Fossil plant (wood) - Fossils from Nicosia, Cyprus - Απολιθωμένα φυτά (ξύλο) – Απολιθώματα από τη Λευκωσία, Κύπρος

  See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

Photos 

by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο του Γιώργου Κωνσταντίνου

Περιγραφή

Το απολιθωμένο ξύλο (fossil wood) αποτελεί ένα από τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα είδη φυτικών απολιθωμάτων που μπορούμε να συναντήσουμε στην Κύπρο. Πρόκειται για ξύλο αρχαίων δέντρων ή άλλων ξυλωδών φυτών που διατηρήθηκε στο γεωλογικό αρχείο και έφτασε μέχρι τις μέρες μας έπειτα από πολύ μεγάλες χρονικές περιόδους.

Το συγκεκριμένο απολιθωμένο φυτικό υλικό που παρουσιάζεται εδώ προέρχεται από την επαρχία Λευκωσίας και έχει καταγραφεί και φωτογραφηθεί από εμένα. Στο προσωπικό μου αρχείο Biodiversity of Cyprus υπάρχει σχετική καταγραφή με τίτλο «Fossilized wood from Nicosia – Cyprus».

Το ξύλο είναι συχνά ένα από τα τμήματα ενός φυτού που έχει περισσότερες πιθανότητες να διατηρηθεί ως απολίθωμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποτελεί το μοναδικό τμήμα του αρχαίου φυτού που έχει διασωθεί, χωρίς να γνωρίζουμε τα φύλλα, τα άνθη, τους καρπούς ή άλλα χαρακτηριστικά του.

Πώς δημιουργείται το απολιθωμένο ξύλο

Δεν είναι κάθε απολιθωμένο ξύλο απαραίτητα απολιθωμένο με τη μορφή πέτρωσης (petrified wood). Ο όρος fossil wood είναι γενικότερος και αναφέρεται σε ξύλο που έχει διατηρηθεί στο απολιθωματικό αρχείο, ενώ το petrified wood αποτελεί ειδικότερη περίπτωση κατά την οποία το ξύλο έχει υποστεί έντονη ορυκτοποίηση.

Η πέτρωση μπορεί να αρχίσει όταν ένα κομμάτι ξύλου θαφτεί γρήγορα μέσα σε ιζήματα και προστατευτεί από τις συνθήκες που προκαλούν τη φυσιολογική αποσύνθεσή του. Νερό πλούσιο σε διαλυμένα ορυκτά μπορεί στη συνέχεια να διεισδύσει στους πόρους και στους ιστούς του ξύλου. Με την πάροδο του χρόνου, ορυκτές ουσίες μπορούν να γεμίσουν τους πόρους ή να αντικαταστήσουν μέρος του αρχικού οργανικού υλικού.

Το εντυπωσιακό είναι ότι κατά τη διαδικασία αυτή μπορεί να διατηρηθεί η αρχική μορφή και ακόμη και πολύ λεπτές δομές του ξύλου. Σε καλά διατηρημένα δείγματα είναι δυνατόν να αναγνωρίζονται στοιχεία της εσωτερικής δομής του φυτού.

Φυτικά απολιθώματα στην Κύπρο

Η Κύπρος είναι ιδιαίτερα πλούσια σε θαλάσσια απολιθώματα, καθώς το μεγαλύτερο μέρος των ιζηματογενών πετρωμάτων του νησιού σχηματίστηκε σε θαλάσσιο περιβάλλον. Παρ' όλα αυτά, έχουν βρεθεί και φυτικά κατάλοιπα σε ορισμένους γεωλογικούς σχηματισμούς.

Το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης της Κύπρου αναφέρει ότι σε ορισμένα ιζηματογενή πετρώματα απαντούν φυτικά υπολείμματα που μεταφέρθηκαν με υποθαλάσσια ρεύματα βαρύτητας από γειτονικές περιοχές ή από την ίδια την Κύπρο κατά τη σταδιακή ανάδυσή της από τη θάλασσα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Πάχνα, στους ανώτερους ορίζοντες της οποίας έχουν εντοπιστεί φύλλα και άλλα φυτικά κατάλοιπα.

Απολιθωμένα φυτικά κατάλοιπα στη Λευκωσία

Η ευρύτερη περιοχή της Λευκωσίας παρουσιάζει εξαιρετικό παλαιοντολογικό ενδιαφέρον. Τα πλειοκαινικά ιζήματα του Σχηματισμού Λευκωσίας (Nicosia Formation) είναι πολύ πλούσια σε απολιθώματα, ιδιαίτερα στους ανώτερους στρωματογραφικούς ορίζοντες. Κυριαρχούν τα θαλάσσια μακροαπολιθώματα, όπως δίθυρα, γαστερόποδα, σκαφόποδα, θυσανόποδα, εχινόδερμα και κοράλλια.

Ακόμη σημαντικότερο για το θέμα μας είναι ότι το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης αναφέρει πως μέσα στις πλειοκαινικές μάργες έχουν βρεθεί τοπικά πολύ καλά διατηρημένα απολιθώματα από κώνους και κλαδιά κωνοφόρων δέντρων. Το ακριβές είδος των συγκεκριμένων κωνοφόρων δεν έχει καταστεί δυνατό να προσδιοριστεί.

Τα ευρήματα αυτά αποτελούν σημαντική απόδειξη ότι, παρά την τεράστια αφθονία θαλάσσιων απολιθωμάτων στην περιοχή, στο γεωλογικό αρχείο της Λευκωσίας έχουν διατηρηθεί και κατάλοιπα της αρχαίας χερσαίας βλάστησης.

Τι μας αποκαλύπτει ένα κομμάτι απολιθωμένου ξύλου

Ένα απολίθωμα ξύλου δεν αποτελεί απλώς ένα κομμάτι πέτρας που μοιάζει με ξύλο. Είναι ένα κατάλοιπο ενός πραγματικού φυτικού οργανισμού που έζησε σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον του παρελθόντος.

Η μελέτη των απολιθωμένων ξύλων ονομάζεται παλαιοξυλολογία (palaeoxylology). Μέσω της μικροσκοπικής εξέτασης της ανατομικής δομής του ξύλου, οι ειδικοί μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις να προσδιορίσουν τις συγγένειες του φυτού και να αντλήσουν πληροφορίες για την αρχαία βλάστηση και το περιβάλλον στο οποίο ζούσε.

Όταν το ξύλο είναι το μοναδικό γνωστό τμήμα του φυτού, η ταυτοποίησή του μπορεί να είναι δύσκολη. Στην παλαιοβοτανική έχουν χρησιμοποιηθεί ονομασίες απολιθωμένων ξύλων που συχνά περιλαμβάνουν την κατάληξη -xylon, η οποία δηλώνει ότι η ταξινομική αναγνώριση βασίζεται στα χαρακτηριστικά του ξύλου.

Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το απολιθωμένο φυτό ανήκε ακριβώς στο ίδιο σύγχρονο γένος με το οποίο παρουσιάζει ανατομικές ομοιότητες.

Γεωλογική και παλαιοβοτανική σημασία

Τα φυτικά απολιθώματα έχουν ιδιαίτερη αξία επειδή μπορούν να μας δώσουν πληροφορίες που τα θαλάσσια απολιθώματα από μόνα τους δεν μπορούν να προσφέρουν.

Μπορούν να βοηθήσουν στην ανασύσταση της αρχαίας βλάστησης, των παλαιοπεριβαλλοντικών συνθηκών και, σε συνδυασμό με άλλα γεωλογικά δεδομένα, των αλλαγών που συνέβησαν σε μια περιοχή κατά τη διάρκεια εκατομμυρίων ετών. Γενικότερα, τα απολιθώματα χρησιμοποιούνται ως παλαιοπεριβαλλοντικοί δείκτες και μπορούν να προσφέρουν πληροφορίες για παλαιά περιβάλλοντα και κλιματικές συνθήκες.

Για το συγκεκριμένο απολίθωμα της Λευκωσίας, όμως, δεν πρέπει να αποδώσουμε συγκεκριμένο είδος φυτού ή ακριβή γεωλογική ηλικία χωρίς εξέταση και στρωματογραφική τεκμηρίωση. Η ασφαλής καταγραφή του παραμένει Fossil plant (wood) – απολιθωμένο φυτικό ξύλο.

Η καταγραφή, φωτογράφιση και διατήρηση τέτοιων ευρημάτων είναι σημαντική για την καλύτερη γνώση της γεωλογικής, παλαιοντολογικής και φυσικής ιστορίας της Κύπρου.

Ταξινόμηση

Επειδή το συγκεκριμένο απολίθωμα δεν έχει προσδιοριστεί σε επίπεδο οικογένειας, γένους ή είδους, δεν είναι επιστημονικά σωστό να του αποδώσουμε αυθαίρετη ταξινομική κατάταξη.

Βασίλειο: Plantae
Οργανισμός: Αγνώστου ταυτότητας ξυλώδες φυτό
Απολίθωμα: Fossil wood
Επιστημονικός προσδιορισμός: Μη προσδιορισμένο
Διεθνής κοινή ονομασία: Fossil wood / Fossilized wood

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Fossil Plant (Wood) – Fossils from Nicosia, Cyprus

Text by George Konstantinou

Description

Fossil wood represents one of the particularly interesting types of plant fossils that can be found in Cyprus. It consists of the preserved woody material of ancient trees or other woody plants that became incorporated into the geological record and survived for extremely long periods of time.

The fossil plant material presented here comes from the Nicosia District and has been recorded and photographed by me. Fossil wood is especially interesting because, in some cases, it may be the only surviving part of an ancient plant, with no associated leaves, flowers, fruits or other structures available to assist with its identification.

Wood, because of its relatively resistant structure, has a greater chance of preservation under suitable geological conditions than many of the softer parts of a plant.

How Fossil Wood is Formed

Not all fossil wood is necessarily petrified wood. The term fossil wood is broader and refers to wood preserved in the fossil record, whereas petrified wood refers more specifically to wood that has undergone extensive mineralisation.

Petrification can begin when a piece of wood is rapidly buried beneath sediment, protecting it from the conditions that would normally cause it to decay.

Groundwater containing dissolved minerals can then penetrate the pores and tissues of the buried wood. Over long periods of time, minerals may fill the internal spaces or replace some or most of the original organic material.

What makes this process particularly remarkable is that the original shape of the wood, and sometimes even very fine details of its internal structure, may be preserved. In exceptionally well-preserved specimens, microscopic anatomical features of the original plant tissue can still be recognised.

Plant Fossils in Cyprus

Cyprus is particularly rich in marine fossils, as large parts of the island's sedimentary rocks were originally formed in marine environments. Nevertheless, plant remains have also been discovered within some geological formations.

Plant material could reach sedimentary environments in various ways. Branches, pieces of wood, leaves, cones and other plant remains could be transported by rivers, floods or other natural processes before becoming buried within sediments.

Such fossils are particularly valuable because they provide evidence not only of ancient marine environments but also of the terrestrial vegetation that existed nearby.

Fossil Plant Remains in Nicosia

The wider Nicosia area is of considerable palaeontological interest. The Nicosia Formation, which includes Pliocene sedimentary deposits, contains a rich fossil fauna, particularly in its upper stratigraphic levels.

Marine macrofossils are especially abundant and include bivalves, gastropods, scaphopods, barnacles, echinoderms and corals.

Of particular relevance to fossil plants is the documented occurrence of very well-preserved remains of conifer cones and branches within Pliocene marls in Cyprus. The precise species of the conifers represented by these fossils has not always been possible to determine.

These discoveries demonstrate that, despite the great abundance of marine fossils in the sedimentary rocks of the Nicosia region, remains of ancient terrestrial vegetation were also preserved within the geological record.

What Fossil Wood Can Tell Us

A piece of fossil wood is not simply a stone that resembles wood. It represents the remains or preserved structure of a real plant that lived in an environment of the geological past.

The scientific study of fossil wood is known as palaeoxylology. Through microscopic examination of wood anatomy, specialists can sometimes determine the botanical relationships of a fossil and obtain information about the vegetation and environmental conditions in which the original plant lived.

Features such as the arrangement of cells, vessels, growth structures and other microscopic characteristics may provide important evidence for identification.

When wood is the only surviving part of a fossil plant, however, identification can be difficult. In palaeobotany, fossil wood genera have often been given names ending in -xylon, indicating that their classification is based primarily on the anatomical characteristics of the fossilised wood.

This does not necessarily mean that the ancient plant belonged to exactly the same modern genus with which its wood may share anatomical similarities.

Geological and Palaeobotanical Importance

Plant fossils are particularly valuable because they can provide information that marine fossils alone cannot reveal.

They can contribute to the reconstruction of ancient vegetation and palaeoenvironmental conditions and, when studied together with geological and other palaeontological evidence, can help us understand the environmental changes that affected an area over millions of years.

Fossil wood may therefore preserve evidence of landscapes and vegetation that have completely disappeared from Cyprus.

For the particular fossil presented here from Nicosia, however, it would not be scientifically correct to assign it to a specific plant species, genus or family without specialist examination and appropriate geological and anatomical evidence.

Likewise, an exact geological age should not be attributed to an individual specimen solely because it was found in the Nicosia area. Reliable dating requires information about the geological formation and stratigraphic layer from which the specimen originated.

For these reasons, the safest identification of the specimen presented here remains simply Fossil plant (wood).

The recording, photographing and preservation of such finds are important for increasing our knowledge of the geological, palaeontological and natural history of Cyprus.

Taxonomy

As the fossil presented here has not been reliably identified to family, genus or species level, a more detailed taxonomic classification should not be assigned without scientific examination.

Kingdom: Plantae
Organism: Unidentified woody plant
Fossil type: Fossil wood
Scientific identification: Undetermined
International common name: Fossil wood / Fossilized wood