Potter wasp - Σφήκες αγγειοπλάστες - Cyprus
.JPG)
Below in English
Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου
Φωτογραφίες: Λίμνη Ορόκλινης, 2015, και Μια Μηλιά, 10 Ιουλίου 2023 – Γιώργος Κωνσταντίνου
Η σφήκα αγγειοπλάστης
Η Eumenes coarctatus είναι μοναχική σφήκα της οικογένειας Vespidae και της υποοικογένειας Eumeninae. Στα αγγλικά είναι γνωστή ως Heath Potter Wasp, ενώ στα ελληνικά μπορεί να αποδοθεί ως σφήκα αγγειοπλάστης.
Η ονομασία αυτή προέρχεται από την εξαιρετική ικανότητα του θηλυκού να κατασκευάζει μικρές πήλινες φωλιές που μοιάζουν με αγγεία. Κάθε αγγείο αποτελεί ανεξάρτητη αναπαραγωγική κυψέλη, μέσα στην οποία αναπτύσσεται μία προνύμφη.
Σε αντίθεση με τις κοινωνικές σφήκες, η Eumenes coarctatus δεν δημιουργεί αποικίες με βασίλισσα και εργάτριες. Κάθε θηλυκό ζει και εργάζεται ανεξάρτητα, κατασκευάζοντας μόνο του τις φωλιές, συλλαμβάνοντας τη λεία και εφοδιάζοντας τις αναπαραγωγικές κυψέλες.
Το είδος περιγράφηκε αρχικά από τον Carl Linnaeus το 1758. Το γένος Eumenes καθιερώθηκε αργότερα από τον Γάλλο εντομολόγο Pierre André Latreille το 1802.
Μορφολογία
Το μήκος του σώματος κυμαίνεται συνήθως από περίπου 9 έως 15 χιλιοστά. Το σώμα είναι κυρίως μαύρο και φέρει ανοιχτόχρωμες, κιτρινωπές ή υπόλευκες κηλίδες και ζώνες.
Το χαρακτηριστικότερο γνώρισμα είναι το εξαιρετικά στενό πρώτο μετασωματικό τμήμα, το οποίο σχηματίζει έναν λεπτό μίσχο ανάμεσα στον θώρακα και το διογκωμένο υπόλοιπο τμήμα της κοιλιάς. Η μορφή αυτή προσδίδει στη σφήκα ιδιαίτερα λεπτή και κομψή εμφάνιση.
Το δεύτερο μετασωματικό τμήμα είναι πολύ πλατύτερο και σχεδόν καμπανοειδές. Οι πτέρυγες είναι διαφανείς έως ελαφρώς καστανές και, όταν το έντομο αναπαύεται, διπλώνονται κατά μήκος πάνω από το σώμα, όπως συμβαίνει γενικά στις σφήκες της οικογένειας Vespidae.
Οι κεραίες είναι σχετικά μακριές. Στα αρσενικά, τα τελευταία άρθρα των κεραιών παρουσιάζουν χαρακτηριστική κάμψη, ενώ υπάρχουν και διαφορές στον χρωματισμό του προσώπου μεταξύ αρσενικών και θηλυκών.
Η ασφαλής αναγνώριση του είδους δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στο γενικό σχήμα ή στην πήλινη φωλιά. Αρκετά είδη του γένους Eumenes είναι παρόμοια και η επιβεβαίωση μπορεί να απαιτεί εξέταση λεπτών μορφολογικών χαρακτηριστικών του ενήλικου εντόμου.
Μοναχικός τρόπος ζωής
Το θηλυκό δεν δέχεται βοήθεια από άλλα άτομα. Μετά το ζευγάρωμα αναζητά κατάλληλο σημείο για να κατασκευάσει μία ή περισσότερες πήλινες κυψέλες.
Οι φωλιές μπορεί να στερεωθούν πάνω σε λεπτά κλαδιά, ξηρούς βλαστούς, χαμηλή βλάστηση, πέτρες ή άλλες σταθερές επιφάνειες. Η ακριβής επιλογή εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα κατάλληλου υποστρώματος, λάσπης, νερού και λείας.
Περισσότερα θηλυκά μπορεί να δραστηριοποιούνται στην ίδια ευνοϊκή περιοχή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι σχηματίζουν οργανωμένη κοινωνική αποικία. Καθεμία διατηρεί τη δική της αναπαραγωγική δραστηριότητα.
Το ενήλικο έντομο τρέφεται κυρίως με νέκταρ και άλλες σακχαρούχες ουσίες. Οι κάμπιες που συλλαμβάνει το θηλυκό δεν προορίζονται για τη δική του διατροφή αλλά για την αναπτυσσόμενη προνύμφη.
Επιλογή της θέσης
Για την κατασκευή της φωλιάς χρειάζονται τρία βασικά στοιχεία: κατάλληλη επιφάνεια, λεπτόκοκκο χώμα ή άργιλος και κοντινή πηγή νερού.
Το θηλυκό εξετάζει προσεκτικά την επιφάνεια και μπορεί να την καθαρίσει με τις γνάθους και τα πόδια του. Με τον τρόπο αυτό απομακρύνει χαλαρά σωματίδια και δημιουργεί σταθερό σημείο πρόσφυσης για το πρώτο στρώμα της φωλιάς.
Η απόσταση ανάμεσα στη θέση φωλεοποίησης και στην πηγή του υλικού μπορεί να απαιτεί πολλές διαδοχικές πτήσεις. Το μικρό μέγεθος των φορτίων σημαίνει ότι η ολοκλήρωση μιας μόνο κυψέλης χρειάζεται επαναλαμβανόμενη συλλογή νερού και χώματος.
Η εγγύτητα σε νερό είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή το θηλυκό το χρησιμοποιεί για να μαλακώσει το ξηρό χώμα και να δημιουργήσει εύπλαστο δομικό υλικό.
Κατασκευή του πήλινου αγγείου
Το θηλυκό συλλέγει νερό με τα στοματικά του μόρια και μεταβαίνει σε σημείο όπου υπάρχει κατάλληλος πηλός ή λεπτόκοκκο χώμα. Αναμειγνύει το νερό με το χώμα και σχηματίζει μια μικρή σφαίρα λάσπης, την οποία συγκρατεί με τις γνάθους και τα μπροστινά πόδια.
Μεταφέρει τη σφαίρα στη θέση της φωλιάς και την ενσωματώνει στην κατασκευή. Επαναλαμβάνοντας τη διαδικασία πολλές φορές, δημιουργεί σταδιακά την κυκλική βάση και τα τοιχώματα.
Το αποτέλεσμα είναι μια κοίλη, σχεδόν σφαιρική ή αγγειόμορφη κυψέλη με στενό λαιμό και μικρό άνοιγμα. Στην εξωτερική επιφάνεια μπορεί να διακρίνονται τα όρια των διαδοχικών σφαιριδίων λάσπης.
Η κατασκευή μιας κυψέλης μπορεί, υπό ευνοϊκές συνθήκες, να ολοκληρωθεί μέσα σε λίγες ώρες. Χαμηλές θερμοκρασίες, δυνατός άνεμος, βροχή ή περιορισμένη διαθεσιμότητα κατάλληλου υλικού μπορούν να παρατείνουν τη διαδικασία.
Η αρχιτεκτονική της φωλιάς δεν είναι τυχαία. Το σχήμα προσφέρει κλειστό χώρο ανάπτυξης, ενώ τα πήλινα τοιχώματα προστατεύουν το αυγό, την προνύμφη και αργότερα τη νύμφη από μηχανικές καταπονήσεις και απότομες μεταβολές του εξωτερικού περιβάλλοντος.
Το αυγό μέσα στη φωλιά
Όταν το αγγείο πλησιάζει στην ολοκλήρωσή του, το θηλυκό τοποθετεί ένα αυγό στο εσωτερικό. Το αυγό δεν αφήνεται απλώς στον πυθμένα, αλλά αναρτάται συνήθως από λεπτό μίσχο που συνδέεται με την εσωτερική επιφάνεια της κυψέλης.
Η ανάρτηση περιορίζει την άμεση επαφή του αυγού με τις κάμπιες που θα μεταφερθούν αργότερα. Αυτό είναι σημαντικό, επειδή η λεία παραμένει ζωντανή, αν και ακινητοποιημένη.
Μία κυψέλη προορίζεται για την ανάπτυξη μίας μόνο προνύμφης. Η μητέρα δεν παραμένει μέσα στη φωλιά και δεν ταΐζει σταδιακά το μικρό μετά την εκκόλαψή του. Αντίθετα, τοποθετεί εκ των προτέρων όλη την απαραίτητη τροφή.
Το κυνήγι των καμπιών
Μετά την ωοτοκία, το θηλυκό αναζητά μικρές προνύμφες λεπιδόπτερων, δηλαδή κάμπιες πεταλούδων και νυχτοπεταλούδων. Οι προνύμφες γεωμετριδών και τορτρικιδών συγκαταλέγονται στις ομάδες που χρησιμοποιούνται συχνά από τις σφήκες αυτές.
Όταν εντοπίσει κατάλληλη κάμπια, την ακινητοποιεί με ελεγχόμενο κέντρισμα. Το δηλητήριο δεν προορίζεται να σκοτώσει αμέσως τη λεία, αλλά να την παραλύσει, ώστε να παραμείνει σχετικά φρέσκια μέσα στη φωλιά.
Η σφήκα μεταφέρει την κάμπια πετώντας και την εισάγει από το άνοιγμα του πήλινου αγγείου. Η διαδικασία επαναλαμβάνεται μέχρι να συγκεντρωθεί επαρκής ποσότητα τροφής για την ανάπτυξη της προνύμφης.
Ο αριθμός των καμπιών δεν είναι πάντοτε ίδιος. Εξαρτάται από το μέγεθος της κυψέλης, το μέγεθος της λείας και τις ενεργειακές ανάγκες της αναπτυσσόμενης προνύμφης.
Μετά τον εφοδιασμό, το θηλυκό κατασκευάζει νέο πήλινο υλικό και σφραγίζει προσεκτικά το άνοιγμα. Η γονική φροντίδα για τη συγκεκριμένη κυψέλη ολοκληρώνεται πριν ακόμη εκκολαφθεί το αυγό.
Ανάπτυξη της προνύμφης
Μετά την εκκόλαψη, η νεαρή προνύμφη αρχίζει να καταναλώνει τις παραλυμένες κάμπιες. Η διαθέσιμη τροφή πρέπει να επαρκέσει για ολόκληρη την ανάπτυξή της.
Όταν ολοκληρώσει τη διατροφή της, σχηματίζει κουκούλι και περνά στο στάδιο της νύμφης μέσα στην προστατευμένη πήλινη κυψέλη. Μετά τη μεταμόρφωση, το ενήλικο έντομο ανοίγει οπή στο τοίχωμα και εξέρχεται.
Η διάρκεια του κύκλου επηρεάζεται από την εποχή και τη θερμοκρασία. Κυψέλες που ολοκληρώνονται αρκετά νωρίς μπορεί να δώσουν ενήλικα έντομα μέσα στην ίδια θερμή περίοδο. Σε μεταγενέστερες φωλιές, η πλήρως ανεπτυγμένη προνύμφη μπορεί να παραμείνει σε διάπαυση κατά τη διάρκεια του χειμώνα και να νυμφωθεί την επόμενη άνοιξη.
Σε περιοχές με μακρά θερμή περίοδο είναι δυνατόν να εμφανιστούν περισσότερες από μία γενεές μέσα στο ίδιο έτος. Οι ακριβείς χρόνοι ανάπτυξης διαφέρουν ανάλογα με το τοπικό κλίμα.
Πολλαπλές κυψέλες
Ένα θηλυκό μπορεί να κατασκευάσει διαδοχικά αρκετά πήλινα αγγεία κατά τη διάρκεια της ζωής του. Εάν η θέση αποδειχθεί ασφαλής και διαθέτει κοντά νερό, χώμα και άφθονη λεία, μπορεί να χρησιμοποιηθεί επανειλημμένα.
Οι νέες κυψέλες μπορούν να κατασκευαστούν κοντά στις παλαιότερες ή να εφάπτονται μεταξύ τους. Έτσι δημιουργείται μερικές φορές μια μικρή συστάδα από πήλινα αγγεία.
Η συγκέντρωση πολλών κυψελών δεν μετατρέπει το είδος σε κοινωνική σφήκα. Κάθε αγγείο εξακολουθεί να αποτελεί ανεξάρτητη αναπαραγωγική μονάδα, την οποία κατασκεύασε και εφοδίασε ένα θηλυκό.
Μετά την έξοδο του ενήλικου εντόμου, παραμένει συνήθως εμφανής μια κυκλική οπή στο τοίχωμα. Παρόμοιες οπές μπορούν επίσης να δημιουργηθούν από παρασιτοειδή έντομα, επομένως η ερμηνεία μιας εγκαταλειμμένης φωλιάς χρειάζεται προσοχή.
Περίοδος δραστηριότητας
Σε ευρωπαϊκές περιοχές, τα ενήλικα της Eumenes coarctatus παρατηρούνται συνήθως από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο, περίπου από τον Απρίλιο έως τα μέσα Οκτωβρίου. Η μεγαλύτερη δραστηριότητα εμφανίζεται κατά τους θερμούς μήνες.
Στην Κύπρο η ακριβής διάρκεια της εποχικής δραστηριότητας μπορεί να επηρεάζεται από τις υψηλότερες θερμοκρασίες και τις τοπικές συνθήκες υγρασίας. Η κατασκευή της φωλιάς προϋποθέτει διαθέσιμο νερό και κατάλληλο χώμα, ακόμη και όταν ο γύρω βιότοπος είναι ξηρός.
Τα ενήλικα επισκέπτονται άνθη για νέκταρ. Με τον τρόπο αυτό μπορούν να συμβάλλουν επικουρικά στην επικονίαση, αν και ο κύριος οικολογικός τους ρόλος συνδέεται με τη θήρευση καμπιών.
Ενδιαίτημα και εξάπλωση
Η Eumenes coarctatus έχει παλαιαρκτική εξάπλωση και έχει καταγραφεί σε πολλές περιοχές της Ευρώπης και της Ασίας.
Στη βόρεια και κεντρική Ευρώπη συνδέεται συχνά με χερσότοπους, αμμώδεις εκτάσεις, ξέφωτα, λατομεία και άλλους ανοικτούς βιότοπους όπου υπάρχουν γυμνό χώμα, πηλός και κοντινές πηγές νερού.
Στη Μεσόγειο μπορεί να χρησιμοποιεί διαφορετικούς ξηρούς ή ημίξηρους βιότοπους, εφόσον βρίσκει τα απαραίτητα υλικά για την κατασκευή της φωλιάς και επαρκείς πληθυσμούς καμπιών.
Η παρουσία μικρών υγροτόπων, λιμνών, ρυακιών, αρδευτικών καναλιών ή προσωρινά υγρού εδάφους μπορεί να διευκολύνει σημαντικά τη φωλεοποίησή της.
Οι καταγραφές στην Κύπρο
Οι φωτογραφίες της ανάρτησης προέρχονται από δύο κυπριακές τοποθεσίες. Η πρώτη σειρά φωτογραφιών τραβήχτηκε στη Λίμνη Ορόκλινης το 2015.
Η δεύτερη καταγραφή έγινε στη Μια Μηλιά στις 10 Ιουλίου 2023. Οι φωτογραφίες παρουσιάζουν το έντομο και τις χαρακτηριστικές πήλινες κατασκευές που συνδέονται με την αναπαραγωγική συμπεριφορά των σφηκών αγγειοπλαστών.
Οι δύο περιοχές προσφέρουν διαφορετικές μορφές ενδιαιτήματος, αλλά διαθέτουν στοιχεία απαραίτητα για τον κύκλο ζωής της σφήκας, όπως ανοικτές επιφάνειες, χώμα, νερό και βλάστηση που υποστηρίζει πληθυσμούς λεπιδόπτερων.
Η παρουσία της πήλινης φωλιάς αποτελεί σημαντική ένδειξη δραστηριότητας σφήκας αγγειοπλάστη. Ωστόσο, επειδή συγγενικά είδη κατασκευάζουν παρόμοιες κυψέλες, ο ασφαλής προσδιορισμός ως Eumenes coarctatus πρέπει να βασίζεται και στα μορφολογικά χαρακτηριστικά του ενήλικου εντόμου.
Οικολογικός ρόλος
Η Eumenes coarctatus βοηθά στον φυσικό έλεγχο των πληθυσμών ορισμένων λεπιδόπτερων, επειδή κάθε αναπαραγωγική κυψέλη εφοδιάζεται με κάμπιες.
Παράλληλα, τα ενήλικα επισκέπτονται άνθη για νέκταρ και μπορούν να μεταφέρουν γύρη μεταξύ φυτών. Αποτελούν επίσης λεία για πουλιά, αράχνες και άλλα εντομοφάγα ζώα.
Οι εγκαταλειμμένες ή ενεργές φωλιές μπορούν να προσελκύσουν παρασιτοειδή και κλεπτοπαράσιτα έντομα. Δημιουργείται έτσι ένα μικρό αλλά σύνθετο οικολογικό σύστημα γύρω από κάθε πήλινη κυψέλη.
Είναι επικίνδυνη για τον άνθρωπο;
Η Eumenes coarctatus είναι μοναχική και δεν υπερασπίζεται μεγάλη αποικία. Δεν εμφανίζει τη μαζική αμυντική συμπεριφορά που μπορεί να παρατηρηθεί σε κοινωνικές σφήκες.
Το θηλυκό διαθέτει κεντρί, το οποίο χρησιμοποιεί κυρίως για την παράλυση της λείας. Μπορεί να κεντρίσει εάν πιαστεί, πιεστεί ή δεχθεί άμεσο χειρισμό, αλλά συνήθως αποφεύγει τη σύγκρουση με τον άνθρωπο.
Η παρουσία μιας πήλινης φωλιάς σε κλαδί, πέτρα ή κατασκευή δεν αποτελεί από μόνη της κίνδυνο. Η καλύτερη αντιμετώπιση είναι να αφήνεται άθικτη και να παρατηρείται από μικρή απόσταση.
Απειλές και προστασία
Το είδος εξαρτάται από τη συνύπαρξη μικρών πηγών νερού, κατάλληλου εδάφους, ανθοφόρων φυτών και διαθέσιμων καμπιών. Η εντατική αλλαγή των ενδιαιτημάτων μπορεί να διακόψει αυτή τη λεπτή σχέση.
Πιθανές πιέσεις αποτελούν:
- η αποξήρανση μικρών υγρών θέσεων,
- η κάλυψη του γυμνού χώματος με τσιμέντο ή άλλα αδιαπέραστα υλικά,
- η καταστροφή χαμηλής φυσικής βλάστησης,
- η αφαίρεση ξερών βλαστών και κλαδιών που χρησιμοποιούνται για φωλεοποίηση,
- η αδιάκριτη χρήση εντομοκτόνων,
- η άμεση καταστροφή των πήλινων κυψελών.
Η διατήρηση μικρών φυσικών θέσεων με χώμα, νερό και ποικιλία αυτοφυών φυτών ευνοεί όχι μόνο τις σφήκες αγγειοπλάστες αλλά και πολλά άλλα ωφέλιμα έντομα.
Υπεύθυνη παρατήρηση
Μια ενεργή φωλιά μπορεί να παρατηρηθεί χωρίς να αγγίζεται ή να μετακινείται. Το θηλυκό πραγματοποιεί επαναλαμβανόμενες πτήσεις μεταφέροντας λάσπη ή κάμπιες και μπορεί να επιστρέψει πολλές φορές στο ίδιο σημείο.
Δεν πρέπει να ανοίγουμε την κυψέλη για να δούμε το αυγό ή την προνύμφη. Η ενέργεια αυτή καταστρέφει το προστατευμένο περιβάλλον και συνήθως οδηγεί στον θάνατο του αναπτυσσόμενου εντόμου.
Για φωτογράφιση είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείται μεγεθυντικός ή τηλεφακός και να διατηρείται απόσταση που επιτρέπει στο θηλυκό να συνεχίσει ανεμπόδιστα την εργασία του.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Συνομοταξία: Arthropoda
Υποσυνομοταξία: Hexapoda
Ομοταξία: Insecta
Τάξη: Hymenoptera
Υπόταξη: Apocrita
Υπεροικογένεια: Vespoidea
Οικογένεια: Vespidae Latreille, 1802
Υποοικογένεια: Eumeninae Leach, 1815
Γένος: Eumenes Latreille, 1802
Είδος: Eumenes coarctatus (Linnaeus, 1758)
Ελληνική κοινή ονομασία: Σφήκα αγγειοπλάστης
Αγγλική κοινή ονομασία: Heath Potter Wasp
Πηγές
- Biodiversity of Cyprus – Heath Potter Wasp Nest, Eumenes coarctatus
- Global Biodiversity Information Facility – Eumenes coarctatus
- Bees, Wasps & Ants Recording Society – Eumenes coarctatus
- NBN Atlas – Heath Potter Wasp
- Wildlife Natural – Eumenes coarctatus
.JPG)
.JPG)
.JPG)
Text by George Konstantinou
Photographs: Oroklini Lake, 2015, and Mia Milia, 10 July 2023 – George Konstantinou
The Heath Potter Wasp
Eumenes coarctatus is a solitary wasp belonging to the family Vespidae and subfamily Eumeninae. It is commonly known in English as the Heath Potter Wasp.
The name derives from the female’s remarkable ability to construct small mud nests resembling pottery vessels. Each pot is an independent brood cell within which a single larva develops.
Unlike social wasps, Eumenes coarctatus does not establish colonies containing a queen and workers. Each female lives and works independently, building her own nests, capturing prey and provisioning the brood cells.
The species was originally described by Carl Linnaeus in 1758. The genus Eumenes was later established by the French entomologist Pierre André Latreille in 1802.
Morphology
Body length generally ranges from approximately 9 to 15 millimetres. The body is predominantly black, with pale, yellowish or whitish spots and bands.
The most distinctive feature is the exceptionally narrow first metasomal segment, which forms a slender stalk between the thorax and the enlarged remainder of the abdomen. This structure gives the wasp a particularly slender and elegant appearance.
The second metasomal segment is much broader and almost bell-shaped. The wings are transparent to slightly brownish and are folded longitudinally over the body when the insect rests, as is generally characteristic of wasps in the family Vespidae.
The antennae are comparatively long. In males, the terminal antennal segments are characteristically curved, while differences also occur in facial colouration between males and females.
Reliable identification should not be based solely on the general body shape or mud nest. Several species of Eumenes resemble one another, and confirmation may require the examination of fine morphological characters of the adult insect.
Solitary Behaviour
The female receives no assistance from other individuals. Following mating, she searches for a suitable site upon which to construct one or more mud cells.
Nests may be attached to thin branches, dry stems, low vegetation, stones or other stable surfaces. The precise choice depends on the availability of a suitable substrate, mud, water and prey.
Several females may be active within the same favourable area, but this does not mean that they form an organised social colony. Each maintains her own independent reproductive activity.
Adults feed mainly upon nectar and other sugary substances. The caterpillars captured by the female are not intended for her own consumption but for the developing larva.
Selecting the Nesting Site
Three principal elements are required for nest construction: a suitable surface, fine soil or clay and a nearby source of water.
The female carefully examines the surface and may clean it with her mandibles and legs. This removes loose particles and creates a secure attachment point for the first layer of the nest.
The distance between the nesting site and the source of construction material may require numerous successive flights. Because each load is small, completing a single cell requires repeated collection of water and soil.
Proximity to water is particularly important because the female uses it to soften dry soil and create workable building material.
Construction of the Mud Pot
The female collects water with her mouthparts and travels to a location containing suitable clay or fine soil. She mixes the water with the soil and forms a small ball of mud, which she carries between her mandibles and front legs.
She transports the ball to the nesting site and incorporates it into the structure. By repeating this process many times, she gradually constructs the circular base and walls.
The finished structure is a hollow, almost spherical or pot-shaped cell with a narrow neck and small opening. The boundaries of the individual mud pellets may remain visible on its outer surface.
Under favourable conditions, a cell may be completed within a few hours. Low temperatures, strong wind, rain or limited availability of suitable material can prolong the process.
The architecture is not accidental. Its shape provides an enclosed developmental chamber, while the mud walls protect the egg, larva and later the pupa from mechanical damage and sudden changes in external conditions.
The Egg Inside the Nest
When the pot is nearing completion, the female deposits a single egg inside. The egg is not simply placed on the floor but is generally suspended from a fine stalk attached to the inner surface of the cell.
This suspension reduces direct contact between the egg and the caterpillars that will subsequently be introduced. This is important because the prey remains alive, although immobilised.
Each cell is intended for the development of only one larva. The mother does not remain inside the nest or feed the young gradually after hatching. Instead, she places the entire food supply within the cell beforehand.
Hunting Caterpillars
Following egg-laying, the female searches for small lepidopteran larvae—the caterpillars of butterflies and moths. Larvae of geometrid and tortricid moths are among the groups frequently used by these wasps.
When she locates a suitable caterpillar, she immobilises it with a controlled sting. The venom is not intended to kill the prey immediately but to paralyse it so that it remains comparatively fresh inside the nest.
The wasp carries the caterpillar in flight and inserts it through the opening of the mud pot. The process is repeated until sufficient food has been stored for the larva’s development.
The number of caterpillars is not always the same. It depends upon the size of the cell, the size of the prey and the energetic requirements of the developing larva.
After provisioning the cell, the female prepares additional mud and carefully seals the opening. Her parental care for that brood cell is completed before the egg has even hatched.
Larval Development
After hatching, the young larva begins consuming the paralysed caterpillars. The stored food must be sufficient for its entire growth.
Once feeding is complete, the larva spins a cocoon and enters the pupal stage within the protected mud cell. Following metamorphosis, the adult insect cuts an opening through the wall and emerges.
The duration of the cycle is influenced by season and temperature. Cells completed sufficiently early may produce adults during the same warm season. In later nests, the fully developed larva may remain in diapause throughout the winter and pupate during the following spring.
In regions with a long warm season, more than one generation may occur within the same year. Exact developmental periods vary according to the local climate.
Multiple Brood Cells
A female can construct a succession of mud pots during her lifetime. If a location proves secure and provides nearby water, soil and abundant prey, it may be used repeatedly.
New cells may be built close to older ones or directly against them, sometimes creating a small cluster of mud pots.
The concentration of several cells does not make the species social. Each pot remains an independent reproductive unit constructed and provisioned by a female.
After the adult emerges, a circular hole usually remains visible in the wall. Similar holes may also be made by parasitoid insects, and interpreting an abandoned nest therefore requires caution.
Activity Period
In European regions, adults of Eumenes coarctatus are generally observed from spring until autumn, approximately from April to mid-October. Activity is greatest during the warmer months.
In Cyprus, the precise duration of seasonal activity may be influenced by higher temperatures and local moisture conditions. Nest building still requires available water and suitable soil even when the surrounding habitat is dry.
Adults visit flowers to obtain nectar. They may consequently make a supplementary contribution to pollination, although their principal ecological role is associated with the predation of caterpillars.
Habitat and Distribution
Eumenes coarctatus has a Palaearctic distribution and has been recorded in many regions of Europe and Asia.
In northern and central Europe, it is often associated with heathlands, sandy areas, clearings, quarries and other open habitats containing exposed soil, clay and nearby water sources.
In the Mediterranean, it may use different dry or semi-arid habitats, provided that it can find the materials required for nest construction and sufficient caterpillar populations.
Small wetlands, ponds, streams, irrigation channels and temporarily damp soil can considerably facilitate nesting.
Records from Cyprus
The photographs in the original post come from two locations in Cyprus. The first series was taken at Oroklini Lake in 2015.
The second record was made at Mia Milia on 10 July 2023. The photographs show the insect and the characteristic mud structures associated with the reproductive behaviour of potter wasps.
The two areas provide different forms of habitat but contain elements necessary for the wasp’s life cycle, including open surfaces, soil, water and vegetation supporting lepidopteran populations.
The presence of a mud nest is important evidence of potter-wasp activity. However, because related species construct similar cells, reliable identification as Eumenes coarctatus should also be based on the morphological characteristics of the adult insect.
Ecological Role
Eumenes coarctatus contributes to the natural regulation of certain lepidopteran populations because every brood cell is provisioned with caterpillars.
Adults also visit flowers for nectar and may carry pollen between plants. They in turn become prey for birds, spiders and other insectivorous animals.
Active or abandoned nests may attract parasitoids and kleptoparasitic insects. A small but complex ecological system can therefore develop around each mud cell.
Is It Dangerous to Humans?
Eumenes coarctatus is solitary and does not defend a large colony. It does not display the mass defensive behaviour that may occur in social wasps.
The female possesses a sting, which she uses principally to paralyse prey. She may sting if caught, squeezed or directly handled, but she generally avoids conflict with people.
The presence of a mud nest on a branch, stone or structure does not itself present a danger. The best response is to leave it intact and observe it from a short distance.
Threats and Conservation
The species depends upon the coexistence of small water sources, suitable soil, flowering plants and available caterpillars. Intensive habitat alteration can disrupt this delicate relationship.
Potential pressures include:
- drainage of small damp sites,
- covering exposed soil with concrete or other impermeable materials,
- destruction of low natural vegetation,
- removal of dry stems and branches used for nesting,
- indiscriminate use of insecticides,
- direct destruction of mud brood cells.
Maintaining small natural areas containing soil, water and a diversity of native plants benefits not only potter wasps but many other useful insects.
Responsible Observation
An active nest can be observed without touching or moving it. The female undertakes repeated flights carrying mud or caterpillars and may return many times to the same location.
The cell should not be opened to examine the egg or larva. Doing so destroys the protected environment and usually causes the death of the developing insect.
For photography, it is preferable to use a macro or telephoto lens and maintain sufficient distance to allow the female to continue her work without obstruction.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Subphylum: Hexapoda
Class: Insecta
Order: Hymenoptera
Suborder: Apocrita
Superfamily: Vespoidea
Family: Vespidae Latreille, 1802
Subfamily: Eumeninae Leach, 1815
Genus: Eumenes Latreille, 1802
Species: Eumenes coarctatus (Linnaeus, 1758)
Greek common name: Σφήκα αγγειοπλάστης
English common name: Heath Potter Wasp
No comments:
Post a Comment