See also

Male

Below in English

Κείμενο George Konstantinou

Γενική περιγραφή

Η Spermophora senoculata (Dugès, 1836) είναι μια εξαιρετικά μικρή αράχνη της οικογένειας Pholcidae, στην οποία ανήκουν οι γνωστές αράχνες των κελαριών και των σκοτεινών γωνιών των κτηρίων. Το αγγλικό κοινό της όνομα είναι Short-bodied cellar spider, δηλαδή «κοντόσωμη αράχνη των κελαριών».

Παρά τη συγγένειά της με τις μακρόποδες αράχνες που συναντώνται συχνά μέσα σε σπίτια, έχει πολύ μικρό σώμα, σχετικά κοντύτερα πόδια και σφαιρική κοιλιά. Λόγω του μικροσκοπικού της μεγέθους και του ωχρού χρωματισμού της, περνά συνήθως απαρατήρητη.

Επιστημονική ονομασία

Το είδος περιγράφηκε το 1836 από τον Γάλλο φυσιοδίφη Antoine Louis Dugès με την ονομασία Pholcus senoculatus. Αργότερα μεταφέρθηκε στο γένος Spermophora, γι’ αυτό το όνομα του συγγραφέα και το έτος περιγραφής γράφονται μέσα σε παρένθεση: Spermophora senoculata (Dugès, 1836).

Η λέξη senoculata σχετίζεται με την παρουσία έξι ματιών. Σε αντίθεση με τις περισσότερες αράχνες, οι οποίες διαθέτουν οκτώ μάτια, η S. senoculata έχει έξι.

Μέγεθος και μορφολογία

Πρόκειται για ένα από τα μικρότερα είδη της οικογένειας Pholcidae. Το μήκος του σώματος του θηλυκού είναι περίπου 2,1 χιλιοστά. Το πρόσωμα του θηλυκού έχει μήκος περίπου 1,2 χιλιοστά, ενώ του αρσενικού περίπου 1 χιλιοστό.

Το σώμα είναι υπόλευκο, ωχροκίτρινο ή σχεδόν ημιδιαφανές. Ο ανοιχτός χρωματισμός το βοηθά να συγχέεται με ασβεστολιθικές επιφάνειες, παλαιούς τοίχους και ανοιχτόχρωμους ιστούς.

Η κοιλιά είναι:

σχετικά κοντή,
σχεδόν σφαιρική,
υπόλευκη ή κιτρινωπή,
με έως τρία ζεύγη αχνών σκουρόχρωμων κηλίδων.

Τα πόδια είναι λεπτά και μακριά σε σχέση με το σώμα, αλλά όχι τόσο υπερβολικά επιμηκυμένα όσο εκείνα της κοινής μακρόποδης αράχνης Pholcus phalangioides.

Αρσενικό και θηλυκό

Το πρόσωμα του αρσενικού είναι σχεδόν άχρωμο ή υπόλευκο και μπορεί να φέρει μια αχνή κιτρινωπή ή κροκί απόχρωση. Η κοιλιά του είναι σφαιρική, λευκή ή με τρία ζεύγη αμυδρών σκουρόχρωμων κηλίδων.

Το θηλυκό έχει υπόλευκο πρόσωμα με δύο αχνά καστανά σημάδια. Η αναγνώριση των δύο φύλων και η ασφαλής διάκριση του είδους από συγγενικά είδη βασίζεται κυρίως στη μικροσκοπική εξέταση των αναπαραγωγικών οργάνων.

Οι προσακτρίδες του ενήλικου αρσενικού έχουν πολύ χαρακτηριστική μορφολογία. Η κνήμη τους είναι τουλάχιστον διπλάσια σε μήκος από το πλάτος της, ενώ ο ταρσός φέρει μεγάλη απόφυση που χωρίζεται σε τρεις κλάδους. Ο βολβός διαθέτει δύο μακριές αποφύσεις.

Τα έξι μάτια

Ένα σημαντικό γνώρισμα της Spermophora senoculata είναι ότι διαθέτει έξι και όχι οκτώ μάτια. Το χαρακτηριστικό αυτό συνδέεται και με την επιστημονική ονομασία του είδους.

Ωστόσο, επειδή η αράχνη είναι πολύ μικρή, ο αριθμός και η διάταξη των ματιών δύσκολα διακρίνονται χωρίς μεγεθυντικό φακό ή μακροφωτογραφία υψηλής ανάλυσης. Επομένως, το γνώρισμα αυτό δεν αρκεί πάντοτε για ασφαλή αναγνώριση από μια συνηθισμένη φωτογραφία.

Ιστός και καταφύγιο

Όπως και οι άλλες αράχνες της οικογένειας Pholcidae, η Spermophora senoculata δεν κατασκευάζει κανονικό κυκλικό ιστό. Δημιουργεί ένα ακανόνιστο, χαλαρό τρισδιάστατο πλέγμα από λεπτά νήματα.

Ο ιστός κατασκευάζεται συνήθως:

σε ρωγμές παλαιών τοίχων,
κάτω από πέτρες,
ανάμεσα σε πέτρες ξερολιθιών,
σε σπηλιές και βραχώδεις κοιλότητες,
σε υπόγεια και αποθήκες,
πίσω από έπιπλα ή αντικείμενα που μετακινούνται σπάνια,
σε άλλες σκοτεινές και προστατευμένες γωνίες κτηρίων.

Η αράχνη προτιμά θέσεις με μικρή διατάραξη, περιορισμένο φωτισμό και σχετικά σταθερό μικροκλίμα. Χαρακτηρίζεται ως τρωγλόφιλο είδος, επειδή μπορεί να ζει και να αναπαράγεται σε σπήλαια και άλλους υπόγειους χώρους, χωρίς όμως να εξαρτάται αποκλειστικά από αυτούς.

Συμπεριφορά

Η Spermophora senoculata παραμένει τις περισσότερες ώρες ακίνητη μέσα στον ιστό της. Όταν ένα μικρό αρθρόποδο αγγίξει τα νήματα, η αράχνη αντιλαμβάνεται τις δονήσεις και πλησιάζει τη λεία.

Όπως συμβαίνει σε πολλά Pholcidae, όταν ενοχληθεί μπορεί να προκαλέσει γρήγορες δονήσεις στον ιστό. Η κίνηση αυτή θολώνει το περίγραμμα του σώματός της και δυσκολεύει έναν πιθανό θηρευτή να εντοπίσει την ακριβή θέση της. Επειδή όμως είναι πολύ μικρή και ζει σε κρυφά σημεία, η συμπεριφορά της συχνά δεν γίνεται αντιληπτή.

Διατροφή

Τρέφεται με πολύ μικρά ασπόνδυλα που παγιδεύονται στον ιστό της, όπως:

μικρές μύγες,
σκνίπες,
κουνούπια,
ψωκόπτερα,
μικρά μυρμήγκια,
μικροσκοπικά έντομα εσωτερικών χώρων,
νεαρές αράχνες και άλλα μικρά αρθρόποδα.

Η λεία ακινητοποιείται με δάγκωμα και μετάξι και στη συνέχεια υφίσταται εξωτερική πέψη. Τα πεπτικά υγρά διασπούν τους μαλακούς ιστούς και η αράχνη απορροφά το υγροποιημένο περιεχόμενο.

Αναπαραγωγή

Κατά το ζευγάρωμα το αρσενικό χρησιμοποιεί τις εξειδικευμένες προσακτρίδες του για να μεταφέρει το σπέρμα στο θηλυκό. Η μορφολογία των αρσενικών αναπαραγωγικών οργάνων του είδους είναι ιδιαίτερα σύνθετη και έχει αποτελέσει αντικείμενο ειδικών ανατομικών και λειτουργικών μελετών.

Όπως συμβαίνει γενικά στις αράχνες της οικογένειας Pholcidae, το θηλυκό δεν κλείνει τα αυγά μέσα σε έναν πυκνό, συμπαγή ωόσακο. Τα συγκρατεί σε μια χαλαρή δέσμη, ενωμένα με λίγες μεταξωτές ίνες, και τα μεταφέρει με τις χηλήκερες κάτω από το σώμα του μέχρι να πλησιάσει η εκκόλαψη.

Οι νεαρές αράχνες είναι αρχικά πολύ μικρές και ωχρές. Μετά την εκκόλαψη παραμένουν για μικρό χρονικό διάστημα κοντά στη μητέρα και κατόπιν διασκορπίζονται σε γειτονικές προστατευμένες θέσεις.

Εξάπλωση

Σύμφωνα με τον World Spider Catalog, η φυσική περιοχή εξάπλωσης του είδους βρίσκεται στη Μέση Ανατολή. Έχει εισαχθεί και εγκατασταθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην Τζαμάικα, στη νότια Ευρώπη, στην Κίνα, στην Κορέα και στην Ιαπωνία.

Η μεταφορά του σε νέες περιοχές πιθανότατα διευκολύνεται από ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως η διακίνηση φυτών, οικοδομικών υλικών, κιβωτίων και άλλων αντικειμένων που προσφέρουν κρυψώνες στις αράχνες ή στους ωόσακούς τους.

Παρουσία στην Κύπρο

Η παρουσία της Spermophora senoculata στην Κύπρο περιλαμβάνεται στις επιστημονικές καταγραφές της αραχνοπανίδας του νησιού. Η γεωγραφική θέση και το θερμό κλίμα της Κύπρου προσφέρουν κατάλληλες συνθήκες για το είδος, τόσο σε φυσικά βραχώδη καταφύγια όσο και σε κτήρια.

Στο νησί μπορεί να αναζητηθεί κάτω από πέτρες, σε σπηλιές, παλιούς πετρόκτιστους τοίχους, αποθήκες, υπόγεια και άλλους σκοτεινούς και προστατευμένους χώρους. Η μικρή της διάσταση σημαίνει ότι πιθανότατα παρατηρείται πολύ λιγότερο συχνά απ’ όσο πραγματικά υπάρχει.

Διάκριση από άλλα Pholcidae

Η Spermophora senoculata μπορεί να συγχυσθεί με νεαρά άτομα άλλων αραχνών της οικογένειας Pholcidae. Χρήσιμα γνωρίσματα είναι:

το εξαιρετικά μικρό μέγεθος,
η κοντή και σφαιρική κοιλιά,
ο ωχρός ή σχεδόν ημιδιαφανής χρωματισμός,
τα τρία ζεύγη αχνών κηλίδων στην κοιλιά,
η παρουσία έξι ματιών,
η ιδιαίτερη μορφολογία των προσακτρίδων του αρσενικού.

Για ασφαλή ταυτοποίηση, ειδικά όταν πρόκειται για νεαρό άτομο, απαιτείται συχνά εξέταση με στερεοσκόπιο. Το κοινό όνομα «short-bodied cellar spider» χρησιμοποιείται και για ορισμένες άλλες αράχνες σε διαφορετικές πηγές· επομένως, το επιστημονικό όνομα είναι απαραίτητο για να αποφεύγεται η σύγχυση.

Οικολογικός ρόλος

Η αράχνη συμβάλλει στον έλεγχο μικροσκοπικών εντόμων και άλλων αρθροπόδων που ζουν σε σπήλαια, τοίχους και κτήρια. Παράλληλα, αποτελεί τροφή για μεγαλύτερες αράχνες, σαμιαμίδια και άλλα μικρά αρπακτικά.

Η παρουσία της σε ένα κτήριο δεν υποδηλώνει πρόβλημα ή έλλειψη καθαριότητας. Συνήθως φανερώνει απλώς ότι υπάρχει μια ήσυχη, προστατευμένη θέση και διαθέσιμη μικροσκοπική λεία.

Σχέση με τον άνθρωπο

Η Spermophora senoculata είναι ακίνδυνη για τον άνθρωπο. Δεν είναι επιθετική, δεν προκαλεί ζημιές στα κτήρια, δεν προσβάλλει τρόφιμα και δεν αποτελεί παράσιτο ανθρώπων ή κατοικίδιων ζώων.

Λόγω του πολύ μικρού μεγέθους της, οι χηλήκερές της δεν είναι κατάλληλες για να προκαλέσουν σημαντικό δάγκωμα στον άνθρωπο. Δεν υπάρχει λόγος να θανατώνεται. Αν χρειαστεί να απομακρυνθεί, μπορεί να μεταφερθεί προσεκτικά μαζί με τον ιστό της σε μια προστατευμένη θέση.

Φωτογραφικά στοιχεία

Φωτογραφίες Michael Hadjiconstantis – Παλλουριώτισσα, 19 Απριλίου 2020.

Ταξινομική κατάταξη

Βασίλειο: Animalia
Φύλο: Arthropoda
Υποφύλο: Chelicerata
Κλάση: Arachnida
Τάξη: Araneae
Υπόταξη: Araneomorphae
Υπεροικογένεια: Pholcoidea
Οικογένεια: Pholcidae C. L. Koch, 1850
Γένος: Spermophora Hentz, 1841
Είδος: Spermophora senoculata (Dugès, 1836)
Αρχικός συνδυασμός: Pholcus senoculatus Dugès, 1836
Αγγλικό κοινό όνομα: Short-bodied cellar spider

Πηγές

Female

Short-bodied cellar spider – Spermophora senoculata (Dugès, 1836) – Cyprus

Text by George Konstantinou

General description

Spermophora senoculata (Dugès, 1836) is an extremely small spider belonging to the family Pholcidae, which includes the familiar cellar spiders commonly found in dark corners of buildings. Its English common name is the short-bodied cellar spider.

Despite being related to the long-legged cellar spiders frequently encountered inside houses, it has a very small body, relatively shorter legs and a globular abdomen. Because of its minute size and pale colouration, it usually remains unnoticed.

Scientific name

The species was described in 1836 by the French naturalist Antoine Louis Dugès under the name Pholcus senoculatus. It was later transferred to the genus Spermophora. For this reason, the author’s name and year of description are placed in parentheses: Spermophora senoculata (Dugès, 1836).

The word senoculata is associated with the presence of six eyes. Unlike most spiders, which possess eight eyes, S. senoculata has six.

Size and morphology

It is one of the smallest members of the family Pholcidae. The female has a body length of approximately 2.1 millimetres. The female prosoma is about 1.2 millimetres long, while that of the male is approximately 1 millimetre long.

The body is whitish, pale yellow or almost translucent. Its light colouration helps it blend in with limestone surfaces, old walls and pale silken threads.

The abdomen is:

relatively short,
almost globular,
whitish or yellowish,
marked with up to three pairs of faint darker spots.

The legs are slender and long in relation to the body, although they are not as greatly elongated as those of the common long-bodied cellar spider, Pholcus phalangioides.

Male and female

The male prosoma is almost colourless or whitish and may bear a faint yellowish or saffron-coloured patch. Its abdomen is globular, white or marked with three pairs of indistinct darker spots.

The female has a whitish prosoma with two faint brownish marks. Distinguishing the sexes and reliably separating the species from related spiders depends mainly on the microscopic examination of their reproductive structures.

The pedipalps of the adult male have a highly distinctive morphology. The tibia is at least twice as long as it is broad, while the tarsus bears a large apophysis divided into three branches. The bulb possesses two long apophyses.

The six eyes

An important characteristic of Spermophora senoculata is the presence of six rather than eight eyes. This feature is also reflected in the scientific name of the species.

However, because the spider is extremely small, the number and arrangement of the eyes are difficult to see without magnification or a high-resolution macro photograph. The feature is therefore not always sufficient for reliable identification from an ordinary photograph.

Web and shelter

Like other members of the family Pholcidae, Spermophora senoculata does not construct a regular orb web. It produces an irregular, loose, three-dimensional network of fine silk threads.

The web is usually constructed:

inside cracks in old walls,
beneath stones,
among the stones of dry-stone walls,
inside caves and rocky cavities,
in cellars and storerooms,
behind furniture or objects that are rarely moved,
in other dark and sheltered parts of buildings.

The spider prefers undisturbed places with limited light and a relatively stable microclimate. It is regarded as a troglophile species because it can live and reproduce in caves and other subterranean environments without being entirely dependent upon them.

Behaviour

Spermophora senoculata spends most of its time motionless within its web. When a small arthropod touches the threads, the spider detects the vibrations and approaches its prey.

As occurs in many pholcid spiders, it may produce rapid vibrations in its web when disturbed. This movement blurs the outline of its body and makes it more difficult for a potential predator to locate it precisely. Because it is extremely small and occupies concealed places, this behaviour frequently passes unnoticed.

Diet

It feeds on very small invertebrates that become caught in its web, including:

small flies,
midges,
mosquitoes,
barklice,
small ants,
minute indoor insects,
juvenile spiders and other small arthropods.

The prey is restrained with a bite and silk and then undergoes external digestion. Digestive fluids break down its soft tissues, allowing the spider to consume the liquefied contents.

Reproduction

During mating, the male uses its specialised pedipalps to transfer sperm to the female. The morphology of the male reproductive organs is particularly complex and has been the subject of specialised anatomical and functional studies.

As is generally the case among spiders of the family Pholcidae, the female does not enclose her eggs within a dense, compact egg sac. She holds them in a loose cluster joined by a few strands of silk and carries them with her chelicerae beneath her body until they are close to hatching.

The spiderlings are initially extremely small and pale. After hatching, they remain near their mother for a short period before dispersing to nearby sheltered sites.

Distribution

According to the World Spider Catalog, the species’ natural range lies in the Middle East. It has been introduced and has become established in the United States, Jamaica, southern Europe, China, Korea and Japan.

Its spread to new regions is probably assisted by human activities, including the transport of plants, building materials, boxes and other objects that provide hiding places for spiders or their egg clusters.

Occurrence in Cyprus

The occurrence of Spermophora senoculata in Cyprus is included in scientific records of the island’s spider fauna. Cyprus’s geographical position and warm climate provide suitable conditions for the species in both natural rocky shelters and buildings.

On the island, it may be searched for beneath stones, inside caves, in old stone walls, storerooms, cellars and other dark, sheltered places. Its minute size means that it is probably observed far less frequently than it actually occurs.

Identification and similar pholcid spiders

Spermophora senoculata may be confused with juvenile individuals of other spiders belonging to the family Pholcidae. Useful identification features include:

its extremely small size,
the short, globular abdomen,
the pale or almost translucent colouration,
three pairs of faint abdominal spots,
the presence of six eyes,
the distinctive morphology of the male pedipalps.

Reliable identification, especially of a juvenile specimen, often requires examination under a stereomicroscope. The common name “short-bodied cellar spider” is also applied to certain other spiders in different sources; the scientific name is therefore essential to avoid confusion.

Ecological role

The spider contributes to controlling minute insects and other arthropods living in caves, walls and buildings. It also forms part of the diet of larger spiders, geckos and other small predators.

Its presence inside a building does not indicate a problem or poor hygiene. It usually means only that a quiet, sheltered site and a supply of minute prey are available.

Relationship with humans

Spermophora senoculata is harmless to humans. It is not aggressive, causes no damage to buildings, does not infest food and is not a parasite of humans or domestic animals.

Because of its extremely small size, its chelicerae are not suited to inflicting a significant bite on a person. There is no reason to kill it. If removal is necessary, it can be transferred carefully, together with its web, to a sheltered location.

Photographic record

Photographs by Michael Hadjiconstantis – Pallouriotissa, 19 April 2020.

Classification

Kingdom: Animalia
Phylum: Arthropoda
Subphylum: Chelicerata
Class: Arachnida
Order: Araneae
Suborder: Araneomorphae
Superfamily: Pholcoidea
Family: Pholcidae C. L. Koch, 1850
Genus: Spermophora Hentz, 1841
Species: Spermophora senoculata (Dugès, 1836)
Original combination: Pholcus senoculatus Dugès, 1836
English common name: Short-bodied cellar spider

Translate

Saturday, 25 April 2020