead wires as hunting perches. From these elevated positions, it scans the ground and attacks as soon as movement is detected. Its large, forward-facing eyes provide excellent binocular vision and depth perception, which are valuable when locating small prey.

Diet

Its diet consists mainly of small mammals, especially mice and other small rodents. It also consumes large grasshoppers, crickets and other insects, small lizards, frogs, young or injured birds and, less frequently, small snakes.

The abundance of rodents strongly influences its movements and breeding activity. When local rodent populations increase sharply, Black-winged Kites can gather and rapidly exploit this plentiful food supply. The predation of small rodents gives the species an important ecological role in agricultural landscapes.

Habitat

The Black-winged Kite favours open and semi-open landscapes, including cultivated plains, pastures, savannas, dry country, low scrub, wetland margins and roadside verges. It requires open ground for hunting and scattered trees or other elevated positions for resting and observation.

Its expansion in some regions appears to have been assisted by changes in land use, particularly the creation of agricultural land and pasture. At the same time, its dependence on open habitats exposes it to collisions with vehicles and electrical infrastructure, poisoned rodents and the loss of suitable nesting sites.

Global distribution

The species has an extensive distribution across sub-Saharan and northern Africa, the Iberian Peninsula, parts of the Arabian Peninsula and large areas of southern and eastern Asia. Breeding populations in southern Europe occur primarily in Spain, Portugal and southwestern France.

It is not a typical long-distance migrant. However, it displays pronounced nomadic and dispersive behaviour, moving in response to food availability and environmental conditions. The expansion of populations in western Europe has been accompanied by an increasing number of appearances far beyond its usual range.

The Black-winged Kite in Cyprus

In Cyprus, the Black-winged Kite is a rare visitor rather than a resident or breeding species. Its appearances are irregular and are associated with its considerable capacity for dispersal.

The first two documented Cypriot records cited in the relevant literature were from Mazotos on 13–14 March 2004 and Morphou on 9 November 2014. The Morphou individual was assigned to the subspecies E. c. vociferus, whereas the subspecific identity of the first record was not determined with certainty.

On 18 October 2018, an individual was observed at Akrotiri Marsh, constituting the third record for Cyprus. Particularly noteworthy was a small influx during November and December 2020, when at least four and possibly as many as seven individuals were recorded in different areas. Further appearances followed after 2020, indicating that the species remains exceptionally rare but is now recorded more frequently than in the past.

Not every observation should be treated as a separate new arrival, because the same individual may remain for several days or move between nearby areas. Precise dates, locations, photographs and examination of plumage features are therefore essential when assessing records.

Breeding

The breeding season varies considerably according to geographic location and food availability. Under favourable conditions, the species can breed more than once during a single year, an unusual ability among many diurnal birds of prey.

The nest is a relatively loose platform of twigs placed in a tree or large bush. The female undertakes most of the construction, while the male carries nesting material. The clutch usually consists of three or four pale eggs marked with reddish-brown spots.

During incubation and the early development of the chicks, the male supplies much of the food and the female passes it to the young. After fledging, juveniles remain dependent on their parents for a considerable period before dispersing, sometimes over long distances. There is no evidence that the Black-winged Kite breeds in Cyprus.

Conservation status

Globally, the Black-winged Kite is classified by the IUCN as Least Concern (LC). It has an extremely large global range, and its overall population trend is assessed as stable.

This favourable global assessment does not reduce the importance of Cypriot records. As a rare visitor, every well-documented appearance provides valuable information about the species’ movements, dispersal and continuing range expansion in the eastern Mediterranean.

Photographs

The first photographs were taken at Akrotiri, Limassol District, on 5 November 2020 by George Konstantinou.

The remaining photographs were also taken at Akrotiri on 9 October 2021 by George Konstantinou.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Class: Aves
Order: Accipitriformes
Family: Accipitridae
Genus: Elanus Savigny, 1809
Species: Elanus caeruleus (Desfontaines, 1789)
Original combination: Falco caeruleus Desfontaines, 1789
English common name: Black-winged Kite
Greek common name: Έλανος
Status in Cyprus: Rare and irregular visitor – non-breeding species
Global conservation status: Least Concern (LC)

Sources

• BirdLife International – Black-winged Kite, Elanus caeruleus: species factsheet and conservation status.
• BirdLife Cyprus (2021). Annual Activity Report 2020. Report of the small influx of Black-winged Kites in Cyprus during November and December 2020.
• BirdLife Cyprus (2018). Monthly Checklist, October 2018. Record of a Black-winged Kite at Akrotiri Marsh.
• Ławicki, Ł. & Perlman, Y. (2017). “Black-winged Kite in the Western Palearctic: increase in breeding population, vagrancy and range”. Dutch Birding 39: 1–12.
• Kemp, A.C., Kirwan, G.M., Marks, J.S., Motis, A. & Garcia, E.F. (2020). “Black-winged Kite – Elanus caeruleus”. Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology.
• IOC World Bird List – Global avian checklist.