All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Below in English
Κείμενο Γιώργος Κωνσταντίνου.
Cicada orni – ένα από τα χαρακτηριστικά τζιτζίκια της Μεσογείου
Το Cicada orni Linnaeus, 1758 είναι ένα από τα περισσότερο χαρακτηριστικά μεγάλα τζιτζίκια της Μεσογείου. Ανήκει στην οικογένεια Cicadidae, υποοικογένεια Cicadinae και φυλή Cicadini. Είναι είδος στενά συνδεδεμένο με το θερμό μεσογειακό κλίμα και η παρουσία του γίνεται ιδιαίτερα αντιληπτή κατά τους θερινούς μήνες από το δυνατό και επαναλαμβανόμενο τραγούδι των αρσενικών.
Το είδος παρουσιάζει ιδιαίτερο ταξινομικό ενδιαφέρον, καθώς ο Carl Linnaeus το περιέγραψε το 1758 στην 10η έκδοση του Systema Naturae. Σήμερα το Cicada orni αποτελεί το επίσημα καθορισμένο είδος-τύπο του γένους Cicada Linnaeus, 1758.
Περιγραφή
Το Cicada orni είναι μεγαλόσωμο τζιτζίκι με ισχυρό σώμα, πλατύ κεφάλι και δύο μεγάλα διαφανή πρόσθια φτερά που, όταν το έντομο βρίσκεται σε ανάπαυση, τοποθετούνται σαν στέγη πάνω από το σώμα και εκτείνονται αρκετά πέρα από την κοιλιά.
Ο βασικός χρωματισμός είναι γκριζωπός, καστανός και μαύρος, δημιουργώντας ένα σύνθετο σχέδιο που προσφέρει πολύ αποτελεσματική παραλλαγή πάνω στον φλοιό των δέντρων. Στο κεφάλι βρίσκονται δύο μεγάλοι σύνθετοι οφθαλμοί και τρία μικρά απλά μάτια, τα ocelli.
Ο θώρακας είναι ισχυρός, καθώς περιέχει τους μύες που απαιτούνται για την πτήση. Τα φτερά είναι κυρίως υαλώδη και διαφανή, με εμφανή σκούρα νεύρωση.
Παραλλαγή του χρωματισμού
Ο χρωματισμός μπορεί να παρουσιάζει διαφορές μεταξύ ατόμων. Ο συνδυασμός γκρι, καστανού και μαύρου δημιουργεί καμουφλάζ ιδιαίτερα αποτελεσματικό σε κορμούς και κλαδιά.
Για τον λόγο αυτό, παρόλο που το τραγούδι ενός αρσενικού μπορεί να ακούγεται πολύ δυνατά από ένα δέντρο, ο ίδιος ο τζίτζικας μπορεί να είναι δύσκολο να εντοπιστεί οπτικά.
Αρσενικά και θηλυκά
Η σημαντικότερη συμπεριφορική διαφορά μεταξύ των δύο φύλων είναι η παραγωγή τραγουδιού. Τα αρσενικά είναι αυτά που παράγουν το χαρακτηριστικό κάλεσμα, χρησιμοποιώντας τα εξειδικευμένα ηχητικά όργανα που ονομάζονται tymbals.
Τα θηλυκά δεν παράγουν το αντίστοιχο δυνατό τραγούδι. Στο άκρο της κοιλιάς διαθέτουν ωοθέτη, ο οποίος χρησιμοποιείται για την τοποθέτηση των αυγών σε φυτικό ιστό.
Το χαρακτηριστικό τραγούδι
Το τραγούδι του Cicada orni είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό και έχει αποτελέσει αντικείμενο εξειδικευμένων βιοακουστικών μελετών.
Επιστημονική μελέτη εξέτασε τη δομή του τραγουδιού σε διαφορετικούς πληθυσμούς της Μεσογείου προκειμένου να διερευνηθεί η γεωγραφική διαφοροποίησή του. Αυτό δείχνει πόσο σημαντική είναι η ακουστική συμπεριφορά όχι μόνο για την αναπαραγωγή αλλά και για τη μελέτη της βιογεωγραφίας και της διαφοροποίησης των πληθυσμών.
Η ευρωπαϊκή βάση βιοακουστικών δεδομένων European Cicadas διαθέτει επίσης ηχογραφήσεις του χαρακτηριστικού calling song του είδους.
Πώς παράγεται ο ήχος
Ο δυνατός ήχος δεν παράγεται με τρίψιμο των φτερών, όπως συμβαίνει σε ορισμένα άλλα έντομα. Τα αρσενικά τζιτζίκια διαθέτουν εξειδικευμένες μεμβράνες, τα tymbals, στην κοιλιακή περιοχή.
Ισχυροί μύες προκαλούν ταχύτατη παραμόρφωση αυτών των μεμβρανών. Κάθε κίνηση παράγει ηχητικό παλμό και η πολύ γρήγορη επανάληψη των παλμών δημιουργεί το χαρακτηριστικό τραγούδι.
Το σώμα λειτουργεί παράλληλα ως σύστημα ενίσχυσης του ήχου, επιτρέποντας σε ένα σχετικά μικρό ζώο να παράγει εξαιρετικά δυνατό κάλεσμα.
Γιατί τραγουδούν τα αρσενικά
Η βασική λειτουργία του τραγουδιού είναι η προσέλκυση των θηλυκών και η αναγνώριση του κατάλληλου συντρόφου.
Τα τραγούδια των τζιτζικιών παρουσιάζουν χαρακτηριστική χρονική και συχνοτική δομή. Γι' αυτό η βιοακουστική αποτελεί πολύ σημαντικό εργαλείο για την αναγνώριση ειδών, ιδιαίτερα όταν διαφορετικά είδη παρουσιάζουν μορφολογικές ομοιότητες.
Βιότοπος
Το Cicada orni συνδέεται κυρίως με δασώδη και θαμνώδη μεσογειακά ενδιαιτήματα, αλλά μπορεί να απαντά και σε περισσότερο ανθρωπογενή τοπία όπου υπάρχουν κατάλληλα δέντρα.
Μπορεί να παρατηρηθεί πάνω σε κορμούς και κλαδιά δέντρων, όπου ο χρωματισμός του το κάνει συχνά δύσκολο να διακριθεί.
Η ευρεία οικολογική του προσαρμοστικότητα αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους είναι κοινό και χαρακτηριστικό είδος σε μεγάλο μέρος της μεσογειακής περιοχής.
Διατροφή
Όπως τα υπόλοιπα τζιτζίκια, το Cicada orni είναι φυτοφάγο και διαθέτει νύσσον-μυζητικά στοματικά μόρια.
Τα ενήλικα χρησιμοποιούν το ρύγχος τους για να προσλαμβάνουν υγρά από τους αγγειακούς ιστούς των φυτών. Οι υπόγειες νύμφες τρέφονται σε σύνδεση με τις ρίζες φυτών.
Η διατροφή των τζιτζικιών βασίζεται επομένως σε φυτικά υγρά τόσο κατά το υπόγειο νυμφικό στάδιο όσο και κατά την ενήλικη ζωή.
Κύκλος ζωής
Το Cicada orni παρουσιάζει ατελή μεταμόρφωση, χωρίς στάδιο χρυσαλλίδας:
αυγό → διαδοχικά νυμφικά στάδια → ενήλικο
Μετά το ζευγάρωμα, το θηλυκό χρησιμοποιεί τον ωοθέτη του για να δημιουργήσει μικρές τομές σε κατάλληλους φυτικούς ιστούς, όπου εναποθέτει τα αυγά.
Μετά την εκκόλαψη, οι νεαρές νύμφες φτάνουν στο έδαφος και εισχωρούν σε αυτό. Εκεί αρχίζει το υπόγειο μέρος του κύκλου ζωής τους.
Η υπόγεια ζωή των νυμφών
Οι νύμφες είναι εξαιρετικά διαφορετικές οικολογικά από τα ενήλικα. Ζουν κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, κοντά σε ριζικά συστήματα φυτών.
Τα πρόσθια πόδια τους είναι ισχυρά και κατάλληλα διαμορφωμένα για σκάψιμο. Κατά την υπόγεια ανάπτυξη περνούν από διαδοχικά νυμφικά στάδια και εκδύσεις.
Η υπόγεια περίοδος είναι πολύ μεγαλύτερη από την εμφανή ενήλικη φάση της ζωής τους.
Η έξοδος από το έδαφος και η τελική έκδυση
Όταν η ανάπτυξή της ολοκληρωθεί, η ώριμη νύμφη εγκαταλείπει το έδαφος και αναρριχάται σε κορμό, κλαδί, βράχο ή άλλο σταθερό υπόστρωμα.
Το νυμφικό περίβλημα σχίζεται κατά μήκος της ράχης και το ενήλικο βγαίνει σταδιακά. Αρχικά το σώμα είναι μαλακό και τα φτερά μικρά και διπλωμένα. Στη συνέχεια διοχετεύονται υγρά στα φτερά, τα οποία επεκτείνονται μέχρι να αποκτήσουν το τελικό τους μέγεθος.
Το σώμα και τα φτερά σκληραίνουν και το ενήλικο αποκτά τον τελικό χρωματισμό του.
Το άδειο νυμφικό περίβλημα, το exuvia, παραμένει συχνά προσκολλημένο στον κορμό ή στο άλλο υπόστρωμα.
Αναπαραγωγή
Κατά τη θερινή περίοδο τα αρσενικά καταλαμβάνουν κατάλληλες θέσεις πάνω στη βλάστηση και τραγουδούν για την προσέλκυση θηλυκών.
Μετά το ζευγάρωμα, το θηλυκό τοποθετεί τα αυγά σε φυτικούς ιστούς. Με την εκκόλαψή τους αρχίζει η νέα υπόγεια γενιά και ο κύκλος επαναλαμβάνεται.
Εποχικότητα
Το Cicada orni είναι χαρακτηριστικό θερινό τζιτζίκι. Η δραστηριότητα των ενηλίκων και ιδιαίτερα το τραγούδι των αρσενικών συνδέονται έντονα με τις υψηλές θερμοκρασίες.
Σε μεσογειακές περιοχές το συνεχές τραγούδι μεγάλου αριθμού αρσενικών αποτελεί έναν από τους χαρακτηριστικότερους φυσικούς ήχους του καλοκαιριού.
Επιστημονικές έρευνες έχουν καταγράψει το είδος από πολύ χαμηλά υψόμετρα έως ορεινές περιοχές. Σε μελέτη στην Κεφαλονιά, για παράδειγμα, το τραγούδι του καταγράφηκε τόσο κοντά στη στάθμη της θάλασσας όσο και σε υψόμετρο περίπου 1.320 m. Αυτό δείχνει σημαντική υψομετρική προσαρμοστικότητα, τουλάχιστον σε τμήματα της μεσογειακής εξάπλωσής του.
Άμυνα και καμουφλάζ
Το σχέδιο του σώματος προσφέρει εξαιρετική απόκρυψη πάνω στον φλοιό των δέντρων. Όταν το έντομο παραμένει ακίνητο, τα γκριζωπά, καστανά και μαύρα σχέδια διασπούν το περίγραμμα του σώματος.
Όταν αντιληφθεί κίνδυνο, το ενήλικο μπορεί να απομακρυνθεί γρήγορα πετώντας.
Θηρευτές και οικολογικός ρόλος
Τα ενήλικα τζιτζίκια αποτελούν τροφή για διάφορα εντομοφάγα ζώα, μεταξύ των οποίων πουλιά, ερπετά και αρθρόποδα. Οι νύμφες αποτελούν μέρος του υπόγειου οικοσυστήματος για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η εποχική εμφάνιση των ενηλίκων μεταφέρει επίσης βιομάζα από το υπόγειο περιβάλλον προς την επιφάνεια. Μετά τον θάνατό τους, τα σώματα των ενηλίκων επιστρέφουν οργανική ύλη και θρεπτικά στοιχεία στο οικοσύστημα.
Γεωγραφική εξάπλωση
Το Cicada orni είναι χαρακτηριστικό είδος της Μεσογείου και της νότιας Ευρώπης, με ευρεία γεωγραφική εξάπλωση.
Βιοακουστικές και βιογεωγραφικές μελέτες έχουν εξετάσει πληθυσμούς του είδους σε διαφορετικές περιοχές της Μεσογείου, αποκαλύπτοντας γεωγραφική διαφοροποίηση στο τραγούδι.
Η παρουσία του σε πολλά μεσογειακά νησιά είναι επίσης καλά τεκμηριωμένη. Έχει, για παράδειγμα, καταγραφεί σε Άνδρο, Σκόπελο και Κεφαλονιά, μεταξύ πολλών άλλων περιοχών.
Το Cicada orni στην Κύπρο
Το Cicada orni αποτελεί μέλος της πανίδας των τζιτζικιών της Κύπρου και εντάσσεται φυσικά στο ευρύτερο μεσογειακό πρότυπο εξάπλωσης του είδους.
Στο κυπριακό καλοκαίρι, οι υψηλές θερμοκρασίες και η εκτεταμένη παρουσία ξυλώδους μεσογειακής βλάστησης προσφέρουν κατάλληλες συνθήκες για τον βιολογικό κύκλο των τζιτζικιών.
Σε σύγκριση με το πολύ μεγαλύτερο Lyristes plebejus και το μικρότερο, σκουρόχρωμο Cicadatra atra που παρουσιάσαμε στις προηγούμενες αναρτήσεις, το Cicada orni αποτελεί ακόμη ένα χαρακτηριστικό και εύκολα ακουστό μέλος της κυπριακής πανίδας Cicadidae.
Κατάσταση διατήρησης
Δεν υπάρχει παγκόσμια αξιολόγηση του Cicada orni στην IUCN Red List που να δικαιολογεί την απόδοση συγκεκριμένης κατηγορίας απειλής. Για τον λόγο αυτό δεν πρέπει να του αποδίδεται αυθαίρετα χαρακτηρισμός όπως LC.
Ταξινομική ιστορία
Ο Carl Linnaeus περιέγραψε το είδος το 1758 με το όνομα:
Cicada orni Linnaeus, 1758.
Σε αντίθεση με αρκετά είδη τζιτζικιών των προηγούμενων άρθρων μας, εδώ δεν χρησιμοποιούνται παρενθέσεις γύρω από το όνομα του συγγραφέα και το έτος, επειδή το είδος εξακολουθεί να βρίσκεται στο αρχικό γένος Cicada.
Στη μακρά ταξινομική ιστορία του εμφανίστηκαν συνδυασμοί όπως Tettigonia orni (Linnaeus, 1758), Tibicen orni (Linnaeus, 1758) και Tettigia orni (Linnaeus, 1758). Το Macroprotopus oleae Costa, 1877 και το Tettigia orni punctata (Fabricius, 1798) περιλαμβάνονται σήμερα στη συνωνυμία του Cicada orni.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η πρόσφατη επίσημη ονοματολογική σταθεροποίηση: η International Commission on Zoological Nomenclature διατήρησε τη χρήση του γένους Cicada και καθόρισε το Cicada orni ως είδος-τύπο του.
Ταξινομία
Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Arthropoda
Υπόφυλο: Hexapoda
Κλάση: Insecta
Τάξη: Hemiptera
Υπόταξη: Auchenorrhyncha
Infraorder: Cicadomorpha
Υπεροικογένεια: Cicadoidea
Οικογένεια: Cicadidae
Υποοικογένεια: Cicadinae
Φυλή: Cicadini
Γένος: Cicada Linnaeus, 1758
Είδος: Cicada orni Linnaeus, 1758
Πηγές
World Auchenorrhyncha Database – Cicada orni Linnaeus, 1758
GBIF / Catalogue of Life – Cicada orni
European Cicadas – Cicada orni – τραγούδι και βιβλιογραφία
Zoological Studies – Calling Song Structure and Geographic Variation in Cicada orni
Ash Cicada – Cicada orni Linnaeus, 1758 – Cyprus
Text by George Konstantinou.
Cicada orni – a characteristic Mediterranean cicada
Cicada orni Linnaeus, 1758 is one of the characteristic large cicadas of the Mediterranean region. It belongs to the family Cicadidae, subfamily Cicadinae and tribe Cicadini. It is strongly associated with the warm Mediterranean climate, and its presence becomes especially conspicuous during summer because of the powerful, repetitive calling song of the males.
The species is also of particular taxonomic importance. Carl Linnaeus described it in 1758, and Cicada orni is now officially recognised as the type species of the genus Cicada Linnaeus, 1758.
Description
Cicada orni is a large-bodied cicada with a robust body, broad head and two large transparent forewings which, at rest, are held roof-like over the body and extend well beyond the abdomen.
Its general coloration combines grey, brown and black, producing a complex pattern that provides effective camouflage against tree bark. The head bears two large compound eyes and three small simple eyes, the ocelli.
The thorax is robust and contains the powerful flight musculature. The wings are largely hyaline and transparent, with conspicuous dark venation.
Colour Variation and Camouflage
Individuals show some variation in coloration and pattern. The combination of grey, brown and black provides particularly effective camouflage on tree trunks and branches.
Consequently, although a calling male may be extremely easy to hear, locating the insect itself among the bark and branches can be surprisingly difficult.
Males and Females
The most conspicuous behavioural difference between the sexes concerns sound production. Males produce the characteristic calling song using specialised sound-producing organs known as tymbals.
Females do not produce the equivalent powerful calling song. They possess an ovipositor at the end of the abdomen, used to insert eggs into plant tissue.
Calling Song
The calling song of Cicada orni is highly characteristic and has been the subject of detailed bioacoustic research.
Scientific studies have analysed male songs from populations across different parts of the Mediterranean to investigate geographic variation. Acoustic communication is therefore important not only in reproduction but also in research into the biogeography and population differentiation of the species.
Recordings of the species' calling song are also available through the European Cicadas bioacoustic database.
Sound Production
The powerful sound is not produced by rubbing the wings together. Males possess specialised membranes known as tymbals in the abdominal region.
Powerful muscles rapidly deform these membranes. Each movement generates a sound pulse, and rapid repetition creates the characteristic song. Resonating structures within the body amplify the sound considerably.
Function of the Song
The primary function of the male calling song is mate attraction and species recognition.
Cicada songs possess species-specific temporal and frequency characteristics. Bioacoustics is therefore an important identification tool, particularly where morphologically similar cicada species occur together.
Habitat
Cicada orni is principally associated with woodland, scrub and other Mediterranean habitats with trees and woody vegetation, but it may also occur in human-modified environments where suitable trees are present.
Adults frequently rest on trunks and branches, where their mottled coloration provides effective concealment.
Feeding
Cicada orni, like other cicadas, is phytophagous and possesses piercing-sucking mouthparts.
Adults obtain fluids from plant vascular tissues. The subterranean nymphs feed in association with plant roots.
Plant fluids therefore provide the nutritional basis of both the underground nymphal and above-ground adult phases.
Life Cycle
Cicada orni undergoes incomplete metamorphosis, without a pupal stage:
egg → successive nymphal instars → adult
After mating, the female uses her ovipositor to make small incisions in suitable plant tissue and deposits the eggs.
After hatching, the young nymphs reach the soil and burrow underground, beginning the subterranean phase of their development.
Subterranean Nymphs
The nymphs live below the soil surface, in association with plant root systems.
Their forelegs are powerful and specially adapted for digging. During underground development they pass through successive nymphal instars and moults.
This subterranean developmental period is much longer than the conspicuous adult phase.
Emergence and Final Moult
When development is complete, the mature nymph leaves the soil and climbs onto a tree trunk, branch or another firm surface.
The nymphal cuticle splits along the back and the adult gradually emerges. Initially, its body is soft and its wings are small and folded. The wings then expand to their full dimensions while the body and exoskeleton harden.
The empty nymphal skin, the exuvia, frequently remains attached to the emergence substrate.
Reproduction
During the warm season, males occupy suitable positions on vegetation and call to attract females.
After mating, females deposit their eggs in plant tissue. Hatching initiates the next subterranean generation and the life cycle begins again.
Seasonality
Cicada orni is a characteristic summer cicada, with adult activity and male calling strongly associated with warm conditions.
Scientific observations also demonstrate considerable altitudinal tolerance. On Kefalonia, for example, calling individuals were documented from near sea level up to approximately 1,320 m elevation.
Defence and Camouflage
The mottled body pattern provides effective camouflage against tree bark. When motionless, an adult may be remarkably difficult to detect.
When disturbed, adults can rapidly escape by flight.
Predators and Ecological Role
Adult cicadas provide food for numerous insectivorous animals, including birds, reptiles and arthropods. Their long-lived subterranean nymphal stages also form part of the soil ecosystem.
Adult emergence transfers biomass from below ground to the surface environment, and dead adults eventually return organic material and nutrients to the ecosystem.
Distribution
Cicada orni is a characteristic species of the Mediterranean region and southern Europe, with a broad geographic range.
Bioacoustic and biogeographic studies have examined populations from different Mediterranean areas and have documented geographic variation in their calling songs.
The species is also well documented from numerous Mediterranean islands, including Andros, Skopelos and Kefalonia.
Cicada orni in Cyprus
Cicada orni forms part of the cicada fauna of Cyprus, fitting within the broader Mediterranean distribution pattern of the species.
The island's hot summers and extensive woody Mediterranean vegetation provide suitable environmental conditions for cicada populations.
Together with the much larger Lyristes plebejus and the smaller, dark-coloured Cicadatra atra covered in the preceding articles, Cicada orni represents another conspicuous component of the Cypriot Cicadidae fauna.
Conservation Status
There is no documented global IUCN Red List assessment assigning Cicada orni a threat category. An IUCN category such as LC should therefore not be assigned without an official assessment.
Taxonomic History
Carl Linnaeus described the species in 1758 under its present name:
Cicada orni Linnaeus, 1758.
Because the species remains in its original genus, the author's name and year are not enclosed in parentheses.
Historical combinations include Tettigonia orni (Linnaeus, 1758), Tibicen orni (Linnaeus, 1758) and Tettigia orni (Linnaeus, 1758). Macroprotopus oleae Costa, 1877 and Tettigia orni punctata (Fabricius, 1798) are currently included in its synonymy.
Taxonomy
Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Subphylum: Hexapoda
Class: Insecta
Order: Hemiptera
Suborder: Auchenorrhyncha
Infraorder: Cicadomorpha
Superfamily: Cicadoidea
Family: Cicadidae
Subfamily: Cicadinae
Tribe: Cicadini
Genus: Cicada Linnaeus, 1758
Species: Cicada orni Linnaeus, 1758
Sources
World Auchenorrhyncha Database – Cicada orni Linnaeus, 1758
GBIF / Catalogue of Life – Cicada orni
European Cicadas – Cicada orni – song and bibliography
Zoological Studies – Calling Song Structure and Geographic Variation in Cicada orni
