See also
All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο
Flora of Cyprus - ORGANIZED LINKS - Χλωρίδα της Κύπρου - ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΙ ΣΥΝΔΕΣΜΟ
Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – Κερύνεια, 12/6/2016.
Το γένος Tamarix
Τα αλμυρίκια του γένους Tamarix ανήκουν στην οικογένεια Tamaricaceae και αποτελούν μία χαρακτηριστική ομάδα θάμνων και μικρών δέντρων των ξηρών, παράκτιων και συχνά αλατούχων οικοτόπων. Είναι ιδιαίτερα καλά προσαρμοσμένα σε συνθήκες που είναι δύσκολες για πολλά άλλα ξυλώδη φυτά, όπως η υψηλή αλατότητα, η ξηρασία, οι ισχυροί άνεμοι και η περιοδική κατάκλυση.
Το συγκεκριμένο φυτό φωτογραφήθηκε από εμένα στην Κερύνεια στις 12 Ιουνίου 2016. Επειδή δεν υπάρχει ασφαλής τεκμηρίωση που να επιτρέπει τον προσδιορισμό του συγκεκριμένου δείγματος σε είδος, παρουσιάζεται ορθά ως Tamarix sp. και όχι με αυθαίρετη απόδοση σε κάποιο από τα κυπριακά είδη.
Τα είδη Tamarix της Κύπρου
Το γένος παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην κυπριακή χλωρίδα επειδή δεν αντιπροσωπεύεται από ένα μόνο είδος. Ο σημερινός οργανωμένος κατάλογος FLORA OF CYPRUS – Organized Dynamic Checklist περιλαμβάνει πέντε αυτόχθονα taxa:
Tamarix dalmatica B.R.Baum
Tamarix hampeana Boiss. & Heldr.
Tamarix smyrnensis Bunge – species aggregate
Tamarix tetragyna Ehrenb.
Tamarix tetrandra M.Bieb.
Το Τμήμα Δασών αναφέρει επίσης το Tamarix aphylla ως ξενικό είδος που εισήχθη στην Κύπρο τη δεκαετία του 1940 και χρησιμοποιήθηκε ιδιαίτερα σε χαμηλές περιοχές ως ανεμοφράχτης σε καλλιέργειες.
Αυτή η ποικιλότητα είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους η αναγνώριση ενός Tamarix μόνο από τη γενική του εμφάνιση ή από φωτογραφίες μπορεί να είναι προβληματική.
Περιγραφή
Τα Tamarix είναι θάμνοι ή δέντρα με χαρακτηριστικά λεπτά, πολυάριθμα κλαδιά και πολύ μικρά φύλλα. Το φύλλωμα αποκτά συχνά γκριζοπράσινη ή γλαυκή όψη.
Τα φύλλα είναι εξαιρετικά μικρά, συνήθως λεπιοειδή και τοποθετημένα πυκνά επάνω στους λεπτούς βλαστούς. Αυτή η μορφολογία περιορίζει την επιφάνεια από την οποία μπορεί να χάνεται νερό και αποτελεί μέρος της προσαρμογής των φυτών σε ξηρά και αλατούχα περιβάλλοντα.
Τα άνθη είναι μικρά αλλά παράγονται σε μεγάλους αριθμούς και συγκεντρώνονται σε στενές ταξιανθίες. Ανάλογα με το είδος, είναι λευκά, υπόλευκα ή ρόδινα. Όταν ένα φυτό βρίσκεται σε πλήρη άνθηση, οι πολυάριθμες ταξιανθίες μπορούν να καλύψουν μεγάλο μέρος των κλαδιών.
Οι καρποί είναι μικρές κάψες. Οι πολύ μικροί σπόροι φέρουν τρίχες που διευκολύνουν τη μεταφορά και διασπορά τους, ιδιαίτερα με τον άνεμο.
Γιατί είναι δύσκολος ο προσδιορισμός των ειδών
Η ταξινομία του γένους Tamarix είναι γνωστή για τις δυσκολίες της. Πολλά είδη παρουσιάζουν μεγάλη μορφολογική ομοιότητα και για ασφαλή αναγνώριση χρειάζονται λεπτομερή χαρακτηριστικά των ανθέων, των ταξιανθιών, των βλαστών και των φύλλων.
Ακόμη και χαρακτηριστικά όπως το πότε εμφανίζονται οι ταξιανθίες σε σχέση με την ανάπτυξη των νέων βλαστών μπορεί να είναι σημαντικά για τη διάκριση μεταξύ ειδών.
Για τον λόγο αυτό, όταν τα αναγκαία διαγνωστικά στοιχεία δεν είναι διαθέσιμα, η επιστημονικά ασφαλής επιλογή είναι η αναφορά Tamarix sp., δηλαδή ένα μη προσδιορισμένο είδος του γένους Tamarix.
Βιότοπος και οικολογία
Τα αλμυρίκια είναι στενά συνδεδεμένα με υγρά ή αλατούχα ενδιαιτήματα σε ξηρές και θερμές περιοχές. Στην Κύπρο μπορούν να απαντούν σε παράκτιες περιοχές, αλυκές και αλμυρά εδάφη, κοντά σε υγροτόπους, ρέματα και άλλες θέσεις όπου υπάρχει διαθέσιμη υγρασία στο υπέδαφος.
Η ικανότητά τους να ανέχονται υψηλές συγκεντρώσεις αλάτων τούς επιτρέπει να επιβιώνουν σε θέσεις όπου πολλά άλλα δέντρα και θάμνοι δυσκολεύονται να εγκατασταθούν.
Το εκτεταμένο ριζικό τους σύστημα μπορεί να αξιοποιεί υγρασία από βαθύτερα στρώματα του εδάφους. Παράλληλα, πολλά Tamarix διαθέτουν εξειδικευμένους μηχανισμούς αντιμετώπισης της περίσσειας αλάτων, με αποτέλεσμα να παρατηρούνται συχνά αποθέσεις αλάτων στο φύλλωμά τους.
Προσαρμογή στην αλατότητα
Η αντοχή στην αλατότητα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα οικολογικά χαρακτηριστικά του γένους.
Σε ένα παράκτιο περιβάλλον τα φυτά δέχονται αλάτι όχι μόνο από το έδαφος και τα υπόγεια νερά αλλά και από το θαλάσσιο αερόλυμα. Τα Tamarix μπορούν να επιβιώνουν κάτω από αυτές τις συνθήκες και έτσι αποτελούν χαρακτηριστικό στοιχείο αρκετών μεσογειακών αλατούχων οικοσυστημάτων.
Η παρουσία τους μπορεί επίσης να επηρεάζει τις τοπικές εδαφικές συνθήκες, καθώς άλατα που αποβάλλονται ή συσσωρεύονται στο φύλλωμα καταλήγουν τελικά στην επιφάνεια του εδάφους.
Αναπαραγωγή και διασπορά
Τα Tamarix αναπαράγονται με σπόρους, ενώ ορισμένα μπορούν επίσης να πολλαπλασιάζονται βλαστητικά.
Η παραγωγή πολλών πολύ μικρών και ελαφρών σπόρων αποτελεί αποτελεσματική στρατηγική για τον αποικισμό νέων κατάλληλων θέσεων. Οι τρίχες που συνοδεύουν τους σπόρους βοηθούν στη μεταφορά τους από τον άνεμο, ενώ σε υγροτοπικά και παραποτάμια συστήματα σημαντικό ρόλο μπορεί να έχει και το νερό.
Η εγκατάσταση των νεαρών φυτών εξαρτάται όμως από την παρουσία κατάλληλης υγρασίας στο υπόστρωμα κατά την κρίσιμη περίοδο της βλάστησης και της πρώτης ανάπτυξης.
Οικολογικός ρόλος
Τα αλμυρίκια μπορούν να σχηματίζουν πυκνές συστάδες και να προσφέρουν καταφύγιο, θέσεις ανάπαυσης και μικροενδιαιτήματα για διάφορους οργανισμούς.
Τα άνθη τους αποτελούν επίσης πηγή τροφής για έντομα κατά την περίοδο ανθοφορίας. Η σχέση του γένους με την εντομοπανίδα είναι ευρύτερη, καθώς διάφορα φυτοφάγα έντομα χρησιμοποιούν είδη Tamarix ως ξενιστές.
Σε παράκτια περιβάλλοντα η ξυλώδης βλάστηση μπορεί επιπλέον να συμβάλλει στη συγκράτηση του εδάφους και στη δημιουργία προστατευμένων μικροενδιαιτημάτων απέναντι στον άνεμο.
Τα αλμυρίκια και ο άνθρωπος στην Κύπρο
Η αντοχή των αλμυρικιών στον άνεμο, στην ξηρασία και στην αλατότητα τα έχει καταστήσει χρήσιμα φυτά σε περιοχές όπου άλλα δέντρα δυσκολεύονται να αναπτυχθούν.
Χαρακτηριστικό κυπριακό παράδειγμα είναι το ξενικό Tamarix aphylla. Σύμφωνα με το Τμήμα Δασών, εισήχθη στην Κύπρο κατά τη δεκαετία του 1940 και χρησιμοποιήθηκε κυρίως ως ανεμοφράχτης σε καλλιέργειες χαμηλών περιοχών λόγω της γρήγορης ανάπτυξής του.
Κατάσταση διατήρησης
Επειδή το φυτό της συγκεκριμένης καταγραφής παραμένει σε επίπεδο Tamarix sp., δεν είναι επιστημονικά σωστό να του αποδώσουμε κατηγορία IUCN ή ειδικό καθεστώς προστασίας που αφορά ένα συγκεκριμένο είδος.
Η διατήρηση, ωστόσο, των φυσικών παράκτιων και αλατούχων οικοτόπων στους οποίους αναπτύσσονται τα αυτόχθονα αλμυρίκια είναι σημαντική για τη συνολική βιοποικιλότητα των κυπριακών υγροτοπικών και παράκτιων οικοσυστημάτων.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Plantae
Κλάδος: Angiosperms
Τάξη: Caryophyllales
Οικογένεια: Tamaricaceae
Γένος: Tamarix L.
Taxon της φωτογραφικής καταγραφής: Tamarix sp.
Αγγλική κοινή ονομασία του γένους: Tamarisk
Ελληνικές/κυπριακές ονομασίες: Αλμυρίκι, Μερίκα, Μυρίκη, Μέρικος, Μεριτζιά
Τοποθεσία φωτογραφιών: Κερύνεια, Κύπρος
Ημερομηνία φωτογραφιών: 12/6/2016
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Tamarix sp. – αρχική φωτογραφική καταγραφή
FLORA OF CYPRUS – Organized Dynamic Checklist – Tamaricaceae
Τμήμα Δασών Κύπρου – Μέρικος, Tamarix smyrnensis
Kew Science – Plants of the World Online – σχετική ταξινομική τεκμηρίωση Tamarix
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – Kyrenia, 12/6/2016.
The genus Tamarix
Tamarisks of the genus Tamarix belong to the family Tamaricaceae and form a characteristic group of shrubs and small trees associated with dry, coastal and frequently saline habitats. They are particularly well adapted to environmental conditions that are difficult for many other woody plants, including high salinity, drought, strong winds and periodic flooding.
I photographed the plant presented here in Kyrenia on 12 June 2016. As there is insufficient evidence to identify this particular specimen safely to species level, it is correctly presented as Tamarix sp., rather than being assigned arbitrarily to one of the species occurring in Cyprus.
Tamarix species in Cyprus
The genus is particularly interesting within the flora of Cyprus because it is represented by several native taxa. The current FLORA OF CYPRUS – Organized Dynamic Checklist includes five:
Tamarix dalmatica B.R.Baum
Tamarix hampeana Boiss. & Heldr.
Tamarix smyrnensis Bunge – species aggregate
Tamarix tetragyna Ehrenb.
Tamarix tetrandra M.Bieb.
The Cyprus Department of Forests additionally records Tamarix aphylla as an alien species introduced to Cyprus during the 1940s and used particularly in lowland agricultural areas as a windbreak.
This diversity is one reason why identifying a Tamarix solely from its general appearance or photographs can be problematic.
Description
Tamarix species are shrubs or trees characterised by numerous slender branches and extremely small leaves. Their foliage often has a grey-green or glaucous appearance.
The leaves are minute, usually scale-like and densely arranged along the slender shoots. This morphology reduces the exposed leaf surface and forms part of the plants' adaptation to dry and saline environments.
The flowers are individually small but produced in large numbers and grouped into narrow inflorescences. Depending on the species, they may be white, whitish or pink. When flowering profusely, the numerous inflorescences can cover a substantial part of the branches.
The fruits are small capsules. Their minute seeds bear hairs that assist dispersal, particularly by wind.
Difficulties in species identification
The taxonomy of Tamarix is recognised as difficult. Many species show considerable morphological similarity, and reliable identification requires close examination of characters of the flowers, inflorescences, shoots and leaves.
Even features such as the position and development of the inflorescences in relation to new shoots can be important in distinguishing species.
Consequently, where the necessary diagnostic characters are unavailable, Tamarix sp. is the scientifically appropriate designation for an unidentified member of the genus.
Habitat and ecology
Tamarisks are closely associated with wet or saline habitats in dry and warm regions. In Cyprus they can occur in coastal areas, salt marshes and saline soils, around wetlands, along watercourses and in other places where subsurface moisture remains available.
Their capacity to tolerate substantial concentrations of salt enables them to survive in habitats where many other trees and shrubs cannot readily establish.
Their extensive root systems can exploit moisture from deeper soil layers. Many Tamarix species also possess specialised mechanisms for dealing with excess salts, and salt deposits can consequently often be observed on their foliage.
Adaptation to salinity
Salt tolerance is one of the most important ecological characteristics of the genus.
In coastal environments plants are exposed to salt not only through soils and groundwater but also through marine aerosols. Tamarix species can withstand these conditions and are consequently characteristic elements of many Mediterranean saline ecosystems.
Their presence can also influence local soil conditions because salts excreted or accumulated on the foliage eventually reach the soil surface.
Reproduction and dispersal
Tamarix species reproduce by seed, while vegetative reproduction also occurs in some species.
The production of numerous minute, lightweight seeds is an effective strategy for colonising new suitable sites. Hairs associated with the seeds facilitate wind dispersal, while water may also contribute significantly to their movement in wetland and riparian systems.
Successful establishment of seedlings, however, depends upon suitable substrate moisture during the critical stages of germination and early growth.
Ecological role
Tamarisks can form dense stands that provide shelter, resting sites and microhabitats for a variety of organisms.
Their flowers also provide food resources for insects during the flowering period. The relationship between the genus and insect fauna extends further, as various phytophagous insects use Tamarix species as host plants.
In coastal environments, woody vegetation may additionally contribute to soil retention and the creation of sheltered microhabitats protected from strong winds.
Tamarisks and people in Cyprus
The tolerance of tamarisks to wind, drought and salinity has made them useful plants in locations where many other trees grow poorly.
A characteristic Cypriot example is the alien Tamarix aphylla. According to the Cyprus Department of Forests, it was introduced during the 1940s and was used mainly as a windbreak around crops in lowland areas because of its rapid growth.
Conservation status
Because the plant documented here remains identified only as Tamarix sp., it would not be scientifically appropriate to assign to it an IUCN category or a species-specific protection status.
Nevertheless, conserving the natural coastal and saline habitats occupied by native tamarisks is important for the wider biodiversity of Cyprus's wetland and coastal ecosystems.
Classification
Kingdom: Plantae
Clade: Angiosperms
Order: Caryophyllales
Family: Tamaricaceae
Genus: Tamarix L.
Taxon in the photographic record: Tamarix sp.
Accepted English common name of the genus: Tamarisk
Greek/Cyprus vernacular names: Αλμυρίκι, Μερίκα, Μυρίκη, Μέρικος, Μεριτζιά
Photograph location: Kyrenia, Cyprus
Date of photographs: 12/6/2016
Photographer: George Konstantinou
Sources
Biodiversity of Cyprus – Tamarix sp. – original photographic record
FLORA OF CYPRUS – Organized Dynamic Checklist – Tamaricaceae
Cyprus Department of Forests – Tamarix smyrnensis and Tamarix in Cyprus
Kew Science – Plants of the World Online – Tamarix taxonomic reference
