See also
Η Εκκλησία της Παναγίας της Καθολικής στο χωριό Κούκλια, Πάφου - Cyprus
Photos Kouklia 5/7/2018 by George Konstantinou
Below in English
Η αρχαία Παλαίπαφος
Η Παλαίπαφος υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά και θρησκευτικά κέντρα της αρχαίας Κύπρου. Η πόλη καταλάμβανε την περιοχή γύρω από το σημερινό χωριό Κούκλια, κοντά στην κοιλάδα και στις εκβολές του ποταμού Διαρίζου, περίπου 16 χιλιόμετρα ανατολικά της σύγχρονης πόλης της Πάφου.
Η ιστορία της περιοχής εκτείνεται από την προϊστορική περίοδο μέχρι τους νεότερους χρόνους. Το σημαντικότερο μνημείο της είναι το περίφημο Ιερό της Αφροδίτης, ένα από τα αρχαιότερα και γνωστότερα κέντρα λατρείας της θεάς στον αρχαίο κόσμο.
Τα κατάλοιπα της αρχαίας πόλης δεν περιορίζονται μόνο στον επισκέψιμο χώρο του Ιερού. Βρίσκονται διάσπαρτα μέσα και γύρω από τα Κούκλια και περιλαμβάνουν οχυρώσεις, πύλες, δημόσια κτήρια, οικίες, νεκροπόλεις, μεσαιωνικά οικοδομήματα και εγκαταστάσεις παραγωγής ζάχαρης.
Θέση και συντεταγμένες
Ο κύριος επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος περιλαμβάνει το Ιερό της Αφροδίτης, τη Μεσαιωνική Αγρέπαυλη και το Τοπικό Αρχαιολογικό Μουσείο Παλαίπαφου.
Ο χώρος βρίσκεται στη νοτιοδυτική πλευρά των Κουκλιών. Η εκκλησία της Παναγίας της Καθολικής βρίσκεται αμέσως δυτικά του Ιερού, ενώ άλλα κατάλοιπα της Παλαίπαφου, όπως η Οικία της Λήδας, η Βορειοανατολική Πύλη και το ανάκτορο στη θέση Χατζή Απτουλάχ, βρίσκονται σε διαφορετικά σημεία της ευρύτερης αρχαιολογικής περιοχής.
Από τη Μεγάλη Θεά στην Αφροδίτη
Η περιοχή της Παλαίπαφου συνδέεται με μια πολύ παλιά λατρευτική παράδοση. Στην Κύπρο λατρευόταν ήδη από την προϊστορική εποχή μια γυναικεία θεότητα που συνδεόταν με τη γονιμότητα, τη φύση και την αναγέννηση της ζωής.
Με την άφιξη και εγκατάσταση ελληνόφωνων πληθυσμών κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού, η τοπική αυτή Μεγάλη Θεά ενσωματώθηκε σταδιακά στην ελληνική θρησκευτική παράδοση και ταυτίστηκε με την Αφροδίτη. Η Παλαίπαφος εξελίχθηκε στο σημαντικότερο κέντρο της παφιακής λατρείας της θεάς.
Η διαδικασία αυτή δεν ήταν μια ξαφνική αντικατάσταση μιας θεότητας από μια άλλη. Αντανακλά τη μακρόχρονη συνάντηση και σύνθεση τοπικών κυπριακών, αιγαιακών και ανατολικών θρησκευτικών παραδόσεων.
Οι μύθοι της ίδρυσης
Η αρχαία παράδοση αποδίδει την ίδρυση του Ιερού και την πρώτη ιερατική εξουσία στον μυθικό βασιλιά Κινύρα. Ο Κινύρας συνδέθηκε στενά με τη λατρεία της Αφροδίτης, ενώ οι απόγονοι ή οι ιερείς της δυναστείας του αναφέρονται ως Κινυράδες.
Μια δεύτερη παράδοση συνδέει την ίδρυση της Παλαίπαφου με τον Αγαπήνορα, βασιλιά της Τεγέας στην Αρκαδία. Σύμφωνα με τον μύθο, ο Αγαπήνορας έφθασε στην Κύπρο μετά τον Τρωικό Πόλεμο και ίδρυσε την πόλη και το Ιερό.
Οι δύο παραδόσεις φαίνεται να διατηρούν τη μνήμη διαφορετικών ιστορικών στοιχείων: την ύπαρξη προγενέστερου κυπριακού πληθυσμού και την εγκατάσταση Αχαιών ή άλλων αιγαιακών ομάδων κατά το τέλος της Ύστερης Εποχής του Χαλκού.
Το βασίλειο της Παλαίπαφου
Από τη Γεωμετρική μέχρι και την Κλασική περίοδο, η Παλαίπαφος υπήρξε ένα από τα σημαντικά κυπριακά βασίλεια και το μεγαλύτερο αστικό και θρησκευτικό κέντρο της δυτικής Κύπρου.
Η πόλη διέθετε βασιλική διοίκηση, οχυρώσεις, οργανωμένες νεκροπόλεις και εκτεταμένες οικονομικές και θρησκευτικές δραστηριότητες. Η σημασία της ενισχυόταν από το Ιερό, το οποίο προσέλκυε προσκυνητές και αναθήματα από διάφορες περιοχές.
Στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ., ο τελευταίος βασιλιάς της Παλαίπαφου, Νικοκλής, μετέφερε τη διοικητική έδρα του στη Νέα Πάφο, κοντά στη σημερινή Κάτω Πάφο. Παρά τη μεταφορά του πολιτικού κέντρου, η Παλαίπαφος δεν εγκαταλείφθηκε. Διατήρησε τη θρησκευτική της σημασία χάρη στο Ιερό της Αφροδίτης.
Το Ιερό της Αφροδίτης
Το Ιερό της Αφροδίτης στην Παλαίπαφο ήταν ένα από τα πιο γνωστά θρησκευτικά κέντρα του αρχαίου κόσμου. Αρχαίοι συγγραφείς αναφέρονται στη λατρεία της Παφίας Αφροδίτης, ενώ απεικονίσεις του Ιερού εμφανίζονται και σε ρωμαϊκά νομίσματα.
Τα σωζόμενα κατάλοιπα ανήκουν κυρίως σε δύο μεγάλες οικοδομικές φάσεις:
- το Ιερό Ι, που ανάγεται στο τέλος της Ύστερης Εποχής του Χαλκού,
- το Ιερό ΙΙ, που οικοδομήθηκε κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο.
Το Ιερό δεν ήταν απλώς ένας μεμονωμένος ναός. Αποτελούσε ένα σύνθετο λατρευτικό σύνολο με υπαίθριους χώρους, μνημειακούς τοίχους, στοές και εγκαταστάσεις που εξυπηρετούσαν τις τελετουργικές ανάγκες.
Το Ιερό Ι της Ύστερης Εποχής του Χαλκού
Το αρχαιότερο ιερό χρονολογείται περίπου στον 12ο αιώνα π.Χ. Βρισκόταν στο νότιο τμήμα του σημερινού αρχαιολογικού χώρου και περιλάμβανε μια μεγάλη υπαίθρια αυλή, ή τέμενος, που περικλειόταν από επιβλητικούς μεγαλιθικούς τοίχους.
Οι τοίχοι κατασκευάστηκαν από μεγάλους πελεκημένους λίθους. Παρά το γεγονός ότι διατηρούνται μόνο τμήματά τους, φανερώνουν το μέγεθος και τη σημασία της αρχικής εγκατάστασης.
Η μορφή του Ιερού διαφέρει από την εικόνα ενός κλασικού ελληνικού ναού με κίονες και άγαλμα στο εσωτερικό. Η παφιακή λατρεία είχε ιδιαίτερα τοπικά χαρακτηριστικά και διατήρησε για πολλούς αιώνες τον ανεικονικό της χαρακτήρα.
Ο ανεικονικός βαίτυλος
Στην Παλαίπαφο η θεά δεν λατρευόταν αρχικά με ανθρωπόμορφο άγαλμα. Το ιερό της σύμβολο ήταν ένας κωνικός λίθος, γνωστός ως βαίτυλος.
Ο βαίτυλος συμβόλιζε τη θεϊκή παρουσία και τη δύναμη της Μεγάλης Θεάς και αργότερα της Αφροδίτης. Η λατρεία ενός ιερού λίθου αποτελεί χαρακτηριστικό αρχαίων θρησκευτικών παραδόσεων της Κύπρου και της ανατολικής Μεσογείου.
Το κωνικό σύμβολο του Ιερού απεικονίζεται ανάμεσα σε αρχιτεκτονικά στοιχεία πάνω σε ρωμαϊκά νομίσματα. Οι παραστάσεις αυτές αποτελούν πολύτιμες μαρτυρίες για την όψη και τον ανεικονικό χαρακτήρα της λατρείας.
Το ρωμαϊκό Ιερό ΙΙ
Κατά τα τέλη του 1ου ή τις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ. οικοδομήθηκε ένα νέο, μεγαλύτερο συγκρότημα βόρεια του παλαιότερου Ιερού. Το ρωμαϊκό Ιερό ΙΙ περιλάμβανε μεγάλη εσωτερική υπαίθρια αυλή, η οποία πλαισιωνόταν στις τρεις πλευρές της από καλυμμένες στοές.
Παρά την ανακατασκευή του χώρου σύμφωνα με τις ανάγκες και την αρχιτεκτονική της Ρωμαϊκής περιόδου, ο κωνικός βαίτυλος και η παλαιά ανεικονική παράδοση διατηρήθηκαν. Αυτό δείχνει τη δύναμη και τη συνέχεια της τοπικής λατρείας μέσα σε ένα μεταβαλλόμενο πολιτικό και πολιτιστικό περιβάλλον.
Κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο, το Ιερό συνδέθηκε με το Κοινό των Κυπρίων, έναν θεσμό που είχε θρησκευτικές και πολιτικές αρμοδιότητες. Η Παλαίπαφος διατήρησε έτσι ιδιαίτερη θέση στη δημόσια και θρησκευτική ζωή του νησιού.
Το τέλος της αρχαίας λατρείας
Η οργανωμένη λατρεία της Αφροδίτης στην Παλαίπαφο συνεχίστηκε για πολλούς αιώνες. Οι θρησκευτικές δραστηριότητες στο Ιερό διακόπηκαν κατά τον 4ο αιώνα μ.Χ., όταν η εξάπλωση και η επικράτηση του Χριστιανισμού μεταμόρφωσαν το θρησκευτικό τοπίο της Κύπρου.
Η εγκατάλειψη της παλαιάς λατρείας δεν σήμανε το τέλος της κατοίκησης της περιοχής. Η Παλαίπαφος συνέχισε να υπάρχει και κατά τους βυζαντινούς και μεσαιωνικούς χρόνους, αν και με διαφορετική διοικητική, οικονομική και θρησκευτική ταυτότητα.
Η Μεσαιωνική Αγρέπαυλη των Λουζινιανών
Σε ύψωμα που δεσπόζει στην παράκτια πεδιάδα βρίσκεται η Μεσαιωνική Αγρέπαυλη. Κτίστηκε από τους Λουζινιανούς κατά τον 13ο αιώνα και χρησιμοποιήθηκε ως κέντρο περιφερειακής διοίκησης και εποπτείας της παραγωγής ζάχαρης.
Το οικοδομικό συγκρότημα οργανωνόταν γύρω από μια κεντρική υπαίθρια αυλή. Από την αρχική μεσαιωνική κατασκευή διατηρούνται τμήματα του πύργου της πύλης και μέρη της ανατολικής και νότιας πτέρυγας.
Μετά την οθωμανική κατάκτηση της Κύπρου το 1571, το συγκρότημα χρησιμοποιήθηκε ως διοικητικό κέντρο του τσιφλικιού των Κουκλιών. Παλαιότερα μεσαιωνικά τμήματα ενσωματώθηκαν στις μεταγενέστερες οθωμανικές κατασκευές. Η αγρέπαυλη εγκαταλείφθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα.
Η γοτθική αίθουσα
Η μεγάλη γοτθική αίθουσα στην ανατολική πτέρυγα είναι ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα δείγματα φράγκικης κοσμικής αρχιτεκτονικής στην Κύπρο.
Η επιβλητική λιθοδομή και τα γοτθικά αρχιτεκτονικά στοιχεία φανερώνουν τον διοικητικό και οικονομικό ρόλο του συγκροτήματος κατά τη Λουζινιανή περίοδο. Η αίθουσα διατηρεί μια εντελώς διαφορετική αρχιτεκτονική ταυτότητα από τα αρχαία κατάλοιπα του Ιερού, αποτελώντας μαρτυρία μιας μεταγενέστερης ιστορικής εποχής.
Το Τοπικό Αρχαιολογικό Μουσείο Παλαίπαφου
Το Μουσείο Παλαίπαφου στεγάζεται στην ανατολική πτέρυγα της Μεσαιωνικής Αγρέπαυλης. Οι συλλογές του παρουσιάζουν την ιστορία της περιοχής από την προϊστορική εποχή μέχρι και τους μεσαιωνικούς χρόνους.
Στα εκθέματα περιλαμβάνονται:
- ευρήματα από το Ιερό της Αφροδίτης,
- λίθινα γλυπτά και αρχιτεκτονικά μέλη,
- επιγραφές,
- αγγεία και άλλα κεραμικά αντικείμενα,
- ειδώλια και αναθήματα,
- αντικείμενα από τις νεκροπόλεις της Παλαίπαφου,
- ευρήματα που σχετίζονται με τη διοίκηση και την καθημερινή ζωή,
- το ψηφιδωτό της Λήδας και του Κύκνου.
Το Μουσείο είναι απαραίτητο για την κατανόηση του αρχαιολογικού χώρου, επειδή πολλά από τα κινητά ευρήματα που εξηγούν τη λειτουργία και την ιστορία του Ιερού φυλάσσονται και παρουσιάζονται στο εσωτερικό του.
Η Οικία της Λήδας
Η Οικία της Λήδας είναι μια ρωμαϊκή οικία στη θέση Αλώνια, βορειοδυτικά του Ιερού της Αφροδίτης. Από το οικοδόμημα διατηρήθηκε κυρίως το κεντρικό δωμάτιο συμποσίων, το τρικλίνιο.
Το δάπεδό του ήταν διακοσμημένο με ψηφιδωτό του τέλους του 2ου αιώνα μ.Χ., το οποίο απεικόνιζε τον μύθο της Λήδας και του Κύκνου. Το αυθεντικό ψηφιδωτό εκτίθεται στο Μουσείο Παλαίπαφου, ενώ στη θέση της οικίας παρουσιάζεται αντίγραφό του.
Η Οικία της Λήδας αποτελεί ξεχωριστό μνημείο της ευρύτερης Παλαίπαφου και δεν πρέπει να συγχέεται με τα οικοδομήματα του ίδιου του Ιερού.
Η Παναγία η Καθολική
Αμέσως δυτικά του Ιερού της Αφροδίτης βρίσκεται η εκκλησία της Παναγίας της Καθολικής. Κτίστηκε κατά τον 12ο ή τον 13ο αιώνα και ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο του ελεύθερου σταυρού με τρούλο.
Το δυτικό τμήμα της επεκτάθηκε κατά τον 16ο αιώνα. Στο εσωτερικό διατηρούνται τοιχογραφίες που συνδέονται με τη βυζαντινή λαϊκότροπη καλλιτεχνική παράδοση του 15ου αιώνα.
Η εκκλησία αποτελεί ξεχωριστό χριστιανικό μνημείο, γειτονικό προς το αρχαίο Ιερό. Η άμεση γειτνίασή τους αποτυπώνει τη διαδοχή διαφορετικών θρησκευτικών παραδόσεων στην ίδια ιστορική περιοχή.
Η Βορειοανατολική Πύλη και η πολιορκία των Περσών
Η Βορειοανατολική Πύλη της Παλαίπαφου βρίσκεται στον λόφο του Μαρκέλλου και αποτελούσε ένα από τα σημαντικά σημεία των αρχαίων οχυρώσεων.
Η πρώτη φάση των τειχών και της πύλης χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 8ου αιώνα π.Χ. Ακολούθησαν πολυάριθμες επισκευές και ανακατασκευές, έως ότου το οχυρωματικό σύστημα εγκαταλείφθηκε λίγο μετά το 300 π.Χ.
Το σημείο συνδέεται με την πολιορκία της Παλαίπαφου από τους Πέρσες μετά την Ιωνική Επανάσταση του 499 π.Χ., στην οποία συμμετείχαν και κυπριακά βασίλεια. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν σημαντικά στοιχεία σχετικά με τις επιθετικές και αμυντικές επιχειρήσεις γύρω από την πύλη.
Το ανάκτορο στη θέση Χατζή Απτουλάχ
Νοτιοανατολικά της Βορειοανατολικής Πύλης σώζεται άλλο τμήμα της αρχαίας οχύρωσης και ένα επιβλητικό κτηριακό συγκρότημα στη θέση Χατζή Απτουλάχ.
Το κτήριο διέθετε ογκώδεις τοίχους, μικρά δωμάτια και στενούς διαδρόμους. Χρονολογείται στον 6ο ή στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. και παρέμεινε σε χρήση κατά την Κλασική περίοδο.
Λόγω της θέσης, του μεγέθους και της κατασκευής του, έχει ερμηνευθεί από τους ανασκαφείς ως διοικητικό κέντρο και πιθανή έδρα του βασιλιά της Παλαίπαφου. Το συγκρότημα κατέρρευσε προς το τέλος του 4ου αιώνα π.Χ.
Οι νεκροπόλεις
Γύρω από την αρχαία πόλη έχουν εντοπιστεί πολυάριθμες νεκροπόλεις, οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού μέχρι και την Παλαιοχριστιανική περίοδο.
Οι τάφοι και τα κτερίσματά τους παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για τις ταφικές πρακτικές, την κοινωνική οργάνωση, τις εμπορικές σχέσεις και την καλλιτεχνική παραγωγή της Παλαίπαφου. Επιλεγμένα ευρήματα από τις νεκροπόλεις εκτίθενται στο Μουσείο.
Η παραγωγή ζάχαρης κατά τον Μεσαίωνα
Κατά τη μεσαιωνική περίοδο, η περιοχή των Κουκλιών αποτέλεσε σημαντικό κέντρο παραγωγής ζάχαρης. Η εύφορη παράκτια πεδιάδα και οι δυνατότητες άρδευσης ευνόησαν την καλλιέργεια ζαχαροκάλαμου.
Η Μεσαιωνική Αγρέπαυλη συνδεόταν διοικητικά με τις εγκαταστάσεις επεξεργασίας. Στη θέση Σταυρός, στην παραλιακή περιοχή των Κουκλιών, σώζονται κατάλοιπα μεσαιωνικού ζαχαρόμυλου.
Στις εγκαταστάσεις πραγματοποιούνταν διαδοχικά η σύνθλιψη του ζαχαροκάλαμου, ο βρασμός του χυμού, η διύλιση και η αποθήκευση του τελικού προϊόντος. Η χρήση του συγκροτήματος τοποθετείται από τα τέλη του 13ου μέχρι τα τέλη του 16ου αιώνα.
Ο ζαχαρόμυλος αποτελεί διαφορετικό αρχαιολογικό μνημείο από το Ιερό και βρίσκεται σε άλλη θέση, μέσα στην ευρύτερη περιοχή της αρχαίας και μεσαιωνικής Παλαίπαφου.
Οι αρχαιολογικές έρευνες
Η Παλαίπαφος υπήρξε στόχος αρχαιοκαπηλίας και αναζήτησης θησαυρών ήδη από τον 16ο αιώνα. Η δραστηριότητα αυτή συνεχίστηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα και προκάλεσε απώλεια αρχαιολογικών πληροφοριών και αντικειμένων.
Οι συστηματικές έρευνες άρχισαν το 1950–1955 από τη Βρετανική Αρχαιολογική Αποστολή υπό τη διεύθυνση των J. H. Iliffe και T. B. Mitford.
Από το 1966 πραγματοποιήθηκαν ανασκαφές από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο σε συνεργασία αρχικά με το Πανεπιστήμιο της Κωνστάνζης και αργότερα με το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης. Παράλληλα, το Τμήμα Αρχαιοτήτων Κύπρου ερεύνησε τάφους και άλλα μνημεία στην ευρύτερη περιοχή.
Οι έρευνες εξακολουθούν να εμπλουτίζουν τις γνώσεις μας για την πολεοδομία, την οχύρωση, τη θρησκεία, τη βασιλική διοίκηση και την οικονομία της Παλαίπαφου.
Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά της UNESCO
Το 1980 η Παλαίπαφος, μαζί με τη Νέα Πάφο και τους Τάφους των Βασιλέων, εντάχθηκε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO ως μέρος του μνημείου «Πάφος».
Η εγγραφή βασίστηκε στα κριτήρια (iii) και (vi). Η περιοχή θεωρείται εξαιρετική μαρτυρία της αρχαίας ιστορίας και συνδέεται άμεσα με τη λατρεία και τον μύθο της Αφροδίτης, μιας θεότητας που επηρέασε βαθιά τη λογοτεχνία, την τέχνη και τον πολιτισμό.
Η Παλαίπαφος δεν αποτελεί ξεχωριστή ανεξάρτητη εγγραφή από την Κάτω Πάφο. Είναι ένα από τα βασικά τμήματα του ενιαίου σειριακού μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς «Πάφος».
Επίσκεψη και προστασία
Ο αρχαιολογικός χώρος και το Μουσείο τελούν υπό τη διαχείριση του Τμήματος Αρχαιοτήτων Κύπρου. Οι ημέρες λειτουργίας, το ωράριο και το εισιτήριο μπορούν να μεταβάλλονται, επομένως πρέπει να ελέγχονται από την επίσημη ιστοσελίδα πριν από την επίσκεψη.
Οι επισκέπτες οφείλουν:
- να ακολουθούν τις καθορισμένες διαδρομές,
- να μην αγγίζουν ή μετακινούν αρχαιολογικά αντικείμενα,
- να μην ανεβαίνουν πάνω στα αρχαία κατάλοιπα,
- να μην προκαλούν φθορές ή χαράγματα,
- να σέβονται την εκκλησία της Παναγίας της Καθολικής,
- να αποφεύγουν τη ρίψη απορριμμάτων,
- να ακολουθούν τις οδηγίες του προσωπικού.
Η Παλαίπαφος είναι ένας σύνθετος αρχαιολογικός τόπος, στον οποίο συνυπάρχουν κατάλοιπα διαφορετικών περιόδων. Η προστασία του προϋποθέτει σεβασμό τόσο στα ορατά μνημεία όσο και στα αρχαιολογικά στρώματα που παραμένουν κάτω από το έδαφος.
Ταξινόμηση
- Ονομασία: Αρχαιολογικός Χώρος Παλαίπαφου
- Αρχαία ονομασία: Παλαίπαφος
- Σύγχρονη τοποθεσία: Κούκλια
- Επαρχία: Πάφος
- Κύριο μνημείο: Ιερό της Αφροδίτης
- Αρχαιότερη κύρια φάση του Ιερού: Τέλος Ύστερης Εποχής του Χαλκού, περίπου 12ος αιώνας π.Χ.
- Ρωμαϊκή φάση του Ιερού: Τέλη 1ου–αρχές 2ου αιώνα μ.Χ.
- Μουσείο: Τοπικό Αρχαιολογικό Μουσείο Παλαίπαφου
- Στέγαση Μουσείου: Μεσαιωνική Αγρέπαυλη των Λουζινιανών
- Γειτονικό μνημείο: Εκκλησία Παναγίας της Καθολικής
- Διαχείριση: Τμήμα Αρχαιοτήτων Κύπρου
- Καθεστώς: Αρχαίο Μνημείο και τμήμα του μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς «Πάφος»
- UNESCO: 1980, κριτήρια (iii) και (vi)
- Συντεταγμένες κύριου χώρου: 34.70707° N, 32.57379° E
Πηγές
Text by George Konstantinou
Photographs by George Konstantinou – Kouklia, 5 July 2018
Ancient Palaipafos
Palaipafos was one of the most important political and religious centres of ancient Cyprus. The city occupied the area surrounding the present-day village of Kouklia, near the valley and mouth of the Diarizos River, approximately 16 kilometres east of the modern city of Paphos.
The history of the area extends from prehistoric times to the modern period. Its most important monument is the renowned Sanctuary of Aphrodite, one of the oldest and most celebrated centres of worship dedicated to the goddess in the ancient world.
The remains of the ancient city are not confined to the main visitor area of the Sanctuary. They are scattered throughout and around Kouklia and include fortifications, gateways, public buildings, houses, cemeteries, medieval structures and sugar-production installations.
Location and coordinates
The principal visitor site includes the Sanctuary of Aphrodite, the Medieval Manor and the Local Archaeological Museum of Palaipafos.
Coordinates: 34.70707° N, 32.57379° E
Google Maps: Sanctuary of Aphrodite and Palaipafos Museum
The site lies on the southwestern side of Kouklia. The church of Panagia Katholiki stands immediately west of the Sanctuary, while other remains of Palaipafos—including the House of Leda, the Northeast Gate and the palace at Hadji Abdoullah—are situated at different locations within the wider archaeological area.
From the Great Goddess to Aphrodite
The area of Palaipafos is associated with a very ancient religious tradition. A female deity connected with fertility, nature and the renewal of life was worshipped in Cyprus from prehistoric times.
Following the arrival and settlement of Greek-speaking populations during the Late Bronze Age, this local Great Goddess was gradually incorporated into Greek religious tradition and identified with Aphrodite. Palaipafos developed into the most important centre of the Paphian cult of the goddess.
This process was not a sudden replacement of one deity by another. It reflects the long interaction and synthesis of local Cypriot, Aegean and eastern religious traditions.
Foundation myths
Ancient tradition attributes the foundation of the Sanctuary and its first priestly authority to the mythical King Kinyras. Kinyras became closely associated with the worship of Aphrodite, while the descendants or priests of his dynasty were known as the Kinyradai.
A second tradition connects the foundation of Palaipafos with Agapenor, king of Tegea in Arcadia. According to the myth, Agapenor reached Cyprus after the Trojan War and founded both the city and the Sanctuary.
The two traditions appear to preserve the memory of different historical elements: the existence of an earlier Cypriot population and the settlement of Achaeans or other Aegean groups towards the end of the Late Bronze Age.
The kingdom of Palaipafos
From the Geometric through the Classical period, Palaipafos was one of the important Cypriot kingdoms and the largest urban and religious centre in western Cyprus.
The city possessed a royal administration, fortifications, organised cemeteries and extensive economic and religious activities. Its importance was enhanced by the Sanctuary, which attracted pilgrims and offerings from various regions.
At the end of the 4th century BC, Nikokles, the last king of Palaipafos, transferred his administrative seat to Nea Paphos, near present-day Kato Paphos. Despite the relocation of the political centre, Palaipafos was not abandoned. It retained its religious importance through the Sanctuary of Aphrodite.
The Sanctuary of Aphrodite
The Sanctuary of Aphrodite at Palaipafos was one of the best-known religious centres of the ancient world. Ancient authors refer to the worship of Aphrodite Paphia, while representations of the Sanctuary also appear on Roman coins.
The surviving remains belong mainly to two major building phases:
- Sanctuary I, dating from the end of the Late Bronze Age;
- Sanctuary II, constructed during the Roman period.
The Sanctuary was not merely a single temple. It was a complex religious ensemble containing open spaces, monumental walls, colonnaded areas and installations serving ritual needs.
Late Bronze Age Sanctuary I
The earliest sanctuary dates to approximately the 12th century BC. It occupied the southern part of the present archaeological site and included a large open courtyard, or temenos, enclosed by imposing megalithic walls.
The walls were constructed from large dressed stones. Although only sections survive, they reveal the scale and importance of the original complex.
The form of the Sanctuary differs from that of a Classical Greek temple with columns and an anthropomorphic statue inside. The Paphian cult had distinctive local characteristics and maintained its aniconic nature for many centuries.
The aniconic baetyl
At Palaipafos, the goddess was not initially worshipped in the form of a human-shaped statue. Her sacred symbol was a conical stone known as a baetyl.
The baetyl represented the divine presence and power of the Great Goddess and, later, Aphrodite. The worship of a sacred stone is a feature of ancient religious traditions in Cyprus and the eastern Mediterranean.
The conical symbol of the Sanctuary is depicted between architectural elements on Roman coins. These representations provide valuable evidence for the appearance of the Sanctuary and the aniconic nature of its cult.
Roman Sanctuary II
During the late 1st or early 2nd century AD, a new and larger complex was constructed north of the earlier Sanctuary. Roman Sanctuary II contained a large internal open courtyard bordered on three sides by covered colonnades.
Despite the reconstruction of the site according to the requirements and architecture of the Roman period, the conical baetyl and the ancient aniconic tradition were retained. This demonstrates the strength and continuity of the local cult within a changing political and cultural environment.
During the Roman period, the Sanctuary was associated with the Koinon of the Cypriots, an institution possessing religious and political responsibilities. Palaipafos therefore retained a special position in the island’s public and religious life.
The end of the ancient cult
The organised worship of Aphrodite at Palaipafos continued for many centuries. Religious activity at the Sanctuary ceased during the 4th century AD, when the spread and eventual dominance of Christianity transformed the religious landscape of Cyprus.
The abandonment of the old cult did not mark the end of occupation in the area. Palaipafos continued to exist during the Byzantine and medieval periods, although with a different administrative, economic and religious identity.
The Lusignan Medieval Manor
A Medieval Manor stands on a hill overlooking the coastal plain. It was constructed by the Lusignans during the 13th century and served as a centre of regional administration and supervision of sugar production.
The building complex was arranged around a central open courtyard. Surviving elements of the original medieval structure include sections of the gate tower and parts of the eastern and southern wings.
After the Ottoman conquest of Cyprus in 1571, the complex was used as the administrative centre of the Kouklia estate. Earlier medieval sections were incorporated into later Ottoman buildings. The manor was abandoned in the early 20th century.
The Gothic Hall
The large Gothic Hall in the eastern wing is one of the most important surviving examples of Frankish secular architecture in Cyprus.
Its imposing stonework and Gothic architectural elements demonstrate the administrative and economic role of the complex during the Lusignan period. The hall possesses an architectural identity entirely different from the ancient remains of the Sanctuary and represents a much later historical period.
The Local Archaeological Museum of Palaipafos
The Palaipafos Museum is housed in the eastern wing of the Medieval Manor. Its collections present the history of the region from prehistoric times through the medieval period.
The exhibits include:
- finds from the Sanctuary of Aphrodite;
- stone sculptures and architectural elements;
- inscriptions;
- vessels and other ceramic objects;
- figurines and votive offerings;
- objects from the cemeteries of Palaipafos;
- finds associated with administration and everyday life;
- the mosaic of Leda and the Swan.
The Museum is essential for understanding the archaeological site because many of the movable finds that explain the function and history of the Sanctuary are preserved and displayed inside it.
The House of Leda
The House of Leda is a Roman residence at the locality of Alonia, northwest of the Sanctuary of Aphrodite. The principal surviving part of the building is its central banqueting room, or triclinium.
Its floor was decorated with a late 2nd-century AD mosaic depicting the myth of Leda and the Swan. The original mosaic is displayed in the Palaipafos Museum, while a copy is presented at the location of the house.
The House of Leda is a separate monument within the wider area of Palaipafos and should not be confused with the buildings of the Sanctuary itself.
Panagia Katholiki
Immediately west of the Sanctuary of Aphrodite stands the church of Panagia Katholiki. It was constructed during the 12th or 13th century and belongs to the free-cross architectural type with a dome.
Its western section was extended during the 16th century. The interior preserves wall paintings associated with the popular Byzantine artistic tradition of the 15th century.
The church is a distinct Christian monument situated next to the ancient Sanctuary. Their close proximity illustrates the succession of different religious traditions within the same historic area.
The Northeast Gate and the Persian siege
The Northeast Gate of Palaipafos stands on Marcello Hill and formed one of the important points in the city’s ancient fortifications.
The first phase of the walls and gate dates to the second half of the 8th century BC. Numerous repairs and reconstructions followed until the defensive system was abandoned shortly after 300 BC.
The site is associated with the Persian siege of Palaipafos following the Ionian Revolt of 499 BC, in which Cypriot kingdoms also participated. Excavations uncovered important evidence concerning the offensive and defensive operations around the gate.
The palace at Hadji Abdoullah
Southeast of the Northeast Gate, another section of the ancient fortification and an imposing building complex survive at Hadji Abdoullah.
The building had massive walls, small rooms and narrow corridors. It dates to the 6th or early 5th century BC and remained in use during the Classical period.
Because of its location, dimensions and construction, excavators have interpreted it as an administrative centre and possible seat of the king of Palaipafos. The complex collapsed towards the end of the 4th century BC.
The cemeteries
Numerous cemeteries have been identified around the ancient city. They were used from the Late Bronze Age through the Early Christian period.
The tombs and their burial offerings provide important information about funerary customs, social organisation, commercial connections and artistic production in Palaipafos. Selected finds from these cemeteries are displayed in the Museum.
Medieval sugar production
During the medieval period, the Kouklia region became an important centre of sugar production. The fertile coastal plain and opportunities for irrigation favoured the cultivation of sugar cane.
The Medieval Manor was administratively connected with the processing installations. Remains of a medieval sugar mill survive at Stavros in the coastal area of Kouklia.
The successive stages of crushing the sugar cane, boiling the juice, refining it and storing the final product were carried out at these installations. The complex was used from the late 13th until the late 16th century.
The sugar mill is a different archaeological monument from the Sanctuary and is situated at another location within the wider area of ancient and medieval Palaipafos.
Archaeological research
Palaipafos became a target for treasure hunters and antiquities looters as early as the 16th century. This activity continued for a long period and caused the loss of archaeological information and objects.
Systematic investigations began between 1950 and 1955 with the British Archaeological Mission under the direction of J. H. Iliffe and T. B. Mitford.
From 1966, excavations were undertaken by the German Archaeological Institute, initially in cooperation with the University of Konstanz and later with the University of Zurich. At the same time, the Department of Antiquities of Cyprus investigated tombs and other monuments throughout the wider region.
Research continues to enrich our knowledge of the urban planning, fortifications, religion, royal administration and economy of Palaipafos.
UNESCO World Heritage status
In 1980, Palaipafos, together with Nea Paphos and the Tombs of the Kings, was inscribed on the UNESCO World Heritage List as part of the property “Paphos”.
The inscription was based on criteria (iii) and (vi). The area is considered an exceptional testimony to ancient history and is directly associated with the worship and myth of Aphrodite, a deity who profoundly influenced literature, art and culture.
Palaipafos is not a separate UNESCO inscription independent of Kato Paphos. It is one of the principal components of the serial World Heritage property “Paphos”.
Visiting and protecting the site
The archaeological site and Museum are managed by the Department of Antiquities of Cyprus. Opening days, hours and admission charges may change and should therefore be checked on the official website before visiting.
Visitors should:
- remain on the designated routes;
- avoid touching or moving archaeological objects;
- not climb on ancient remains;
- avoid causing damage or making carvings;
- respect the church of Panagia Katholiki;
- refrain from leaving litter;
- follow the instructions of site personnel.
Palaipafos is a complex archaeological landscape in which remains from different historical periods coexist. Its protection requires respect both for the visible monuments and for the archaeological layers that remain beneath the ground.
Classification
- Name: Palaipafos Archaeological Site
- Ancient name: Palaipafos
- Modern location: Kouklia
- District: Paphos
- Principal monument: Sanctuary of Aphrodite
- Earliest principal phase of the Sanctuary: End of the Late Bronze Age, approximately the 12th century BC
- Roman phase of the Sanctuary: Late 1st–early 2nd century AD
- Museum: Local Archaeological Museum of Palaipafos
- Museum building: Lusignan Medieval Manor
- Adjacent monument: Church of Panagia Katholiki
- Management: Department of Antiquities of Cyprus
- Status: Ancient Monument and component of the “Paphos” World Heritage property
- UNESCO: 1980, criteria (iii) and (vi)
- Coordinates of the principal site: 34.70707° N, 32.57379° E
Sources
- Biodiversity of Cyprus – Palaipafos Archaeological Site, Sanctuary of Aphrodite and Museum
- Department of Antiquities of Cyprus – Archaeological Site of Palaipafos
- UNESCO World Heritage Centre – Paphos
- Visit Cyprus – Sanctuary of Aphrodite at Palaipafos
No comments:
Post a Comment