Άρθρα του Γιώργου Κωνσταντίνου (162) στην εφημερίδα Πολίτης – George Konstantinou Articles at Politis newspaper from 24/9/2017 – 1/11/2020
Κείμενο, φωτογραφίες και βίντεο του Γιώργου Κωνσταντίνου
Τα θαλάσσια κογχύλια ανήκουν στα μαλάκια και είναι τα γαστερόποδα και τα δίθυρα. Kατέχουν ένα μεγάλο μέρος από τη ζωή των θαλασσών.
Τα Γαστερόποδα είναι ζώα με ασύμμετρο, μαλακό σώμα χωρίς σκελετό και ζουν μέσα στα όστρακα τους (κογχύλι) και είναι μονόθυρα κογχύλια. Υπολογίζετε ότι ανά τον κόσμο ζουν πέραν των 100.000 γαστερόποδων.
Τα δίθυρα είναι κογχύλια επίσης με μαλακό σώμα τα οποία έχουν 2 θύρες, δηλαδή παρουσία διπλού σχεδόν ομοιόμορφου οστράκου. Όπως παράδειγμα τα μύδια τα στρείδια και οι πίνες. Σε ορισμένα είδη δίθυρων κογχυλιών δημιουργούνται και τα γνωστά μαργαριτάρια. Υπολογίζεται ότι ανά τον κόσμο ζουν πέραν των 20.000 δίθυρων κογχυλιών.
Στην ουσία τα όστρακα (κογχύλια) είναι ο εξωτερικός σκληρός σκελετός των μαλακίων που τα ίδια τα ζώα δημιουργούν εκκρίνοντας ανθρακικό ασβέστιο όπου το όστρακο αυτό προσφέρει σπίτι , ασφάλεια και προστασία στα ζώα αυτά.
Τα κογχύλια τα οποία βρίσκουμε ξεβρασμένα στις παραλίες είναι ο σκελετός των ζώων αυτών που έχουν πεθάνει για διάφορους λόγους.
Τα πανέμορφα αυτά κογχύλια τα συναντούμε σε πολύ μεγάλη ποικιλία χρωμάτων και σχεδίων και από αρχαιοτάτων χρόνων προσέλκυαν τους ανθρώπους.
Υπάρχουν ανά τον κόσμο εκατοντάδες μουσεία κογχυλιών που τα επισκέπτονται εκατομμύρια κόσμου για να θαυμάσουν την ομορφιά τους. Στην Κύπρο υπάρχει ένα τέτοιο μουσείο, το μουσείο Θάλασσα στην Αγία Νάπα.
Επίσης υπάρχουν εκατοντάδες μανιώδεις συλλέκτες κογχυλιών που τα συλλέγουνε από όλο τον κόσμο. Υπάρχουν και μερικοί αξιόλογοι συλλέκτες κογχυλιών και στην Κύπρο.
Σε μερικές χώρες κατά την αρχαιότητα κογχύλια της οικογένειας Cypraeidae χρησιμοποιούνταν ως χρήματα. Στην Κύπρο συναντούμε 3 είδη της οικογενείας αυτής που στο παρελθών οι Κύπριοι στόλιζαν τις γνωστές βούρκες.
Γενικά τα κογχύλια έχουν διαδραματίσει μεγάλο ρόλο στην ζωή των ανθρώπων. Έχουν χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή κοσμημάτων και διακοσμητικών αντικειμένων. Το κοχύλι βρέθηκε να παίζει ουσιαστικούς ρόλους στην ιστορία, στην οικονομία, στην αρχιτεκτονική, στις καλές τέχνες, στη θρησκεία, στη μουσική και το χορό, στη διακόσμηση, στη διαφήμιση, καθώς και στη μαγειρική.
Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, η Αφροδίτη, η θεά του έρωτα και της ομορφιάς, αναδύθηκε από τη θάλασσα μέσα από ένα κτένι κοντά στις ακτές (Πέτρα του Ρωμιού) της Κύπρου.
Πορφύρα και Πίννα
Από 2 είδη κογχυλιών που έχουμε και στην Κύπρο, της οικογενείας Muricidae, το Hexaplex trunculus και το Bolinus brandaris, κατά την αρχαιότητα έβγαζαν την περίφημη πορφύρα. Η πορφύρα είναι ένα είδος ανεξίτηλης χρωστικής ουσίας με βαθυκόκκινο χρώμα και με αυτήν την χρωστική έβαφαν τα ρούχα κυρίως των πλούσιών λόγο του ότι η πορφύρα ήταν ακριβή επειδή ήταν πολύ δύσκολη η παρασκευή της. Συγκεκριμένα για την παρασκευή ενός γραμμαρίου πορφύρας χρειαζόταν να βράσουν 10.000 κογχύλια.
Τα κογχύλια στην Κύπρο κατά την αρχαιότητα έπαιξαν μεγάλο ρόλο στην διατροφή των πρώτων νεολιθικών ανθρώπων. Έχουν βρεθεί κογχύλια ως τροφικά κατάλοιπα σε ανασκαφές οικισμών πέραν των 12.000 ετών.
Έχουμε βρει κογχύλια σε τροφικά κατάλοιπα νεολιθικού οικισμού κοντά στην Λευκωσία ηλικίας 8.000 ετών που αποδεικνύει ότι οι άνθρωποι αυτοί πηγαίναν στην θάλασσα 26 χιλιόμετρα μακριά από το σημείο για να τραφούν.
Ακόμα και σήμερα πολλοί Κύπριοι μαζεύουν από τους βράχους της θάλασσας τους γνωστούς χολιούς και πεταλίδες που οι πλείστοι τα τρώνε ωμά.
Στην Κύπρο έχουμε περίπου 700 είδη κογχυλιών με συντριπτική πλειοψηφία τα μικρά. Τα μεγάλα είδη που έχουμε και είναι προστατευόμενα είναι 3 η Πίννα (Pinna nobilis) η Τόννα (Tonna galea) και ο Τρίτωνας (Charonia tritonis variegata)
Ο λόγος που τα πλείστα κογχύλια της Κύπρου είναι μικρά είναι ότι δεν έχουμε ποταμούς με συνεχή ροή να κουβαλούν ιζήματα και να έχουν τροφή αυτά τα είδη. Στην Ελλάδα τα ίδια είδη που έχουμε και στην Κύπρο τα βρίσκουμε πολύ πιο μεγαλύτερα.
Η Πίννα παλιά χρησιμοποιούταν και για την κατασκευή μεταξένιων υφασμάτων. Συγκεκριμένα, η βύσσος της πίννας χρησιμοποιείται για κατασκευή τέτοιων υφαντών στην νότια Ιταλία και στη Σικελία. Επίσης, από τη βύσσο κατασκευάζουν κάλτσες και γάντια. Ο βύσσος είναι οι μεταξένιες ίνες που συγκρατούν την πίννα στον βυθό, κάτι που μοιάζει με ρίζα.
Μετά τη διάνοιξη της διώρυγας του Σουέζ δόθηκε η ευκαιρία σε πολλά θαλάσσια είδη του Ινδικού Ωκεανού και της Ερυθράς Θάλασσας να εισβάλουν στη Μεσόγειο Θάλασσα. Τα είδη αυτά ονομάζονται και λεσσεψιανοι εισβολείς από το όνομα του Γάλλου κατασκευαστή της διώρυγας.
Οι εισβολείς αυτοί υπολογίζονται περίπου στο 15% της πανίδας της ανατολικής Μεσογείου και σ’ αυτούς συμπεριλαμβάνονται πέραν των 200 ειδών κογχυλιών. Συγκεκριμένα στην Κύπρο εντοπίστηκαν 44 είδη νέων κογχυλιών.
Μελετώντας εισβλδικά κογχύλια
Εδώ και 36 χρόνια μελετώ και συλλέγω κοχύλια απ’ όλες τις θάλασσες του κόσμου μαζί με τη σύζυγό μου Φάνη, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον ως επί το πλείστο για τα μικρά αλλά πανέμορφα κοχύλια του τόπου μας.
Μετά από έρευνες και μελέτες που έχω κάνει τα τελευταία χρόνια, έχω εντοπίσει και αναφέρει ακόμα έξι είδη εισβληδικών κογχυλιών τα οποίο έχω δημοσιεύσει στο επιστημονικό περιοδικό Cambridge Journals.
Τα είδη αυτά έχουν εγκλιματισθεί με μεγάλη επιτυχία και αποτελούν μέρος της κυπριακής πανίδας.
Η επιτυχία προσαρμογής των ειδών αυτών οφείλεται στις κλιματολογικές αλλαγές του πλανήτη, οι οποίες έχουν ως συνέπεια να παρουσιάζονται στη Μεσόγειο όλο και πιο ήπιοι χειμώνες, καθώς τα είδη αυτά προέρχονται από θερμές θάλασσες.
Φυσικά αυτές οι κλιματολογικές αλλαγές έχουν γίνει και στο μακρινό παρελθόν πολλές φορές και αυτό το μαρτυρούν τα απολιθώματα που έχουμε βρει σε ολόκληρη την Κύπρο.
Με την αλλαγή της θερμοκρασίας τα υπάρχοντα είδη αρχίζουν να χάνονται και αντικαθιστούντε με άλλα.
Αυτή την κλιματολογική αλλαγή την ζούμε τώρα και συμβαίνει σε όλο τον πλανήτη με την διαφορά ότι τώρα προχωρά με πολύ γοργούς ρυθμού και θα έχει δυστυχώς καταστρεπτικές συνέπιες.
Μπορείτε να αρχίσετε μια συλλογή με πανέμορφα κογχύλια του τόπου μας, αν διαθέτετε ελεύθερο χρόνο. Υπάρχουν πολλά βιβλία που μπορείτε να αναγνωρίσετε και πως να συντηρήσετε τα διάφορα είδη.
Σεβόμαστε την φύση και δεν συλλέγουμε ποτέ ζωντανά κογχύλια αλλά μόνο νεκρά που ξεβράζει η θάλασσα.
Συνήθως μετά από μια κακοκαιρία με πολλά μποφόρ οι παραλίες γεμίζουν με όμορφα, φρέσκα κογχύλια. Μια τέτοια παραλία είναι η παραλία της Απλώστρας στην Λεμεσό. Θα εκπλαγείτε με το τι θα βρείτε εκεί μετά από μια θαλασσοταραχή.
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ
Ο Γιώργος Κωνσταντίνου γεννήθηκε το 1960 στη Λευκωσία και είναι φυσιοδίφης ερευνητής της κυπριακής βιοποικιλότητας. Φωτογράφος και κινηματογραφιστής αγρίας ζωής και πρόεδρος του συνδέσμου προστασίας φυσικής κληρονομίας και βιοποικιλότητας της Κύπρου. Με ακούραστη δράση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης όσον αφορά το περιβάλλον και την βιοποικιλότητα του τόπου μας.
The Beautiful Marine Shells of Cyprus (Web TV) – By George Konstantinou – Politis Newspaper, 4 April 2018
GEORGE KONSTANTINOU, 4 April 2018
Text, photographs and video by George Konstantinou
Marine shells belong to the molluscs and include gastropods and bivalves. They constitute a significant part of marine life.
Gastropods are animals with asymmetrical, soft bodies and no internal skeleton. They live inside their shells, which consist of a single piece. It is estimated that more than 100,000 gastropod species live throughout the world.
Bivalves are also soft-bodied molluscs. They have two valves, meaning that their shell consists of two almost symmetrical parts. Examples include mussels, oysters and pen shells. The familiar pearls are formed inside certain bivalve species. It is estimated that more than 20,000 bivalve species exist worldwide.
In essence, shells are the hard external skeletons of molluscs. The animals create them by secreting calcium carbonate. The shell provides these animals with a home, safety and protection.
The shells we find washed ashore on beaches are the skeletons of animals that have died for various reasons.
These beautiful shells occur in an enormous variety of colours and patterns and have attracted human interest since ancient times.
Hundreds of shell museums exist throughout the world and are visited by millions of people who come to admire their beauty. Cyprus has one such museum, the Thalassa Museum in Ayia Napa.
There are also hundreds of passionate shell collectors who obtain specimens from around the world. Cyprus has several notable shell collectors as well.
In ancient times, shells belonging to the family Cypraeidae were used as currency in certain countries. Three species belonging to this family are found in Cyprus. In the past, Cypriots used them to decorate the well-known traditional leather bags known as vourkes.
Shells have generally played an important role in human life. They have been used to manufacture jewellery and decorative objects. Throughout history, shells have played significant roles in economics, architecture, fine art, religion, music and dance, decoration, advertising and cooking.
According to Greek mythology, Aphrodite, the goddess of love and beauty, emerged from the sea inside a scallop shell near the coast of Cyprus at Petra tou Romiou.
Purple dye and the pen shell
In ancient times, the famous purple dye was extracted from two marine molluscs of the family Muricidae that are also found in Cyprus: Hexaplex trunculus and Bolinus brandaris.
Tyrian purple is a permanent, deep-red colouring substance. It was used mainly to dye the clothes of wealthy people because the dye was extremely expensive and difficult to produce. More specifically, approximately 10,000 shells had to be boiled to produce a single gram of purple dye.
Marine molluscs played an important role in the diet of the first Neolithic people of Cyprus. Shells have been discovered as food remains during excavations of settlements dating back more than 12,000 years.
We have also found shells among food remains at an 8,000-year-old Neolithic settlement near Nicosia. This demonstrates that its inhabitants travelled approximately 26 kilometres to the sea to obtain food.
Even today, many Cypriots collect the familiar sea snails and limpets from coastal rocks, and most eat them raw.
Approximately 700 marine shell species occur in Cyprus, the overwhelming majority of which are small. Three of our larger species are protected: the Noble Pen Shell, Pinna nobilis; the Giant Tun, Tonna galea; and the Triton, Charonia tritonis variegata.
Most of Cyprus’s marine shells are small because the island has no permanently flowing rivers carrying sediments that could provide food for these species. In Greece, the same species that occur in Cyprus grow to a much larger size.
In the past, the Noble Pen Shell was also used to manufacture silky fabrics. More specifically, the byssus of the pen shell is used to produce such textiles in southern Italy and Sicily. It is also used to manufacture socks and gloves.
The byssus consists of the silky fibres that anchor the pen shell to the seabed, resembling a root.
Following the opening of the Suez Canal, many marine species from the Indian Ocean and the Red Sea were given the opportunity to enter the Mediterranean Sea. These species are known as Lessepsian invaders, after the French developer of the canal.
These invaders are estimated to constitute approximately 15% of the fauna of the eastern Mediterranean and include more than 200 marine mollusc species. More specifically, 44 new marine shell species had been identified in Cyprus.
Studying alien marine molluscs
For 36 years, together with my wife Fani, I have studied and collected shells from seas throughout the world, with particular interest in the mainly small but beautiful shells of our country.
Through the research and studies I conducted during the preceding years, I identified and reported another six alien marine mollusc species, which I published in the scientific journal Cambridge Journals.
These species have successfully become established and now form part of the fauna of Cyprus.
Their successful adaptation is connected to global climatic changes, which have resulted in increasingly mild winters in the Mediterranean, as these species originate from warm seas.
Naturally, such climatic changes have occurred many times in the distant past, as demonstrated by the fossils we have discovered throughout Cyprus.
As temperatures change, existing species begin to disappear and are replaced by others.
We are experiencing this climatic change now, and it is occurring throughout the planet. The difference is that it is presently advancing at a very rapid rate and will unfortunately have devastating consequences.
If you have free time, you can begin a collection of the beautiful marine shells found in our country. Many books are available that can help you identify and preserve the different species.
We must respect nature and never collect living molluscs. We should collect only empty shells from dead animals that have been washed ashore by the sea.
After severe weather accompanied by strong winds, beaches are usually covered with beautiful, freshly washed-up shells. One such location is Aplostra Beach in Limassol. You will be amazed by what you can find there following rough seas.
GEORGE KONSTANTINOU
George Konstantinou was born in Nicosia in 1960 and is a naturalist and researcher of Cyprus’s biodiversity. He is a wildlife photographer and filmmaker, as well as President of the Association for the Protection of the Natural Heritage and Biodiversity of Cyprus. He is tirelessly active on social media in matters concerning the environment and the biodiversity of our country.
No comments:
Post a Comment