Οικογένεια Simaroubaceae στην Κύπρο – Simaroubaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Simaroubaceae, γνωστή στα αγγλικά ως quassia family ή tree-of-heaven family, είναι οικογένεια ανθοφόρων φυτών που ανήκει στην τάξη Sapindales. Περιλαμβάνει 20 αποδεκτά γένη και περίπου 110 είδη, τα οποία εξαπλώνονται κυρίως στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές του κόσμου.

Στην οικογένεια ανήκουν κυρίως δέντρα και θάμνοι. Πολλά είδη χαρακτηρίζονται από την έντονα πικρή γεύση του φλοιού, του ξύλου και των φύλλων τους, η οποία οφείλεται στην παρουσία βιοδραστικών ενώσεων γνωστών ως κουασσινοειδή.

Σύμφωνα με τον νέο οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Simaroubaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 1 γένος και 1 taxon. Πρόκειται για το ξενικό, εγκλιματισμένο και εισβλητικό είδος Ailanthus altissima (Mill.) Swingle.

Γενικά χαρακτηριστικά

Τα μέλη της οικογένειας είναι κυρίως φυλλοβόλα ή αειθαλή δέντρα και θάμνοι. Τα φύλλα διατάσσονται συνήθως κατ’ εναλλαγή και είναι σύνθετα, πτεροειδή ή σπανιότερα απλά. Παράφυλλα συνήθως απουσιάζουν.

Τα άνθη είναι μικρά και οργανωμένα σε βότρεις, φόβες ή άλλες πολυανθείς ταξιανθίες. Μπορεί να είναι αμφίφυλα ή μονογενή, ενώ τα φυτά μπορεί να είναι μόνοικα ή δίοικα.

Τα άνθη διαθέτουν συνήθως τέσσερα ή πέντε σέπαλα και ισάριθμα πέταλα. Στο εσωτερικό τους μπορεί να υπάρχει εμφανής νεκταροφόρος δίσκος που προσελκύει επικονιαστικά έντομα.

Ο καρπός παρουσιάζει σημαντική ποικιλία και μπορεί να είναι δρύπη, κάψα ή πτερυγιοφόρος σχιζοκαρπικός σχηματισμός. Στο γένος Ailanthus κάθε σπόρος βρίσκεται στο κέντρο ενός πεπλατυσμένου, πτερυγιοφόρου καρπού που ονομάζεται σαμάριο.

Η οικογένεια Simaroubaceae στην Κύπρο

Το μοναδικό μέλος της οικογένειας που καταγράφεται στον νέο οργανωμένο κατάλογο είναι το Ailanthus altissima. Το είδος κατάγεται από την Κίνα και την Ταϊβάν και εισήχθη σε πολλές χώρες ως καλλωπιστικό και σκιερό δέντρο.

Στην Κύπρο έχει φυτευτεί σε κατοικημένες περιοχές, κατά μήκος δρόμων και γύρω από υποστατικά. Έχει διαφύγει από την καλλιέργεια και μπορεί να σχηματίζει αυτοσυντηρούμενους πληθυσμούς σε διαταραγμένα και ημιφυσικά ενδιαιτήματα.

Το είδος χαρακτηρίζεται στην Κύπρο ως εγκλιματισμένο εισβλητικό – Naturalized invasive (NA).

Taxa της οικογένειας Simaroubaceae στην Κύπρο

Ξενικά και εγκλιματισμένα taxa

Ailanthus

1924. Ailanthus altissima (Mill.) Swingle – Είδος – Εγκλιματισμένο εισβλητικό (NA)

Σύνολο: 1 γένος και 1 taxon.

Ailanthus altissima (Mill.) Swingle

Το Ailanthus altissima, γνωστό στα αγγλικά ως tree of heaven, ailanthus ή Chinese sumac, είναι ταχέως αναπτυσσόμενο φυλλοβόλο δέντρο. Μπορεί να φθάσει σε ύψος 20–30 μέτρων και να σχηματίσει πλατιά, ακανόνιστη κόμη.

Ο κορμός έχει σχετικά λείο, γκριζωπό φλοιό, ο οποίος στα γηραιότερα δέντρα αποκτά ανοιχτόχρωμες κατακόρυφες ρωγμές. Οι νεαροί βλαστοί είναι παχείς, καστανοπράσινοι ή κοκκινωποί και φέρουν μεγάλες ουλές φύλλων.

Όταν τα φύλλα, οι βλαστοί ή ο φλοιός συνθλιβούν, αναδίδουν έντονη και δυσάρεστη οσμή. Η οσμή αυτή αποτελεί χρήσιμο χαρακτηριστικό αναγνώρισης.

Φύλλα

Τα φύλλα είναι πολύ μεγάλα, κατ’ εναλλαγή και πτεροειδή. Μπορούν να φθάσουν σε μήκος 30–90 εκατοστών και φέρουν πολυάριθμα ωοειδή έως λογχοειδή φυλλάρια.

Τα φυλλάρια είναι συνήθως ακέραια, αλλά κοντά στη βάση τους διαθέτουν ένα ή περισσότερα μεγάλα δόντια. Στην κάτω επιφάνεια των βασικών δοντιών υπάρχουν αδένες.

Η μορφή των φύλλων μπορεί να προκαλέσει σύγχυση με είδη του γένους Rhus ή με άλλους θάμνους και δέντρα που φέρουν πτεροειδή φύλλα. Η δυσάρεστη οσμή και τα χαρακτηριστικά βασικά δόντια βοηθούν στη διάκριση.

Άνθη

Τα άνθη είναι μικρά, πρασινωπά ή κιτρινοπράσινα και οργανωμένα σε μεγάλες, διακλαδισμένες φόβες. Τα φυτά είναι συνήθως δίοικα, με αρσενικά και θηλυκά άνθη σε διαφορετικά δέντρα.

Τα αρσενικά άνθη παράγουν έντονη οσμή, η οποία προσελκύει μύγες, σκαθάρια και άλλα έντομα. Τα θηλυκά δέντρα παράγουν τους πολυάριθμους πτερυγιοφόρους καρπούς.

Στην Κύπρο η περίοδος ανθοφορίας καταγράφεται από τον Μάιο μέχρι τον Ιούνιο.

Καρποί και σπόροι

Ο καρπός είναι πεπλατυσμένο, επιμήκες σαμάριο, με τον σπόρο τοποθετημένο περίπου στο κέντρο. Αρχικά είναι πρασινωπός, στη συνέχεια γίνεται κοκκινωπός ή ροδόχρωμος και όταν ωριμάσει αποκτά καστανή απόχρωση.

Τα σαμάρια σχηματίζονται σε μεγάλες, πυκνές ομάδες και παραμένουν στα δέντρα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το σπειροειδές σχήμα τους προκαλεί περιστροφική κίνηση κατά την πτώση, επιτρέποντας τη μεταφορά τους με τον άνεμο.

Ένα ώριμο θηλυκό δέντρο μπορεί να παράγει πολύ μεγάλο αριθμό σπόρων, οι οποίοι μεταφέρονται σε δρόμους, αυλές, χωράφια, πρανή και φυσικά ενδιαιτήματα.

Ενδιαιτήματα στην Κύπρο

Το Ailanthus altissima μπορεί να εμφανίζεται σε:

• κατοικημένες και βιομηχανικές περιοχές,
• παρυφές δρόμων και αυτοκινητοδρόμων,
• ρωγμές πεζοδρομίων και τοίχων,
• εγκαταλειμμένα οικόπεδα,
• ερειπωμένα κτήρια και παλιά υποστατικά,
• όρια αγρών,
• πρανή και διαταραγμένα εδάφη,
• κοίτες και όχθες υδατορευμάτων,
• δασικά ανοίγματα και παρυφές φυσικής βλάστησης.

Στην Κύπρο έχει καταγραφεί σε υψόμετρο περίπου 400 μέτρων. Μπορεί να αναπτυχθεί σε φτωχά, συμπιεσμένα, ξηρά ή ρυπασμένα εδάφη και παρουσιάζει μεγάλη αντοχή στις συνθήκες των πόλεων.

Αναπαραγωγή και διασπορά

Το είδος αναπαράγεται εγγενώς με σπόρους και αγενώς μέσω ριζικών παραφυάδων. Οι σπόροι μεταφέρονται κυρίως με τον άνεμο και μπορούν να εγκατασταθούν σε μικρές ρωγμές ή περιοχές με ελάχιστο διαθέσιμο έδαφος.

Το ριζικό σύστημα μπορεί να επεκτείνεται σε μεγάλη απόσταση από τον μητρικό κορμό και να παράγει πολυάριθμους νέους βλαστούς. Η κοπή ή ο τραυματισμός του δέντρου συχνά προκαλεί έντονη παραγωγή παραφυάδων.

Ακόμη και μικρά τμήματα ρίζας μπορούν να δώσουν νέους βλαστούς. Ο συνδυασμός άφθονης παραγωγής σπόρων και ισχυρής βλαστητικής αναπαραγωγής εξηγεί τη μεγάλη εισβλητική ικανότητα του είδους.

Αλληλοπάθεια

Το Ailanthus altissima παράγει χημικές ουσίες που μπορούν να απελευθερώνονται στο έδαφος μέσω των ριζών, των φύλλων και της αποσύνθεσης των φυτικών υπολειμμάτων.

Ορισμένες από αυτές τις ουσίες, ιδιαίτερα η αϊλανθόνη, μπορούν να περιορίσουν τη βλάστηση ή την ανάπτυξη άλλων φυτών. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται αλληλοπάθεια και μπορεί να προσφέρει στο είδος ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Η επίδραση εξαρτάται από το έδαφος, την υγρασία, την πυκνότητα των φυτών και τις τοπικές περιβαλλοντικές συνθήκες.

Προσαρμογές στο περιβάλλον

Η γρήγορη αύξηση επιτρέπει στο είδος να καταλαμβάνει γρήγορα ανοιχτές και διαταραγμένες θέσεις. Το εκτεταμένο ριζικό σύστημα βοηθά στην αξιοποίηση της διαθέσιμης υγρασίας και επιτρέπει την επιβίωση μετά από κοπή, πυρκαγιά ή άλλη διαταραχή.

Το είδος ανέχεται υψηλές θερμοκρασίες, ξηρασία, ατμοσφαιρική ρύπανση, συμπιεσμένα εδάφη και περιορισμένη γονιμότητα. Οι άφθονοι ανεμομεταφερόμενοι σπόροι το βοηθούν να φθάνει γρήγορα σε νέες θέσεις.

Οι ιδιότητες αυτές το καθιστούν ιδιαίτερα επιτυχημένο σε αστικά και περιαστικά περιβάλλοντα, αλλά και επικίνδυνο για φυσικά οικοσυστήματα όταν εξαπλώνεται ανεξέλεγκτα.

Οικολογικές επιπτώσεις

Το Ailanthus altissima μπορεί να σχηματίσει πυκνές, σχεδόν μονοειδικές συστάδες. Οι συστάδες αυτές σκιάζουν και ανταγωνίζονται την αυτοφυή βλάστηση για νερό, φως, χώρο και θρεπτικές ουσίες.

Η έντονη παραγωγή παραφυάδων επιτρέπει στο είδος να επεκτείνεται γρήγορα μετά από διαταραχές. Η αλληλοπαθητική του δράση μπορεί να δυσχεραίνει την εγκατάσταση άλλων φυτών.

Οι ρίζες μπορούν να προκαλέσουν ζημιές σε πεζοδρόμια, τοίχους, σωληνώσεις, αρχαιολογικά κατάλοιπα και άλλα κατασκευαστικά στοιχεία. Οι νέοι βλαστοί μπορεί να εμφανίζονται σε σημαντική απόσταση από τον αρχικό κορμό.

Χρήσεις και ιστορική εισαγωγή

Το είδος εισήχθη σε πολλές χώρες ως καλλωπιστικό και σκιερό δέντρο λόγω της γρήγορης ανάπτυξης και της αντοχής του στη ρύπανση. Χρησιμοποιήθηκε επίσης για τη σταθεροποίηση πρανών και την παραγωγή ξυλείας ή καύσιμης ύλης.

Η ευκολία καλλιέργειας που αρχικά θεωρήθηκε πλεονέκτημα συνέβαλε αργότερα στην εκτεταμένη διαφυγή και εξάπλωσή του.

Σήμερα η φύτευσή του κοντά σε φυσικά οικοσυστήματα, υδατορεύματα, αρχαιολογικούς χώρους και άλλες ευαίσθητες περιοχές πρέπει να αποφεύγεται.

Επαφή και προφυλάξεις

Ο χυμός και οι φυτικές τρίχες μπορεί να προκαλέσουν δερματικό ερεθισμό σε ευαίσθητα άτομα. Κατά την κοπή ή εκρίζωση συνιστάται η χρήση γαντιών, προστατευτικών ενδυμάτων και κατάλληλου εξοπλισμού.

Η σκόνη και τα σωματίδια που παράγονται κατά την κοπή του ξύλου δεν πρέπει να εισπνέονται. Μεγάλες επεμβάσεις πρέπει να πραγματοποιούνται από κατάλληλα εκπαιδευμένα άτομα, ιδιαίτερα όταν τα δέντρα βρίσκονται κοντά σε κτήρια ή ηλεκτρικά καλώδια.

Παρακολούθηση και διαχείριση

Η απλή κοπή του κορμού συνήθως δεν εξαλείφει το φυτό. Αντίθετα, μπορεί να προκαλέσει μαζική ανάπτυξη νέων βλαστών από τη βάση και τις ρίζες.

Τα μικρά σπορόφυτα μπορούν να αφαιρούνται προσεκτικά μαζί με ολόκληρη τη ρίζα, όταν το έδαφος είναι υγρό. Οι μεγαλύτεροι πληθυσμοί απαιτούν συνδυασμένη και επαναλαμβανόμενη διαχείριση, καθώς και πολυετή παρακολούθηση για νέες παραφυάδες και σπορόφυτα.

Προτεραιότητα πρέπει να δίνεται στην έγκαιρη απομάκρυνση θηλυκών δέντρων πριν από την ωρίμανση των σπόρων, στην αποφυγή μεταφοράς ριζών και χώματος και στην παρακολούθηση υδατορευμάτων και φυσικών ενδιαιτημάτων.

Η διαχείριση με χημικά μέσα πρέπει να πραγματοποιείται μόνο σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία και από αρμόδια ή κατάλληλα εκπαιδευμένα άτομα, ιδιαίτερα κοντά σε νερό και προστατευόμενες περιοχές.

Ταξινόμηση και στοιχεία του είδους στην Κύπρο

• Βασίλειο: Plantae
• Φύλο: Streptophyta
• Κλάση: Equisetopsida
• Υποκλάση: Magnoliidae
• Τάξη: Sapindales
• Οικογένεια: Simaroubaceae
• Γένος: Ailanthus
• Είδος: Ailanthus altissima (Mill.) Swingle
• Ταξινομική βαθμίδα: Είδος
• Καθεστώς στην Κύπρο: Εγκλιματισμένο εισβλητικό – Naturalized invasive (NA)
• Ενδημισμός: Μη ενδημικό
• Βιομορφή: Φανερόφυτο – Phanerophyte
• Υψομετρική εξάπλωση στην Κύπρο: 400 μέτρα
• Περίοδος ανθοφορίας στην Κύπρο: Μάιος–Ιούνιος
• Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1924

Πηγές

• Χλωρίδα της Κύπρου – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
• Flora of Cyprus – Ailanthus altissima
• Plants of the World Online – Simaroubaceae
• Plants of the World Online – Ailanthus
• Plants of the World Online – Ailanthus altissima

---

Text by George Konstantinou

The family Simaroubaceae, known as the quassia family or tree-of-heaven family, is a family of flowering plants belonging to the order Sapindales. It includes 20 accepted genera and approximately 110 species, distributed mainly throughout the tropical and subtropical regions of the world.

The family consists mainly of trees and shrubs. Many species are characterized by the intensely bitter taste of their bark, wood and leaves, caused by the presence of bioactive compounds known as quassinoids.

According to the new organized checklist of the Cypriot flora, the family Simaroubaceae is represented in Cyprus by 1 genus and 1 taxon. It is the alien, naturalized and invasive species Ailanthus altissima (Mill.) Swingle.

General characteristics

The members of the family are mainly deciduous or evergreen trees and shrubs. The leaves are usually arranged alternately and are compound, pinnate or, less commonly, simple. Stipules are generally absent.

The flowers are small and arranged in racemes, panicles or other many-flowered inflorescences. They may be bisexual or unisexual, while the plants may be monoecious or dioecious.

The flowers usually possess four or five sepals and an equal number of petals. A conspicuous nectar-producing disc that attracts pollinating insects may occur inside them.

The fruit displays considerable diversity and may be a drupe, capsule or winged schizocarpic structure. In the genus Ailanthus, each seed is situated in the centre of a flattened, winged fruit known as a samara.

The family Simaroubaceae in Cyprus

The only member of the family recorded in the new organized checklist is Ailanthus altissima. The species is native to China and Taiwan and was introduced to many countries as an ornamental and shade tree.

In Cyprus, it has been planted in inhabited areas, along roads and around properties. It has escaped from cultivation and can form self-sustaining populations in disturbed and semi-natural habitats.

The species is classified in Cyprus as Naturalized invasive (NA).

Taxa of the family Simaroubaceae in Cyprus

Alien and naturalized taxa

Ailanthus

1924. Ailanthus altissima (Mill.) Swingle – Species – Naturalized invasive (NA)

Total: 1 genus and 1 taxon.

Ailanthus altissima (Mill.) Swingle

Ailanthus altissima, known in English as tree of heaven, ailanthus or Chinese sumac, is a rapidly growing deciduous tree. It can reach a height of 20–30 metres and form a broad, irregular crown.

The trunk has relatively smooth, greyish bark, which develops pale vertical cracks in older trees. The young shoots are thick, brownish-green or reddish and possess large leaf scars.

When the leaves, shoots or bark are crushed, they emit a strong and unpleasant odour. This odour is a useful identification characteristic.

Leaves

The leaves are very large, alternate and pinnate. They can reach 30–90 centimetres in length and bear numerous ovate to lanceolate leaflets.

The leaflets are usually entire but possess one or more large teeth near their base. Glands occur on the lower surface of these basal teeth.

The form of the leaves may cause confusion with species of the genus Rhus or other shrubs and trees with pinnate leaves. The unpleasant odour and characteristic basal teeth assist identification.

Flowers

The flowers are small, greenish or yellowish-green and arranged in large, branched panicles. The plants are usually dioecious, with male and female flowers occurring on separate trees.

The male flowers produce a strong odour that attracts flies, beetles and other insects. Female trees produce the numerous winged fruits.

In Cyprus, flowering is recorded from May to June.

Fruits and seeds

The fruit is a flattened, elongated samara, with the seed situated approximately in the centre. It is initially greenish, subsequently becoming reddish or pinkish and finally brown when mature.

The samaras form large, dense clusters and remain on the trees for a long period. Their twisted shape causes them to rotate as they fall, allowing them to be transported by wind.

A mature female tree can produce a very large number of seeds, which are transported to roads, courtyards, fields, slopes and natural habitats.

Habitats in Cyprus

Ailanthus altissima may occur in:

• inhabited and industrial areas,
• roadsides and motorway margins,
• cracks in pavements and walls,
• abandoned plots,
• ruined buildings and old properties,
• field boundaries,
• slopes and disturbed ground,
• beds and banks of watercourses,
• forest clearings and margins of natural vegetation.

In Cyprus, it has been recorded at an altitude of approximately 400 metres. It can grow in poor, compacted, dry or polluted soils and is highly tolerant of urban conditions.

Reproduction and dispersal

The species reproduces sexually by seeds and vegetatively through root suckers. The seeds are transported mainly by wind and can become established in small cracks or areas with very little available soil.

The root system may extend a considerable distance from the parent trunk and produce numerous new shoots. Cutting or damaging the tree often stimulates the extensive production of suckers.

Even small root fragments can produce new shoots. The combination of abundant seed production and strong vegetative reproduction explains the species’ considerable invasive ability.

Allelopathy

Ailanthus altissima produces chemical substances that can be released into the soil through its roots, leaves and decomposing plant material.

Certain substances, particularly ailanthone, can restrict the germination or development of other plants. This phenomenon is known as allelopathy and may give the species a competitive advantage.

The effect depends on the soil, moisture, plant density and local environmental conditions.

Environmental adaptations

Its rapid growth allows the species to occupy open and disturbed sites quickly. The extensive root system helps it utilize available moisture and survive cutting, fire or other disturbance.

The species tolerates high temperatures, drought, air pollution, compacted soils and limited fertility. Its abundant wind-dispersed seeds help it reach new sites rapidly.

These properties make it particularly successful in urban and suburban environments but also dangerous to natural ecosystems when it spreads without control.

Ecological impacts

Ailanthus altissima may form dense, almost single-species stands. These stands shade and compete with native vegetation for water, light, space and nutrients.

Its strong production of suckers allows the species to spread rapidly following disturbance. Its allelopathic activity may hinder the establishment of other plants.

The roots can damage pavements, walls, pipes, archaeological remains and other constructed features. New shoots may appear a considerable distance from the original trunk.

Uses and history of introduction

The species was introduced to many countries as an ornamental and shade tree because of its rapid growth and tolerance of pollution. It was also used for stabilizing slopes and producing timber or fuel.

The ease of cultivation that was initially considered an advantage subsequently contributed to its extensive escape and spread.

Its planting near natural ecosystems, watercourses, archaeological sites and other sensitive areas should now be avoided.

Contact and precautions

The sap and plant hairs may cause skin irritation in sensitive individuals. Gloves, protective clothing and suitable equipment are recommended during cutting or uprooting.

Dust and particles produced when cutting the wood should not be inhaled. Major operations should be carried out by appropriately trained people, particularly when trees occur near buildings or electrical cables.

Monitoring and management

Simply cutting the trunk usually does not eliminate the plant. Instead, it may stimulate the mass development of new shoots from the base and roots.

Small seedlings can be carefully removed with the entire root when the soil is moist. Larger populations require combined and repeated management and several years of monitoring for new suckers and seedlings.

Priority should be given to the early removal of female trees before seed maturation, preventing the transport of roots and soil and monitoring watercourses and natural habitats.

Management using chemical methods must be conducted only in accordance with current legislation and by competent or appropriately trained persons, particularly near water and protected areas.

Classification and details of the species in Cyprus

• Kingdom: Plantae
• Phylum: Streptophyta
• Class: Equisetopsida
• Subclass: Magnoliidae
• Order: Sapindales
• Family: Simaroubaceae
• Genus: Ailanthus
• Species: Ailanthus altissima (Mill.) Swingle
• Taxonomic rank: Species
• Status in Cyprus: Naturalized invasive (NA)
• Endemism: Not endemic
• Life form: Phanerophyte
• Altitudinal range in Cyprus: 400 metres
• Flowering period in Cyprus: May–June
• Number in the organized checklist: 1924

Sources

• Flora of Cyprus – Organized Dynamic Checklist of 2,071 taxa
• Flora of Cyprus – Ailanthus altissima
• Plants of the World Online – Simaroubaceae
• Plants of the World Online – Ailanthus
• Plants of the World Online – Ailanthus altissima

Οικογένεια Pedaliaceae στην Κύπρο – Pedaliaceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Pedaliaceae, γνωστή στα αγγλικά ως sesame family ή pedalium family, είναι οικογένεια ανθοφόρων φυτών που ανήκει στην τάξη Lamiales. Περιλαμβάνει 11 αποδεκτά γένη και περίπου 80 είδη, τα οποία εξαπλώνονται κυρίως στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές της Αφρικής, της Μαδαγασκάρης και της Ασίας.

Στην οικογένεια ανήκουν κυρίως ποώδη φυτά και μικροί θάμνοι, αρκετά από τα οποία είναι προσαρμοσμένα σε θερμά, ξηρά ή εποχικά ξηρά περιβάλλοντα. Ο σημαντικότερος οικονομικά εκπρόσωπος είναι το σουσάμι, Sesamum indicum, ένας από τους αρχαιότερους ελαιούχους καρπούς που καλλιεργήθηκαν από τον άνθρωπο.

Σύμφωνα με τον νέο οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Pedaliaceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 1 γένος και 1 taxon. Πρόκειται για το ξενικό και εγκλιματισμένο είδος Sesamum indicum L.

Γενικά χαρακτηριστικά

Τα μέλη της οικογένειας είναι συνήθως μονοετή ή πολυετή ποώδη φυτά και σπανιότερα θάμνοι ή μικρά δέντρα. Οι βλαστοί και τα φύλλα πολλών ειδών καλύπτονται από απλές, αδενώδεις ή βλεννώδεις τρίχες, οι οποίες μπορεί να τους προσδίδουν κολλώδη ή ελαφρώς γλοιώδη υφή.

Τα φύλλα είναι απλά, χωρίς παράφυλλα, και διατάσσονται αντίθετα ή κατ’ εναλλαγή. Μπορεί να είναι ακέραια, οδοντωτά ή βαθιά λοβωτά. Στο ίδιο φυτό τα κατώτερα φύλλα μπορεί να διαφέρουν σημαντικά από τα ανώτερα.

Τα άνθη είναι συνήθως αμφίφυλα, ζυγόμορφα και σωληνοειδή ή καμπανοειδή. Η στεφάνη αποτελείται από πέντε ενωμένα πέταλα και σχηματίζει δύο χείλη. Το χρώμα των ανθέων μπορεί να είναι λευκό, κιτρινωπό, ρόδινο, πορφυρό ή ερυθρό.

Ο καρπός είναι συνήθως κάψα, η οποία μπορεί να ανοίγει κατά την ωρίμανση και να απελευθερώνει πολυάριθμους σπόρους. Σε ορισμένα γένη οι καρποί διαθέτουν αγκάθια, άγκιστρα, πτέρυγες ή άλλες εξειδικευμένες δομές που διευκολύνουν τη διασπορά.

Η οικογένεια Pedaliaceae στην Κύπρο

Το μοναδικό μέλος της οικογένειας που περιλαμβάνεται στον νέο οργανωμένο κατάλογο είναι το Sesamum indicum L. Πρόκειται για αρχαίο καλλιεργούμενο φυτό, το οποίο παράγει τους γνωστούς εδώδιμους σπόρους του σουσαμιού.

Στην Κύπρο έχει καλλιεργηθεί για τους ελαιούχους σπόρους του και μπορεί να εμφανίζεται εκτός καλλιέργειας σε αγρούς, άκρες δρόμων και άλλα διαταραγμένα ενδιαιτήματα.

Το είδος χαρακτηρίζεται στην Κύπρο ως εγκλιματισμένο μη εισβλητικό – Naturalized non-invasive (NN).

Taxa της οικογένειας Pedaliaceae στην Κύπρο

Ξενικά και εγκλιματισμένα taxa

Sesamum

1855. Sesamum indicum L. – Είδος – Εγκλιματισμένο μη εισβλητικό (NN)

Σύνολο: 1 γένος και 1 taxon.

Sesamum indicum L.

Το Sesamum indicum, γνωστό στα αγγλικά ως sesame, benne ή gingelly, είναι μονοετές ποώδες φυτό. Σύμφωνα με το Plants of the World Online, η φυσική του εξάπλωση εντοπίζεται στην Ινδική υποήπειρο, αλλά η πολύ μακρά ιστορία καλλιέργειας και μεταφοράς του δυσκολεύει την ακριβή ανασύσταση της αρχικής του καταγωγής.

Σήμερα καλλιεργείται ευρύτατα στις θερμές περιοχές της Ασίας, της Αφρικής, της Αμερικής και της Μεσογείου. Είναι ιδιαίτερα ανθεκτικό στις υψηλές θερμοκρασίες και παρουσιάζει σχετικά καλή προσαρμογή στην ξηρασία.

Το φυτό συνήθως φθάνει σε ύψος 50–150 εκατοστών. Ο βλαστός είναι όρθιος, απλός ή διακλαδισμένος, τετραγωνικός ή ελαφρώς αυλακωτός και μπορεί να είναι λείος ή τριχωτός.

Φύλλα

Τα φύλλα παρουσιάζουν σημαντική διαφοροποίηση κατά μήκος του βλαστού. Τα κατώτερα είναι συνήθως αντίθετα, πλατιά και μπορεί να είναι ακέραια ή βαθιά λοβωτά. Τα ανώτερα φύλλα είναι συχνά κατ’ εναλλαγή, στενότερα και λογχοειδή.

Η μεταβολή στο σχήμα και τη διάταξη των φύλλων αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα του είδους. Η επιφάνειά τους μπορεί να είναι λεία ή να καλύπτεται από αραιές τρίχες.

Άνθη

Τα άνθη αναπτύσσονται συνήθως μονήρη ή σε μικρές ομάδες στις μασχάλες των ανώτερων φύλλων. Είναι σωληνοειδή έως καμπανοειδή και ελαφρώς ζυγόμορφα.

Η στεφάνη είναι συνήθως λευκή, ρόδινη ή ανοιχτοπόρφυρη, συχνά με σκουρότερες κηλίδες ή γραμμώσεις στο εσωτερικό της. Τα άνθη προσελκύουν μέλισσες και άλλα επικονιαστικά έντομα.

Πολλές καλλιεργούμενες ποικιλίες μπορούν επίσης να αυτογονιμοποιηθούν πριν ή κατά το άνοιγμα των ανθέων. Στην Κύπρο η ανθοφορία καταγράφεται από τον Ιούλιο μέχρι τον Σεπτέμβριο.

Καρποί και σπόροι

Ο καρπός είναι επιμήκης, όρθια κάψα, η οποία περιέχει πολυάριθμους μικρούς και πεπλατυσμένους σπόρους. Οι σπόροι μπορεί να είναι λευκοί, κιτρινωποί, καστανοί, κοκκινωποί ή μαύροι, ανάλογα με την ποικιλία.

Στις παραδοσιακές ποικιλίες η ώριμη κάψα ανοίγει και οι σπόροι διασκορπίζονται. Από αυτή την ιδιότητα προέρχεται η γνωστή φράση «Άνοιξε σουσάμι». Στις σύγχρονες καλλιεργούμενες ποικιλίες έχει επιλεγεί συχνά μειωμένη διάρρηξη των καρπών, ώστε να περιορίζονται οι απώλειες κατά τη συγκομιδή.

Οι σπόροι περιέχουν μεγάλη ποσότητα ελαίου, πρωτεΐνες και χαρακτηριστικές λιγνάνες, όπως η σησαμίνη και η σησαμολίνη.

Ενδιαιτήματα στην Κύπρο

Εκτός καλλιέργειας, το Sesamum indicum μπορεί να εμφανίζεται σε:

• καλλιεργημένους ή πρόσφατα εγκαταλειμμένους αγρούς,
• άκρες γεωργικών τεμαχίων,
• παρυφές δρόμων,
• περιοχές αποθήκευσης και επεξεργασίας σπόρων,
• σωρούς χώματος και γεωργικών υπολειμμάτων,
• αρδευόμενα και διαταραγμένα εδάφη,
• θέσεις όπου έχουν διασκορπιστεί σπόροι κατά τη μεταφορά.

Στην Κύπρο έχει καταγραφεί σε υψόμετρο περίπου 175 μέτρων. Η παρουσία του εκτός καλλιέργειας συνδέεται κυρίως με διαφυγή σπόρων από καλλιέργειες ή με μεταφορά γεωργικών προϊόντων.

Αναπαραγωγή και διασπορά

Το είδος αναπαράγεται αποκλειστικά με σπόρους. Η επικονίαση πραγματοποιείται με αυτογονιμοποίηση και με τη βοήθεια εντόμων, ιδιαίτερα μελισσών.

Όταν οι κάψες ωριμάσουν και ανοίξουν, οι σπόροι πέφτουν κοντά στο μητρικό φυτό. Μπορούν επίσης να μεταφερθούν με το νερό, το χώμα, τα γεωργικά μηχανήματα, τα οχήματα, τις ζωοτροφές και τις ανθρώπινες δραστηριότητες.

Οι σπόροι που παραμένουν στο έδαφος μπορεί να βλαστήσουν όταν υπάρξουν κατάλληλες συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας.

Προσαρμογές στο περιβάλλον

Το σουσάμι παρουσιάζει καλή προσαρμογή σε θερμά και εποχικά ξηρά περιβάλλοντα. Το ριζικό του σύστημα μπορεί να εισχωρήσει σχετικά βαθιά στο έδαφος και να αξιοποιεί την υγρασία των κατώτερων στρωμάτων.

Τα φύλλα και οι βλαστοί μπορεί να φέρουν τρίχες που περιορίζουν την άμεση έκθεση της επιφάνειας και επηρεάζουν την απώλεια νερού. Ο σύντομος βιολογικός κύκλος επιτρέπει στο φυτό να ολοκληρώνει την ανάπτυξη και την παραγωγή σπόρων κατά τη θερμή περίοδο.

Παρά την αντοχή του στην ξηρασία, είναι ευαίσθητο στην παρατεταμένη κατάκλυση και αναπτύσσεται καλύτερα σε καλά αποστραγγιζόμενα εδάφη.

Οικολογικός ρόλος

Τα άνθη προσφέρουν νέκταρ και γύρη σε μέλισσες και άλλα έντομα. Σε καλλιεργούμενες περιοχές το σουσάμι μπορεί να αποτελέσει σημαντική εποχική πηγή τροφής για επικονιαστές.

Οι σπόροι που πέφτουν στο έδαφος μπορούν να καταναλωθούν από πτηνά, τρωκτικά και άλλα ζώα. Τα φυτά που εμφανίζονται εκτός καλλιέργειας συνήθως περιορίζονται σε διαταραγμένες θέσεις και αγροτικά ενδιαιτήματα.

Στην Κύπρο το είδος δεν θεωρείται εισβλητικό και δεν έχει καταγραφεί να προκαλεί σημαντική υποβάθμιση φυσικών οικοσυστημάτων.

Οικονομική και διατροφική σημασία

Οι σπόροι του σουσαμιού χρησιμοποιούνται ολόκληροι, αποφλοιωμένοι, καβουρδισμένοι ή αλεσμένοι. Αποτελούν βασικό συστατικό του ταχινιού, του χαλβά, αρτοσκευασμάτων, γλυκών και πολλών παραδοσιακών φαγητών.

Το σησαμέλαιο χρησιμοποιείται στη μαγειρική, στην παραγωγή τροφίμων, στα καλλυντικά και σε διάφορες παραδοσιακές εφαρμογές. Παρουσιάζει σχετικά καλή σταθερότητα στην οξείδωση λόγω της παρουσίας φυσικών αντιοξειδωτικών ενώσεων.

Η καλλιέργεια του σουσαμιού έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία στις χώρες της ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής.

Αλλεργία στο σουσάμι

Παρά τη μεγάλη διατροφική του αξία, το σουσάμι αποτελεί σημαντικό αλλεργιογόνο τρόφιμο. Ακόμη και μικρή ποσότητα μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αλλεργική αντίδραση σε ευαίσθητα άτομα.

Το σουσάμι και τα προϊόντα του, όπως το ταχίνι και το σησαμέλαιο που διατηρεί πρωτεΐνες, πρέπει να καταναλώνονται με προσοχή από άτομα με διαγνωσμένη αλλεργία. Σε περίπτωση σοβαρής αντίδρασης απαιτείται άμεση ιατρική βοήθεια.

Παρακολούθηση και διαχείριση

Επειδή το είδος ταξινομείται στην Κύπρο ως εγκλιματισμένο μη εισβλητικό, δεν απαιτείται γενικευμένος έλεγχος. Είναι, όμως, χρήσιμη η καταγραφή φυτών που εμφανίζονται σε φυσικά ενδιαιτήματα μακριά από καλλιέργειες.

Η αποτροπή της διασποράς σπόρων μπορεί να επιτευχθεί με την αφαίρεση των φυτών πριν ωριμάσουν οι κάψες. Η διαχείριση πρέπει να επικεντρώνεται μόνο σε περιπτώσεις όπου παρατηρείται ανεπιθύμητη εξάπλωση σε οικολογικά ευαίσθητους χώρους.

Ταξινόμηση και στοιχεία του είδους στην Κύπρο

• Βασίλειο: Plantae
• Φύλο: Streptophyta
• Κλάση: Equisetopsida
• Υποκλάση: Magnoliidae
• Τάξη: Lamiales
• Οικογένεια: Pedaliaceae
• Γένος: Sesamum
• Είδος: Sesamum indicum L.
• Ταξινομική βαθμίδα: Είδος
• Καθεστώς στην Κύπρο: Εγκλιματισμένο μη εισβλητικό – Naturalized non-invasive (NN)
• Ενδημισμός: Μη ενδημικό
• Βιομορφή: Θερόφυτο – Therophyte
• Υψομετρική εξάπλωση στην Κύπρο: 175 μέτρα
• Περίοδος ανθοφορίας στην Κύπρο: Ιούλιος–Σεπτέμβριος
• Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1855

Πηγές

• Χλωρίδα της Κύπρου – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
• Flora of Cyprus – Sesamum indicum
• Plants of the World Online – Pedaliaceae
• Plants of the World Online – Sesamum
• Plants of the World Online – Sesamum indicum

---

Text by George Konstantinou

The family Pedaliaceae, known as the sesame family or pedalium family, is a family of flowering plants belonging to the order Lamiales. It includes 11 accepted genera and approximately 80 species, distributed mainly throughout the tropical and subtropical regions of Africa, Madagascar and Asia.

The family consists mainly of herbaceous plants and small shrubs, several of which are adapted to warm, dry or seasonally dry environments. Its most economically important representative is sesame, Sesamum indicum, one of the oldest oilseed crops cultivated by humans.

According to the new organized checklist of the Cypriot flora, the family Pedaliaceae is represented in Cyprus by 1 genus and 1 taxon. It is the alien and naturalized species Sesamum indicum L.

General characteristics

The members of the family are usually annual or perennial herbaceous plants and, less commonly, shrubs or small trees. The stems and leaves of many species are covered with simple, glandular or mucilaginous hairs, which may give them a sticky or slightly slimy texture.

The leaves are simple, without stipules, and arranged oppositely or alternately. They may be entire, toothed or deeply lobed. On the same plant, the lower leaves may differ significantly from the upper ones.

The flowers are usually bisexual, bilaterally symmetrical and tubular or bell-shaped. The corolla consists of five fused petals and forms two lips. The flowers may be white, yellowish, pink, purple or red.

The fruit is usually a capsule, which may open at maturity and release numerous seeds. In certain genera, the fruits possess spines, hooks, wings or other specialized structures that facilitate dispersal.

The family Pedaliaceae in Cyprus

The only member of the family included in the new organized checklist is Sesamum indicum L. It is an ancient cultivated plant that produces the familiar edible sesame seeds.

In Cyprus, it has been cultivated for its oil-rich seeds and may appear outside cultivation in fields, along roadsides and in other disturbed habitats.

The species is classified in Cyprus as Naturalized non-invasive (NN).

Taxa of the family Pedaliaceae in Cyprus

Alien and naturalized taxa

Sesamum

1855. Sesamum indicum L. – Species – Naturalized non-invasive (NN)

Total: 1 genus and 1 taxon.

Sesamum indicum L.

Sesamum indicum, known in English as sesame, benne or gingelly, is an annual herbaceous plant. According to Plants of the World Online, its native distribution lies in the Indian Subcontinent, although its very long history of cultivation and transportation makes the precise reconstruction of its original origin difficult.

It is now widely cultivated throughout the warm regions of Asia, Africa, the Americas and the Mediterranean. It is particularly tolerant of high temperatures and displays relatively good adaptation to drought.

The plant usually reaches a height of 50–150 centimetres. Its stem is upright, simple or branched, quadrangular or slightly furrowed and may be smooth or hairy.

Leaves

The leaves display considerable variation along the stem. The lower leaves are usually opposite and broad and may be entire or deeply lobed. The upper leaves are often alternate, narrower and lanceolate.

The change in the shape and arrangement of the leaves is a characteristic feature of the species. Their surface may be smooth or covered with sparse hairs.

Flowers

The flowers usually develop singly or in small groups in the axils of the upper leaves. They are tubular to bell-shaped and slightly bilaterally symmetrical.

The corolla is usually white, pink or pale purple, often with darker spots or lines on its inner surface. The flowers attract bees and other pollinating insects.

Many cultivated varieties can also self-pollinate before or during the opening of the flowers. In Cyprus, flowering is recorded from July to September.

Fruits and seeds

The fruit is an elongated, upright capsule containing numerous small, flattened seeds. Depending on the variety, the seeds may be white, yellowish, brown, reddish or black.

In traditional varieties, the mature capsule opens and the seeds are scattered. The familiar phrase “Open sesame” is derived from this characteristic. Modern cultivated varieties have often been selected for reduced fruit shattering to limit losses during harvesting.

The seeds contain a large amount of oil, proteins and characteristic lignans, including sesamin and sesamolin.

Habitats in Cyprus

Outside cultivation, Sesamum indicum may appear in:

• cultivated or recently abandoned fields,
• margins of agricultural plots,
• roadsides,
• areas where seeds are stored and processed,
• piles of soil and agricultural remains,
• irrigated and disturbed ground,
• sites where seeds have been scattered during transportation.

In Cyprus, it has been recorded at an altitude of approximately 175 metres. Its presence outside cultivation is associated mainly with the escape of seeds from crops or the transport of agricultural products.

Reproduction and dispersal

The species reproduces exclusively by seeds. Pollination takes place through self-pollination and with the assistance of insects, particularly bees.

When the capsules mature and open, the seeds fall close to the parent plant. They may also be transported by water, soil, agricultural machinery, vehicles, animal feed and human activities.

Seeds remaining in the soil may germinate when suitable temperature and moisture conditions occur.

Environmental adaptations

Sesame is well adapted to warm and seasonally dry environments. Its root system can penetrate relatively deeply into the soil and utilize moisture from lower layers.

The leaves and stems may possess hairs that reduce direct exposure of the surface and influence water loss. Its short biological cycle enables the plant to complete its growth and seed production during the warm season.

Despite its tolerance of drought, it is sensitive to prolonged waterlogging and grows best in well-drained soils.

Ecological role

The flowers provide nectar and pollen to bees and other insects. In cultivated areas, sesame may constitute an important seasonal food source for pollinators.

Seeds falling to the ground may be eaten by birds, rodents and other animals. Plants appearing outside cultivation are generally restricted to disturbed sites and agricultural habitats.

In Cyprus, the species is not considered invasive and has not been recorded as causing significant degradation of natural ecosystems.

Economic and nutritional importance

Sesame seeds are used whole, hulled, roasted or ground. They are a basic ingredient of tahini, halva, baked products, sweets and many traditional dishes.

Sesame oil is used in cooking, food production, cosmetics and various traditional applications. It has relatively good oxidative stability because of the presence of natural antioxidant compounds.

Sesame cultivation has particular historical importance in the countries of the eastern Mediterranean and the Middle East.

Sesame allergy

Despite its considerable nutritional value, sesame is an important food allergen. Even a small quantity may cause a severe allergic reaction in sensitive individuals.

Sesame and its products, including tahini and sesame oils retaining proteins, must be consumed with caution by people with a diagnosed allergy. A severe reaction requires immediate medical assistance.

Monitoring and management

Because the species is classified in Cyprus as naturalized non-invasive, generalized control is not required. However, recording plants appearing in natural habitats far from cultivated areas is useful.

Seed dispersal can be prevented by removing the plants before the capsules mature. Management should focus only on cases where undesirable spread is observed in ecologically sensitive areas.

Classification and details of the species in Cyprus

• Kingdom: Plantae
• Phylum: Streptophyta
• Class: Equisetopsida
• Subclass: Magnoliidae
• Order: Lamiales
• Family: Pedaliaceae
• Genus: Sesamum
• Species: Sesamum indicum L.
• Taxonomic rank: Species
• Status in Cyprus: Naturalized non-invasive (NN)
• Endemism: Not endemic
• Life form: Therophyte
• Altitudinal range in Cyprus: 175 metres
• Flowering period in Cyprus: July–September
• Number in the organized checklist: 1855

Sources

• Flora of Cyprus – Organized Dynamic Checklist of 2,071 taxa
• Flora of Cyprus – Sesamum indicum
• Plants of the World Online – Pedaliaceae
• Plants of the World Online – Sesamum
• Plants of the World Online – Sesamum indicum

Οικογένεια Passifloraceae στην Κύπρο – Passifloraceae Family in Cyprus

 See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

ΧΛΩΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ - Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa - FLORA OF CYPRUS - Organized Dynamic Checklist 2.071 taxa · classified by status, family and genus

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Η οικογένεια Passifloraceae, γνωστή στα αγγλικά ως passionflower family, είναι οικογένεια ανθοφόρων φυτών που ανήκει στην τάξη Malpighiales. Περιλαμβάνει 31 αποδεκτά γένη και περίπου 750 είδη, τα οποία εξαπλώνονται κυρίως στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές του κόσμου.

Στην οικογένεια ανήκουν ποώδη φυτά, θάμνοι, μικρά δέντρα και πολλά αναρριχώμενα είδη. Το μεγαλύτερο και γνωστότερο γένος είναι το Passiflora, το οποίο περιλαμβάνει τις πασιφλόρες και τα φυτά που παράγουν τους γνωστούς καρπούς του πάθους.

Σύμφωνα με τον οργανωμένο κατάλογο της κυπριακής χλωρίδας, η οικογένεια Passifloraceae αντιπροσωπεύεται στην Κύπρο από 1 γένος και 1 taxon. Πρόκειται για το περιστασιακό ξενικό είδος Passiflora caerulea L.

Γενικά χαρακτηριστικά

Τα μέλη της οικογένειας παρουσιάζουν μεγάλη μορφολογική ποικιλία. Πολλά είδη του γένους Passiflora είναι πολυετή αναρριχώμενα φυτά με μακριούς, εύκαμπτους βλαστούς.

Τα φύλλα είναι συνήθως απλά και διατάσσονται κατ’ εναλλαγή. Μπορεί να είναι ακέραια ή να χωρίζονται σε τρεις, πέντε ή περισσότερους λοβούς. Στη βάση τους υπάρχουν συχνά παράφυλλα, ενώ στους μίσχους ή στα ελάσματα μπορεί να εμφανίζονται εξωανθικοί αδένες που παράγουν νέκταρ.

Οι έλικες αναπτύσσονται στις μασχάλες των φύλλων και επιτρέπουν στο φυτό να προσκολλάται σε κλαδιά, περιφράξεις, τοίχους και άλλες επιφάνειες. Οι έλικες αντιδρούν στην επαφή, περιελίσσονται γύρω από το στήριγμα και συγκρατούν τον αναπτυσσόμενο βλαστό.

Τα άνθη είναι συνήθως μεγάλα, ακτινόμορφα και ιδιαίτερα σύνθετα. Διαθέτουν πέντε σέπαλα, πέντε πέταλα και μία ή περισσότερες σειρές νηματοειδών εξαρτημάτων που σχηματίζουν τη χαρακτηριστική στεφάνη ή κορώνα.

Οι στήμονες και ο ύπερος ανυψώνονται πάνω σε έναν κοινό μίσχο, τον ανδρογυνοφόρο. Η ασυνήθιστη αυτή κατασκευή διευκολύνει την επαφή των επικονιαστών με τους ανθήρες και τα στίγματα.

Ο καρπός είναι συνήθως σαρκώδης ράγα με πολυάριθμους σπόρους. Κάθε σπόρος περιβάλλεται συχνά από σαρκώδες περίβλημα, το οποίο προσελκύει ζώα και συμβάλλει στη διασπορά.

Η οικογένεια Passifloraceae στην Κύπρο

Το μοναδικό taxon της οικογένειας που περιλαμβάνεται στον νέο οργανωμένο κατάλογο είναι το Passiflora caerulea L. Το είδος κατάγεται από τη Νότια Αμερική και καλλιεργείται ευρέως ως καλλωπιστικό αναρριχώμενο φυτό.

Στην Κύπρο φυτεύεται σε κήπους, αυλές και άλλους διαμορφωμένους χώρους, συνήθως πάνω σε περιφράξεις, πέργκολες και τοίχους. Έχουν καταγραφεί φυτά εκτός καλλιέργειας, αλλά το είδος δεν θεωρείται ότι έχει σχηματίσει σταθερούς και ευρέως εξαπλωμένους αυτοσυντηρούμενους πληθυσμούς.

Για τον λόγο αυτό χαρακτηρίζεται ως περιστασιακό ξενικό – Casual (CA) και όχι ως εγκλιματισμένο είδος.

Taxa της οικογένειας Passifloraceae στην Κύπρο

Ξενικά και εγκλιματισμένα taxa

Passiflora

1854. Passiflora caerulea L. – Είδος – Περιστασιακό ξενικό (CA)

Σύνολο: 1 γένος και 1 taxon.

Passiflora caerulea L.

Η Passiflora caerulea, γνωστή στα αγγλικά ως blue passionflower, blue passion flower ή common passionflower, είναι πολυετές, αειθαλές ή ημιαειθαλές αναρριχώμενο φυτό. Η φυσική της εξάπλωση εκτείνεται από τη Βολιβία και την Παραγουάη μέχρι τη Βραζιλία και τη βόρεια Αργεντινή.

Οι βλαστοί αναπτύσσονται γρήγορα και μπορούν να φθάσουν σε μήκος αρκετών μέτρων. Το φυτό αναρριχάται με τη βοήθεια ισχυρών, σπειροειδών ελίκων που εκφύονται στις μασχάλες των φύλλων.

Φύλλα

Τα φύλλα είναι κατ’ εναλλαγή, πράσινα και συνήθως παλαμοειδώς χωρισμένα σε πέντε βαθιούς λοβούς. Οι λοβοί είναι επιμήκεις, με ακέραιο περιθώριο και οξύ ή αμβλύ άκρο.

Στον μίσχο υπάρχουν συχνά εμφανείς νεκταροφόροι αδένες. Οι αδένες αυτοί παράγουν νέκταρ έξω από τα άνθη και μπορούν να προσελκύουν μυρμήγκια και άλλα έντομα.

Άνθη

Τα άνθη είναι μεγάλα, πολύπλοκα και ιδιαίτερα εντυπωσιακά. Έχουν πέντε λευκά ή ελαφρώς πρασινωπά σέπαλα και πέντε λευκά πέταλα.

Πάνω από τα πέταλα αναπτύσσεται η χαρακτηριστική κορώνα, η οποία αποτελείται από πολλές σειρές λεπτών νημάτων. Τα νήματα είναι συνήθως λευκά στη βάση, μπλε ή πορφυρά στο μεσαίο τμήμα και ανοιχτόχρωμα προς τις άκρες.

Στο κέντρο του άνθους βρίσκεται ο ανδρογυνοφόρος, ο οποίος φέρει πέντε μεγάλους ανθήρες και, ψηλότερα, την ωοθήκη με τρεις στύλους και τρία εμφανή στίγματα.

Τα άνθη παράγουν νέκταρ και επικονιάζονται κυρίως από μέλισσες και άλλα μεγάλα έντομα. Στην Κύπρο η περίοδος ανθοφορίας καταγράφεται από τον Απρίλιο μέχρι τον Οκτώβριο.

Καρποί και σπόροι

Ο καρπός είναι ωοειδής ή σχεδόν σφαιρική ράγα. Αρχικά είναι πράσινος και κατά την ωρίμανση γίνεται πορτοκαλί ή κιτρινοπορτοκαλί.

Στο εσωτερικό περιέχει πολυάριθμους σπόρους, καθένας από τους οποίους περιβάλλεται από σαρκώδες περίβλημα. Οι ώριμοι καρποί μπορούν να καταναλωθούν, αλλά είναι συνήθως λιγότερο εύγευστοι από τους καρπούς της Passiflora edulis.

Οι άγουροι καρποί και άλλα μέρη του φυτού δεν πρέπει να καταναλώνονται, επειδή μπορεί να περιέχουν κυανογόνες ενώσεις. Η χρήση του φυτού ως τροφής ή θεραπευτικού μέσου απαιτεί σωστή ταυτοποίηση και κατάλληλη γνώση.

Ενδιαιτήματα στην Κύπρο

Η Passiflora caerulea μπορεί να εμφανιστεί σε:

• κήπους και αυλές,
• πέργκολες και περιφράξεις,
• εγκαταλειμμένους κήπους,
• βάσεις τοίχων,
• παρυφές δρόμων,
• όρια καλλιεργειών,
• σωρούς χώματος και κλαδεμάτων,
• σχετικά υγρά, διαταραγμένα εδάφη κοντά σε κατοικημένες περιοχές.

Η Flora of Cyprus δεν παρέχει αριθμητικό υψομετρικό εύρος για το είδος. Η παρουσία του στο νησί συνδέεται κυρίως με την καλλιέργεια και τη διαφυγή του από φυτεμένους χώρους.

Αναπαραγωγή και διασπορά

Το είδος αναπαράγεται με σπόρους και αγενώς μέσω ριζικών παραφυάδων ή τμημάτων του φυτού. Οι καρποί μπορούν να καταναλωθούν από πτηνά και άλλα ζώα, τα οποία μεταφέρουν τους σπόρους σε νέες θέσεις.

Η εξάπλωσή του συνδέεται επίσης με τη μεταφορά χώματος, την απόρριψη κλαδεμάτων και την εκούσια καλλιέργεια. Τα απορριπτόμενα φυτικά τμήματα μπορούν, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, να ριζώσουν.

Το ισχυρό ριζικό σύστημα μπορεί να παράγει νέους βλαστούς μετά από κοπή ή τραυματισμό του υπέργειου τμήματος.

Προσαρμογές στο περιβάλλον

Οι έλικες επιτρέπουν στο φυτό να αναρριχάται προς το φως χωρίς να επενδύει μεγάλες ποσότητες ενέργειας στην ανάπτυξη ισχυρού και αυτοστηριζόμενου κορμού.

Το εκτεταμένο ριζικό σύστημα και η ικανότητα αναβλάστησης βοηθούν το φυτό να επιβιώνει μετά από ξηρασία, κλάδεμα ή άλλες διαταραχές. Σε ψυχρότερες περιοχές το υπέργειο τμήμα μπορεί να καταστραφεί, αλλά το φυτό συχνά αναβλαστά από τη βάση.

Η μεγάλη περίοδος ανθοφορίας αυξάνει τις πιθανότητες επιτυχούς επικονίασης και παραγωγής καρπών.

Οικολογικός ρόλος

Τα άνθη προσφέρουν νέκταρ και γύρη σε μέλισσες και άλλα επικονιαστικά έντομα. Οι καρποί μπορούν να αποτελέσουν τροφή για πτηνά και άλλα ζώα, ενώ το πυκνό φύλλωμα προσφέρει κάλυψη σε μικρά ζώα και ασπόνδυλα.

Σε περιοχές όπου εγκλιματίζεται έντονα, το φυτό μπορεί να καλύψει θάμνους και μικρά δέντρα, περιορίζοντας το διαθέσιμο φως. Στην Κύπρο, όμως, ταξινομείται προς το παρόν ως περιστασιακό και όχι ως εγκλιματισμένο ή εισβλητικό.

Χρήσεις

Η Passiflora caerulea καλλιεργείται κυρίως ως καλλωπιστικό φυτό, λόγω των εντυπωσιακών ανθέων, της γρήγορης ανάπτυξης και της ικανότητάς της να καλύπτει πέργκολες και περιφράξεις.

Έχει επίσης χρησιμοποιηθεί ως υποκείμενο για τον εμβολιασμό άλλων ειδών πασιφλόρας. Οι ώριμοι καρποί είναι εδώδιμοι, αλλά δεν έχουν την ποιότητα και τη γεύση του εμπορικού καρπού του πάθους.

Διάφορα είδη του γένους Passiflora έχουν παραδοσιακές φαρμακευτικές χρήσεις. Οι ιδιότητες και η ασφάλεια διαφέρουν μεταξύ των ειδών και δεν πρέπει να θεωρούνται ίδιες για ολόκληρο το γένος.

Παρακολούθηση και διαχείριση

Επειδή το είδος μπορεί να εξαπλώνεται με σπόρους και ριζικές παραφυάδες, είναι χρήσιμη η καταγραφή φυτών που εμφανίζονται μακριά από κήπους ή άλλες καλλιεργημένες θέσεις.

Σε οικολογικά ευαίσθητες περιοχές πρέπει να αποφεύγεται η απόρριψη καρπών, κλαδεμάτων και τμημάτων της ρίζας. Όταν απαιτείται απομάκρυνση, δεν αρκεί μόνο η κοπή των βλαστών· πρέπει να ελέγχεται και το ριζικό σύστημα για πιθανή αναβλάστηση.

Η παρακολούθηση νέων εμφανίσεων θα δείξει εάν το είδος παραμένει περιστασιακό ή εάν στο μέλλον αρχίσει να σχηματίζει σταθερούς αυτοσυντηρούμενους πληθυσμούς.

Ταξινόμηση και στοιχεία του είδους στην Κύπρο

• Βασίλειο: Plantae
• Φύλο: Streptophyta
• Κλάση: Equisetopsida
• Υποκλάση: Magnoliidae
• Τάξη: Malpighiales
• Οικογένεια: Passifloraceae
• Γένος: Passiflora
• Είδος: Passiflora caerulea L.
• Ταξινομική βαθμίδα: Είδος
• Καθεστώς στην Κύπρο: Περιστασιακό ξενικό – Casual (CA)
• Ενδημισμός: Μη ενδημικό
• Βιομορφή: Φανερόφυτο – Phanerophyte
• Υψομετρική εξάπλωση στην Κύπρο: Δεν αναφέρεται αριθμητικό εύρος στη Flora of Cyprus
• Περίοδος ανθοφορίας στην Κύπρο: Απρίλιος–Οκτώβριος
• Αριθμός στον οργανωμένο κατάλογο: 1854

Πηγές

• Χλωρίδα της Κύπρου – Οργανωμένος δυναμικός κατάλογος 2.071 taxa
• Flora of Cyprus – Passiflora caerulea
• Plants of the World Online – Passifloraceae
• Plants of the World Online – Passiflora
• Plants of the World Online – Passiflora caerulea

---

Text by George Konstantinou

The family Passifloraceae, known as the passionflower family, is a family of flowering plants belonging to the order Malpighiales. It includes 31 accepted genera and approximately 750 species, distributed mainly throughout the tropical and subtropical regions of the world.

The family includes herbaceous plants, shrubs, small trees and many climbing species. Its largest and best-known genus is Passiflora, which includes the passionflowers and the plants that produce the familiar passion fruits.

According to the organized checklist of the Cypriot flora, the family Passifloraceae is represented in Cyprus by 1 genus and 1 taxon. It is the casual alien species Passiflora caerulea L.

General characteristics

The members of the family display considerable morphological diversity. Many species of the genus Passiflora are perennial climbing plants with long, flexible stems.

The leaves are usually simple and arranged alternately. They may be entire or divided into three, five or more lobes. Stipules are often present at their base, while extrafloral nectar-producing glands may occur on the petioles or leaf blades.

The tendrils develop in the leaf axils and allow the plant to attach itself to branches, fences, walls and other surfaces. The tendrils react to contact, coil around the support and hold the growing stem in place.

The flowers are usually large, radially symmetrical and particularly complex. They possess five sepals, five petals and one or more rows of thread-like appendages forming the characteristic corona.

The stamens and pistil are raised on a common stalk known as the androgynophore. This unusual structure facilitates contact between pollinators and the anthers and stigmas.

The fruit is usually a fleshy berry with numerous seeds. Each seed is often surrounded by a fleshy covering that attracts animals and contributes to dispersal.

The family Passifloraceae in Cyprus

The only taxon of the family included in the new organized checklist is Passiflora caerulea L. The species is native to South America and is widely cultivated as an ornamental climbing plant.

In Cyprus, it is planted in gardens, courtyards and other landscaped areas, usually on fences, pergolas and walls. Plants have been recorded outside cultivation, but the species is not considered to have formed stable and widely distributed self-sustaining populations.

For this reason, it is classified as a Casual alien (CA) and not as a naturalized species.

Taxa of the family Passifloraceae in Cyprus

Alien and naturalized taxa

Passiflora

1854. Passiflora caerulea L. – Species – Casual alien (CA)

Total: 1 genus and 1 taxon.

Passiflora caerulea L.

Passiflora caerulea, known in English as blue passionflower, blue passion flower or common passionflower, is a perennial evergreen or semi-evergreen climbing plant. Its native distribution extends from Bolivia and Paraguay to Brazil and northern Argentina.

Its stems grow rapidly and can reach several metres in length. The plant climbs with the assistance of strong, coiling tendrils that arise from the leaf axils.

Leaves

The leaves are alternate, green and usually palmately divided into five deep lobes. The lobes are elongated, with an entire margin and an acute or blunt apex.

Conspicuous nectar-producing glands are often present on the petiole. These glands produce nectar outside the flowers and may attract ants and other insects.

Flowers

The flowers are large, complex and particularly impressive. They possess five white or slightly greenish sepals and five white petals.

The characteristic corona develops above the petals and consists of several rows of slender filaments. The filaments are usually white at the base, blue or purple in the middle and pale towards their tips.

At the centre of the flower is the androgynophore, which bears five large anthers and, above them, the ovary with three styles and three conspicuous stigmas.

The flowers produce nectar and are pollinated mainly by bees and other large insects. In Cyprus, the flowering period is recorded from April to October.

Fruits and seeds

The fruit is an ovoid or almost spherical berry. It is initially green and becomes orange or yellowish-orange when mature.

It contains numerous seeds, each surrounded by a fleshy covering. The mature fruits are edible, although they are usually less palatable than the fruits of Passiflora edulis.

Unripe fruits and other parts of the plant should not be consumed because they may contain cyanogenic compounds. The use of the plant as food or medicine requires correct identification and appropriate knowledge.

Habitats in Cyprus

Passiflora caerulea may appear in:

• gardens and courtyards,
• pergolas and fences,
• abandoned gardens,
• bases of walls,
• roadsides,
• cultivated land boundaries,
• piles of soil and pruned material,
• relatively moist, disturbed ground near inhabited areas.

Flora of Cyprus does not provide a numerical altitudinal range for the species. Its presence on the island is associated mainly with cultivation and escape from planted sites.

Reproduction and dispersal

The species reproduces by seeds and vegetatively through root suckers or plant fragments. Its fruits may be eaten by birds and other animals, which transport the seeds to new locations.

Its spread is also associated with the movement of soil, the disposal of pruned material and deliberate cultivation. Discarded plant fragments may take root under suitable conditions.

The strong root system can produce new shoots following cutting or damage to the above-ground parts.

Environmental adaptations

The tendrils allow the plant to climb towards the light without investing large amounts of energy in developing a strong, self-supporting trunk.

The extensive root system and ability to resprout help the plant survive drought, pruning or other disturbances. In colder areas, the above-ground parts may be damaged, but the plant often resprouts from the base.

The long flowering period increases the chances of successful pollination and fruit production.

Ecological role

The flowers provide nectar and pollen to bees and other pollinating insects. The fruits may provide food for birds and other animals, while the dense foliage offers cover to small animals and invertebrates.

In areas where it becomes strongly naturalized, the plant may cover shrubs and small trees, reducing the available light. In Cyprus, however, it is currently classified as casual rather than naturalized or invasive.

Uses

Passiflora caerulea is cultivated mainly as an ornamental plant because of its impressive flowers, rapid growth and ability to cover pergolas and fences.

It has also been used as rootstock for grafting other passionflower species. The mature fruits are edible but do not have the quality and flavour of the commercial passion fruit.

Various species of the genus Passiflora have traditional medicinal uses. Their properties and safety differ between species and should not be considered identical throughout the genus.

Monitoring and management

Because the species can spread by seeds and root suckers, recording plants that appear far from gardens or other cultivated sites is useful.

In ecologically sensitive areas, the disposal of fruits, pruned material and root fragments should be avoided. When removal is required, cutting the stems alone is insufficient; the root system must also be checked for possible resprouting.

Monitoring new occurrences will show whether the species remains casual or begins to form stable, self-sustaining populations in the future.

Classification and details of the species in Cyprus

• Kingdom: Plantae
• Phylum: Streptophyta
• Class: Equisetopsida
• Subclass: Magnoliidae
• Order: Malpighiales
• Family: Passifloraceae
• Genus: Passiflora
• Species: Passiflora caerulea L.
• Taxonomic rank: Species
• Status in Cyprus: Casual alien (CA)
• Endemism: Not endemic
• Life form: Phanerophyte
• Altitudinal range in Cyprus: No numerical range is provided by Flora of Cyprus
• Flowering period in Cyprus: April–October
• Number in the organized checklist: 1854

Sources

• Flora of Cyprus – Organized Dynamic Checklist of 2,071 taxa
• Flora of Cyprus – Passiflora caerulea
• Plants of the World Online – Passifloraceae
• Plants of the World Online – Passiflora
• Plants of the World Online – Passiflora caerulea