See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο.

Underwater photos by Costas Constantinou

Below in English

Κείμενο George Konstantinou.

Υποβρύχιες φωτογραφίες Costas Constantinou.

Ο κηλιδωτός θαλάσσιος λαγός

Ο κηλιδωτός θαλάσσιος λαγός, Aplysia dactylomela, είναι ένα μεγάλο θαλάσσιο γαστερόποδο μαλάκιο της οικογένειας Aplysiidae. Παρά το κοινό όνομα «θαλάσσιος λαγός», δεν είναι ούτε λαγός ούτε ψάρι, αλλά ένα είδος θαλάσσιου γυμνοσάλιαγκα με εσωτερικά περιορισμένο κέλυφος.

Αναγνωρίζεται εύκολα από τους μεγάλους μαύρους δακτυλίους που καλύπτουν το σώμα και τα πλευρικά του πτερύγια. Πρόκειται για ξενικό είδος στη Μεσόγειο, το οποίο καταγράφηκε για πρώτη φορά στη λεκάνη το 2002 και στη συνέχεια εξαπλώθηκε γρήγορα, φτάνοντας και στις ακτές της Κύπρου.

Σημαντική ταξινομική διευκρίνιση

Στο παρελθόν το όνομα Aplysia dactylomela χρησιμοποιούνταν για παρόμοιους κηλιδωτούς θαλάσσιους λαγούς τόσο του Ατλαντικού όσο και του Ινδοειρηνικού. Μοριακές μελέτες έδειξαν ότι οι πληθυσμοί αυτοί αντιπροσωπεύουν τουλάχιστον δύο διαφορετικά είδη.

Το όνομα Aplysia dactylomela Rang, 1828 περιορίζεται σήμερα στους πληθυσμούς του Ατλαντικού. Για τους αντίστοιχους πληθυσμούς του Ινδοειρηνικού χρησιμοποιείται το όνομα Aplysia argus Rüppell & Leuckart, 1830.

Γενετική εξέταση δειγμάτων από τη Μεσόγειο επιβεβαίωσε ότι ανήκουν στην ατλαντική Aplysia dactylomela και όχι στην ινδοειρηνική Aplysia argus. Επομένως, η επιστημονική ονομασία της κυπριακής ανάρτησης παραμένει σωστή.

Περιγραφή

Το σώμα είναι μαλακό, παχύ, επιμήκες και ιδιαίτερα ευέλικτο. Το βασικό του χρώμα παρουσιάζει σημαντική ποικιλία και μπορεί να είναι γκριζωπό, κιτρινωπό, λαδί, πράσινο, καστανό ή πολύ σκούρο.

Το χαρακτηριστικότερο γνώρισμα είναι οι πολυάριθμοι μαύροι ή σκούροι καστανοί δακτύλιοι πάνω στο σώμα και στα παραπόδια. Οι δακτύλιοι μπορεί να περιβάλλουν ανοιχτόχρωμο κέντρο και συχνά συνδέονται μεταξύ τους με λεπτές σκούρες γραμμές.

Το είδος μπορεί να αποκτήσει μήκος μεγαλύτερο από 30 εκατοστά, ενώ έχει αναφερθεί μέγιστο μήκος περίπου 40–41 εκατοστών. Το σώμα μπορεί να επιμηκύνεται ή να συστέλλεται σημαντικά, γι’ αυτό οι μετρήσεις ζωντανών ατόμων παρουσιάζουν διαφορές.

Τα «αυτιά» του θαλάσσιου λαγού

Στο μπροστινό μέρος του κεφαλιού βρίσκονται δύο μακριές προεκτάσεις που ονομάζονται ρινοφόρα. Η μορφή τους θυμίζει τα αυτιά ενός λαγού και από αυτά προέρχεται η κοινή ονομασία «θαλάσσιος λαγός».

Τα ρινοφόρα δεν είναι πραγματικά αυτιά. Φέρουν χημειοαισθητήρια όργανα που βοηθούν το ζώο να ανιχνεύει διαλυμένες ουσίες στο νερό και να εντοπίζει τροφή, άλλα άτομα και κατάλληλα ενδιαιτήματα.

Χαμηλότερα στο κεφάλι βρίσκεται ακόμη ένα ζεύγος σαρκωδών προεκτάσεων, τα στοματικά πλοκάμια. Αυτά χρησιμοποιούνται για απτική και χημική εξερεύνηση του υποστρώματος.

Παραπόδια και εσωτερικό κέλυφος

Στις δύο πλευρές του σώματος υπάρχουν μεγάλοι σαρκώδεις λοβοί που ονομάζονται παραπόδια. Όταν το ζώο έρπει, τα παραπόδια συνήθως καλύπτουν εν μέρει τη ραχιαία περιοχή και την κοιλότητα του μανδύα.

Σε αντίθεση με τα περισσότερα χερσαία σαλιγκάρια, ο κηλιδωτός θαλάσσιος λαγός δεν διαθέτει εμφανές εξωτερικό κέλυφος. Διατηρεί ένα μικρό, λεπτό και μειωμένο εσωτερικό κέλυφος, το οποίο βρίσκεται μέσα στον μανδύα και προσφέρει περιορισμένη προστασία στα εσωτερικά όργανα.

Η απώλεια του μεγάλου εξωτερικού κελύφους αύξησε την κινητικότητα του σώματος, αλλά δημιούργησε την ανάγκη για άλλες μορφές άμυνας, όπως η παραλλαγή και οι χημικές εκκρίσεις.

Ενδιαίτημα στην Κύπρο

Στην Κύπρο μπορεί να παρατηρηθεί σε ρηχά παράκτια νερά, παλιρροϊκές λιμνούλες, βραχώδεις βυθούς, μικτές περιοχές με άμμο και πέτρες και σημεία με άφθονη ανάπτυξη φυκών. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί κοντά σε λιβάδια θαλάσσιων φυτών.

Κατά τη διάρκεια της ημέρας συχνά κρύβεται κάτω από μεγάλες πέτρες, σε σχισμές και σε σκιερές θέσεις. Μπορεί όμως να παρατηρηθεί και εκτεθειμένο, ιδιαίτερα όταν τρέφεται ή μετακινείται προς περιοχές με άφθονα φύκη.

Το είδος ζει κυρίως σε ρηχά νερά, αν και έχει αναφερθεί μέχρι βάθος περίπου 40 μέτρων. Η μεγάλη πλειονότητα των παρατηρήσεων γίνεται σε πολύ μικρότερα βάθη, όπου υπάρχει επαρκής φωτισμός για την ανάπτυξη της φυτικής του τροφής.

Διατροφή

Η Aplysia dactylomela είναι φυτοφάγο ζώο. Τρέφεται κυρίως με διάφορα κόκκινα, πράσινα και καστανά μακροφύκη που αναπτύσσονται πάνω σε βράχους και άλλες σκληρές επιφάνειες.

Η τροφή αποξέεται και τεμαχίζεται με τη ράδουλα, μια εξειδικευμένη ταινία με πολυάριθμα μικροσκοπικά δόντια μέσα στο στόμα. Η ράδουλα λειτουργεί σαν κινούμενη λίμα και επιτρέπει στο ζώο να συλλέγει φυτικό υλικό από το υπόστρωμα.

Ο χρωματισμός του σώματος μπορεί να επηρεάζεται από τις χρωστικές των φυκών που καταναλώνει. Η διατροφή παρέχει επίσης χημικές ενώσεις τις οποίες το ζώο μπορεί να αποθηκεύει ή να μετατρέπει σε ουσίες χρήσιμες για την άμυνά του.

Μετακίνηση πάνω στον βυθό

Ο συνηθέστερος τρόπος μετακίνησης είναι η έρπυση. Το ζώο χρησιμοποιεί το πλατύ μυώδες πόδι στην κάτω πλευρά του σώματος και δημιουργεί διαδοχικά κύματα μυϊκών συσπάσεων.

Το μπροστινό μέρος του ποδιού εκτείνεται προς τα εμπρός και προσκολλάται στο υπόστρωμα. Στη συνέχεια ακολουθεί το υπόλοιπο σώμα, δημιουργώντας μια αργή αλλά σταθερή κίνηση.

Η βλέννα μειώνει την τριβή, διευκολύνει την προσκόλληση και προστατεύει την ευαίσθητη επιφάνεια του σώματος από τραχιές πέτρες και άλλες αιχμηρές επιφάνειες.

Κολυμβητική ικανότητα

Η Aplysia dactylomela μπορεί επίσης να κολυμπήσει χρησιμοποιώντας τα μεγάλα παραπόδια. Με ρυθμικές κυματοειδείς κινήσεις τα ανοίγει και τα κλείνει, δημιουργώντας ώθηση μέσα στο νερό.

Κατά την κολύμβηση το σώμα φαίνεται να αιωρείται και να κινείται με αργές, κυματιστές κινήσεις. Η ικανότητα αυτή χρησιμοποιείται για σύντομες μετακινήσεις, για αποφυγή κινδύνου ή για αναζήτηση νέων περιοχών τροφοληψίας.

Παρά την ικανότητά του να κολυμπά, το ζώο περνά το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου έρποντας πάνω στον βυθό ή παραμένοντας κρυμμένο ανάμεσα σε πέτρες και φύκη.

Μωβ μελάνι και χημική άμυνα

Όταν ενοχληθεί ή δεχθεί επίθεση, μπορεί να απελευθερώσει ένα έντονο μωβ υγρό από τον αδένα μελάνης. Μπορεί επίσης να εκκρίνει μια δεύτερη, πιο ανοιχτόχρωμη και κολλώδη ουσία από τον οπαλινικό αδένα.

Οι εκκρίσεις αυτές μπορούν να συγχύσουν ή να αποθαρρύνουν έναν θηρευτή, επηρεάζοντας τις χημικές του αισθήσεις και τη συμπεριφορά αναζήτησης τροφής. Το μωβ χρώμα προέρχεται από χρωστικές που σχετίζονται με τα φύκη της διατροφής του.

Το μελάνι δεν πρέπει να θεωρείται όπλο που χρησιμοποιείται χωρίς κόστος. Η παραγωγή των εκκρίσεων απαιτεί ενέργεια και διαθέσιμες χημικές ουσίες, γι’ αυτό το ζώο τις απελευθερώνει κυρίως όταν αισθανθεί σοβαρή απειλή.

Άλλοι αμυντικοί μηχανισμοί

Οι σκούροι δακτύλιοι και ο μεταβλητός χρωματισμός διασπούν το περίγραμμα του σώματος και προσφέρουν παραλλαγή ανάμεσα στα φύκη και στις σκιές. Η μαλακή υφή επιτρέπει επίσης στο ζώο να εισέρχεται σε στενές κοιλότητες.

Οι χημικές ουσίες που αποκτώνται από τη φυτική τροφή μπορούν να κάνουν το σώμα δυσάρεστο ή λιγότερο ελκυστικό για ορισμένους θηρευτές. Ωστόσο, η ύπαρξη χημικής άμυνας δεν σημαίνει ότι το είδος δεν έχει καθόλου φυσικούς εχθρούς.

Θαλάσσιες χελώνες, μεγάλα ψάρια, καρκινοειδή και άλλοι θαλάσσιοι οργανισμοί μπορούν να καταναλώνουν θαλάσσιους λαγούς ή τα αυγά τους, ανάλογα με την περιοχή και τις διαθέσιμες εναλλακτικές πηγές τροφής.

Αναπαραγωγή

Όπως οι περισσότεροι θαλάσσιοι λαγοί, κάθε άτομο της Aplysia dactylomela διαθέτει ταυτόχρονα αρσενικά και θηλυκά αναπαραγωγικά όργανα. Είναι επομένως ερμαφρόδιτο, αλλά συνήθως χρειάζεται άλλο άτομο για την ανταλλαγή γενετικού υλικού.

Κατά το ζευγάρωμα, ένα άτομο μπορεί να λειτουργεί ως αρσενικό απέναντι στο άτομο που βρίσκεται μπροστά του και ως θηλυκό απέναντι σε εκείνο που βρίσκεται πίσω του. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να σχηματίζονται αλυσίδες πολλών ζώων.

Η ταυτόχρονη παρουσία και των δύο αναπαραγωγικών λειτουργιών αυξάνει την πιθανότητα επιτυχούς ζευγαρώματος, ιδιαίτερα όταν η πυκνότητα του πληθυσμού είναι χαμηλή.

Αυγά και προνύμφες

Μετά το ζευγάρωμα, το ζώο εναποθέτει μεγάλες μάζες από λεπτές, περιελιγμένες χορδές αυγών. Οι μάζες αυτές μοιάζουν με μπλεγμένα μακαρόνια και μπορούν να είναι κιτρινωπές, πορτοκαλί, ροζ ή καστανές.

Κάθε μάζα περιέχει πολύ μεγάλο αριθμό μικροσκοπικών αυγών. Μετά την εμβρυϊκή ανάπτυξη εκκολάπτονται πλαγκτονικές προνύμφες τύπου veliger, οι οποίες φέρουν μικροσκοπικό κέλυφος.

Οι προνύμφες παραμένουν για ένα διάστημα στο πλαγκτόν και μπορούν να μεταφερθούν σε μεγάλες αποστάσεις από τα θαλάσσια ρεύματα. Αργότερα εγκαθίστανται στον βυθό, μεταμορφώνονται και αρχίζουν τη ζωή του νεαρού θαλάσσιου λαγού.

Εξάπλωση στη Μεσόγειο

Η πρώτη γνωστή μεσογειακή παρατήρηση έγινε κοντά στη Λαμπεντούζα το 2002. Ακολούθησαν καταγραφές στη Σικελία και στη συνέχεια σε πολλές περιοχές της κεντρικής και ανατολικής Μεσογείου.

Μέσα σε λίγα χρόνια καταγράφηκε στην Κύπρο, στο Ισραήλ, στον Λίβανο, στη Συρία, στην Τουρκία, στην Ελλάδα, στη Μάλτα, στην Κροατία, στο Μαυροβούνιο και σε άλλες περιοχές. Σήμερα θεωρείται εγκατεστημένο είδος σε μεγάλο μέρος της κεντρικής και ανατολικής Μεσογείου.

Η μακρά πλαγκτονική φάση των προνυμφών, τα θαλάσσια ρεύματα, η γενικευμένη φυτοφαγία και οι αποτελεσματικοί χημικοί αμυντικοί μηχανισμοί πιθανόν συνέβαλαν στην ταχεία εξάπλωσή του.

Προέλευση του μεσογειακού πληθυσμού

Επειδή κηλιδωτοί θαλάσσιοι λαγοί υπήρχαν τόσο στον Ατλαντικό όσο και στον Ινδοειρηνικό, αρχικά θεωρήθηκε πιθανό ότι το είδος εισήλθε μέσω της Διώρυγας του Σουέζ από την Ερυθρά Θάλασσα.

Η γενετική ανάλυση έδειξε όμως ότι όλα τα μεσογειακά δείγματα που εξετάστηκαν ανήκουν στην ατλαντική Aplysia dactylomela. Δεν ανήκουν στην ινδοειρηνική Aplysia argus.

Τα στοιχεία υποστηρίζουν ατλαντική προέλευση και εξάπλωση μέσω της Μεσογείου με τη βοήθεια των ρευμάτων. Ο ακριβής αρχικός μηχανισμός άφιξης παραμένει αντικείμενο συζήτησης, γι’ αυτό το είδος έχει επίσης χαρακτηριστεί κρυπτογενές σε ορισμένες μελέτες.

Είναι λεσσεψιανό είδος;

Με βάση τα γενετικά στοιχεία, το είδος δεν πρέπει να χαρακτηρίζεται λεσσεψιανό. Ο όρος λεσσεψιανό χρησιμοποιείται για οργανισμούς που πέρασαν από την Ερυθρά Θάλασσα στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.

Η μεσογειακή Aplysia dactylomela έχει ατλαντική γενετική προέλευση. Θεωρείται ξενικό ή μη αυτόχθονο είδος στη Μεσόγειο, αλλά όχι επιβεβαιωμένος μετανάστης μέσω του Σουέζ.

Πιθανές οικολογικές επιδράσεις

Ως μεγάλο και γενικευμένο φυτοφάγο, μπορεί να καταναλώνει σημαντικές ποσότητες μακροφυκών. Η παρουσία του είναι δυνατόν να επηρεάζει τοπικά τη φυκική βλάστηση, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται πολλά άτομα στην ίδια περιοχή.

Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν σοβαρές ή εκτεταμένες αρνητικές επιπτώσεις στα οικοσυστήματα της Κύπρου. Η καταγραφή της αφθονίας, της διατροφής και των εποχικών μεταβολών του είναι απαραίτητη για την αξιολόγηση των πραγματικών επιδράσεων.

Η παρουσία ενός ξενικού είδους δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είναι επεμβατικό. Για να χαρακτηριστεί επεμβατικό απαιτείται τεκμηρίωση ότι εξαπλώνεται και προκαλεί σημαντικές οικολογικές, οικονομικές ή άλλες επιπτώσεις.

Σημασία για τη νευροβιολογική έρευνα

Τα είδη του γένους Aplysia έχουν χρησιμοποιηθεί εκτεταμένα στη μελέτη του νευρικού συστήματος, της μάθησης και της μνήμης. Διαθέτουν σχετικά μικρό αριθμό πολύ μεγάλων νευρικών κυττάρων, τα οποία μπορούν να αναγνωρίζονται και να εξετάζονται επανειλημμένα.

Η έρευνα πάνω στους θαλάσσιους λαγούς συνέβαλε σημαντικά στην κατανόηση των κυτταρικών μηχανισμών της εξοικείωσης, της ευαισθητοποίησης και της δημιουργίας μνήμης. Δεν χρησιμοποιήθηκαν όμως όλες οι επιστημονικές μελέτες αποκλειστικά στην A. dactylomela, καθώς το πιο γνωστό πειραματικό είδος είναι η Aplysia californica.

Παρατήρηση και ασφάλεια

Ο κηλιδωτός θαλάσσιος λαγός δεν είναι επιθετικό ζώο και δεν διαθέτει δόντια ή κεντρί ικανά να τραυματίσουν έναν κολυμβητή. Δεν πρέπει όμως να αγγίζεται ή να σηκώνεται, επειδή η ενόχληση μπορεί να προκαλέσει απελευθέρωση μελανιού και να καταπονήσει το ζώο.

Δεν πρέπει να καταναλώνεται ή να δίνεται ως τροφή σε ζώα. Οι χημικές ουσίες που συγκεντρώνει μέσω της διατροφής του μπορεί να είναι βιολογικά δραστικές και η σύστασή τους εξαρτάται από τα φύκη που έχει καταναλώσει.

Η καλύτερη πρακτική είναι η παρατήρηση και φωτογράφιση χωρίς επαφή. Οι μάζες αυγών δεν πρέπει να μετακινούνται ή να αφαιρούνται από το υπόστρωμα.

Κατάσταση διατήρησης

Δεν έχει επιβεβαιωθεί ειδική παγκόσμια αξιολόγηση της Aplysia dactylomela στην Κόκκινη Λίστα της IUCN. Η ταχεία εξάπλωσή της στη Μεσόγειο δείχνει ότι το είδος μπορεί να εγκαθίσταται αποτελεσματικά σε κατάλληλα θερμά παράκτια ενδιαιτήματα.

Η συστηματική καταγραφή των παρατηρήσεων είναι σημαντική για την παρακολούθηση της εξάπλωσης και της εποχικότητάς της. Φωτογραφίες, ημερομηνίες, τοποθεσίες και εκτιμήσεις αριθμού ατόμων μπορούν να προσφέρουν χρήσιμα επιστημονικά δεδομένα.

Ταξινόμηση και κοινές ονομασίες

Βασίλειο: Animalia – Ζώα
Συνομοταξία: Mollusca – Μαλάκια
Κλάση: Gastropoda – Γαστερόποδα
Υποκλάση: Heterobranchia – Ετερόβραγχια
Υποκλάση: Euthyneura
Τάξη: Aplysiida
Υπεροικογένεια: Aplysioidea
Οικογένεια: Aplysiidae – Θαλάσσιοι λαγοί
Γένος: Aplysia Linnaeus, 1767
Είδος: Aplysia dactylomela Rang, 1828
Αγγλική κοινή ονομασία: Spotted sea hare
Ελληνική κοινή ονομασία: Κηλιδωτός θαλάσσιος λαγός
Μέγιστο αναφερόμενο μήκος: Περίπου 40–41 εκατοστά
Κατάσταση στην Κύπρο: Ξενικό, εγκατεστημένο θαλάσσιο είδος
Προέλευση του μεσογειακού πληθυσμού: Ατλαντικός Ωκεανός
Λεσσεψιανό είδος: Όχι, σύμφωνα με τα διαθέσιμα γενετικά στοιχεία
Κατάσταση IUCN: Δεν έχει επιβεβαιωθεί ξεχωριστή αξιολόγηση – Not Evaluated
Συγγενικό ινδοειρηνικό είδος: Aplysia argus Rüppell & Leuckart, 1830

Πηγές

World Register of Marine Species – Aplysia dactylomela

World Register of Marine Species – Aplysia argus

Valdés et al. – Origin and dispersal pathway of the spotted sea hare in the Mediterranean

Yokeş – Aplysia dactylomela: an alien opisthobranch in the Mediterranean

Pasternak & Galil – Occurrence of the alien sea hare in the Mediterranean

IUCN MedMIS – Aplysia dactylomela

Spotted sea hare – Aplysia dactylomela Rang, 1828 – Alien species in Cyprus

Text by George Konstantinou.

Underwater photographs by Costas Constantinou.

The spotted sea hare

The spotted sea hare, Aplysia dactylomela, is a large marine gastropod mollusc belonging to the family Aplysiidae. Despite its common name, it is neither a hare nor a fish, but a type of marine slug possessing a greatly reduced internal shell.

It is readily identified by the large black rings covering its body and lateral flaps. It is a non-native species in the Mediterranean, where it was first recorded in 2002 and subsequently spread rapidly, eventually reaching the coasts of Cyprus.

Important taxonomic clarification

In the past, the name Aplysia dactylomela was applied to similar spotted sea hares from both the Atlantic and Indo-Pacific. Molecular studies demonstrated that these populations represent at least two genetically distinct species.

The name Aplysia dactylomela Rang, 1828 is now restricted to Atlantic populations. The name Aplysia argus Rüppell & Leuckart, 1830 is used for the corresponding Indo-Pacific species.

Genetic examination of Mediterranean specimens confirmed that they belong to the Atlantic Aplysia dactylomela and not to the Indo-Pacific Aplysia argus. The scientific name used for the Cypriot blog post therefore remains correct.

Description

The body is soft, thick, elongated and exceptionally flexible. Its background colour is highly variable and may be greyish, yellowish, olive-green, green, brown or very dark.

Its defining feature is the presence of numerous black or dark-brown rings on the body and parapodia. The rings may surround a pale centre and are frequently connected by fine dark lines.

The species can exceed 30 centimetres in length, with a maximum reported length of approximately 40–41 centimetres. Because the body can extend or contract considerably, measurements of living individuals may vary.

The sea hare’s “ears”

Two long projections called rhinophores are situated on the front of the head. Their shape resembles the ears of a hare and gave rise to the common name “sea hare”.

The rhinophores are not true ears. They contain chemosensory organs that detect dissolved substances in the water and assist the animal in locating food, other individuals and suitable habitats.

A second pair of fleshy projections, known as oral tentacles, is situated lower on the head. These are used for tactile and chemical exploration of the substrate.

Parapodia and internal shell

Large fleshy lobes called parapodia occur along both sides of the body. When the animal is crawling, the parapodia normally partly cover the dorsal region and mantle cavity.

Unlike most terrestrial snails, the spotted sea hare does not possess a conspicuous external shell. It retains a thin, reduced internal shell situated within the mantle, providing limited protection for the internal organs.

The loss of a large external shell increased the flexibility and mobility of the body but created a need for alternative defences, including camouflage and chemical secretions.

Habitat in Cyprus

In Cyprus, it can be observed in shallow coastal waters, tidal pools, rocky seabeds, mixed areas of sand and stones and places supporting abundant algal growth. It may also occur near seagrass beds.

During the day, it often shelters beneath large stones, inside crevices and in shaded places. It may nevertheless be seen in exposed positions, particularly when feeding or moving towards areas with plentiful algae.

The species occurs mainly in shallow water, although it has been reported at depths reaching approximately 40 metres. Most observations are made at considerably shallower depths where sufficient light is available for the growth of its algal food.

Diet

Aplysia dactylomela is herbivorous. It feeds principally on various red, green and brown macroalgae growing on rocks and other hard surfaces.

Food is scraped and cut by the radula, a specialised ribbon bearing numerous microscopic teeth inside the mouth. The radula functions like a moving file, enabling the animal to collect plant material from the substrate.

Body colour may be influenced by pigments obtained from the algae it consumes. Its diet also supplies chemical compounds that can be stored or transformed into substances used in defence.

Crawling across the seabed

The usual method of movement is crawling. The animal uses the broad muscular foot on the underside of its body, producing successive waves of muscular contraction.

The front part of the foot extends forward and attaches to the substrate. The remainder of the body then follows, producing slow but steady movement.

Mucus reduces friction, improves adhesion and protects the sensitive body surface from rough stones and other sharp materials.

Swimming ability

Aplysia dactylomela can also swim using its large parapodia. By opening and closing them in rhythmic, wave-like movements, the animal produces thrust through the water.

While swimming, the body appears to hover and move through slow undulations. This ability is used for short journeys, escaping danger or searching for new feeding grounds.

Despite its ability to swim, it spends most of its time crawling on the seabed or sheltering among stones and algae.

Purple ink and chemical defence

When disturbed or attacked, it may release a vivid purple fluid from its ink gland. A second, paler and more adhesive secretion may also be released from the opaline gland.

These secretions may confuse or discourage a predator by affecting its chemical senses and food-searching behaviour. The purple colour comes from pigments associated with the algae in the animal’s diet.

Ink should not be regarded as a defence used without cost. Producing these secretions requires energy and suitable chemical compounds, so the animal principally releases them when it perceives a serious threat.

Additional defensive mechanisms

The dark rings and variable background colour break up the visible outline of the body and provide camouflage among algae and shadows. Its soft form also enables it to enter narrow cavities.

Chemical compounds obtained through its diet may make the body distasteful or less attractive to certain predators. Chemical defence does not, however, mean that the species has no natural enemies.

Marine turtles, large fish, crustaceans and other marine organisms may consume sea hares or their eggs, depending on the region and the availability of alternative food.

Reproduction

Like most sea hares, each Aplysia dactylomela possesses functional male and female reproductive organs at the same time. It is therefore hermaphroditic, although another individual is normally required for the exchange of genetic material.

During mating, one individual may function as a male towards the animal in front and as a female towards the animal behind it. Long mating chains involving several sea hares can consequently form.

Having both reproductive functions increases the likelihood of successful mating, especially where population density is relatively low.

Eggs and larvae

Following mating, the animal deposits large masses of thin, coiled egg strings. These masses resemble tangled spaghetti and may be yellowish, orange, pink or brown.

Each mass contains an extremely large number of microscopic eggs. Planktonic veliger larvae bearing tiny shells hatch after embryonic development.

The larvae remain in the plankton for a period and may be transported over considerable distances by marine currents. They later settle on the seabed, undergo metamorphosis and begin life as juvenile sea hares.

Expansion through the Mediterranean

The first known Mediterranean observation was made near Lampedusa in 2002. Records from Sicily followed, and the species subsequently appeared in numerous parts of the central and eastern Mediterranean.

Within a few years, it was recorded in Cyprus, Israel, Lebanon, Syria, Türkiye, Greece, Malta, Croatia, Montenegro and other areas. It is now regarded as established throughout much of the central and eastern Mediterranean.

Its prolonged planktonic larval phase, marine currents, generalist herbivorous diet and effective chemical defences probably contributed to its rapid expansion.

Origin of the Mediterranean population

Because spotted sea hares occurred in both the Atlantic and Indo-Pacific, it was initially suggested that the species might have entered through the Suez Canal from the Red Sea.

Genetic analysis showed that all Mediterranean specimens examined belong to the Atlantic Aplysia dactylomela. They are not members of the Indo-Pacific Aplysia argus.

The evidence supports an Atlantic origin followed by dispersal through the Mediterranean with the assistance of marine currents. The precise mechanism of the initial arrival remains debated, and the species has consequently also been described as cryptogenic in some studies.

Is it a Lessepsian species?

According to the genetic evidence, the species should not be described as Lessepsian. The term is applied to organisms that entered the Mediterranean from the Red Sea through the Suez Canal.

Mediterranean Aplysia dactylomela has an Atlantic genetic origin. It is considered alien or non-native in the Mediterranean, but it is not a confirmed migrant from the Red Sea.

Possible ecological effects

As a large generalist herbivore, it can consume substantial quantities of macroalgae. Its presence may locally influence algal vegetation, particularly when many individuals occur within the same area.

There is insufficient evidence demonstrating serious or widespread ecological damage in Cyprus. Records of abundance, diet and seasonal occurrence are required to evaluate its actual effects.

The presence of a non-native species does not automatically mean that it is invasive. An invasive classification requires evidence that the species is spreading and causing significant ecological, economic or other harmful effects.

Importance in neurobiological research

Species of Aplysia have been used extensively in research on the nervous system, learning and memory. They possess a comparatively small number of exceptionally large nerve cells that can be recognised and examined repeatedly.

Research involving sea hares made an important contribution to understanding the cellular mechanisms of habituation, sensitisation and memory formation. Not all such research involved A. dactylomela, as the best-known experimental species is Aplysia californica.

Observation and safety

The spotted sea hare is not aggressive and has no sting or biting apparatus capable of injuring a swimmer. It should nevertheless not be handled or lifted, because disturbance may trigger ink release and place the animal under stress.

It should not be eaten or used as food for animals. Chemical compounds accumulated through its diet may be biologically active, and their composition depends upon the algae it has consumed.

The best practice is observation and photography without physical contact. Egg masses should never be moved or removed from the substrate.

Conservation status

No specific global assessment of Aplysia dactylomela on the IUCN Red List has been confirmed. Its rapid Mediterranean expansion demonstrates its ability to establish populations in suitable warm coastal habitats.

Systematic reporting is important for monitoring its distribution and seasonal occurrence. Photographs, dates, locations and estimates of abundance can provide useful scientific information.

Classification and common names

Kingdom: Animalia – Animals
Phylum: Mollusca – Molluscs
Class: Gastropoda – Gastropods
Subclass: Heterobranchia
Infraclass: Euthyneura
Order: Aplysiida
Superfamily: Aplysioidea
Family: Aplysiidae – Sea hares
Genus: Aplysia Linnaeus, 1767
Species: Aplysia dactylomela Rang, 1828
English common name: Spotted sea hare
Greek common name: Κηλιδωτός θαλάσσιος λαγός
Maximum reported length: Approximately 40–41 centimetres
Status in Cyprus: Alien, established marine species
Origin of the Mediterranean population: Atlantic Ocean
Lessepsian species: No, according to the available genetic evidence
IUCN status: No specific assessment confirmed – Not Evaluated
Related Indo-Pacific species: Aplysia argus Rüppell & Leuckart, 1830

Sources