Horned grebe or Slavonian grebe - Podiceps auritus (Linnaeus, 1758) Χειμωνοβουτηχτάρι, Χειμωνοβούττης - Cyprus

See also

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο

List of Birds of Cyprus - Κατάλογος πουλιών της Κύπρου

3rd Cyprus Record found by Alison McArthur.

Σπάνιος επισκέπτης της Κύπρου με τελευταία καταγραφή το 1958  
3 αναφορά για την Κύπρο 

Photos at Kouklia 19/11/2017 by George Konstantinou

Below in English

Σπανιότατος επισκέπτης της Κύπρου

Κείμενο George Konstantinou

Το Χειμωνοβουτηχτάρι ή Χειμωνοβούττης, με το επιστημονικό όνομα Podiceps auritus, είναι ένα σχετικά μικρό υδρόβιο πουλί της οικογένειας Podicipedidae. Στην αγγλική γλώσσα είναι γνωστό ως Horned Grebe ή Slavonian Grebe. Αναπαράγεται στις βόρειες περιοχές της Ευρασίας και της Βόρειας Αμερικής και μετακινείται νοτιότερα τον χειμώνα. Στην Κύπρο αποτελεί σπανιότατο επισκέπτη.

Οι καταγραφές στην Κύπρο

Σύμφωνα με τα στοιχεία της αρχικής ανάρτησης στο Biodiversity of Cyprus, το πουλί που εντοπίστηκε από την Alison McArthur και φωτογραφήθηκε στα Κούκλια στις 19 Νοεμβρίου 2017 αποτελούσε την τρίτη καταγραφή του είδους στην Κύπρο. Η αμέσως προηγούμενη γνωστή καταγραφή αναφέρεται ότι είχε γίνει το 1958. Επομένως, η εμφάνισή του το 2017 σημειώθηκε ύστερα από διάστημα σχεδόν εξήντα χρόνων και αποτέλεσε ιδιαίτερα σημαντικό γεγονός για την κυπριακή πτηνοπαρατήρηση.

Η μεγάλη απόσταση ανάμεσα στις καταγραφές δείχνει πόσο σπάνια φθάνει το είδος στην Κύπρο. Δεν αναπαράγεται στο νησί και η παρουσία του πρέπει να θεωρείται περιστασιακή, πιθανότατα ως αποτέλεσμα μεταναστευτικών μετακινήσεων ή εκτροπής από τη συνηθισμένη χειμερινή διαδρομή του.

Περιγραφή και αναγνώριση

Το Χειμωνοβουτηχτάρι έχει μήκος περίπου 31–38 εκατοστά και άνοιγμα φτερών περίπου 55–74 εκατοστά. Διαθέτει συμπαγές σώμα, σχετικά κοντό και λεπτό μυτερό ράμφος και πόδια τοποθετημένα πολύ πίσω στο σώμα, χαρακτηριστικό που το καθιστά εξαιρετικό κολυμβητή και δύτη αλλά αδέξιο όταν βρίσκεται στην ξηρά.

Το χειμερινό του πτέρωμα, με το οποίο είναι πιθανότερο να παρατηρηθεί στην Κύπρο, είναι κυρίως μαύρο, γκρίζο και λευκό. Η κορυφή του κεφαλιού και η πίσω πλευρά του λαιμού είναι σκούρες, ενώ τα μάγουλα, ο λαιμός και τα κατώτερα μέρη είναι λευκά. Το μάτι είναι έντονα κόκκινο.

Κατά την αναπαραγωγική περίοδο η εμφάνισή του αλλάζει εντυπωσιακά. Το κεφάλι γίνεται μαύρο και πίσω από τα μάτια εμφανίζονται χαρακτηριστικές χρυσοκίτρινες τούφες φτερών που μοιάζουν με μικρά «κέρατα». Ο λαιμός και οι πλευρές αποκτούν έντονο καστανοκόκκινο χρώμα.

Διάκριση από το Μαυροβουτηχτάρι

Σε χειμερινό πτέρωμα μπορεί να συγχέεται με το Μαυροβουτηχτάρι ή Black-necked Grebe (Podiceps nigricollis). Το Χειμωνοβουτηχτάρι έχει γενικά πιο συμπαγές κεφάλι, πιο επίπεδο μέτωπο και ελαφρώς ισχυρότερο, πιο ίσιο ράμφος. Η αντίθεση ανάμεσα στη σκούρα κορυφή του κεφαλιού και στα λευκά μάγουλα είναι επίσης πιο καθαρή και η διαχωριστική γραμμή περνά συνήθως στο ύψος του ματιού.

Η αναγνώριση ενός μοναχικού πουλιού από μεγάλη απόσταση χρειάζεται προσοχή, επειδή η στάση, ο φωτισμός και το μεταβατικό πτέρωμα μπορούν να αλλοιώσουν την εικόνα των βασικών χαρακτηριστικών.

Εξάπλωση και μεταναστευτικές κινήσεις

Το είδος παρουσιάζει ευρεία αλλά κυρίως βόρεια εξάπλωση. Ο ευρασιατικός πληθυσμός αναπαράγεται από την Ισλανδία και τη Σκανδιναβία μέχρι τη βόρεια Ρωσία και την Ασία. Ο βορειοαμερικανικός πληθυσμός αναπαράγεται κυρίως στον Καναδά και στην Αλάσκα.

Μετά την αναπαραγωγή πολλά πουλιά μετακινούνται προς ηπιότερες περιοχές. Διαχειμάζουν σε προστατευμένους θαλάσσιους κόλπους, εκβολές, λιμνοθάλασσες και μεγάλες εσωτερικές λίμνες. Μικρός αριθμός φθάνει μέχρι τη Μεσόγειο, ενώ οι εμφανίσεις του είδους στην ανατολική Μεσόγειο και ιδιαίτερα στην Κύπρο είναι εξαιρετικά ασυνήθιστες.

Ενδιαιτήματα

Κατά την αναπαραγωγική περίοδο προτιμά μικρές ή μεσαίου μεγέθους ρηχές λίμνες και έλη γλυκού νερού με υδρόβια και παρόχθια βλάστηση. Η βλάστηση προσφέρει υλικά και στήριξη για την πλωτή φωλιά, καθώς και κάλυψη από θηρευτές.

Τον χειμώνα συναντάται κυρίως σε ήρεμα παράκτια νερά, προστατευμένους κόλπους και εκβολές, αλλά μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε φράγματα και μεγάλες λίμνες. Συνήθως παρατηρείται μόνο του ή σε μικρές ομάδες.

Διατροφή και κατάδυση

Το Χειμωνοβουτηχτάρι τρέφεται κυρίως με μικρά ψάρια, υδρόβια έντομα, προνύμφες εντόμων, καρκινοειδή και άλλα μικρά ασπόνδυλα. Συλλαμβάνει την τροφή του καταδυόμενο και κινείται κάτω από το νερό με τη βοήθεια των ισχυρών ποδιών του.

Όπως και άλλα βουτηχτάρια, καταπίνει μικρά φτερά. Τα φτερά σχηματίζουν μια συμπαγή μάζα στο στομάχι, η οποία θεωρείται ότι βοηθά στη συγκράτηση αιχμηρών υπολειμμάτων, όπως τα οστά των ψαριών, μέχρι να αποβληθούν με ασφάλεια.

Αναπαραγωγή

Η αναπαραγωγική περίοδος αρχίζει την άνοιξη. Τα ζευγάρια πραγματοποιούν εντυπωσιακές τελετουργικές επιδείξεις μέσα στο νερό, με συγχρονισμένες κινήσεις του κεφαλιού και του σώματος. Η φωλιά είναι πλωτή και κατασκευάζεται από υδρόβια φυτά, συνήθως στερεωμένη πάνω σε βλάστηση κοντά στην όχθη.

Την επώαση και τη φροντίδα των νεοσσών αναλαμβάνουν και οι δύο γονείς. Οι νεοσσοί μπορούν να κολυμπούν λίγο μετά την εκκόλαψη, αλλά κατά τις πρώτες ημέρες μεταφέρονται συχνά πάνω στην πλάτη των ενηλίκων.

Απειλές και προστασία

Το Χειμωνοβουτηχτάρι χαρακτηρίζεται παγκοσμίως ως Τρωτό – Vulnerable. Η μείωση των πληθυσμών του συνδέεται με την απώλεια και υποβάθμιση υγροτόπων, την αποξήρανση λιμνών και ελών, τη ρύπανση, τις πετρελαιοκηλίδες, την παγίδευση σε αλιευτικά δίχτυα, την ανθρώπινη ενόχληση και τις μεταβολές των υδάτινων οικοσυστημάτων. Οι ξηρασίες και άλλες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής μπορούν επίσης να περιορίσουν τους κατάλληλους τόπους αναπαραγωγής.

Η προστασία των υγροτόπων, των παράκτιων περιοχών διαχείμασης και της ποιότητας των υδάτων είναι απαραίτητη για τη διατήρηση του είδους. Στην Κύπρο κάθε παρατήρηση πρέπει να καταγράφεται προσεκτικά, επειδή το είδος εμφανίζεται εξαιρετικά σπάνια και κάθε τεκμηριωμένη αναφορά προσθέτει πολύτιμες πληροφορίες στη γνώση της κυπριακής ορνιθοπανίδας.

Ταξινόμηση

• Βασίλειο: Animalia
• Συνομοταξία: Chordata
• Ομοταξία: Aves
• Τάξη: Podicipediformes
• Οικογένεια: Podicipedidae
• Γένος: Podiceps
• Είδος: Podiceps auritus (Linnaeus, 1758)
• Υποείδος που απαντά στην Ευρασία: Podiceps auritus auritus
• Κατάσταση στην Κύπρο: σπανιότατος περιστασιακός επισκέπτης
• Παγκόσμια κατάσταση διατήρησης: Τρωτό – Vulnerable

Στοιχεία φωτογραφιών

Είδος: Χειμωνοβουτηχτάρι – Podiceps auritus
Φωτογράφος: George Konstantinou
Τοποθεσία: Κούκλια, Κύπρος
Ημερομηνία: 19 Νοεμβρίου 2017
Εντοπίστηκε από: Alison McArthur

Πηγές

• Biodiversity of Cyprus – αρχική ανάρτηση και στοιχεία της τρίτης κυπριακής καταγραφής
• BirdLife International – Horned Grebe species factsheet
• Convention on Migratory Species – Podiceps auritus
• European Red List of Birds – Podiceps auritus

An Extremely Rare Visitor to Cyprus

Text by George Konstantinou

The Horned Grebe or Slavonian Grebe, scientifically named Podiceps auritus, is a relatively small waterbird belonging to the family Podicipedidae. It breeds across northern Eurasia and North America and moves southwards during winter. In Cyprus it is an extremely rare visitor.

Records in Cyprus

According to the information published in the original Biodiversity of Cyprus post, the bird found by Alison McArthur and photographed at Kouklia on 19 November 2017 represented the third record of the species in Cyprus. The previous known record was reported in 1958. Its appearance in 2017 therefore occurred after an interval of almost sixty years and was a particularly important event for birdwatching in Cyprus.

The long interval between the records demonstrates how rarely the species reaches Cyprus. It does not breed on the island, and its presence should be regarded as accidental, probably resulting from migratory movements or displacement from its usual wintering route.

Description and identification

The Horned Grebe measures approximately 31–38 centimetres in length and has a wingspan of about 55–74 centimetres. It has a compact body, a relatively short, slender and pointed bill, and legs positioned far back on the body. This makes it an excellent swimmer and diver but rather awkward on land.

Its non-breeding plumage, in which it is most likely to be observed in Cyprus, is predominantly black, grey and white. The crown and hindneck are dark, while the cheeks, throat and underparts are white. The eyes are strikingly red.

During the breeding season its appearance changes dramatically. The head becomes black, and distinctive golden-yellow feather tufts resembling small “horns” appear behind the eyes. The neck and flanks acquire a rich chestnut-red colour.

Distinction from the Black-necked Grebe

In winter plumage it may be confused with the Black-necked Grebe (Podiceps nigricollis). The Horned Grebe generally has a more compact head, a flatter forehead and a slightly stronger and straighter bill. The contrast between the dark crown and white cheeks is usually more clearly defined, with the dividing line passing at approximately eye level.

Identifying a solitary bird at a considerable distance requires care, because posture, lighting and transitional plumage may alter the appearance of the principal distinguishing features.

Distribution and migration

The species has an extensive but predominantly northern distribution. The Eurasian population breeds from Iceland and Scandinavia across northern Russia and Asia. The North American population breeds mainly in Canada and Alaska.

After breeding, many individuals migrate to regions with milder winters. They winter in sheltered coastal bays, estuaries, lagoons and large inland lakes. Small numbers reach the Mediterranean, while occurrences in the eastern Mediterranean—and particularly in Cyprus—are exceptionally unusual.

Habitat

During the breeding season, the Horned Grebe prefers small or moderately sized shallow freshwater lakes and marshes with aquatic and emergent vegetation. The vegetation provides nesting material, anchorage for its floating nest and protection from predators.

In winter it is found mainly in calm coastal waters, sheltered bays and estuaries, although it may also occur on reservoirs and large lakes. It is usually observed alone or in small groups.

Diet and diving behaviour

The Horned Grebe feeds principally on small fish, aquatic insects, insect larvae, crustaceans and other small invertebrates. It catches its prey by diving and propels itself underwater with its powerful feet.

Like other grebes, it deliberately swallows small feathers. These form a compact mass in the stomach that is believed to retain sharp remains, such as fish bones, until they can be expelled safely.

Breeding

The breeding season begins in spring. Pairs perform elaborate courtship displays on the water, involving synchronised movements of the head and body. The floating nest is constructed from aquatic vegetation and is usually anchored to plants near the shore.

Both parents incubate the eggs and care for the young. The chicks can swim shortly after hatching, but during their first days they are frequently carried on the backs of the adults.

Threats and conservation

The Horned Grebe is globally classified as Vulnerable. Population declines are associated with the loss and degradation of wetlands, drainage of lakes and marshes, pollution, oil spills, entanglement in fishing nets, human disturbance and changes to aquatic ecosystems. Drought and other effects of climate change may also reduce the availability of suitable breeding habitat.

Protecting wetlands, coastal wintering areas and water quality is essential for the conservation of the species. In Cyprus every observation should be documented carefully because the bird occurs exceptionally rarely, and each confirmed record contributes valuable information to knowledge of the island’s avifauna.

Classification

• Kingdom: Animalia
• Phylum: Chordata
• Class: Aves
• Order: Podicipediformes
• Family: Podicipedidae
• Genus: Podiceps
• Species: Podiceps auritus (Linnaeus, 1758)
• Eurasian subspecies: Podiceps auritus auritus
• Status in Cyprus: extremely rare vagrant
• Global conservation status: Vulnerable

Photograph details

Species: Horned Grebe or Slavonian Grebe – Podiceps auritus
Photographer: George Konstantinou
Location: Kouklia, Cyprus
Date: 19 November 2017
Found by: Alison McArthur

Sources

• Biodiversity of Cyprus – original post and details of the third Cyprus record
• BirdLife International – Horned Grebe species factsheet
• Convention on Migratory Species – Podiceps auritus
• European Red List of Birds – Podiceps auritus