Rare black flamingo ( (Phoenicopterus roseus) spotted in Cyprus
Το μουσουλμανικό τέμενος της Χαλά Σουλτάν Τεκκέ στην Λάρνακα - Hala Sultan Tekke or the Mosque of Umm Haram at Larnaca - Cyprus
.png)
VIDEOS Larnaka salt lake by George Konstantinou
ΚΛΙΜΑ
Τα Ενετικά Κανάλια της Αλυκής
Την περίοδο της Αγγλοκρατίας συνεχίστηκε η παραγωγή άλατος. Οι Άγγλοι καθάριζαν τα κανάλια και τα εμβάθυναν, ώστε να διευκολύνεται η εκκένωση της λάσπης και των επί πλέον ομβρίων υδάτων που μαζεύονταν μέσα στη λεκάνη, κυρίως, της μεγάλης Αλυκής. Επίσης ενίσχυσαν τα ευάλωτα σημεία των καναλιών, κτίζοντας στις όχθες τους, τσιμεντένιες σκαλωτές κατασκευές για προστασία από τα ορμητικά νερά των χειμάρρων. Δύο τέτοιες κατασκευές σώζονται, μια σε κάθε κανάλι [η μια νότια του Παττίχειου Θεάτρου, δίπλα στον πεζόδρομο και η άλλη λίγο μετά το Χαλά Σουλτάν Τεκκέ].
Τα κανάλια βρίσκονταν σε λειτουργία μέχρι το 1980 που συνεχιζόταν η εξόρυξη άλατος. Λόγω της δημιουργίας του στρατοπέδου πλησίον της Αλυκής και της οικιστικής ανάπτυξης στην περιοχή Πιαλέ Πασά, μεγάλο μέρος των καναλιών έχει καταστραφεί. Διασώζονται όμως και είναι ορατά μεγάλα τμήματα δίπλα στις όχθες της μεγάλης Αλυκής. Το μεν νότιο κανάλι βρίσκεται αριστερά του δρόμου που οδηγεί στο Χαλά Σουλτάν Τεκκέ, το δε βορειοανατολικό, αριστερά του πεζόδρομου που οδηγεί τους περιπατητές προς την κατεύθυνση που βρίσκεται το «Κτήμα Μακένζυ».
Πηγές: 1.Νάσα Παταπίου, Λάρνακα-Βενετία 500 Χρόνια Σχέσεων και Επαφών, σσ.22-27, έκδοση Δήμου Λάρνακας, 2010 2. Ο χάρτης προέρχεται από το ιστολόγιο www.larnaka.wordpress.com του Φοίβου Σταυρίδη. 3. Η φωτογραφία: Ιστορικό Αρχείο Δήμου Λάρνακας.
https://larnacainhistory.wordpress.com/2011/09/16/165
Φωτογραφικές αναμνήσεις από τη συλλογή και εμπορία του άλατος στην Αλυκή Λάρνακας
Την περίοδο της Αγγλοκρατίας το εμπόριο άλατος δεν γινόταν από την αγγλική διοίκηση αλλά από εμπόρους που κατέθεταν τις προσφορές τους στην αποικιακή κυβέρνηση. Οι φωτογραφίες που ακολουθούν παραχωρήθηκαν από τη Θάλεια Νικολάου και δείχνουν τον πατέρα της Αντώνη Λοΐζου (Λαδά) μαζί με άλλους, την χρονιά -λίγο πριν το 1960- που κέρδισε την προσφορά και εμπορεύτηκε το πολύτιμο τότε αγαθό. Οι φωτογραφίες τραβήχθηκαν, δίπλα σε «πυραμίδα» άλατος, πάνω σ’ αυτήν και στη σκληρή επιφάνεια της λίμνης.
Η παραγωγή, η συλλογή και η εμπορία άλατος έφτασε στα ψηλότερα επίπεδα την περίοδο της Ενετοκρατίας. Επί Τουρκοκρατίας το εμπόριο παρουσίασε κάμψη, ενώ επί Αγγλοκρατίας και μετά επί ανεξαρτησίας, ξανάρχισε η συστηματική εκμετάλλευση του προϊόντος που κράτησε μέχρι τη δεκαετία του ’80. Οι λόγοι που προβλήθηκαν για τη διακοπή της παραγωγής ήταν η μόλυνση από τον μόλυβδο των σκαγιών από το Σκοπευτήριο και από τα καυσαέρια των αυτοκινήτων. Μετά το 1974 προστέθηκε ακόμα ένας λόγος: τα λύματα από την οικιστική ανάπτυξη της πόλης προς την πλευρά της Αλυκής και τους συνοικισμούς.
Η διαδικασία της συλλογής του άλατος γινόταν στα μέσα Αυγούστου και διαρκούσε 4-5 βδομάδες. Οι εργάτες προέρχονταν από την Αραδίππου, τους Τρούλλους, τη Δρομολαξιά και τον Ψευδά. Οι πιο πολλοί από αυτούς ήταν ιδιοκτήτες γαϊδουριών. Επί αιώνες τα συμπαθή και υπομονετικά τετράποδα, χρησιμοποιούνταν ως εργαλεία μεταφοράς του προϊόντος. Την περίοδο της Αγγλοκρατίας και μετά, τα συμπαθή τετράποδα αντικαταστάθηκαν σταδιακά από μικρά συρόμενα βαγόνια.Όταν το αλάτι μεταφερόταν στις όχθες της Αλυκής, με τα γαϊδούρια ή τα βαγόνια, ξεκινούσε το κτίσιμο των πυραμίδων του άλατος. Συνήθως κατασκεύαζαν δύο πυραμίδες, σπανίως τρεις. Η σχηματοποίηση της πυραμίδας ακολουθούσε μια καθορισμένη διαδικάσια. Πρώτα, “κατασκεύαζαν” με ένα ειδικό σιδερένιο φτυάρι τις πλευρές και μετά “γέμιζαν” το κέντρο της πυραμίδας που σταδιακά έπαιρνε το ανάλογο ύψος με τη βοήθεια πάντα των γαϊδουριών που μετέφεραν το άλας μέχρι την οριζόντια κορυφή της κατασκευής. Η πυραμίδα έπαιρνε το τελικό της σχήμα με το “κλείσιμο” του μονοπατιού που ακολουθούσαν τα ζώα για το ανέβασμά τους στη επίπεδη κορυφή της πυραμίδας.
Πηγή https://larnacainhistory.wordpress.com/2013/02/08/280-
Η συλλόγη του άλατος απ’ την Αλυκή Λάρνακας
Από αρχαιοτάτων χρόνων η Αλυκή Λάρνακας παρήγαγε δύο προϊόντα: την πορφύρα και το άλας.
Η πορφύρα [Μurex] ήταν μια χρωστική ουσία που παραγόταν από τα όστρακα της λίμνης την οποία οι κάτοικοι του αρχαίου Κιτίου εμπορεύονταν στην Αίγυπτο, στις γειτονικές Συροπαλαιστινιακές ακτές και στα νησιά του Αιγαίου. Πορφυρέμπορας ήταν και ο Μνασέα, πατέρας του στωϊκού φιλόσοφου Ζήνωνα του Κιτιέα.
Η παραγωγή, η συλλογή και η εμπορία άλατος έφτασε στα ψηλότερα επίπεδα την περίοδο της Ενετοκρατίας. Σύμφωνα με ιστορικά έγγραφα το αλάτι φορτωνόταν για τη Βενετία σε μεγάλες εμπορικές νάβες που χωρούσε η κάθε μια 600 βαρέλια από το πολύτιμο υλικό. Ο αριθμός των πλοίων κυμαινόταν από 30 έως 100 ανάλογα με την ετήσια παραγωγή. Επί Τουρκοκρατίας το εμπόριο παρουσίασε κάμψη, ενώ επί Αγγλοκρατίας και μετά επί ανεξαρτησίας, ξανάρχισε η συστηματική εκμετάλλευση του προϊόντος που κράτησε μέχρι τη δεκαετία του ’80. Οι λόγοι που προβλήθηκαν για τη διακοπή της παραγωγής ήταν η μόλυνση από το μόλυβδο των σκαγιών που προέρχονταν από το Σκοπευτήριο και τα καυσαέρια των αυτοκινήτων. Μετά το 1974 προστέθηκε ακόμα ένας λόγος που ήταν τα λύματα από την οικιστική ανάπτυξη της πόλης προς την πλευρά της Αλυκής και τους συνοικισμούς.
Η διαδικασία της συλλογής του άλατος γινόταν στα μέσα Αυγούστου και διαρκούσε 4-5 βδομάδες. Οι εργάτες προέρχονταν από την Αραδίππου, τους Τρούλλους, τη Δρομολαξιά και τον Ψευδά. Οι πιο πολλοί από αυτούς ήταν ιδιοκτήτες γαϊδουριών. Επί αιώνες τα συμπαθή και υπομονετικά τετράποδα, χρησιμοποιούνταν ως εργαλεία μεταφοράς του προϊόντος. Τα ζώα αυτά – εκτός της υπομονής – έχουν ακόμα δύο ικανότητες που δεν έχουν τα άλογα και οι μούλες [ημίονοι] και που τα έκαναν απαραίτητα στη δουλειά αυτή. Μπορούσαν και κινούνταν στα στενά μονοπάτια του ενός μόλις μέτρου, που άνοιγαν οι εργάτες από τις όχθες μέχρι το κέντρο της Αλυκής, εκεί, όπου μάζευαν το χοντρό καλής ποιότητας άλας. Στο τέρμα των μονοπατιών, τα γαϊδούρια είχαν την ικανότητα της επί τόπου επαναστροφής, αποφεύγοντας να βουλιάζουν στο παχύ και λασπώδες υπόστρωμα του αλατιού.
Μια συναρπαστική φωτογραφία του Ρένου Ευρυβιάδη μας βοηθά να καταλάβουμε πως γινόταν η πρόσβαση μέσα στη Αλυκή και το μάζεμα. Από τη βορειοανατολική πλευρά της λίμνης, άνοιγαν 10 με 12 μονοπάτια τα οποία οδηγούσαν σε ισάριθμα «οικόπεδα» στο κέντρο της Αλυκής. Κάθετα των κεντρικών μονοπατιών ανοίγονταν μικρά περάσματα που διευκόλυναν το μάζεμα του αλατιού. Το αλάτι στις όχθες της Αλυκής ονομαζόταν αφρίτης, είχε λιγότερο βάρος και οικονομικά ήταν μη εμπορεύσιμο. Σε κάθε «οικόπεδο» δούλευαν 10-14 εργάτες. Τα τελευταία χρόνια τη θέση των τετράποδων πήραν τα μικρά συρόμενα βαγόνια.
Το στίβαγμα του αλατιού σε συμπαγείς πυραμίδες. Δεξιά το ειδικό καντάρι για το ζύγισμα. Τις άσπρες αυτές πυραμίδες τις βλέπαμε μέχρι τη δεκαετία του ’80
Όταν τα γαϊδούρια μετέφεραν στην όχθη το άλας που η κάθε ομάδα μάζευε, ζυγιζόταν σε «καντάρι με τη μανιβέλλαν». Ένας τόνος ήταν 800 οκάδες. Οι εργάτες πληρώνονταν ανάλογα με την ποσότητα άλατος που μάζευαν. Ένας – δύο εξιδεικευμένοι εργάτες, οι κτίστες, με τη βοήθεια άλλων εργατών, αναλάμβαναν την τοποθέτηση του αλατιού σε μεγάλους σωρούς που είχαν σχήμα πυραμίδας. Με ειδικό σιδερένιο φτυάρι, «σφυρηλατούσαν» το άλας ώστε να γίνεται συμπαγές και να μην παρασύρεται από τη βροχή. Συνήθως κατασκεύαζαν δύο πυραμίδες, σπάνια τρεις.
Η κατασκευή των πυραμίδων. Η φωτογραφία ανήκει στον Αντώνη Χ Παναγή
Η σχηματοποίηση της πυραμίδας ακολουθούσε μια καθορισμένη διαδικάσια. Πρώτα, «κατασκεύαζαν» με το σιδερένιο φτυάρι τις πλευρές και μετά «γέμιζαν» το κέντρο της πυραμίδας που σταδιακά έπαιρνε το ανάλογο ύψος με τη βοήθεια πάντα των γαϊδουριών που μετέφεραν το άλας μέχρι την οριζόντια κορυφή της κατασκευής. Η πυραμίδα έπαιρνε το τελικό της σχήμα με το «κλείσιμο» του μονοπατιού που ακολουθούσαν τα ζώα για το ανέβασμά τους στη επίπεδη κορυφή της πυραμίδας.
Πηγή https://larnacainhistory.wordpress.com/2011/12/13/202-
Below in English
Κείμενο, φωτογραφίες και βίντεο: Γιώργος Κωνσταντίνου – Αλυκή Λάρνακας
Η Αλυκή Λάρνακας – ένας από τους σημαντικότερους υγροτόπους της Κύπρου
Η Αλυκή Λάρνακας βρίσκεται νοτιοδυτικά της πόλης της Λάρνακας, ανατολικά των κοινοτήτων Μενεού και Δρομολαξιάς και δίπλα στο Διεθνές Αεροδρόμιο Λάρνακας. Δεν πρόκειται για μία μόνο λίμνη αλλά για ένα σύνθετο σύστημα εποχικών αλμυρών λιμνών, αλοφυτικής βλάστησης, αλμυρών πεδίων και άλλων παράκτιων οικοτόπων.
Αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους υγροτόπους της Κύπρου και της ανατολικής Μεσογείου και είναι παγκοσμίως γνωστή κυρίως για τα μεγάλα κοπάδια φλαμίνγκο που καταφθάνουν κατά τους χειμερινούς μήνες.
Η σημασία της, όμως, είναι πολύ μεγαλύτερη. Η περιοχή συνδυάζει βιοποικιλότητα, γεωλογία, υδρολογία, αρχαιολογία, ιστορία, θρησκευτικά μνημεία και μια μακραίωνη παράδοση παραγωγής αλατιού.
Ένα σύμπλεγμα λιμνών
Το ευρύτερο σύστημα των Αλυκών Λάρνακας αποτελείται από περισσότερες λεκάνες με διαφορετικά υδρολογικά και οικολογικά χαρακτηριστικά.
Στην παλαιότερη καταγραφή του Biodiversity of Cyprus αναφέρονται τέσσερις βασικές λίμνες:
- η κύρια Αλυκή,
- η Ορφανή,
- ο Σορός,
- και η Σπύρος,
ενώ το νότιο τμήμα της κύριας λεκάνης, που αποκόπηκε από τον δρόμο Λάρνακας–Κιτίου, αναφέρεται και ως Λίμνη Αεροδρομίου.
Οι λεκάνες αυτές δεν είναι οικολογικά πανομοιότυπες. Διαφέρουν ως προς την αλατότητα, την έκταση, την υδρολογία και τους οργανισμούς που φιλοξενούν.
Η κύρια Αλυκή είναι η περισσότερο αλμυρή, ενώ άλλες λεκάνες παρουσιάζουν χαμηλότερη αλατότητα και διαφορετικές κοινότητες ασπόνδυλων.
Ένας υγρότοπος που αλλάζει με τις εποχές
Η Αλυκή είναι ένα εξαιρετικά δυναμικό οικοσύστημα.
Κατά τους βροχερούς χειμερινούς μήνες οι λεκάνες γεμίζουν με νερό και μετατρέπονται σε τεράστιες ρηχές λίμνες. Τότε δημιουργούνται οι κατάλληλες συνθήκες για μικροσκοπικούς οργανισμούς και υδρόβια ασπόνδυλα και ακολουθεί η άφιξη χιλιάδων υδρόβιων και παρυδάτιων πουλιών.
Καθώς πλησιάζει το καλοκαίρι, η βροχόπτωση σταματά και η έντονη ηλιοφάνεια και οι υψηλές θερμοκρασίες προκαλούν μεγάλη εξάτμιση. Η στάθμη πέφτει, η συγκέντρωση των αλάτων αυξάνεται και τελικά μεγάλο μέρος του πυθμένα στεγνώνει.
Το καλοκαίρι το νερό μπορεί να εξαφανιστεί σχεδόν ολοκληρωτικά από μεγάλες εκτάσεις και στην επιφάνεια παραμένουν αλάτι και λεπτά ιζήματα.
Αυτός ο ετήσιος κύκλος πλημμύρας, αύξησης της αλατότητας και ξήρανσης αποτελεί θεμελιώδες χαρακτηριστικό της οικολογίας της Αλυκής.
Πώς τροφοδοτείται με νερό
Η λειτουργία της Αλυκής εξαρτάται άμεσα από το υδρολογικό της ισοζύγιο.
Η κυριότερη πηγή νερού είναι η βροχόπτωση. Νερό φθάνει επίσης στις λίμνες μέσω επιφανειακής απορροής, υπόγειων υδάτων και διείσδυσης θαλασσινού νερού.
Στην παλαιά καταγραφή της περιοχής αναφέρονται ιστορικές υδρολογικές εκτιμήσεις σύμφωνα με τις οποίες η βροχόπτωση προσέφερε περίπου 1,88 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού ετησίως, η επιφανειακή απορροή περίπου 130.000 κυβικά μέτρα, τα υπόγεια νερά περίπου 360.000 κυβικά μέτρα και η διείσδυση θαλασσινού νερού περίπου 100.000 κυβικά μέτρα.
Τα στοιχεία αυτά αποτελούν παλαιότερες υδρολογικές εκτιμήσεις και όχι σταθερές σημερινές ετήσιες ποσότητες.
Γιατί η λίμνη είναι αλμυρή
Η Αλυκή βρίσκεται σε μια χαμηλή παράκτια λεκάνη πολύ κοντά στη θάλασσα.
Η διείσδυση θαλασσινού νερού μέσα από διαπερατά γεωλογικά στρώματα συμβάλλει στην παρουσία αλάτων. Παράλληλα, το νερό που εισέρχεται στη λεκάνη εξατμίζεται έντονα κατά τη θερμή περίοδο, ενώ τα διαλυμένα άλατα παραμένουν.
Η επανάληψη αυτής της διαδικασίας δημιουργεί τις πολύ υψηλές συγκεντρώσεις αλάτων που χαρακτηρίζουν το οικοσύστημα.
Η αλατότητα δεν παραμένει σταθερή. Με τις χειμερινές βροχές το νερό αραιώνεται και η αλατότητα μειώνεται, ενώ με την καλοκαιρινή εξάτμιση αυξάνεται δραματικά.
Η παράδοση του Αγίου Λαζάρου
Παράλληλα με την επιστημονική εξήγηση υπάρχει και μια γνωστή λαϊκή παράδοση για τη δημιουργία της Αλυκής.
Σύμφωνα με την παράδοση, ο Άγιος Λάζαρος, όταν βρισκόταν στην περιοχή, ζήτησε από μια ηλικιωμένη γυναίκα λίγα σταφύλια. Εκείνη αρνήθηκε και ισχυρίστηκε ότι το αμπέλι της είχε ξεραθεί.
Ο Άγιος Λάζαρος φέρεται τότε να καταράστηκε τον τόπο να γίνει αλμυρός.
Η ιστορία αποτελεί θρησκευτική και λαϊκή παράδοση και όχι ιστορική ή γεωλογική εξήγηση της δημιουργίας της Αλυκής.
Από θαλάσσιος κόλπος σε λιμνοθάλασσα
Η σημερινή Αλυκή δεν είχε πάντοτε τη μορφή που γνωρίζουμε.
Η παλαιοπεριβαλλοντική έρευνα δείχνει ότι η περιοχή εξελίχθηκε μέσα σε χιλιάδες χρόνια καθώς μεταβάλλονταν η στάθμη της θάλασσας, η ακτογραμμή και η απόθεση ιζημάτων.
Πριν απομονωθεί, η περιοχή είχε πολύ στενότερη επικοινωνία με τη θάλασσα και λειτουργούσε ως παράκτια λιμνοθάλασσα και φυσικό λιμάνι.
Επιστημονικές γεωτρήσεις και ραδιοχρονολογήσεις έχουν επιτρέψει την ανασύσταση της παλαιοπεριβαλλοντικής ιστορίας της περιοχής για περίπου εννέα χιλιάδες χρόνια.
Μετά περίπου το 2000 π.Χ. διαμορφώθηκε μια περισσότερο περιορισμένη λιμνοθάλασσα.
Η Αλυκή ως λιμάνι της Ύστερης Εποχής του Χαλκού
Η περιοχή απέκτησε τεράστια σημασία κατά τη δεύτερη χιλιετία π.Χ.
Στη δυτική πλευρά της σημερινής Αλυκής αναπτύχθηκε ο μεγάλος οικισμός της Δρομολαξιάς–Βυζατζιάς, γνωστός διεθνώς ως Hala Sultan Tekke.
Οι αρχαιολογικές έρευνες δείχνουν ότι επρόκειτο για σημαντικό λιμενικό και εμπορικό κέντρο της Ύστερης Εποχής του Χαλκού.
Το Τμήμα Αρχαιοτήτων αναφέρει ότι ο οικισμός είχε έκταση τουλάχιστον 25 εκταρίων και άκμασε περίπου από το 1630 έως το 1150 π.Χ.
Η τότε λιμνοθάλασσα πρόσφερε φυσικό λιμάνι που επέτρεπε την επικοινωνία με τη Μεσόγειο.
Διεθνές εμπορικό κέντρο
Τα αρχαιολογικά ευρήματα από τη Δρομολαξιά–Βυζατζιά αποκαλύπτουν έναν οικισμό με εκτεταμένες διεθνείς επαφές.
Η θέση της Κύπρου στην ανατολική Μεσόγειο και ο πλούτος της σε χαλκό επέτρεψαν την ανάπτυξη σημαντικών εμπορικών δικτύων.
Εισαγόμενα αντικείμενα και πρώτες ύλες μαρτυρούν επαφές με διαφορετικές περιοχές της ανατολικής Μεσογείου και πέρα από αυτήν.
Η Αλυκή ήταν επομένως πολύ περισσότερα από ένας φυσικός υγρότοπος: πριν από περισσότερο από τρεις χιλιάδες χρόνια αποτελούσε μέρος ενός διεθνούς λιμενικού και εμπορικού τοπίου.
Πέτρινες άγκυρες
Στην περιοχή έχουν βρεθεί πέτρινες άγκυρες της Ύστερης Εποχής του Χαλκού.
Τα ευρήματα αυτά, σε συνδυασμό με τη γεωμορφολογική έρευνα και τον πλούτο των εισαγόμενων αντικειμένων στον γειτονικό οικισμό, ενισχύουν την εικόνα της Αλυκής ως αρχαίου λιμανιού.
Η σύγχρονη γεωαρχαιολογική έρευνα έχει μάλιστα εντοπίσει πιθανούς φυσικούς διαύλους μέσω των οποίων η αρχαία λιμνοθάλασσα επικοινωνούσε με την ανοικτή θάλασσα.
Η παρακμή του αρχαίου λιμανιού
Προς το τέλος της Ύστερης Εποχής του Χαλκού το περιβάλλον άρχισε να μεταβάλλεται.
Η σταδιακή συσσώρευση ιζημάτων περιόρισε την επικοινωνία της λιμνοθάλασσας με τη θάλασσα. Το φυσικό λιμάνι έγινε ολοένα δυσκολότερο να χρησιμοποιηθεί.
Η εγκατάλειψη της Δρομολαξιάς–Βυζατζιάς στις αρχές του 12ου αιώνα π.Χ. συμπίπτει χρονικά με αυτή τη σταδιακή απομόνωση της λιμνοθάλασσας και με ευρύτερες ανακατατάξεις που σημειώθηκαν τότε στην ανατολική Μεσόγειο.
Η διαδικασία αυτή συνέβαλε μακροπρόθεσμα στη δημιουργία του σημερινού κλειστού συστήματος αλμυρών λιμνών.
Φοίνικες, Κίτιο και εμπόριο
Κατά την πρώτη χιλιετία π.Χ. το γειτονικό Κίτιο εξελίχθηκε σε σημαντικό λιμάνι και εμπορικό κέντρο.
Η παρουσία Φοινίκων στο Κίτιο και οι εμπορικές του σχέσεις με την ανατολική Μεσόγειο αποτελούν σημαντικό κεφάλαιο της ιστορίας της Λάρνακας.
Το αλάτι της περιοχής εξελίχθηκε σταδιακά σε πολύτιμο οικονομικό προϊόν και η εκμετάλλευσή του συνεχίστηκε για πολλούς αιώνες.
Το αλάτι ως πλούτος της Κύπρου
Για μεγάλο μέρος της ιστορίας της Κύπρου το αλάτι ήταν πολύτιμο αγαθό.
Πριν από τη σύγχρονη ψύξη και συντήρηση τροφίμων, το αλάτι ήταν απαραίτητο για τη διατήρηση κρέατος, ψαριών και άλλων τροφίμων. Χρησιμοποιούνταν επίσης σε πολλές βιοτεχνικές και καθημερινές δραστηριότητες.
Η Αλυκή Λάρνακας εξελίχθηκε έτσι σε σημαντική οικονομική πηγή για το νησί.
Το αλάτι κατά τον Μεσαίωνα
Κατά τον Μεσαίωνα το κυπριακό αλάτι αποτέλεσε σημαντικό εξαγώγιμο προϊόν.
Η παραγωγή και η εμπορία του ελέγχονταν από τις εκάστοτε αρχές, επειδή μπορούσαν να αποφέρουν σημαντικά έσοδα.
Ιδιαίτερα κατά τη μεσαιωνική και μεταγενέστερη ιστορία της Κύπρου, οι αλυκές της Λάρνακας αποτελούσαν σημαντικό οικονομικό πόρο.
Το αλάτι συγκεντρωνόταν μετά την καλοκαιρινή εξάτμιση, όταν σχηματιζόταν η χαρακτηριστική λευκή κρούστα στον πυθμένα.
Η παραδοσιακή συγκομιδή του αλατιού
Η συλλογή του αλατιού αποτελούσε επί αιώνες δύσκολη εποχική εργασία.
Μετά την ξήρανση της λίμνης, οι εργάτες έσπαζαν και συγκέντρωναν την κρούστα του αλατιού.
Το αλάτι μεταφερόταν παραδοσιακά με γαϊδούρια προς τις όχθες και συγκεντρωνόταν σε μεγάλους σωρούς, συχνά χαρακτηριστικού πυραμιδοειδούς σχήματος.
Οι εικόνες των λευκών σωρών αλατιού αποτελούσαν για πολλές γενιές χαρακτηριστικό μέρος του τοπίου της Λάρνακας.
Το τέλος της παραγωγής αλατιού
Η οικονομική σημασία της παραδοσιακής συγκομιδής μειώθηκε σταδιακά κατά τον 20ό αιώνα.
Το αυξανόμενο εργατικό κόστος και οι αλλαγές στην αγορά κατέστησαν την παραγωγή λιγότερο συμφέρουσα.
Η εμπορική συλλογή αλατιού στην Αλυκή Λάρνακας σταμάτησε το 1986.
Έτσι έκλεισε ένα εξαιρετικά μακρύ κεφάλαιο της οικονομικής ιστορίας της περιοχής.
Το Τέμενος Χαλά Σουλτάν Τεκκέ
Στη δυτική όχθη της Αλυκής βρίσκεται το Χαλά Σουλτάν Τεκκέ, ένα από τα σημαντικότερα ισλαμικά μνημεία της Κύπρου.
Το συγκρότημα συνδέεται με τον τάφο της Ουμ Χαράμ (Umm Haram), η οποία σύμφωνα με την ισλαμική παράδοση πέθανε στην Κύπρο κατά τις αραβικές εκστρατείες του 7ου αιώνα.
Το σημερινό μνημειακό συγκρότημα διαμορφώθηκε σε διάφορες φάσεις από τον 18ο έως τις αρχές του 19ου αιώνα.
Η εικόνα του τεμένους ανάμεσα στους φοίνικες και τα κυπαρίσσια, με την Αλυκή μπροστά του, αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά τοπία της Κύπρου.
Οι Καμάρες και το υδραγωγείο
Στα βόρεια της Αλυκής βρίσκεται ακόμη ένα σημαντικό ιστορικό μνημείο, το Υδραγωγείο Καμάρες.
Το μνημειώδες υδραγωγείο του 18ου αιώνα κατασκευάστηκε για την υδροδότηση της Λάρνακας και οι μεγάλες πέτρινες καμάρες του αποτελούν χαρακτηριστικό στοιχείο του τοπίου.
Η παρουσία της Αλυκής, του Χαλά Σουλτάν Τεκκέ, των αρχαιολογικών θέσεων της Εποχής του Χαλκού και των Καμάρων δημιουργεί ένα τοπίο όπου η φυσική και πολιτιστική κληρονομιά είναι άρρηκτα συνδεδεμένες.
Τα φλαμίνγκο
Το πιο γνωστό σύμβολο της Αλυκής είναι το Μεγάλο Φλαμίνγκο (Phoenicopterus roseus).
Με τις πρώτες σημαντικές χειμερινές βροχές, όταν οι λίμνες γεμίσουν και αναπτυχθεί αρκετή τροφή, μεγάλοι αριθμοί φλαμίνγκο μπορούν να συγκεντρωθούν στην περιοχή.
Τα πουλιά περπατούν στα ρηχά νερά και τρέφονται φιλτράροντας νερό και λάσπη με το εξαιρετικά εξειδικευμένο ράμφος τους.
Οι αριθμοί μεταβάλλονται σημαντικά από χρονιά σε χρονιά ανάλογα με τη στάθμη, την αλατότητα, τη διαθέσιμη τροφή και τις συνθήκες σε άλλους μεσογειακούς υγροτόπους.
Dunaliella salina – η βάση της ζωής
Παρά την εντυπωσιακή παρουσία των φλαμίνγκο, η λειτουργία του οικοσυστήματος αρχίζει από οργανισμούς σχεδόν αόρατους με γυμνό μάτι.
Στην κύρια Αλυκή ιδιαίτερα σημαντική είναι η μονοκύτταρη πράσινη άλγη Dunaliella salina.
Πρόκειται για οργανισμό εξαιρετικά προσαρμοσμένο σε περιβάλλοντα υψηλής αλατότητας.
Η Dunaliella αποτελεί τη βάση μιας σχετικά απλής αλλά εξαιρετικά παραγωγικής τροφικής αλυσίδας.
Artemia salina – το μικρό καρκινοειδές της Αλυκής
Με τη Dunaliella τρέφεται το μικροσκοπικό καρκινοειδές Artemia salina, γνωστό ως brine shrimp.
Η Artemia είναι εξαιρετικά προσαρμοσμένη στις μεγάλες μεταβολές της αλατότητας.
Παράγει ανθεκτικές κύστεις που μπορούν να επιβιώσουν στις αντίξοες συνθήκες της ξηρής περιόδου.
Όταν οι χειμερινές βροχές γεμίσουν ξανά τη λίμνη και μειώσουν την αλατότητα, οι κύστεις μπορούν να εκκολαφθούν και ο πληθυσμός της Artemia να αυξηθεί γρήγορα.
Branchinella spinosa
Στις λιγότερο αλμυρές λεκάνες του συμπλέγματος απαντά επίσης το βραγχιόποδο Branchinella spinosa.
Η παρουσία διαφορετικών ειδών ασπόνδυλων στις διαφορετικές λεκάνες δείχνει πόσο σημαντικές είναι ακόμη και σχετικά μικρές διαφορές στην αλατότητα.
Η Artemia salina και η Branchinella spinosa αποτελούν σημαντική τροφή για τα υδρόβια πουλιά.
Μια εύθραυστη τροφική αλυσίδα
Η λειτουργία της Αλυκής μπορεί να παρουσιαστεί απλουστευμένα ως μια αλυσίδα:
βροχή → μείωση αλατότητας → ανάπτυξη μικροοργανισμών → εκκόλαψη και ανάπτυξη μικρών καρκινοειδών → τροφή για φλαμίνγκο και άλλα πουλιά.
Αν δεν εισρεύσει αρκετό γλυκό νερό, η αλατότητα μπορεί να παραμείνει υπερβολικά υψηλή ώστε να μην αναπτυχθούν επαρκείς πληθυσμοί των μικρών καρκινοειδών.
Γι' αυτό η προστασία του φυσικού υδρολογικού ισοζυγίου είναι απαραίτητη για ολόκληρο το οικοσύστημα.
Τα πουλιά της Αλυκής
Η Αλυκή αποτελεί σημαντικό σταθμό στη μεταναστευτική διαδρομή εκατομμυρίων πουλιών μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής.
Πέρα από τα φλαμίνγκο, στην περιοχή παρατηρούνται πάπιες, γλάροι, ερωδιοί, παρυδάτια και πολλά άλλα μεταναστευτικά είδη.
Μεταξύ των χαρακτηριστικών ειδών που έχουν καταγραφεί στην ευρύτερη περιοχή περιλαμβάνονται ο Γερανός (Grus grus), το Νανοπλουμίδι (Charadrius alexandrinus), ο Καλαμοκαννάς (Himantopus himantopus), η Πελλοκατερίνα (Burhinus oedicnemus) και η Πελλοτρουλλίδα (Vanellus spinosus), μαζί με πολλά άλλα είδη.
Επίσημες αξιολογήσεις έχουν καταγράψει τουλάχιστον 100 είδη πουλιών στην περιοχή, δεκάδες από τα οποία έχουν ιδιαίτερη ευρωπαϊκή σημασία προστασίας.
Ένας σταθμός στον μεταναστευτικό διάδρομο
Η γεωγραφική θέση της Κύπρου στην ανατολική Μεσόγειο την καθιστά φυσικό σταθμό για τα μεταναστευτικά πουλιά.
Για ένα πουλί που έχει διανύσει εκατοντάδες ή χιλιάδες χιλιόμετρα, ένας ασφαλής υγρότοπος προσφέρει χώρο για ανάπαυση και αναπλήρωση ενεργειακών αποθεμάτων.
Η Αλυκή Λάρνακας αποτελεί επομένως μέρος ενός πολύ μεγαλύτερου διεθνούς δικτύου υγροτόπων. Η καταστροφή ενός σημαντικού σταθμού μπορεί να επηρεάσει είδη που περνούν μόνο λίγες ημέρες στην Κύπρο αλλά εξαρτώνται από πολλούς τέτοιους σταθμούς κατά μήκος της μεταναστευτικής τους διαδρομής.
Το μαύρο φλαμίνγκο
Η Αλυκή Λάρνακας έγινε διεθνώς γνωστή και από μια εξαιρετικά ασυνήθιστη παρατήρηση: την εμφάνιση ενός σχεδόν ολόμαυρου φλαμίνγκο.
Το σπάνιο πουλί παρουσίαζε μελανισμό, δηλαδή ασυνήθιστα αυξημένη παρουσία σκούρας χρωστικής στο πτέρωμά του.
Η παρουσία του προσέλκυσε μεγάλο ενδιαφέρον από φωτογράφους, παρατηρητές πουλιών και διεθνή μέσα ενημέρωσης και αποτέλεσε μία από τις πιο γνωστές σύγχρονες φυσιογνωστικές καταγραφές από την Αλυκή.
Η αλοφυτική βλάστηση
Η αξία της Αλυκής δεν περιορίζεται στα πουλιά.
Γύρω από τις λίμνες αναπτύσσονται εκτεταμένες κοινότητες αλοφυτικής βλάστησης, δηλαδή φυτών προσαρμοσμένων σε εδάφη με πολύ υψηλή συγκέντρωση αλάτων.
Για τα περισσότερα φυτά οι συνθήκες αυτές θα ήταν ακραίες. Τα αλόφυτα, όμως, διαθέτουν ειδικές φυσιολογικές και μορφολογικές προσαρμογές που τους επιτρέπουν να επιβιώνουν.
Οι κοινότητες αυτές αποτελούν σημαντικούς προστατευόμενους οικοτόπους και προσφέρουν τροφή, καταφύγιο και χώρους αναπαραγωγής σε πολλά είδη ζώων.
Το καλοκαίρι στην Αλυκή
Το καλοκαίρι παρουσιάζει μια εντελώς διαφορετική εικόνα από τον χειμώνα.
Μεγάλο μέρος της επιφάνειας μετατρέπεται σε ξηρό, λευκό ή γκρίζο πεδίο αλατιού και λεπτής σκόνης.
Η φαινομενική απουσία ζωής είναι παραπλανητική. Μέσα στα ιζήματα και στο έδαφος παραμένουν ανθεκτικές μορφές οργανισμών, σπόροι και κύστεις που περιμένουν την επιστροφή των βροχών.
Με τις πρώτες βροχές ο κύκλος αρχίζει ξανά.
Ramsar – Υγρότοπος Διεθνούς Σημασίας
Η διεθνής οικολογική αξία της Αλυκής αναγνωρίστηκε επίσημα με την ένταξή της στον κατάλογο της Σύμβασης Ramsar.
Η περιοχή χαρακτηρίστηκε στις 11 Ιουλίου 2001 ως Ramsar Site No. 1081.
Η επίσημη περιοχή Ramsar καλύπτει 1.107 εκτάρια.
Η Σύμβαση Ramsar αφορά την προστασία και ορθολογική χρήση υγροτόπων διεθνούς σημασίας, ιδιαίτερα εκείνων που είναι σημαντικοί για τα υδρόβια πουλιά και τη βιοποικιλότητα.
Natura 2000
Οι Αλυκές Λάρνακας αποτελούν επίσης περιοχή του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Natura 2000, με κωδικό CY6000002.
Η περιοχή έχει χαρακτηριστεί τόσο ως Ειδική Ζώνη Διατήρησης (SAC) όσο και ως Ζώνη Ειδικής Προστασίας (SPA).
Η διπλή αυτή προστασία αντανακλά τόσο τη σημασία των οικοτόπων και άλλων στοιχείων βιοποικιλότητας όσο και την εξαιρετική σημασία της περιοχής για τα άγρια πουλιά.
Προστασία από το 1997
Ήδη από το 1997, το Υπουργικό Συμβούλιο είχε εγκρίνει πρόγραμμα προστασίας και διαχείρισης των Αλυκών Λάρνακας και της γύρω περιοχής.
Στόχος ήταν η προστασία του οικοσυστήματος από ρύπανση και υποβάθμιση, η διατήρηση της οικολογικής του λειτουργίας και η δυνατότητα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και ήπιων μορφών αναψυχής.
Η προστασία της Αλυκής δεν αφορά επομένως μόνο τα φλαμίνγκο αλλά ολόκληρο το υδρολογικό, βιολογικό και γεωμορφολογικό σύστημα.
Απειλές και πιέσεις
Η θέση της Αλυκής ακριβώς δίπλα σε μια αναπτυσσόμενη πόλη και σε διεθνές αεροδρόμιο δημιουργεί σημαντικές πιέσεις.
Στις απειλές που έχουν αναγνωριστεί κατά καιρούς περιλαμβάνονται:
η αστική ανάπτυξη, η διατάραξη της φυσικής απορροής των νερών, η ρύπανση, οι δρόμοι και άλλες υποδομές, η ανθρώπινη όχληση, η απόρριψη αποβλήτων, η αλλοίωση της αλοφυτικής βλάστησης και γενικότερα οι επεμβάσεις που μπορούν να αλλάξουν το υδρολογικό ισοζύγιο.
Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η διατήρηση επαρκούς εισροής γλυκού νερού.
Μόλυβδος και παλαιότερες δραστηριότητες
Μία ακόμη περιβαλλοντική ανησυχία που είχε καταγραφεί ήταν η παρουσία μολύβδου από σκάγια στην ευρύτερη περιοχή.
Η Ramsar είχε αναφέρει τη μετακίνηση εγκατάστασης σκοποβολής εκτός της προστατευόμενης περιοχής ως μέτρο για τη μείωση της σχετικής απειλής.
Ο μόλυβδος αποτελεί ιδιαίτερο κίνδυνο για τα υδρόβια πουλιά όταν καταπίνεται μαζί με υλικό από τον πυθμένα.
Κλιματική αλλαγή
Οι εποχικοί αλμυροί υγρότοποι είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στις μεταβολές της βροχόπτωσης και της θερμοκρασίας.
Παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας, υψηλότερες θερμοκρασίες και αυξημένη εξάτμιση μπορούν να αλλάξουν τη διάρκεια κατά την οποία η λίμνη διατηρεί νερό και να επηρεάσουν την αλατότητα και την παραγωγικότητά της.
Για έναν υγρότοπο στον οποίο ολόκληρη η τροφική αλυσίδα εξαρτάται από τη σωστή χρονική ακολουθία βροχής, αραίωσης των αλάτων και ανάπτυξης των ασπόνδυλων, οι μεταβολές αυτές μπορούν να έχουν σημαντικές συνέπειες.
Μονοπάτι της φύσης
Κατά μήκος τμήματος της Αλυκής έχει δημιουργηθεί μονοπάτι της φύσης, το οποίο προσφέρει τη δυνατότητα γνωριμίας με τη χλωρίδα, την πανίδα και το τοπίο.
Η διαδρομή συνδέει την περιοχή με τις Καμάρες και περνά μέσα από χαρακτηριστική βλάστηση του υγροτόπου.
Η παρατήρηση πρέπει πάντοτε να γίνεται χωρίς προσέγγιση και ενόχληση των πουλιών, ιδιαίτερα όταν μεγάλα κοπάδια ξεκουράζονται ή τρέφονται.
Ένα φυσικό και πολιτιστικό αρχείο χιλιάδων ετών
Η Αλυκή Λάρνακας είναι πολύ περισσότερο από ένα όμορφο τοπίο με φλαμίνγκο.
Κάτω και γύρω από τα νερά της διατηρείται η ιστορία μιας περιοχής που μεταμορφώθηκε από θαλάσσιο κόλπο σε λιμνοθάλασσα και τελικά σε εποχική αλυκή.
Στις όχθες της αναπτύχθηκαν προϊστορικοί οικισμοί και ένα μεγάλο λιμενικό κέντρο της Ύστερης Εποχής του Χαλκού. Από εδώ πέρασαν εμπορεύματα και άνθρωποι πριν από περισσότερα από τρεις χιλιάδες χρόνια. Αργότερα το αλάτι της αποτέλεσε πολύτιμο οικονομικό πόρο για την Κύπρο.
Σήμερα η ίδια περιοχή αποτελεί καταφύγιο για χιλιάδες μεταναστευτικά πουλιά και προστατεύεται ως υγρότοπος διεθνούς σημασίας.
Η Αλυκή είναι επομένως ταυτόχρονα φυσικό οικοσύστημα, γεωλογικό αρχείο, αρχαιολογικό τοπίο, ιστορικός τόπος και ζωντανός μεταναστευτικός σταθμός.
Ταξινόμηση
Ονομασία: Αλυκή Λάρνακας
Αγγλική ονομασία: Larnaca Salt Lake
Τύπος: Εποχικό υπεράλμυρο σύστημα υγροτόπων
Επαρχία: Λάρνακας
Χώρα: Κυπριακή Δημοκρατία
Κύριες λεκάνες: Αλυκή, Ορφανή, Σορός, Σπύρος / περιοχή Λίμνης Αεροδρομίου
Καθεστώς Ramsar: Υγρότοπος Διεθνούς Σημασίας
Αριθμός Ramsar: 1081
Ημερομηνία χαρακτηρισμού Ramsar: 11/7/2001
Έκταση επίσημης περιοχής Ramsar: 1.107 εκτάρια
Natura 2000: Αλυκές Λάρνακας – CY6000002
Χαρακτηρισμός Natura 2000: Ειδική Ζώνη Διατήρησης (SAC) και Ζώνη Ειδικής Προστασίας (SPA)
Εθνική προστασία/πρόγραμμα διαχείρισης: από το 1997
Χαρακτηριστικός οικότοπος: Εποχικές αλμυρές λίμνες και αλοφυτικές κοινότητες
Χαρακτηριστικό πτηνό: Μεγάλο Φλαμίνγκο – Phoenicopterus roseus
Βασικός πρωτογενής παραγωγός: Dunaliella salina
Σημαντικά υδρόβια ασπόνδυλα: Artemia salina, Branchinella spinosa
Μέγιστο βάθος νερού: γενικά έως περίπου 1 m σύμφωνα με τα στοιχεία Ramsar
Σημαντικό αρχαιολογικό τοπίο: Δρομολαξιά–Βυζατζιά / Hala Sultan Tekke, Ύστερη Εποχή του Χαλκού
Άλλα σημαντικά μνημεία: Χαλά Σουλτάν Τεκκέ, Υδραγωγείο Καμάρες
Ιστορική οικονομική δραστηριότητα: Συλλογή και εμπορία αλατιού
Τέλος εμπορικής συγκομιδής αλατιού: 1986
Φωτογράφος και βιντεολήπτης: Γιώργος Κωνσταντίνου
Πηγές
Ramsar Sites Information Service – Larnaca Salt Lake, Site No. 1081
Natura 2000 Cyprus – Αλυκές Λάρνακας CY6000002
Τμήμα Περιβάλλοντος – Δίκτυο Natura 2000 της Κύπρου
Τμήμα Αρχαιοτήτων – Dromolaxia-Vyzakia / Hala Sultan Tekke, ανασκαφές 2023
Τμήμα Αρχαιοτήτων – Hala Sultan Tekke Hinterland Project, νεότερες αρχαιολογικές έρευνες
Υφυπουργείο Τουρισμού – Larnaca Salt Lake
Larnaca Salt Lake – Cyprus
TEXT, PHOTOS AND VIDEOS: GEORGE KONSTANTINOU – LARNACA SALT LAKE
Larnaca Salt Lake – one of Cyprus's most important wetlands
Larnaca Salt Lake lies southwest of the city of Larnaca, east of the communities of Meneou and Dromolaxia and beside Larnaca International Airport. Rather than being a single lake, it is a complex system of seasonal saline lakes, salt flats, halophytic vegetation and associated coastal habitats.
It is one of the most important wetlands in Cyprus and the eastern Mediterranean and is internationally known for the large flocks of flamingos that gather there during winter.
Its importance, however, extends far beyond flamingos. The area combines biodiversity, geology, hydrology, archaeology, history, religious monuments and a centuries-old tradition of salt production.
A complex of lakes
The wider Larnaca Salt Lake system consists of several basins with different hydrological and ecological characteristics.
The principal lakes recorded in the historical documentation are:
- Alyki, the main Salt Lake,
- Orphani,
- Soros,
- and Spyros,
while the southern section associated with the airport is also known as Airport Lake.
These basins are not ecologically identical. Their salinity, hydrology, size and biological communities differ considerably.
The main Alyki basin is the most saline, while other basins support different communities of aquatic invertebrates.
A wetland transformed by the seasons
Larnaca Salt Lake is an exceptionally dynamic ecosystem.
During the rainy winter months the basins fill with water and become extensive shallow lakes. Conditions then become suitable for microscopic organisms and aquatic invertebrates, followed by the arrival of thousands of waterbirds and shorebirds.
As summer approaches, rainfall ceases and intense sunshine and high temperatures produce very high evaporation rates. Water levels fall, salt concentrations increase and large areas of the lakebed eventually dry.
During summer, water may almost completely disappear from extensive areas, leaving salt and fine sediments exposed at the surface.
This annual cycle of flooding, increasing salinity and drying is fundamental to the ecology of the Salt Lake.
Sources of water
The functioning of the Salt Lake depends directly on its hydrological balance.
The principal source of water is rainfall. Water also reaches the basins through surface runoff, groundwater and seawater infiltration.
Historical hydrological estimates reproduced in the original Biodiversity of Cyprus documentation estimated an average annual contribution of approximately 1.88 million cubic metres from rainfall, 130,000 cubic metres from surface runoff, 360,000 cubic metres from groundwater and approximately 100,000 cubic metres from seawater infiltration.
These figures represent historical hydrological estimates rather than fixed present-day annual quantities.
Why is the lake salty?
The Salt Lake occupies a low-lying coastal basin very close to the Mediterranean.
Seawater infiltration through permeable geological layers contributes salts to the basin. At the same time, water entering the lake undergoes intense evaporation during the warm season, while dissolved salts remain behind.
Repeated evaporation therefore creates the exceptionally high salt concentrations characteristic of the ecosystem.
Salinity varies greatly through the year. Winter rainfall dilutes the water, while summer evaporation causes salinity to increase dramatically.
The legend of Saint Lazarus
Alongside the scientific explanation is a well-known local tradition concerning the origin of the Salt Lake.
According to the legend, Saint Lazarus was travelling through the area when he asked an elderly woman for some grapes. She refused and claimed that her vineyard had dried up.
Tradition holds that Saint Lazarus then cursed the place to become salty.
This story belongs to religious and folk tradition and is not a historical or geological explanation for the formation of the lake.
From marine bay to lagoon
The present Salt Lake has not always looked as it does today.
Palaeoenvironmental research demonstrates that the landscape developed over thousands of years as sea level, the coastline and sediment deposition changed.
Before becoming isolated, the area had a much closer connection with the Mediterranean and functioned as a coastal lagoon and natural harbour.
Scientific coring and radiocarbon dating have allowed researchers to reconstruct approximately nine thousand years of environmental history.
After about 2000 BC, a more restricted lagoon developed.
A Late Bronze Age harbour
The area became exceptionally important during the second millennium BC.
On the western side of the present Salt Lake developed the major settlement of Dromolaxia-Vyzatzia, internationally known as Hala Sultan Tekke.
Archaeological research demonstrates that it was a major harbour and commercial centre during the Late Bronze Age.
The Department of Antiquities records a settlement covering at least 25 hectares, flourishing approximately between 1630 and 1150 BC.
The lagoon provided a natural harbour through which the settlement communicated with the Mediterranean.
An international commercial centre
Archaeological discoveries from Dromolaxia-Vyzatzia reveal extensive international contacts.
Cyprus's position in the eastern Mediterranean and its rich copper resources allowed major commercial networks to develop.
Imported objects and raw materials demonstrate contacts with several regions of the eastern Mediterranean and beyond.
The Salt Lake was therefore much more than a natural wetland. More than three thousand years ago it formed part of an international harbour and commercial landscape.
Stone anchors and ancient navigation
Late Bronze Age stone anchors discovered in the area provide additional evidence for maritime activity.
Together with geomorphological research and the imported material recovered from the neighbouring settlement, these finds support the interpretation of the ancient lagoon as a harbour.
Modern geoarchaeological research has also identified natural channels that may have connected the lagoon with the open sea.
The end of the ancient harbour
Towards the end of the Late Bronze Age the environment gradually changed.
Sediment accumulation progressively restricted communication between the lagoon and the Mediterranean, making the natural harbour increasingly difficult to use.
The abandonment of Dromolaxia-Vyzatzia in the early twelfth century BC coincides with this gradual isolation and with wider social changes occurring throughout the eastern Mediterranean around 1200 BC.
Over the long term, these natural processes contributed to the formation of the enclosed seasonal salt-lake system visible today.
Kition, the Phoenicians and trade
During the first millennium BC neighbouring Kition developed into an important harbour and commercial centre.
Phoenician presence at Kition and its commercial connections across the eastern Mediterranean form an important part of Larnaca's history.
Salt gradually became one of the valuable products associated with the region, and its exploitation continued for many centuries.
Salt – a valuable resource
For much of Cyprus's history, salt was an extremely valuable commodity.
Before modern refrigeration, it was essential for preserving meat, fish and other foods and was also required for numerous craft and domestic activities.
Larnaca Salt Lake consequently developed into an important economic resource for the island.
Salt during the Middle Ages
During the Middle Ages, Cypriot salt became an important export commodity.
Its production and trade were controlled by successive authorities because of the substantial revenues they could generate.
The Larnaca salt works remained an important economic resource throughout medieval and later periods.
Salt was collected after summer evaporation produced the characteristic white crust across the lakebed.
Traditional salt harvesting
For centuries, harvesting salt was difficult seasonal labour.
Once the lake had dried, workers broke and collected the salt crust.
Traditionally, the salt was transported by donkeys to the edge of the lake and accumulated in large heaps, often forming distinctive pyramidal mounds.
For generations these white salt piles formed a characteristic feature of the Larnaca landscape.
The end of commercial salt harvesting
The economic importance of traditional salt production gradually declined during the twentieth century.
Rising labour costs and changing markets made harvesting increasingly uneconomic.
Commercial salt harvesting at Larnaca Salt Lake ended in 1986, closing a remarkably long chapter in the economic history of the area.
Hala Sultan Tekke
On the western shore of the Salt Lake stands Hala Sultan Tekke, one of the most important Islamic monuments in Cyprus.
The complex is associated with the tomb of Umm Haram, who according to Islamic tradition died in Cyprus during the Arab expeditions of the seventh century.
The present monumental complex developed in several stages from the eighteenth to the early nineteenth century.
The view of the mosque among palms and cypresses beside the Salt Lake has become one of the most recognisable landscapes of Cyprus.
Kamares Aqueduct
North of the Salt Lake stands another important historic monument, the Kamares Aqueduct.
This monumental eighteenth-century aqueduct was constructed to supply Larnaca with water, and its long line of stone arches remains one of the most distinctive historic structures in the area.
Together, the Salt Lake, Hala Sultan Tekke, the Late Bronze Age archaeological sites and Kamares form a landscape in which natural and cultural heritage are inseparable.
Greater Flamingos
The best-known symbol of Larnaca Salt Lake is the Greater Flamingo (Phoenicopterus roseus).
Following substantial winter rainfall, when the lakes fill and sufficient food develops, large numbers of flamingos may gather in the area.
They walk through the shallow water and feed by filtering water and mud through their highly specialised bills.
Their numbers vary considerably between years according to water levels, salinity, food availability and conditions at other Mediterranean wetlands.
Dunaliella salina – the foundation of life
Despite the spectacular presence of flamingos, the ecosystem begins with organisms almost invisible to the naked eye.
The unicellular green alga Dunaliella salina is particularly important in the main Salt Lake.
It is exceptionally well adapted to hypersaline environments and forms the foundation of a relatively simple but highly productive food chain.
Artemia salina
The small crustacean Artemia salina, or brine shrimp, feeds on microscopic algae including Dunaliella.
Artemia is exceptionally well adapted to large fluctuations in salinity.
It produces resistant cysts capable of surviving the harsh conditions of the dry season.
When winter rains refill and dilute the lake, these cysts can hatch and the Artemia population can increase rapidly.
Branchinella spinosa
The branchiopod Branchinella spinosa occurs in some of the less saline basins of the complex.
The presence of different aquatic invertebrates in the various basins demonstrates the ecological importance of relatively small differences in salinity.
Both Artemia salina and Branchinella spinosa provide important food resources for waterbirds.
A delicate food chain
The functioning of the Salt Lake can be simplified as follows:
rainfall → reduced salinity → development of microorganisms → hatching and growth of small crustaceans → food for flamingos and other birds.
If insufficient fresh water reaches the lake, salinity may remain too high for adequate populations of these small crustaceans to develop.
Protecting the natural hydrological balance is therefore essential to the entire ecosystem.
Birds of Larnaca Salt Lake
The Salt Lake is an important station on the migration routes linking Europe, Asia and Africa.
In addition to flamingos, ducks, gulls, herons, waders and many other migratory species use the area.
Official assessments have recorded at least 100 bird species, including many species of European conservation importance.
The wetland functions both as a wintering area and as a stopover site where migrating birds can rest and feed before continuing journeys covering thousands of kilometres.
The black flamingo
Larnaca Salt Lake also became internationally known through an extraordinary observation: the appearance of an almost entirely black flamingo.
The bird displayed melanism, an unusual excess of dark pigmentation in its plumage.
Its presence attracted international attention from birdwatchers, photographers and the media and became one of the best-known modern wildlife observations associated with Larnaca Salt Lake.
Halophytic vegetation
The ecological importance of the Salt Lake extends well beyond its birds.
Extensive communities of halophytic plants, specially adapted to highly saline soils, occur around the lake margins.
Conditions that would be lethal to many ordinary plants are tolerated by these specialised species through a range of physiological and morphological adaptations.
These plant communities form important protected habitats and provide feeding, shelter and breeding areas for numerous animals.
Summer at the Salt Lake
During summer the landscape is transformed.
Large areas become dry white or grey expanses of salt and fine sediment.
The apparent absence of life is deceptive. Resistant stages of organisms, seeds and cysts remain within the sediments awaiting the return of rain.
When winter rains arrive, the ecological cycle begins again.
Ramsar Wetland of International Importance
The international ecological significance of Larnaca Salt Lake was formally recognised when it was designated under the Ramsar Convention.
The site was designated on 11 July 2001 as Ramsar Site No. 1081.
The official Ramsar site covers 1,107 hectares.
Natura 2000
Alykes Larnakas also form part of the European Natura 2000 ecological network under site code CY6000002.
The area is designated both as a Special Area of Conservation (SAC) and a Special Protection Area (SPA).
This dual status reflects both the importance of its habitats and its exceptional value for wild birds.
Protection and management
In 1997, the Council of Ministers approved a conservation and management programme for Larnaca Salt Lakes and the surrounding area.
Its objectives included protecting the ecosystem from pollution and degradation, maintaining its ecological functions and allowing environmental education and compatible forms of recreation.
Protecting the Salt Lake therefore means protecting not simply flamingos but the entire hydrological and ecological system.
Threats and pressures
The location of the Salt Lake beside an expanding urban area and an international airport creates substantial pressures.
Threats identified over time include urban development, interference with natural water flows, pollution, roads and infrastructure, human disturbance, waste disposal and damage to halophytic vegetation.
Maintaining adequate freshwater inflow and preserving the hydrological balance remain especially important.
Climate change
Seasonal saline wetlands are particularly sensitive to changes in rainfall and temperature.
Long droughts, higher temperatures and increased evaporation can alter the length of time the lake contains water, its salinity and its biological productivity.
In an ecosystem where the food chain depends upon the correct seasonal sequence of rainfall, salt dilution and invertebrate development, such changes can have far-reaching effects.
Nature trail
A nature trail has been established along part of the Salt Lake, providing opportunities to experience its vegetation, wildlife and landscape.
The route connects the wetland area with Kamares Aqueduct.
Wildlife observation should always be conducted without approaching or disturbing birds, particularly large flocks that are resting or feeding.
A natural and cultural archive thousands of years old
Larnaca Salt Lake is much more than a picturesque landscape filled with flamingos.
Beneath and around its waters lies the history of an environment transformed from a marine bay into a lagoon and eventually into a seasonal salt lake.
Prehistoric communities and a major Late Bronze Age harbour settlement developed on its shores. Goods and people passed through this landscape more than three thousand years ago. In later centuries its salt became an important economic resource for Cyprus.
Today the same landscape provides refuge for thousands of migratory birds and is protected as a wetland of international importance.
Larnaca Salt Lake is therefore simultaneously a natural ecosystem, geological archive, archaeological landscape, historic site and living station on an international bird migration route.
Classification
Name: Larnaca Salt Lake
Greek name: Αλυκή Λάρνακας
Type: Seasonal hypersaline wetland complex
District: Larnaca
Country: Republic of Cyprus
Principal basins: Alyki, Orphani, Soros, Spyros / Airport Lake area
Ramsar status: Wetland of International Importance
Ramsar Site: No. 1081
Ramsar designation date: 11 July 2001
Official Ramsar area: 1,107 hectares
Natura 2000: Alykes Larnakas – CY6000002
Natura 2000 designation: Special Area of Conservation (SAC) and Special Protection Area (SPA)
National conservation programme: since 1997
Characteristic habitats: Seasonal saline lakes, salt flats and halophytic vegetation
Characteristic bird: Greater Flamingo – Phoenicopterus roseus
Principal primary producer: Dunaliella salina
Important aquatic invertebrates: Artemia salina, Branchinella spinosa
Water depth: Generally up to approximately 1 m according to Ramsar information
Important archaeological landscape: Dromolaxia-Vyzatzia / Hala Sultan Tekke Late Bronze Age settlement
Other major monuments: Hala Sultan Tekke, Kamares Aqueduct
Historic economic activity: Salt harvesting and trade
Commercial salt harvesting ended: 1986
Photographer and videographer: George Konstantinou
Sources
Ramsar Sites Information Service – Larnaca Salt Lake, Site No. 1081
Natura 2000 Cyprus – Alykes Larnakas CY6000002
Cyprus Department of Environment – Natura 2000 Network
Department of Antiquities – Dromolaxia-Vyzatzia / Hala Sultan Tekke excavations
Department of Antiquities – Hala Sultan Tekke Hinterland Project
No comments:
Post a Comment