Below in English
Κείμενο και φωτογραφίες: Γιώργος Κωνσταντίνου – 1/4/2016.
Δεντροκελάδα – Anthus trivialis
Η Δεντροκελάδα (Anthus trivialis) είναι μικρό στρουθιόμορφο πουλί της οικογένειας Motacillidae και ένας χαρακτηριστικός μεταναστευτικός επισκέπτης της Κύπρου. Αναπαράγεται σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης και εκτείνεται ανατολικά σε μεγάλο τμήμα της εύκρατης Παλαιαρκτικής, ενώ είναι μεταναστευτικό μεγάλων αποστάσεων και διαχειμάζει κυρίως στην υποσαχάρια Αφρική, με πληθυσμούς επίσης να μετακινούνται προς τη νότια Ασία.
Στην Κύπρο δεν αποτελεί τυπικό αναπαραγόμενο είδος, αλλά εμφανίζεται κυρίως κατά τις μεταναστευτικές περιόδους, όταν το νησί λειτουργεί ως σημαντικός ενδιάμεσος σταθμός μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής. Το BirdLife Cyprus καταγράφει τα pipits ανάμεσα στις χαρακτηριστικές ομάδες που περνούν από την Κύπρο κατά την ανοιξιάτικη μετανάστευση.
Περιγραφή και αναγνώριση
Η Δεντροκελάδα έχει μήκος περίπου 15 εκ. Το επάνω μέρος του σώματος είναι καστανό με έντονες σκούρες ραβδώσεις, ενώ το στήθος έχει κιτρινωπή ή υπόξανθη απόχρωση και εμφανείς σκούρες κηλίδες. Η κοιλιά γίνεται πιο λευκή και οι εξωτερικές ουραίες πτέρυγες παρουσιάζουν λευκό χρώμα. Στο κεφάλι διακρίνεται ανοιχτόχρωμο υπερόφρυο και χαρακτηριστικό σχέδιο γύρω από το μάτι και την παρειά.
Μπορεί εύκολα να συγχυθεί με τη Λιβαδοκελάδα (Anthus pratensis). Η Δεντροκελάδα παρουσιάζει συνήθως ισχυρότερο σχέδιο στο πρόσωπο, πιο γεροδεμένο ράμφος, θερμότερους χρωματικούς τόνους και μεγαλύτερη αντίθεση ανάμεσα στο υπόξανθο στήθος και τη λευκότερη κοιλιά. Χαρακτηριστική είναι επίσης η συνήθειά της να χρησιμοποιεί δέντρα και θάμνους ως θέσεις ανάπαυσης και κελαηδήματος.
Φωνή και κελάηδημα
Η φωνή αποτελεί σημαντικό βοήθημα για την αναγνώρισή της, ιδιαίτερα κατά τη μετανάστευση. Η φωνή επαφής είναι δυνατή και χαρακτηριστική.
Στις περιοχές αναπαραγωγής το αρσενικό πραγματοποιεί εντυπωσιακή πτήση κελαηδήματος. Ανεβαίνει από κάποιο δέντρο ή άλλο ψηλό σημείο και στη συνέχεια κατεβαίνει με ανοιχτές και σχετικά άκαμπτες φτερούγες, σαν μικρό «αλεξίπτωτο», συνεχίζοντας το τραγούδι του κατά την κάθοδο.
Εξάπλωση και μετανάστευση
Το είδος αναπαράγεται σε εκτεταμένες περιοχές της Ευρώπης και της Ασίας. Μετά την αναπαραγωγική περίοδο πραγματοποιεί μεγάλες μεταναστευτικές διαδρομές προς τις περιοχές διαχείμασης, ιδιαίτερα στην υποσαχάρια Αφρική.
Η Κύπρος βρίσκεται πάνω σε σημαντικό μεταναστευτικό διάδρομο της Ανατολικής Μεσογείου και η Δεντροκελάδα περνά από το νησί τόσο την άνοιξη όσο και το φθινόπωρο.
Δημοσιευμένη ανάλυση των μεταναστευτικών στρουθιόμορφων της Κύπρου για την περίοδο 2003–2013 χαρακτηρίζει τη Δεντροκελάδα ως κοινό ανοιξιάτικο διερχόμενο μετανάστη, με μικρότερη συχνότητα το φθινόπωρο. Στην ίδια μελέτη καταγράφηκε από τα μέσα Μαρτίου έως τις αρχές Μαΐου και από τον Σεπτέμβριο έως τις αρχές Νοεμβρίου. Η κύρια ανοιξιάτικη διέλευση πραγματοποιούνταν τον Απρίλιο, με κορύφωση στις αρχές του μήνα, ενώ η φθινοπωρινή κορυφωνόταν περίπου στα μέσα Οκτωβρίου.
Αυτό συμφωνεί και με συγκεκριμένες κυπριακές καταγραφές του BirdLife Cyprus: στην περιοχή Αναβαργός καταγράφηκαν περισσότερες από 40 Δεντροκελάδες στις 11 και 13 Απριλίου 2014 και περισσότερες από 50 στις 16 Απριλίου.
Παρουσία στην Κύπρο
Στην Κύπρο η Δεντροκελάδα παρατηρείται κυρίως σε ανοιχτές εκτάσεις, αγροτικές περιοχές και άλλους κατάλληλους χώρους όπου μπορεί να τραφεί στο έδαφος και να χρησιμοποιήσει δέντρα ή θάμνους για ανάπαυση κατά τη μετανάστευση.
Η παρουσία της μπορεί να είναι ιδιαίτερα αισθητή σε περιόδους έντονης μεταναστευτικής κίνησης, όταν αρκετά άτομα σταματούν προσωρινά στο νησί για τροφή και ξεκούραση πριν συνεχίσουν το μακρύ ταξίδι τους. Ο οργανωμένος κατάλογος πουλιών του Biodiversity of Cyprus καταγράφει το είδος ως Anthus trivialis με την ελληνική ονομασία Δεντροκελάδα.
Βιότοπος
Στις περιοχές αναπαραγωγής προτιμά ανοιχτά δάση, παρυφές δασών, ξέφωτα, νεαρές φυτείες και θαμνώδεις εκτάσεις. Χρειάζεται έναν συνδυασμό ανοιχτού εδάφους ή χαμηλής βλάστησης για αναζήτηση τροφής και διάσπαρτων δέντρων ή θάμνων που χρησιμοποιούνται ως θέσεις παρατήρησης και κελαηδήματος.
Κατά τη μετανάστευση είναι λιγότερο απαιτητική ως προς τον βιότοπο και μπορεί να εμφανιστεί σε διάφορες ανοιχτές περιοχές όπου υπάρχει διαθέσιμη τροφή.
Συμπεριφορά
Η Δεντροκελάδα αναζητεί μεγάλο μέρος της τροφής της στο έδαφος, περπατώντας ανάμεσα στη χαμηλή βλάστηση. Παράλληλα, σε αντίθεση με ορισμένα άλλα είδη κελάδων, χρησιμοποιεί συχνά δέντρα και θάμνους, χαρακτηριστικό που συνδέεται και με την αγγλική ονομασία Tree Pipit.
Εκτός της αναπαραγωγικής περιόδου μπορεί να εμφανίζεται μόνη ή σε ομάδες, ιδιαίτερα κατά τη μετανάστευση.
Διατροφή
Η διατροφή της αποτελείται κυρίως από ασπόνδυλα, τα οποία συλλέγει κυρίως από το έδαφος και τη χαμηλή βλάστηση. Καταναλώνει επίσης φυτικούς σπόρους, ιδιαίτερα όταν η διαθεσιμότητα εντόμων είναι μικρότερη.
Αναπαραγωγή
Η φωλιά κατασκευάζεται στο έδαφος, συνήθως καλά κρυμμένη ανάμεσα σε χόρτα και άλλη χαμηλή βλάστηση. Η συνήθης γέννα περιλαμβάνει περίπου 4–6 αυγά.
Το χαρακτηριστικό κελάηδημα του αρσενικού και η πτήση επίδειξης αποτελούν σημαντικό μέρος της αναπαραγωγικής συμπεριφοράς του είδους. Η αναπαραγωγή πραγματοποιείται στις βορειότερες περιοχές εξάπλωσής του και όχι κατά τη μεταναστευτική διέλευσή του από την Κύπρο.
Κατάσταση διατήρησης και απειλές
Η Δεντροκελάδα κατατάσσεται παγκοσμίως στην κατηγορία LC – Least Concern (Μειωμένου Ενδιαφέροντος) της IUCN. Η μεγάλη γεωγραφική εξάπλωση του είδους αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη συνολική παγκόσμια αξιολόγησή του.
Στην Κύπρο, όπως και πολλά άλλα μεταναστευτικά στρουθιόμορφα, μπορεί να επηρεάζεται από την παράνομη παγίδευση πουλιών. Το BirdLife Cyprus περιλαμβάνει συγκεκριμένα το Anthus trivialis στον κατάλογο των ειδών που επηρεάζονται από την παγίδευση.
Ταξινόμηση
Βασίλειο: Animalia
Συνομοταξία: Chordata
Ομοταξία: Aves
Τάξη: Passeriformes
Οικογένεια: Motacillidae
Γένος: Anthus
Είδος: Anthus trivialis (Linnaeus, 1758)
Αγγλική κοινή ονομασία: Tree Pipit
Ελληνική κοινή ονομασία: Δεντροκελάδα
Κυπριακή/τοπική ονομασία: Δενδρογαλούδι
Καθεστώς στην Κύπρο: Διερχόμενο μεταναστευτικό, κυρίως κοινό κατά την ανοιξιάτικη μετανάστευση
Διατροφή: Κυρίως ασπόνδυλα, επίσης σπόροι
Απειλές / Πιέσεις στην Κύπρο: Μεταξύ άλλων, παράνομη παγίδευση μεταναστευτικών πουλιών
IUCN: LC – Least Concern / Μειωμένου Ενδιαφέροντος
Ημερομηνία φωτογραφιών: 1/4/2016
Φωτογράφος: Γιώργος Κωνσταντίνου
Πηγές
Biodiversity of Cyprus – Tree Pipit – Anthus trivialis
Biodiversity of Cyprus – List of Birds of Cyprus – Organized Checklist
BirdLife Cyprus – Birdwatching in Cyprus
BirdLife Cyprus – Species affected by trapping
Birds of Europe – Anthus trivialis
TEXT AND PHOTOS: GEORGE KONSTANTINOU – 1/4/2016.
Tree Pipit – Anthus trivialis
The Tree Pipit (Anthus trivialis) is a small passerine of the family Motacillidae and a characteristic passage migrant through Cyprus. It breeds across much of Europe and extends eastwards through a large part of the temperate Palearctic. It is a long-distance migrant, wintering mainly in sub-Saharan Africa, with populations also migrating towards southern Asia.
In Cyprus it is not a typical breeding species but occurs mainly during migration, when the island provides an important stopover between Europe, Asia and Africa. BirdLife Cyprus includes pipits among the characteristic groups passing through Cyprus during spring migration.
Description and identification
The Tree Pipit is approximately 15 cm long. Its upperparts are brown with conspicuous darker streaking. The breast is buff to yellowish with dark markings, contrasting with the whiter belly. The head shows a pale supercilium and a distinct facial pattern, while the outer tail feathers show white.
It can easily be confused with the Meadow Pipit (Anthus pratensis). Tree Pipit generally shows a stronger facial pattern, a heavier bill, warmer plumage tones and greater contrast between the buff breast and paler belly. Its tendency to perch in trees and bushes is also characteristic.
Voice and song
Its call is a useful identification feature, particularly during migration. In the breeding areas the male performs a distinctive song flight, rising from a tree or other elevated perch before descending with spread, relatively stiff wings in a parachute-like display while continuing its song.
Distribution and migration
The species breeds over extensive areas of Europe and Asia. After breeding, it undertakes long-distance migrations towards its wintering grounds, particularly in sub-Saharan Africa.
Cyprus lies on an important migration route through the eastern Mediterranean, and Tree Pipits pass through the island during both spring and autumn.
A published analysis of passerine passage migrants in Cyprus during 2003–2013 characterised Tree Pipit as a common spring passage migrant and a less frequent autumn migrant. It was recorded from mid-March to early May and again from September to early November. The main spring movement occurred in April, peaking in early April, while autumn passage peaked around mid-October.
This pattern is also illustrated by BirdLife Cyprus records from Anavargos, where more than 40 Tree Pipits were recorded on 11 and 13 April 2014 and more than 50 on 16 April.
Presence in Cyprus
In Cyprus, Tree Pipits occur mainly in open countryside, agricultural land and other suitable habitats where they can feed on the ground and use trees or bushes for resting during migration.
They can become particularly noticeable during periods of strong migratory movement, when numbers of birds stop temporarily on the island to feed and rest before continuing their journeys. The organized bird checklist of Biodiversity of Cyprus lists Anthus trivialis under the Greek name Δεντροκελάδα.
Habitat
In its breeding range, the Tree Pipit favours open woodland, woodland edges, clearings, young plantations and scrub. It requires a combination of open ground or low vegetation for feeding and scattered trees or bushes that provide observation and song perches.
During migration it uses a wider range of open habitats wherever suitable feeding opportunities are available.
Behaviour
Tree Pipits obtain much of their food by walking and foraging on the ground among low vegetation. At the same time, they frequently use trees and bushes, a behaviour reflected in the English name Tree Pipit.
Outside the breeding season they may occur singly or in groups, particularly during migration.
Diet
The diet consists mainly of invertebrates collected principally from the ground and low vegetation. Seeds are also taken, especially when insect availability is reduced.
Breeding
The nest is constructed on the ground, generally well concealed among grasses and other low vegetation. A typical clutch contains about 4–6 eggs.
The male's characteristic song and display flight form an important part of its breeding behaviour. Breeding takes place in the species' northern breeding range rather than during its migratory passage through Cyprus.
Conservation status and threats
The Tree Pipit is globally classified as LC – Least Concern on the IUCN Red List. Its very extensive geographical range is an important factor in its global conservation assessment.
In Cyprus, like many other migratory passerines, the species can be affected by illegal bird trapping. BirdLife Cyprus specifically lists Anthus trivialis among the bird species affected by trapping.
Classification
Kingdom: Animalia
Phylum: Chordata
Class: Aves
Order: Passeriformes
Family: Motacillidae
Genus: Anthus
Species: Anthus trivialis (Linnaeus, 1758)
Accepted English common name: Tree Pipit
Greek common name: Δεντροκελάδα
Cyprus vernacular name: Δενδρογαλούδι
Status in Cyprus: Passage migrant, especially common during spring passage
Diet: Mainly invertebrates; also seeds
Threats / Pressures in Cyprus: Including illegal trapping of migratory birds
IUCN: LC – Least Concern
Date of photographs: 1/4/2016
Photographer: George Konstantinou
Sources
Biodiversity of Cyprus – Tree Pipit – Anthus trivialis
Biodiversity of Cyprus – List of Birds of Cyprus – Organized Checklist
BirdLife Cyprus – Birdwatching in Cyprus
BirdLife Cyprus – Species affected by trapping
Birds of Europe – Anthus trivialis
