Στα Σπήλια υπάρχουν δύο ναοί του Αγίου Αντωνίου, ο παλιός και ο καινούριος. Ο παλιός κτίστηκε το 1850 και ο καινούριος το 1970. Οι δύο ναοί βρίσκονται ο ένας δίπλα στον άλλο, σε ένα ύψωμα, που δεσπόζει των Σπηλιών.
Centranthus ruber, also called red valerian, spur valerian, kiss-me-quick, fox's brush, and Jupiter's beard, is a popular garden plant grown for its ornamental flowers.
It grows as a perennial plant, usually as a subshrub though it can take any form from a herb to a shrub depending on conditions; the plants are usually woody at the base. The leaves are generally 5–8 cm in length. Their form changes from the bottom to the top of the plant, the lower leaves being petioled while the upper leaves are sessile. The leaves grow in opposite pairs and are oval or lanceolate in shape. The plant flowers profusely, and though the individual flowers are small (no more than 2 cm), the inflorescences are large and showy. The flowers are small in rounded clusters each with 5 fused petals and a spur. The most typical color is a brick red or purplish red, but colors include deep crimson, pale pink, and lavender. Centranthus ruber 'Albus' (about 10% of individuals) has white blooms. Flowering takes place in early summer and, in cool summer areas, continues sporadically throughout the summer and into fall. The cultivar 'coccineus' is especially long-blooming. The blooms have a strong and somewhat rank scent. They are pollinated by both bees and butterflies and the plant is noted for attracting insects. It is used as a food plant by the larvae of some Lepidoptera species including Angle Shades. Seeds have tufts similar to dandelions that allow wind dispersal, and as such can become self-seed and become invasive if not properly controlled.
Family: Malachiidae
Iris pseudacorus (yellow flag, yellow iris, water flag, lever) is a species in the genus Iris, of the family Iridaceae. It is native to Europe, western Asia and northwest Africa. Its specific epithet, meaning "false acorus," refers to the similarity of its leaves to those of Acorus calamus, as they have a prominently veined mid-rib and sword-like shape.
t is an herbaceous flowering perennial plant, growing to 100–150 centimetres (39–59 in) (or a rare 2 metres (6 ft 7 in)) tall, with erect leaves up to 90 centimetres (35 in) long and 3 centimetres (1.2 in) broad. The flowers are bright yellow, 7–10 centimetres (2.8–3.9 in) across, with the typical iris form. The fruit is a dry capsule 4–7 centimetres (1.6–2.8 in) long, containing numerous pale brown seeds. I. pseudacorus grows best in very wet conditions, and is often common in wetlands, where it tolerates submersion, low pH, and anoxic soils. The plant spreads quickly, by both rhizome and water-dispersed seed. It fills a similar niche to that of Typha and often grows with it, though usually in shallower water. While it is primarily an aquatic plant, the rhizomes can survive prolonged dry conditions.
Το μοναδικό ξωκλήσι που έχει επιζήσει στον Πολύστυπο από τα πολλά που υπήρχαν στα Αρχαία χρόνια είναι το εκκλησάκι του Αποστόλου Ανδρέα.
Είναι το τελευταίο κατάλοιπο μιας πανάρχαιας μονής του Αποστόλου Ανδρέα του Πολύστυπου όπως ήταν γνωστός. Οι κτιριακές εγκαταστάσεις έπαυσαν να υπάρχουν εδώ και πολλά χρόνια. Το ξωκλήσι του Αποστόλου Ανδρέα είναι το «καθολικό» δηλαδή ο επίσημος ναός της Μονής, που έπαυσε να λειτουργεί σαν Μονή γύρω στα 1898. Η μονή άκμαζε μέχρι το 1700 οπότε μια ισχυρή σεισμική δόνηση το 1708 και η επιδημία ευλογιάς που ακολούθησε αποδεκάτισαν τους μοναχούς και άρχισε η παρακμή.
Η μικρή εκκλησία ήταν τοιχογραφημένη με τοιχογραφίες των αρχών του 16ου αιώνα (περίπου 1520). Στα 1867 ο ιερέας Παπα-Ιωάννης Παπα-Πέτρου από το διπλανό χωριό τα Λειβάδια Πιτσιλιάς, θεώρησε σκόπιμο καλώς ή κακώς να χαλάσει την εκκλησία γιατί σύμφωνα με κάποια πληροφορία, ένα σημείο στον νότιο τοίχο της ήταν ετοιμόρροπο. Ακολούθως ανήγειρε τον σημερινό ναό του οποίου οι διαστάσεις είναι πιο μεγάλες από τον αρχαίο ναό. Το πλάτος είναι περίπου κατά ένα μέτρο πιο μεγάλο και το μήκος κατά δύο μέτρα μεγαλύτερο. Η ανέγερση του νέου ναού συμπληρώθηκε στα μέσα Μαΐου του 1869. Σε μερικές πέτρες κτισμένες στους τοίχους εξωτερικά μπορεί ένας να διακρίνει κατάλοιπα τοιχογραφιών. Ο ναός εγκαινιάστηκε το 1877 επί Μελετίου Μητροπολίτου Κυρηνείας. Με την διάλυση της Μονής γύρω στα 1898 η Μονή και η περιουσία της περιήλθαν στην ιδιοκτησία της Ιεράς Μητροπόλεως Κυρηνείας εις την οποία διοικητικά ανήκε η Μονή. Έκτοτε τα κτήματα και τα περιβόλια της Μονής ενοικιάζοντο σε κατοίκους των γύρω κοινοτήτων. Το 1936 η Ιερά Μητρόπολη Κυρηνείας πώλησε το μεγαλύτερο μέρος των κτημάτων της Μονής σε πλειστηριασμό σε ομάδα ιδιωτών από την Άλωνα.
Είναι ένας μονόκλιτος ναός με ξύλινη στέγη και αγκιστρωτά κεραμίδια, ένας τύπος μικρών ναών που έχει καθιερωθεί εδώ και αιώνες στην περιοχή του Τροόδους. Παρουσιάζει αξιόλογο ενδιαφέρον από απόψεως λατρείας, τέχνης, θρησκείας, ιστορίας και Λαογραφίας. Το τέμπλο της εκκλησίας που είναι του 18ου αιώνα είναι καταπληκτικό και από τα καλύτερα στην Κύπρο, σε μικρούς ναούς που βρίσκονται στην περιφέρεια. Ιδιαίτερα η Σταύρωση που είναι του 1700 προκαλεί την κατάνυξη, το δέος και την περισυλλογή στον ευλαβή προσκυνητή.
Οι μικρές εικόνες του Δωδεκάορτου ψηλά στο Τέμπλο ανήκουν στον 16ο , 17ο , και 18ο αιώνα, ενώ οι κύριες εικόνες στο Τέμπλο (Χριστός, Παναγία, Πρόδρομος) ανήκουν στην ίδια εποχή. Η Εφέστια εικόνα του Αποστόλου Ανδρέα που είναι θαυματουργή είναι του 1851 «Δέησις Πέτρου Ιερέως και παντός του οίκου αυτού».
Δρασκελώντας ο ευλαβής προσκυνητής στο κατώφλι του μικρού ναού του Αποστόλου Ανδρέα στον Πολύστυπο, αισθάνεται να τον κυριαρχεί δέος και έκσταση. Αισθάνεται μια κατάνυξη. Η ψυχή του μεταρσιούται και αισθάνεται ότι βρίσκεται κοντά στον Θείο Δημιουργό και συνομιλεί μαζί του. Εδώ αισθάνεται μικρός, πέφτει σε βαθιά περισυλλογή, περίσκεψη, αισθάνεται την μεγαλοπρέπεια του θεού και επιθυμεί να γίνει καλύτερος θεοσεβής και ενάρετος με τις πρεσβείες και την βοήθεια τ’ Αγι’ Αντρειά όπως αποκαλούνε τον Άγιο Ανδρέα οι γύρω της περιοχής κάτοικοι.
Η μοναδική εκκλησία που υπάρχει στον Πολύστυπο είναι ο ιερός ναός του Αγίου Νικολάου επισκόπου Μύρων της Λυκίας του Θαυματουργού Πολιούχου Αγίου των θαλασσινών και μόνιμου προστάτη και παραστάτη της μικρής κοινότητας του Πολύστυπου.
Ο σημερινός ναός χτίστηκε μεταξύ του 1908 και 1912. (Άρχισε την άνοιξη του 1908 και συμπληρώθηκε στα μέσα του 1912). Εγκαινιάστηκε στις 2 Νοεμβρίου του 1952 από τον τότε Μητροπολίτη Κυρηνείας μ. Κυπριανό Κυριακίδη καρποφορούντος του αιδ. ιερέως Παπά-Νικόλα Κωνσταντή και της πρεσβυτέρας Παρασκευής από το διπλανό χωριό τα Λειβάδια της Πιτσιλιάς.
Ο προηγούμενος ναός του Αγίου Νικολάου βρισκόταν ακριβώς στο ίδιο σημείο και οι διαστάσεις του ήσαν περίπου 14 μέτρα μήκος, 5 μέτρα πλάτος και 8 μέτρα ύψος. Ο σημερινός ναός άρχισε να κτίζεται περιμετρικά γύρω από τον παλαιό από το 1908. Όταν τελείωσε ο ναός στα 1912, οι κάτοικοι γιόρτασαν το Κύριον Πάσχα του 1912 στον παλαιό ναό και ακολούθως τον κατεδάφισαν αφού ο καινούριος ναός είχε ήδη αποπερατωθεί και περιέκλειε τον παλαιό ναό εντός του.
Προηγουμένως εκεί στο ίδιο ακριβώς σημείο βρισκόταν μία άλλη μικρή αρχαία εκκλησία του Αγίου Νικολάου του τύπου της μονόκλινης ξυλόστεγης εκκλησίας με ψαλιδωτή στέγη. Ο μικρός αυτός ναός ήταν κατάγραφος και ιστορημένος με τοιχογραφίες πιθανόν του 15ου αιώνος.
