Γένεση της Κύπρου, Ελέφαντες, Ιπποπόταμοι και Νεολιθικοί άνθρωποι - Του Γιώργου Κωνσταντίνου - Εφημερίδα πολίτης 31/12/2017
.JPG)
Below in English
Απολιθώματα Περσικού Πλατωνιού – Dama mesopotamica – κοντά στη Λευκωσία, Κύπρος
Κείμενο του Γιώργου Κωνσταντίνου
Dama mesopotamica – Το Περσικό πλατώνι
Το Dama mesopotamica, γνωστό διεθνώς ως Persian fallow deer, είναι ένα είδος ελαφιού της οικογένειας Cervidae με ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ιστορία στην Κύπρο.
Στην παρούσα ανάρτηση παρουσιάζονται οστά και άλλα απολιθωμένα ή υποαπολιθωμένα κατάλοιπα του Dama mesopotamica που βρέθηκαν κοντά στη Λευκωσία. Η συγκεκριμένη καταγραφή υπάρχει ήδη στο Biodiversity of Cyprus από τις 22 Αυγούστου 2023 και συνοδεύεται από φωτογραφίες του υλικού.
Το Περσικό πλατώνι έχει ιδιαίτερη σημασία για την ιστορία της κυπριακής πανίδας, επειδή, σε αντίθεση με ορισμένα από τα ενδημικά προϊστορικά θηλαστικά της Κύπρου, δεν θεωρείται αυτόχθονο ζώο του νησιού. Η παρουσία του συνδέεται με την άφιξη και τις δραστηριότητες των προϊστορικών ανθρώπων.
Η άφιξη του ελαφιού στην Κύπρο
Τα αρχαιοζωολογικά δεδομένα δείχνουν ότι το Dama mesopotamica μεταφέρθηκε στην Κύπρο από ανθρώπους κατά την Προκεραμική Νεολιθική περίοδο.
Οι πρώτοι κάτοικοι της Κύπρου μετέφεραν στο νησί διάφορα ζώα από την ηπειρωτική Ανατολική Μεσόγειο και τη Νοτιοδυτική Ασία. Ανάμεσά τους βρίσκονταν πρόβατα, αίγες, χοίροι και βοοειδή, αλλά και το Περσικό πλατώνι.
Επιστημονική μελέτη για την πρώτη εισαγωγή και εκμετάλλευση του είδους στην Κύπρο τοποθετεί αυτή τη διαδικασία στην πρώιμη Νεολιθική και εξετάζει ειδικότερα την περίοδο 8000–6000 π.Χ.
Η παρουσία ελαφιών σε ένα νησί όπως η Κύπρος έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα ζώα αυτά δεν θα μπορούσαν απλώς να ακολουθήσουν τις ανθρώπινες κοινότητες από ξηρά. Η μεταφορά τους προϋπέθετε θαλάσσια μετακίνηση από ανθρώπους.
Ένα άγριο ζώο που πιθανότατα μεταφέρθηκε για κυνήγι
Το Dama mesopotamica παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα διαφορά σε σχέση με αρκετά από τα άλλα ζώα που μεταφέρθηκαν στην προϊστορική Κύπρο.
Τα πρόβατα, οι αίγες, οι χοίροι και τα βοοειδή συνδέονταν με την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας. Το πλατώνι, αντίθετα, πιθανότατα μεταφέρθηκε ώστε να δημιουργηθούν ελεύθεροι πληθυσμοί άγριων ζώων που μπορούσαν να αποτελούν θήραμα.
Έχει προταθεί ότι οι προϊστορικές κοινότητες της Κύπρου ουσιαστικά διαχειρίζονταν τους πληθυσμούς των ελαφιών ως έναν ανανεώσιμο κυνηγετικό πόρο.
Πρόκειται για μια εντυπωσιακή περίπτωση πρώιμης ανθρώπινης διαχείρισης της άγριας πανίδας ενός νησιού.
Η μεγάλη εξάπλωση του είδους στην Κύπρο
Μετά την εισαγωγή του, το Περσικό πλατώνι φαίνεται ότι προσαρμόστηκε εξαιρετικά καλά στο κυπριακό περιβάλλον.
Κατά τη Νεολιθική και Χαλκολιθική περίοδο, τα κατάλοιπά του εμφανίζονται σε πολλές αρχαιολογικές θέσεις σε ολόκληρη την Κύπρο.
Μεταξύ των σημαντικών θέσεων όπου έχουν βρεθεί οστά ελαφιών είναι η Χοιροκοιτία, η Καλαβασός-Τέντα, το Ακρωτήριο του Αποστόλου Ανδρέα-Κάστρος και άλλοι προϊστορικοί οικισμοί.
Η παρουσία του δεν ήταν περιστασιακή. Σε ορισμένες περιόδους το ελάφι εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους ζωικούς πόρους των κατοίκων της Κύπρου.
Χιλιάδες χρόνια κυνηγιού
Η σχέση μεταξύ ανθρώπων και ελαφιών στην προϊστορική Κύπρο διήρκεσε για χιλιάδες χρόνια.
Η αρχαιοζωολογική έρευνα δείχνει ότι το κυνήγι του πλατωνιού παρέμεινε σημαντική οικονομική δραστηριότητα για τουλάχιστον έξι χιλιετίες. Αυτό έχει οδηγήσει στην άποψη ότι οι προϊστορικές κοινότητες δεν κυνηγούσαν απλώς ανεξέλεγκτα τα ζώα, αλλά πιθανότατα εφάρμοζαν κάποια μορφή διαχείρισης που επέτρεπε στους πληθυσμούς να διατηρούνται.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προέρχεται από τη χαλκολιθική θέση Πολιτικό-Κοκκινόροτσος στην κεντρική Κύπρο. Οι ανασκαφές έδειξαν ότι τα κατάλοιπα Dama mesopotamica αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος του ζωοαρχαιολογικού υλικού της θέσης, η οποία χρονολογείται περίπου στο 2880–2670 π.Χ.
Το κρέας του ελαφιού ως σημαντική τροφή
Τα πολυάριθμα οστά που έχουν βρεθεί σε προϊστορικούς οικισμούς δείχνουν ότι το ελάφι αποτελούσε σημαντική πηγή κρέατος.
Σε ορισμένες κυπριακές θέσεις, τα οστά ελαφιών αποτελούν πολύ μεγάλο ποσοστό των ζωικών καταλοίπων. Αυτό αποκαλύπτει πόσο σημαντικό ήταν το κυνήγι του είδους για την επιβίωση και την οικονομία των προϊστορικών κοινοτήτων.
Η περίπτωση της Κύπρου είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα επειδή το πλατώνι απέκτησε πολύ μεγαλύτερη οικονομική σημασία εδώ από ό,τι σε πολλές σύγχρονες κοινότητες της ηπειρωτικής Ανατολικής Μεσογείου.
Τα κέρατα
Ένα από τα χαρακτηριστικότερα γνωρίσματα των πλατωνιών είναι τα κέρατα των αρσενικών.
Τα κέρατα είναι οστέινες δομές που αναπτύσσονται και απορρίπτονται περιοδικά. Τα πλατώνια είναι ιδιαίτερα γνωστά για την ανάπτυξη πεπλατυσμένων τμημάτων στα κέρατα των ενήλικων αρσενικών.
Τμήματα κεράτων μπορούν να διατηρηθούν μαζί με άλλα σκελετικά κατάλοιπα και αποτελούν ιδιαίτερα αναγνωρίσιμο υλικό στις αρχαιοζωολογικές συλλογές.
Στην αρχική ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus παρουσιάζεται επίσης κέρατο Dama mesopotamica από την Κύπρο.
Οστά και δόντια
Εκτός από τα κέρατα, τα κατάλοιπα του Dama mesopotamica μπορεί να περιλαμβάνουν τμήματα του κρανίου, γνάθους, δόντια, σπονδύλους και οστά των άκρων.
Τα δόντια είναι ιδιαίτερα σημαντικά στην αρχαιοζωολογία, επειδή είναι πολύ ανθεκτικά και μπορούν να διατηρηθούν ακόμη και όταν άλλα μέρη του σκελετού έχουν καταστραφεί.
Οι διαστάσεις και η μορφολογία των οστών και των δοντιών χρησιμοποιούνται επίσης για τη σύγκριση διαφορετικών πληθυσμών και για την αναγνώριση των ζώων που αντιπροσωπεύονται σε μια θέση.
Dama mesopotamica ή Dama dama mesopotamica;
Στη βιβλιογραφία μπορεί να συναντήσουμε δύο διαφορετικούς τρόπους γραφής του επιστημονικού ονόματος:
Dama mesopotamica
και
Dama dama mesopotamica.
Αυτό συμβαίνει επειδή η ταξινομική θέση του Περσικού πλατωνιού έχει αντιμετωπιστεί διαφορετικά από διάφορους ερευνητές, είτε ως ξεχωριστό είδος είτε ως υποείδος του ευρωπαϊκού πλατωνιού Dama dama.
Για την παρούσα ανάρτηση χρησιμοποιούμε την ονομασία Dama mesopotamica, όπως εμφανίζεται και στην αρχική καταγραφή των ευρημάτων κοντά στη Λευκωσία.
Δεν ήταν ένα από τα ενδημικά προϊστορικά θηλαστικά της Κύπρου
Είναι σημαντικό να διαχωρίζουμε το Dama mesopotamica από τα πολύ παλαιότερα ενδημικά μεγάλα θηλαστικά της Κύπρου.
Η Κύπρος φιλοξενούσε κάποτε τον κυπριακό πυγμαίο ιπποπόταμο και τον κυπριακό πυγμαίο ελέφαντα. Αυτά αποτελούσαν χαρακτηριστικά στοιχεία της απομονωμένης νησιωτικής πανίδας.
Το πλατώνι εμφανίζεται σε διαφορετικό πλαίσιο. Τα διαθέσιμα αρχαιολογικά στοιχεία υποστηρίζουν ότι εισήχθη από ανθρώπους κατά τη Νεολιθική περίοδο.
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική για την κατανόηση της προϊστορικής πανίδας της Κύπρου.
Η εξαφάνιση του ελαφιού από την Κύπρο
Παρόλο που το είδος επιβίωσε στο νησί για χιλιάδες χρόνια, τελικά εξαφανίστηκε από την Κύπρο.
Η κυπριακή Δασική Υπηρεσία αναφέρει ότι κατάλοιπα του Μεσοποταμιακού πλατωνιού έχουν βρεθεί σε διάφορες περιοχές του νησιού και ότι το ζώο φαίνεται να εξαφανίστηκε σχετικά πρόσφατα, περίπου 400 χρόνια πριν, πιθανότατα εξαιτίας της έντονης θήρευσης.
Η μακρά επιβίωσή του είναι αξιοσημείωτη. Ένα ζώο που μεταφέρθηκε στην Κύπρο από προϊστορικούς ανθρώπους κατάφερε να αποτελέσει μέρος της πανίδας του νησιού για πολλές χιλιάδες χρόνια.
Το Dama mesopotamica σήμερα
Το Dama mesopotamica δεν είναι εξαφανισμένο παγκοσμίως.
Το Περσικό πλατώνι επιβιώνει μέχρι σήμερα, αν και οι φυσικοί πληθυσμοί του περιορίστηκαν δραματικά κατά τους ιστορικούς χρόνους. Το είδος συνδέεται σήμερα κυρίως με πληθυσμούς στο Ιράν και το Ισραήλ, όπου έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικές προσπάθειες προστασίας και επανεισαγωγής.
Η ιστορία του στην Κύπρο αποτελεί επομένως ένα ξεχωριστό κεφάλαιο της πολύ ευρύτερης ιστορίας του είδους στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Τα ευρήματα κοντά στη Λευκωσία
Τα κατάλοιπα που παρουσιάζονται στις φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης βρέθηκαν κοντά στη Λευκωσία και έχουν καταγραφεί ως Dama mesopotamica.
Τα ευρήματα αυτά συνδέουν την περιοχή της Λευκωσίας με τη μακρά παρουσία του πλατωνιού στην Κύπρο και αποτελούν μέρος της φυσικής και προϊστορικής ιστορίας του νησιού.
Παρόμοια ευρήματα είναι γνωστά και από άλλες περιοχές της Κύπρου. Η αρχική ανάρτηση του Biodiversity of Cyprus παραπέμπει επίσης σε κατάλοιπα Dama mesopotamica από την περιοχή Ξυλοφάγου.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Συνομοταξία: Chordata
Ομοταξία: Mammalia
Τάξη: Artiodactyla
Οικογένεια: Cervidae
Υποοικογένεια: Cervinae
Γένος: Dama
Είδος: Dama mesopotamica
Κοινή αγγλική ονομασία: Persian fallow deer
Εναλλακτική ταξινομική γραφή: Dama dama mesopotamica
Κατάσταση στην Κύπρο: Εξαφανισμένο από το νησί
Παρουσία στην Κύπρο: Από τη Νεολιθική περίοδο μέχρι τους ιστορικούς χρόνους
Fossils of Dama mesopotamica near Nicosia, Cyprus
Τα κατάλοιπα του Dama mesopotamica που παρουσιάζονται στην παρούσα ανάρτηση βρέθηκαν κοντά στη Λευκωσία της Κύπρου.
Η ιστορία του Περσικού πλατωνιού στο νησί είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Δεν αποτελεί ένα από τα αρχικά ενδημικά μεγάλα θηλαστικά της Κύπρου, αλλά ένα ζώο που μεταφέρθηκε στο νησί από τον άνθρωπο κατά τη Νεολιθική περίοδο και στη συνέχεια δημιούργησε ελεύθερους πληθυσμούς.
Για χιλιάδες χρόνια αποτέλεσε σημαντικό θήραμα και πηγή τροφής για τους κατοίκους της Κύπρου, αφήνοντας πίσω του πολυάριθμα οστά, δόντια και κέρατα σε αρχαιολογικές και άλλες θέσεις του νησιού.
Τα ευρήματα κοντά στη Λευκωσία αποτελούν ακόμη μία μαρτυρία αυτής της εξαιρετικά μακράς σχέσης μεταξύ του Περσικού πλατωνιού, του ανθρώπου και της Κύπρου.
.JPG)
Text by George Konstantinou
Dama mesopotamica – The Persian Fallow Deer
Dama mesopotamica, commonly known as the Persian fallow deer, is a species of deer belonging to the family Cervidae, with a particularly interesting history in Cyprus.
This post presents bones and other fossil or subfossil remains of Dama mesopotamica found near Nicosia, Cyprus.
The Persian fallow deer is especially important in the history of the Cypriot fauna because, unlike some of the endemic prehistoric mammals of Cyprus, it is not considered native to the island. Its presence is associated with the arrival and activities of prehistoric humans.
The Arrival of Deer in Cyprus
Archaeozoological evidence indicates that Dama mesopotamica was introduced to Cyprus by humans during the Pre-Pottery Neolithic period.
The early inhabitants of Cyprus transported various animals to the island from the neighbouring mainland regions of the eastern Mediterranean and Southwest Asia. These included sheep, goats, pigs and cattle, as well as Persian fallow deer.
Scientific research into the early introduction and exploitation of fallow deer in Cyprus places this process within the early Neolithic, with important evidence dating to approximately 8000–6000 BC.
The presence of deer on an island such as Cyprus is particularly significant. These animals could not simply migrate to the island over land. Their introduction required deliberate maritime transport by humans.
A Wild Animal Probably Introduced for Hunting
Dama mesopotamica differs in an interesting way from several of the other animals transported to prehistoric Cyprus.
Sheep, goats, pigs and cattle became closely associated with animal husbandry. Fallow deer, on the other hand, appear to have been introduced in order to establish free-ranging populations of wild animals that could be hunted.
It has been proposed that prehistoric Cypriot communities effectively managed deer populations as a renewable hunting resource.
This represents a remarkable example of early human management of wild animal populations on an island.
Widespread Presence in Cyprus
Following its introduction, the Persian fallow deer appears to have adapted extremely well to the Cypriot environment.
During the Neolithic and Chalcolithic periods, its remains occur at numerous archaeological sites across Cyprus.
Important sites where deer bones have been recovered include Choirokoitia, Kalavasos-Tenta, Cape Andreas-Kastros, and other prehistoric settlements.
Its presence was not occasional. During certain periods, fallow deer became one of the most important animal resources available to the inhabitants of Cyprus.
Thousands of Years of Hunting
The relationship between humans and fallow deer in prehistoric Cyprus continued for thousands of years.
Archaeozoological research indicates that deer hunting remained an important economic activity for at least six millennia.
This long period of exploitation has led researchers to suggest that prehistoric communities may not simply have hunted the animals without restraint, but could have practised forms of management that allowed deer populations to persist.
An interesting example comes from the Chalcolithic site of Politiko-Kokkinorotsos in central Cyprus. Archaeological investigations have shown that Dama mesopotamica remains form a major component of the site's animal assemblage, dating to approximately 2880–2670 BC.
Deer Meat as an Important Food Resource
The numerous bones recovered from prehistoric settlements demonstrate that deer were an important source of meat.
At some Cypriot archaeological sites, deer remains constitute a very large proportion of the animal bones recovered. This demonstrates the importance of hunting to the subsistence and economy of prehistoric communities.
The situation in Cyprus is particularly interesting because fallow deer appear to have acquired considerable economic importance on the island over a very long period.
The Antlers
One of the most characteristic features of fallow deer is the antlers of the males.
Antlers are bony structures that grow and are shed periodically. Adult male fallow deer are particularly recognisable for the development of broad, flattened or palmate portions of the antlers.
Fragments of antlers can survive together with other skeletal remains and are among the more recognisable materials encountered in archaeozoological collections.
Antlers were also potentially useful raw material for prehistoric people and could be worked into various objects and tools.
Bones and Teeth
Apart from antlers, remains of Dama mesopotamica may include parts of the skull, jaws, teeth, vertebrae and limb bones.
Teeth are particularly important in archaeozoology because they are highly resistant and may survive even when other parts of the skeleton have been destroyed.
The dimensions and morphology of bones and teeth can also be used to compare different populations and assist in identifying the animals represented at a particular site.
Dama mesopotamica or Dama dama mesopotamica?
Two different scientific treatments of the Persian fallow deer can be encountered in the literature:
Dama mesopotamica
and
Dama dama mesopotamica.
This is because its taxonomic position has historically been treated differently by various researchers, either as a distinct species or as a subspecies of the European fallow deer, Dama dama.
For the present post, the name Dama mesopotamica is used.
Not One of the Endemic Prehistoric Mammals of Cyprus
It is important to distinguish Dama mesopotamica from the much older endemic large mammals that once inhabited Cyprus.
The island was formerly home to the Cyprus dwarf hippopotamus and the Cyprus dwarf elephant. These animals represented characteristic elements of an isolated island fauna.
The fallow deer belongs to a different chapter in the history of Cyprus. Available archaeological evidence indicates that it was introduced by humans during the Neolithic period.
This distinction is important for understanding the prehistoric fauna of the island.
The Disappearance of Fallow Deer from Cyprus
Although fallow deer survived on Cyprus for thousands of years, they eventually disappeared from the island.
Historical and archaeological evidence suggests that deer persisted in Cyprus long after the prehistoric period. Their eventual disappearance has generally been associated with increasing human pressure and hunting.
Their long survival is remarkable. An animal introduced to Cyprus by prehistoric humans became part of the island's fauna for many thousands of years before eventually becoming locally extinct.
Dama mesopotamica Today
Dama mesopotamica is not globally extinct.
The Persian fallow deer survives today, although its natural populations underwent a dramatic decline during historical times. The species is now particularly associated with populations in Iran and Israel, where major conservation and reintroduction programmes have been undertaken.
Its history in Cyprus therefore represents a distinct chapter within the much broader history of the species in the eastern Mediterranean and Middle East.
The Remains Found near Nicosia
The remains presented in the photographs in this post were found near Nicosia, Cyprus, and have been identified as Dama mesopotamica.
These finds connect the Nicosia area with the long history of fallow deer in Cyprus and form part of the natural and prehistoric history of the island.
Bones, teeth and antler remains of fallow deer recovered from different parts of Cyprus provide evidence of an animal that played an important role in the lives of the island's inhabitants for thousands of years.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Class: Mammalia
Order: Artiodactyla
Family: Cervidae
Subfamily: Cervinae
Genus: Dama
Species: Dama mesopotamica
Common name: Persian fallow deer
Alternative taxonomic treatment: Dama dama mesopotamica
Status in Cyprus: Locally extinct
Presence in Cyprus: Introduced during the Neolithic period and subsequently established on the island
Fossils of Dama mesopotamica near Nicosia, Cyprus
The remains of Dama mesopotamica presented in this post were found near Nicosia, Cyprus.
The history of the Persian fallow deer on the island is particularly interesting. It was not one of the original endemic large mammals of Cyprus, but an animal transported to the island by humans during the Neolithic period, after which free-ranging populations became established.
For thousands of years, fallow deer were hunted and represented an important source of food and other resources for the inhabitants of Cyprus. Their bones, teeth and antlers have consequently been recovered from numerous archaeological sites across the island.
The remains found near Nicosia provide further evidence of this exceptionally long relationship between the Persian fallow deer, humans and Cyprus.
No comments:
Post a Comment