Η Ιερά Μονή της Παναγίας του Κύκκου - Kykkos Monastery

Photos 17/6/2021 by George Konstantinou

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Φωτογραφίες: Μηλικούρι, 17 Ιουνίου 2021 – Γιώργος Κωνσταντίνου

Το Μηλικούρι

Το Μηλικούρι, γνωστό επίσης ως Μυλικούρι σε αρκετές ιστορικές και τοπικές αναφορές, είναι μικρό ορεινό χωριό της επαρχίας Λευκωσίας. Βρίσκεται στη γεωγραφική περιοχή της Μαραθάσας, μέσα στο δασωμένο τοπίο του Τροόδους, σε μέσο υψόμετρο περίπου 800 μέτρων.

Διοικητικά ανήκει στην επαρχία Λευκωσίας, παρότι η οδική πρόσβαση προς το χωριό και οι γεωγραφικές του σχέσεις συνδέονται στενά με διαφορετικά τμήματα του ορεινού όγκου του Τροόδους.

Είναι το πλησιέστερο χωριό στην ιστορική Ιερά Μονή της Παναγίας του Κύκκου, από την οποία απέχει περίπου πέντε χιλιόμετρα. Η μικρή αυτή απόσταση επηρέασε καθοριστικά την ιστορία, τη θρησκευτική ζωή και την κοινωνική εξέλιξη της κοινότητας.

Το Μηλικούρι περιβάλλεται από απότομες πλαγιές, δασωμένες κοιλάδες και ορεινά υδάτινα ρεύματα. Η απομονωμένη θέση του διατήρησε μεγάλο μέρος του παραδοσιακού χαρακτήρα του, αλλά συνέβαλε παράλληλα στη σταδιακή μείωση του μόνιμου πληθυσμού.

Η θέση στη Μαραθάσα

Η Μαραθάσα αποτελεί μια από τις σημαντικότερες ιστορικές και γεωγραφικές περιοχές του Τροόδους. Χαρακτηρίζεται από βαθιές κοιλάδες, απότομες πλαγιές, πλούσια δασική βλάστηση και μικρούς οικισμούς που αναπτύχθηκαν σε υψώματα ή κατά μήκος των ορεινών δρόμων.

Το Μηλικούρι βρίσκεται στο δυτικό τμήμα της περιοχής, κοντά στα όρια του Δάσους Πάφου. Το ανάγλυφο είναι έντονο και οι δρόμοι ακολουθούν τις φυσικές καμπές των βουνών.

Η θέση του χωριού προσφέρει θέα προς τις γύρω πλαγιές και τις δασωμένες κοιλάδες. Η σχετική απομόνωσή του γίνεται περισσότερο αισθητή τον χειμώνα, όταν οι χαμηλές θερμοκρασίες, η βροχή, η ομίχλη και περιστασιακά το χιόνι δυσκολεύουν τις μετακινήσεις.

Οι φυσικές συνθήκες επηρέασαν τον τρόπο οικοδόμησης, τις καλλιέργειες, τα επαγγέλματα και τις καθημερινές συνήθειες των κατοίκων. Η ζωή οργανώθηκε γύρω από το νερό, το δάσος, τις μικρές καλλιεργήσιμες εκτάσεις και τη στενή συνεργασία μεταξύ των οικογενειών.

Η ονομασία του χωριού

Για την προέλευση της ονομασίας έχουν διατυπωθεί διάφορες εκδοχές, καμία από τις οποίες δεν έχει αποδειχθεί οριστικά.

Μία άποψη, την οποία υποστήριξαν παλαιότεροι λαογράφοι και ιστοριοδίφες, συνδέει το όνομα με τη μυρίκη, φυτό του γένους Tamarix. Σύμφωνα με αυτή την ερμηνεία, η αρχική ονομασία ήταν «Μυρικούρι» και μεταβλήθηκε σταδιακά σε «Μυλικούρι» ή «Μηλικούρι».

Η ερμηνεία αυτή παρουσιάζει γεωγραφική δυσκολία, επειδή οι μυρίκες συνδέονται κυρίως με χαμηλότερα υψόμετρα, υγρά ή αλμυρά εδάφη και δεν αποτελούν χαρακτηριστικό φυτό της ορεινής περιοχής γύρω από το χωριό.

Μια δεύτερη παράδοση υποστηρίζει ότι το όνομα δημιουργήθηκε από τη συνένωση των ονομασιών δύο παλαιότερων χωριών, του Μήλου και του Κουρίου. Οι κάτοικοί τους, μετά την εγκατάλειψη ή την καταστροφή των οικισμών τους, φέρεται να εγκαταστάθηκαν σε νέα θέση και να σχημάτισαν το όνομα «Μηλικούρι».

Υπάρχουν διαφορετικές παραλλαγές αυτής της παράδοσης. Σε μία αναφέρεται επίθεση Καραμάνων Τούρκων στα χωριά της κοιλάδας του Πλατύ. Σε άλλη, το Μήλον εγκαταλείφθηκε εξαιτίας επιδημίας, ενώ το Κούριον επλήγη από σεισμούς. Οι διασωθέντες κάτοικοι υποτίθεται ότι ενώθηκαν με την παρότρυνση ενός μοναχού που ονομαζόταν Κύλινδρος.

Οι διηγήσεις αυτές αποτελούν μέρος της προφορικής παράδοσης και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως πλήρως εξακριβωμένα ιστορικά γεγονότα. Το χωριό αναφέρεται σε μεσαιωνικές πηγές, γεγονός που δείχνει ότι η δημιουργία του είναι παλαιότερη από ορισμένα περιστατικά στα οποία βασίζονται οι μεταγενέστερες παραδόσεις.

Το Μηλικούρι κατά τα μεσαιωνικά χρόνια

Οι ιστορικές αναφορές υποδεικνύουν ότι το Μηλικούρι υπήρχε κατά τη μεσαιωνική περίοδο και πιθανότατα αποτελούσε βασιλικό φέουδο κατά τη Φραγκοκρατία.

Η Μαραθάσα ήταν τότε χωρισμένη σε μεγάλες φεουδαρχικές ιδιοκτησίες. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες αναφορές, το Μηλικούρι ανήκε, μαζί με γειτονικούς οικισμούς, στο φέουδο του Κόμη του Ρήγα.

Η ορεινή θέση των χωριών δεν τα απομόνωνε από το διοικητικό και οικονομικό σύστημα του μεσαιωνικού βασιλείου της Κύπρου. Οι κάτοικοι παρήγαν γεωργικά και δασικά προϊόντα, ενώ η γη, τα νερά και οι καλλιέργειες αποτελούσαν μέρος των φεουδαρχικών δικαιωμάτων.

Η ακριβής εξέλιξη του χωριού κατά τους επόμενους αιώνες δεν είναι πλήρως τεκμηριωμένη. Η συνεχής κατοίκησή του, όμως, η σύνδεση με τη Μονή Κύκκου και οι τοπικές παραδόσεις αποκαλύπτουν μια κοινότητα με βαθιές ιστορικές ρίζες.

Η σχέση με τη Ιερά Μονή της Παναγίας του Κύκκου

Η ιστορία του Μηλικουρίου είναι άμεσα συνδεδεμένη με την Ιερά Μονή της Παναγίας του Κύκκου. Η μικρή απόσταση επέτρεψε την ανάπτυξη στενών οικονομικών, κοινωνικών και εκκλησιαστικών σχέσεων.

Σε παλαιότερες ιστορικές αφηγήσεις αναφέρεται ότι ο αυτοκράτορας Αλέξιος Α΄ Κομνηνός, κατά τον 11ο αιώνα, παραχώρησε στη Μονή Κύκκου τα χωριά Μήλον, Κούριον και Περιστερώνα. Κατά μία εκδοχή, τα δύο πρώτα συνενώθηκαν αργότερα και σχημάτισαν το Μηλικούρι.

Η πληροφορία αυτή παραδίδεται από εκκλησιαστικές και τοπικές πηγές, αλλά συνδέεται επίσης με την παράδοση σχετικά με την προέλευση του χωριού. Για τον λόγο αυτό χρειάζεται να διακρίνεται η ιστορική τεκμηρίωση από τις μεταγενέστερες ερμηνείες.

Πολλοί νέοι του χωριού εντάχθηκαν κατά καιρούς στην αδελφότητα της Μονής Κύκκου. Άλλοι εργάζονταν στα κτήματα ή στις διάφορες δραστηριότητές της, ενώ μοναχοί με καταγωγή από το Μηλικούρι υπηρέτησαν σε εκκλησιαστικές θέσεις εντός και εκτός Κύπρου.

Εκκλησιαστικά, το χωριό υπαγόταν μέχρι το 1973 στη Μητρόπολη Κερύνειας. Στη συνέχεια εντάχθηκε στη δικαιοδοσία της Μητρόπολης Κύκκου και Τηλλυρίας.

Ο κεντρικός ναός

Ο κεντρικός ναός του Μηλικουρίου είναι αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο. Πρόκειται για τρίκλιτη βασιλική που οικοδομήθηκε το 1726 και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά κτίσματα της κοινότητας.

Τα τρία κλίτη έχουν διαφορετικές αφιερώσεις. Το δεξιό είναι αφιερωμένο στον Άγιο Μηνά, το κεντρικό στην Παναγία την Ελεούσα και το αριστερό στον Άγιο Γεώργιο.

Η ύπαρξη τριών αφιερώσεων μέσα στο ίδιο οικοδόμημα αντανακλά τη θρησκευτική παράδοση του χωριού και τη σημασία διαφορετικών εορτών για την κοινότητα.

Ο ναός δεν λειτουργούσε μόνο ως τόπος λατρείας. Αποτελούσε χώρο συγκέντρωσης, επικοινωνίας και διατήρησης της συλλογικής ταυτότητας, ιδιαίτερα σε μια μικρή και απομονωμένη ορεινή κοινότητα.

Η πλατεία και ο παραδοσιακός οικισμός

Η μικρή πλατεία βρίσκεται στην καρδιά του χωριού και αποτελούσε ανέκαθεν βασικό σημείο κοινωνικής ζωής. Εκεί συναντιούνταν οι κάτοικοι, πραγματοποιούνταν εκδηλώσεις και συγκεντρώνονταν όσοι επέστρεφαν στο Μηλικούρι κατά τις γιορτές και τους θερινούς μήνες.

Στην πλατεία δεσπόζει μεγάλο αιωνόβιο δέντρο, το οποίο έχει συνδεθεί με τη νεότερη ιστορία και τις αναμνήσεις πολλών γενεών κατοίκων.

Γύρω από τον πυρήνα του οικισμού αναπτύσσονται στενά και ανηφορικά δρομάκια. Τα σπίτια ακολουθούν την κλίση του εδάφους και συχνά διαθέτουν λιθόκτιστους τοίχους, ξύλινες λεπτομέρειες, μικρές αυλές και κεραμοσκεπές.

Η αρχιτεκτονική δεν είναι απολύτως ομοιόμορφη, καθώς πολλά κτίρια ανακατασκευάστηκαν ή τροποποιήθηκαν. Διατηρούνται, ωστόσο, αρκετά χαρακτηριστικά των παραδοσιακών ορεινών οικισμών του Τροόδους.

Η εκπαίδευση και το παλαιό σχολείο

Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, ο ιερομόναχος Επιφάνιος, γνωστός με το προσωνύμιο «Ψατσιεμένος», χρηματοδότησε την ανέγερση σχολείου στο χωριό.

Ο Επιφάνιος καταγόταν από το Μηλικούρι και ανήκε στην αδελφότητα της Μονής Κύκκου. Είχε υπηρετήσει για μεγάλο χρονικό διάστημα σε κτήματα της Μονής στην περιοχή Μπαρατζή, μεταξύ Μόρφου και Καζιβερών.

Για την κατασκευή του σχολείου διέθεσε περίπου 300 κυπριακές λίρες, ποσό εξαιρετικά μεγάλο για την εποχή. Η εκκλησία παραχώρησε τη γη πάνω στην οποία κτίστηκε το οικοδόμημα.

Η ίδρυση του σχολείου δείχνει τη σημασία που απέδιδαν οι κάτοικοι και οι απόδημοι Μηλικουρίτες στην εκπαίδευση. Το σχολείο αποτέλεσε για δεκαετίες κέντρο μάθησης και κοινωνικής ζωής, πριν η πληθυσμιακή μείωση περιορίσει τον αριθμό των παιδιών.

Ο Αγαθάγγελος Μυριανθούσης

Μία από τις σημαντικότερες εκκλησιαστικές προσωπικότητες που συνδέονται με το Μηλικούρι ήταν ο Αγαθάγγελος Μυριανθούσης (1780–1852).

Εντάχθηκε σε νεαρή ηλικία στη Μονή Κύκκου και ακολούθησε εκκλησιαστική και πνευματική πορεία. Διετέλεσε Αρχιεπίσκοπος Άγκυρας και αργότερα Μητροπολίτης Λοκρίδος.

Ο Αγαθάγγελος συμμετείχε ενεργά στην Ελληνική Επανάσταση του 1821. Κατά την εκστρατεία στη Ρούμελη συνεργάστηκε στενά με τον Δημήτριο Υψηλάντη.

Η δράση του αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ευρύτερης παρουσίας Κυπρίων κληρικών και λογίων στον ελληνικό χώρο κατά τον 19ο αιώνα.

Ο Μακάριος Μελιφρονίσης

Από το Μηλικούρι καταγόταν επίσης ο Αρχιμανδρίτης Μακάριος Μελιφρονίσης (1840–1883).

Σε νεαρή ηλικία εισήλθε στη Μονή Κύκκου και αργότερα σπούδασε στη Θεολογική Σχολή του Σταυρού στα Ιεροσόλυμα.

Υπηρέτησε ως ηγούμενος στο μετόχι της Μονής Κύκκου στο Μπεσίκτας της Κωνσταντινούπολης. Το 1877 μετέβη στο Λονδίνο, όπου εργάστηκε ως ιερέας της ελληνικής κοινότητας.

Παρέμεινε εκεί μέχρι τον θάνατό του το 1883. Η πορεία του φανερώνει τις εκκλησιαστικές και εκπαιδευτικές διαδρομές που συνέδεαν ένα μικρό χωριό του Τροόδους με μεγάλα κέντρα του ελληνισμού.

Η παραδοσιακή οικονομία

Η οικονομία του Μηλικουρίου βασιζόταν παλαιότερα στη γεωργία, την κτηνοτροφία, την αξιοποίηση του δάσους και στις εργασίες που συνδέονταν με τη Μονή Κύκκου.

Οι απότομες πλαγιές και η περιορισμένη καλλιεργήσιμη γη δεν επέτρεπαν γεωργία μεγάλης κλίμακας. Οι κάτοικοι δημιούργησαν μικρές αναβαθμίδες και καλλιεργούσαν οπωροφόρα δέντρα, αμπέλια, όσπρια, λαχανικά και άλλα προϊόντα για οικογενειακή κατανάλωση ή τοπική διάθεση.

Στα ορεινά περιβόλια μπορούσαν να καλλιεργηθούν μηλιές, αχλαδιές, κερασιές, καρυδιές, αμυγδαλιές και άλλα δέντρα κατάλληλα για το ψυχρότερο κλίμα του Τροόδους.

Η εκτροφή μικρών αριθμών ζώων συμπλήρωνε το οικογενειακό εισόδημα. Το δάσος παρείχε ξυλεία, καυσόξυλα, βότανα, μανιτάρια και άλλους φυσικούς πόρους, η χρήση των οποίων ρυθμίστηκε σταδιακά από τη δασική νομοθεσία.

Το φυσικό περιβάλλον

Το χωριό βρίσκεται μέσα σε ένα από τα πλουσιότερα δασικά τοπία της Κύπρου. Στην ευρύτερη περιοχή κυριαρχεί η τραχεία πεύκη, Pinus brutia, ενώ σε μεγαλύτερα υψόμετρα και σε ψυχρότερες θέσεις εμφανίζεται η μαύρη πεύκη, Pinus nigra subsp. pallasiana.

Στην υποβλάστηση συναντώνται θάμνοι, ποώδη φυτά, γεώφυτα και πολλά είδη αγριολούλουδων. Η σύνθεση της βλάστησης αλλάζει ανάλογα με το υψόμετρο, την έκθεση της πλαγιάς, τη γεωλογία και τη διαθεσιμότητα νερού.

Οι κοιλάδες και τα ρυάκια δημιουργούν υγρότερα μικροενδιαιτήματα με πλατάνια, σκλήθρα, βάτους και άλλη παρόχθια βλάστηση. Αυτές οι θέσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία κατά τους ξηρούς θερινούς μήνες.

Το μωσαϊκό δάσους, καλλιεργειών, εγκαταλειμμένων αναβαθμίδων και υδάτινων ρευμάτων προσφέρει καταφύγιο σε πουλιά, θηλαστικά, ερπετά, αμφίβια και πολυάριθμα ασπόνδυλα.

Η πανίδα της περιοχής

Τα δάση γύρω από το Μηλικούρι φιλοξενούν πολλά χαρακτηριστικά ζώα του Τροόδους και του Δάσους Πάφου.

Στα πουλιά περιλαμβάνονται ο Garrulus glandarius glaszneri, η σκαλιφούρτα, Oenanthe cypriaca, και ο τρυπομάζης, Curruca melanothorax.

Το διπλοσιάχινο, Accipiter gentilis, έχει καταγραφεί να αναπαράγεται στην ευρύτερη περιοχή. Στις 18 Ιουνίου 2021 φωτογραφήθηκε νεαρό άτομο έξω από τη φωλιά του στην κοιλάδα του ποταμού Διαρίζου, στον εκδρομικό χώρο Κομιτιτζή, κοντά στο Μηλικούρι.

Στα θηλαστικά της περιοχής περιλαμβάνονται η αλεπού, ο λαγός, ο σκαντζόχοιρος και διάφορα είδη νυχτερίδων και μικρών τρωκτικών. Σε ευρύτερα τμήματα του Δάσους Πάφου ζει και το κυπριακό αγρινό, αν και η παρουσία του δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη μέσα στον οικισμό.

Η ποικιλία της πανίδας εξαρτάται από τη διατήρηση των ώριμων δέντρων, των υδάτινων ρευμάτων, των ξέφωτων και της συνέχειας του δασικού οικοσυστήματος.

Ο ποταμός Διαρίζος και οι κοιλάδες

Η ευρύτερη περιοχή του Μηλικουρίου συνδέεται με την ορεινή λεκάνη του ποταμού Διαρίζου, ενός από τα σημαντικά ποτάμια συστήματα της δυτικής και νότιας Κύπρου.

Τα μικρά ρυάκια συγκεντρώνουν το νερό της βροχής και του χιονιού από τις πλαγιές του Τροόδους και το διοχετεύουν προς τις βαθύτερες κοιλάδες.

Η ροή παρουσιάζει έντονη εποχικότητα. Είναι ισχυρότερη κατά τον χειμώνα και την άνοιξη, ενώ το καλοκαίρι πολλά μικρά υδάτινα ρεύματα περιορίζονται ή ξηραίνονται.

Παρά την εποχικότητα, οι παρόχθιες ζώνες διατηρούν μεγαλύτερη υγρασία από τις γύρω πλαγιές και λειτουργούν ως σημαντικοί οικολογικοί διάδρομοι για φυτά και ζώα.

Ο εκδρομικός χώρος Κομιτιτζή

Κοντά στο Μηλικούρι βρίσκεται ο εκδρομικός χώρος Κομιτιτζή, μέσα σε δασωμένο τοπίο της κοιλάδας του Διαρίζου.

Ο χώρος προσφέρει σημείο ανάπαυσης για επισκέπτες που κινούνται μεταξύ της περιοχής του Κύκκου, του Μηλικουρίου και των γύρω δασών.

Η παρουσία μεγάλων δέντρων, νερού και πυκνής βλάστησης δημιουργεί κατάλληλες συνθήκες για πολλά είδη πουλιών και άλλων ζώων.

Οι επισκέπτες πρέπει να χρησιμοποιούν τον χώρο υπεύθυνα, να απομακρύνουν τα σκουπίδια τους και να συμμορφώνονται με τους περιορισμούς για το άναμμα φωτιάς, ιδιαίτερα κατά την περίοδο υψηλού κινδύνου δασικών πυρκαγιών.

Πληθυσμιακή μείωση

Όπως πολλά απομακρυσμένα ορεινά χωριά της Κύπρου, το Μηλικούρι γνώρισε μεγάλη πληθυσμιακή μείωση κατά τον 20ό και τις αρχές του 21ου αιώνα.

Οι περιορισμένες ευκαιρίες εργασίας, η δυσκολία πρόσβασης και η μετακίνηση των νέων προς τις πόλεις ή το εξωτερικό οδήγησαν στη σταδιακή εγκατάλειψη πολλών μόνιμων κατοικιών.

Στην απογραφή του 2011 καταγράφηκαν μόλις 17 μόνιμοι κάτοικοι. Ο πραγματικός αριθμός των ανθρώπων που συνδέονται με το χωριό είναι πολύ μεγαλύτερος, καθώς πολλοί απόδημοι επιστρέφουν τα Σαββατοκύριακα, στις γιορτές και κατά τους θερινούς μήνες.

Η εποχική επιστροφή διατηρεί ζωντανά τα σπίτια, τις εκκλησιαστικές εορτές και τις κοινοτικές εκδηλώσεις. Δεν υποκαθιστά, όμως, την ανάγκη για σταθερό μόνιμο πληθυσμό και βασικές υπηρεσίες.

Προκλήσεις και δυνατότητες

Η απομόνωση που δυσκολεύει τη μόνιμη κατοίκηση αποτελεί ταυτόχρονα ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της γοητείας του Μηλικουρίου.

Ο ήπιος φυσιολατρικός και πολιτιστικός τουρισμός μπορεί να στηρίξει την κοινότητα, εφόσον αναπτυχθεί χωρίς να αλλοιώσει τον χαρακτήρα του οικισμού ή το φυσικό περιβάλλον.

Η συντήρηση των παραδοσιακών κτισμάτων, η αποκατάσταση παλαιών μονοπατιών, η ανάδειξη της τοπικής ιστορίας και η σύνδεση με τη Μονή Κύκκου και το Δάσος Πάφου μπορούν να δημιουργήσουν ευκαιρίες για επισκέψεις μικρής κλίμακας.

Απαραίτητη είναι επίσης η προστασία του χωριού από τις δασικές πυρκαγιές, η συντήρηση των δρόμων και των υποδομών και η διατήρηση βασικών υπηρεσιών για τους μόνιμους κατοίκους.

Υπεύθυνη επίσκεψη

Το Μηλικούρι είναι κατοικημένη κοινότητα και όχι υπαίθριο μουσείο. Οι επισκέπτες πρέπει να σέβονται την ιδιωτικότητα των κατοίκων, τις αυλές, τις εκκλησίες και τα κοιμητήρια.

Η οδήγηση στα στενά δρομάκια χρειάζεται προσοχή. Τα οχήματα δεν πρέπει να εμποδίζουν την πρόσβαση σε σπίτια, ούτε να σταθμεύουν σε σημεία που δυσκολεύουν την κίνηση των κατοίκων και των οχημάτων έκτακτης ανάγκης.

Στο δάσος πρέπει να αποφεύγεται κάθε ενέργεια που μπορεί να προκαλέσει πυρκαγιά. Δεν αφήνουμε σκουπίδια, δεν κόβουμε φυτά, δεν ενοχλούμε φωλιές και δεν συλλέγουμε άγρια ζώα.

Η καλύτερη γνωριμία με το χωριό γίνεται με αργό περίπατο, παρατήρηση της αρχιτεκτονικής και του τοπίου και σεβασμό στη μακρά ιστορία της κοινότητας.

Βασικά στοιχεία

Ονομασία: Μηλικούρι / Μυλικούρι
Επαρχία: Λευκωσία
Γεωγραφική περιοχή: Μαραθάσα
Υψόμετρο: Περίπου 800 μέτρα
Απόσταση από τη Μονή Κύκκου: Περίπου 5 χιλιόμετρα
Εκκλησιαστική δικαιοδοσία: Ιερά Μητρόπολη Κύκκου και Τηλλυρίας
Κεντρικός ναός: Άγιος Γεώργιος, τρίκλιτη βασιλική του 1726
Πληθυσμός απογραφής 2011: 17 κάτοικοι
Ημερομηνία φωτογράφισης: 17 Ιουνίου 2021

Πηγές

Mylikouri Village – Cyprus

Text by George Konstantinou

Photographs: Mylikouri, 17 June 2021 – George Konstantinou

Mylikouri

Mylikouri, also written Milikouri in a number of historical and local references, is a small mountain village in the Nicosia District. It stands within the geographical region of Marathasa, surrounded by the wooded landscape of the Troodos Mountains, at an average elevation of approximately 800 metres.

Administratively, it belongs to the Nicosia District, although its road connections and geographical relationships link it closely with several different parts of the Troodos massif.

It is the closest village to the historic Kykkos Monastery, from which it is approximately five kilometres away. This short distance decisively influenced the history, religious life and social development of the community.

Mylikouri is surrounded by steep slopes, wooded valleys and mountain streams. Its isolated location helped preserve much of its traditional character but also contributed to the gradual decline of its permanent population.

Its Location in Marathasa

Marathasa is one of the most important historical and geographical regions of the Troodos Mountains. It is characterised by deep valleys, steep slopes, rich woodland and small settlements established upon elevated ground or along mountain roads.

Mylikouri lies in the western part of the region, close to the boundaries of Paphos Forest. The terrain is rugged, and roads follow the natural curves of the mountains.

The village overlooks the surrounding slopes and wooded valleys. Its relative isolation becomes more apparent in winter, when low temperatures, rain, mist and occasional snow make travelling more difficult.

Natural conditions influenced construction methods, cultivation, occupations and the daily habits of the inhabitants. Life was organised around water, woodland, small cultivated plots and close cooperation among families.

The Origin of the Name

Several explanations have been proposed for the village’s name, but none has been conclusively demonstrated.

One interpretation, supported by earlier folklorists and local historians, connects the name with the tamarisk, a plant belonging to the genus Tamarix. According to this explanation, the original name was “Myrikouri”, which gradually changed to “Mylikouri” or “Milikouri”.

This interpretation presents a geographical difficulty because tamarisks are principally associated with lower elevations and damp or saline soils and are not characteristic plants of the mountain environment surrounding the village.

A second tradition maintains that the name was created by combining those of two older villages, Milon and Kourion. Following the abandonment or destruction of their settlements, their inhabitants are said to have moved to a new location and formed the name “Mylikouri”.

Several versions of this tradition exist. One refers to an attack by Karamanid Turks upon villages in the Platy Valley. Another claims that Milon was abandoned following an epidemic, while Kourion was affected by earthquakes. The surviving residents supposedly united at the urging of a monk named Kylindros.

These accounts form part of the oral tradition and should not be regarded as fully verified historical events. The village appears in medieval sources, indicating that it existed before some of the incidents upon which later traditions are based.

Mylikouri During the Medieval Period

Historical references indicate that Mylikouri existed during the medieval period and was probably a royal fief under Frankish rule.

Marathasa was then divided into large feudal estates. According to available accounts, Mylikouri and several neighbouring settlements belonged to the estate of the Count of Rigas.

The mountainous position of these villages did not isolate them from the administrative and economic system of the medieval Kingdom of Cyprus. Their inhabitants produced agricultural and forest products, while land, water and crops formed part of feudal rights.

The precise development of the village during subsequent centuries is not completely documented. Its continuous occupation, close association with Kykkos Monastery and local traditions nevertheless reveal a community with deep historical roots.

Relationship with Kykkos Monastery

The history of Mylikouri is directly connected with the Holy Monastery of the Virgin of Kykkos. Their proximity allowed close economic, social and ecclesiastical relationships to develop.

Older historical accounts state that Emperor Alexios I Komnenos granted the villages of Milon, Kourion and Peristerona to Kykkos Monastery during the 11th century. According to one version, the first two were subsequently united to form Mylikouri.

This information is preserved in ecclesiastical and local sources but is also connected with the tradition concerning the village’s origin. Historical documentation must therefore be distinguished from later interpretations.

Over time, many young men from the village joined the brotherhood of Kykkos Monastery. Others worked on its estates or in its various activities, while monks originating from Mylikouri served in ecclesiastical positions both within and beyond Cyprus.

Until 1973, the village fell under the ecclesiastical jurisdiction of the Metropolis of Kyrenia. It was subsequently incorporated into the jurisdiction of the Metropolis of Kykkos and Tylliria.

The Main Church

The principal church of Mylikouri is dedicated to Saint George. It is a three-aisled basilica built in 1726 and is one of the community’s most important historic buildings.

Each of its three aisles has a separate dedication. The right aisle is dedicated to Saint Menas, the central aisle to Our Lady Eleousa, and the left aisle to Saint George.

The presence of three dedications within the same building reflects the religious traditions of the village and the importance of different feast days to the community.

The church served not only as a place of worship but also as a centre of assembly, communication and collective identity, particularly within a small and isolated mountain community.

The Square and Traditional Settlement

The small square lies at the heart of the village and has always been a central point of social life. Residents met there, community events were organised, and people returning to Mylikouri during festivals and the summer months gathered there.

A large old tree dominates the square and has become closely associated with the modern history and memories of generations of residents.

Narrow, sloping streets extend around the settlement’s central core. Houses follow the gradient of the terrain and frequently include stone walls, wooden details, small courtyards and tiled roofs.

The architecture is not entirely uniform because many buildings have been reconstructed or altered. Nevertheless, a number of features characteristic of the traditional mountain settlements of Troodos survive.

Education and the Old School

During the early 1930s, the hieromonk Epiphanios, known by the nickname “Psatsiemenos”, financed the construction of a school in the village.

Epiphanios came from Mylikouri and belonged to the brotherhood of Kykkos Monastery. He had served for a long period upon the monastery’s estates in the Baratzi area, between Morphou and Kazivera.

He contributed approximately 300 Cyprus pounds towards the construction of the school, an exceptionally large amount at the time. The church provided the land on which it was built.

The establishment of the school demonstrates the importance that residents and expatriate villagers placed upon education. It served for decades as a centre of learning and community life before population decline reduced the number of children.

Agathangelos Myrianthousis

One of the most important ecclesiastical figures associated with Mylikouri was Agathangelos Myrianthousis (1780–1852).

He joined Kykkos Monastery at a young age and followed an ecclesiastical and intellectual career. He served as Archbishop of Ankara and later as Metropolitan of Locris.

Agathangelos actively participated in the Greek War of Independence of 1821. During the campaign in Roumeli, he worked closely with Dimitrios Ypsilantis.

His life provides a characteristic example of the wider involvement of Cypriot clerics and scholars within the Greek world during the 19th century.

Makarios Melifronisis

Archimandrite Makarios Melifronisis (1840–1883) also originated from Mylikouri.

He entered Kykkos Monastery at a young age and later studied at the Theological School of the Cross in Jerusalem.

He served as superior of the Kykkos dependency at Beşiktaş in Constantinople. In 1877, he moved to London, where he worked as a priest for the Greek community.

He remained there until his death in 1883. His journey illustrates the ecclesiastical and educational routes that connected a small Troodos village with major centres of the Greek world.

Traditional Economy

The economy of Mylikouri was formerly based upon agriculture, animal husbandry, forest resources and work connected with Kykkos Monastery.

The steep slopes and limited cultivable land did not permit large-scale agriculture. Residents created small terraces and grew fruit trees, vines, pulses, vegetables and other crops for household consumption or local sale.

Apples, pears, cherries, walnuts, almonds and other trees suited to the cooler Troodos climate could be cultivated in mountain orchards.

Keeping small numbers of livestock supplemented household income. The forest provided timber, firewood, herbs, mushrooms and other natural resources, whose use gradually became regulated by forestry legislation.

Natural Environment

The village stands within one of the richest forest landscapes in Cyprus. Calabrian pine, Pinus brutia, dominates much of the wider area, while black pine, Pinus nigra subsp. pallasiana, occurs at higher elevations and in cooler locations.

The understorey contains shrubs, herbaceous plants, geophytes and numerous wildflowers. Vegetation composition changes according to elevation, slope aspect, geology and water availability.

Valleys and streams create damper microhabitats containing plane trees, alders, brambles and other riparian vegetation. These sites are particularly important during the dry summer months.

The mosaic of woodland, cultivated plots, abandoned terraces and waterways provides refuge for birds, mammals, reptiles, amphibians and numerous invertebrates.

Wildlife of the Area

The forests surrounding Mylikouri support many animals characteristic of the Troodos Mountains and Paphos Forest.

Birds include the endemic Cyprus Jay, Garrulus glandarius glaszneri, Cyprus Wheatear, Oenanthe cypriaca, and Cyprus Warbler, Curruca melanothorax. Thrushes, robins, woodpeckers and several birds of prey also occur within the wooded valleys.

The Northern Goshawk, Accipiter gentilis, has been recorded breeding in the wider area. On 18 June 2021, a juvenile was photographed outside its nest in the Diarizos River valley at the Komititzi picnic site near Mylikouri.

Mammals occurring in the region include the red fox, hare, hedgehog and various bats and small rodents. The Cyprus Mouflon inhabits broader parts of Paphos Forest, although its presence should not be assumed within the village itself.

The diversity of wildlife depends upon preserving mature trees, waterways, clearings and the continuity of the forest ecosystem.

The Diarizos River and Its Valleys

The wider Mylikouri area is associated with the mountain catchment of the Diarizos River, one of the important river systems of western and southern Cyprus.

Small streams collect rainwater and snowmelt from the Troodos slopes and carry it into deeper valleys.

Flow is strongly seasonal. It is greatest during winter and spring, while many small watercourses diminish or dry out during summer.

Despite this seasonality, riparian zones retain more moisture than the surrounding slopes and function as important ecological corridors for plants and animals.

Komititzi Picnic Site

The Komititzi picnic site lies near Mylikouri within the wooded landscape of the Diarizos Valley.

It provides a resting place for visitors travelling through the Kykkos, Mylikouri and surrounding forest areas.

Large trees, water and dense vegetation create suitable conditions for many birds and other animals.

Visitors should use the site responsibly, remove all litter and comply with restrictions on lighting fires, particularly during periods of high wildfire risk.

Population Decline

Like many remote mountain villages in Cyprus, Mylikouri experienced considerable population decline during the 20th and early 21st centuries.

Limited employment opportunities, difficult access and the movement of younger people to towns or abroad led to the gradual abandonment of many permanent homes.

Only 17 permanent residents were recorded during the 2011 census. The actual number of people maintaining connections with the village is much larger, as many expatriate residents return at weekends, during festivals and throughout the summer.

Seasonal returns keep houses, religious festivals and community events alive. They do not, however, replace the need for a stable permanent population and essential services.

Challenges and Opportunities

The isolation that makes permanent residence difficult is simultaneously one of Mylikouri’s most attractive qualities.

Small-scale nature and cultural tourism could support the community if developed without altering the settlement’s character or natural surroundings.

Maintaining traditional buildings, restoring old paths, presenting local history and connecting the village with Kykkos Monastery and Paphos Forest can create opportunities for carefully managed visits.

Protection from wildfires, maintenance of roads and infrastructure and the retention of essential services for permanent residents are equally necessary.

Responsible Visiting

Mylikouri is a living community, not an open-air museum. Visitors should respect the privacy of residents, private courtyards, churches and cemeteries.

Driving through the narrow streets requires care. Vehicles should not block access to houses or park where they obstruct residents and emergency services.

Every activity capable of starting a fire must be avoided in the forest. Visitors should leave no litter, cut no plants, disturb no nests and collect no wild animals.

The best way to experience the village is through a slow walk, careful observation of its architecture and landscape and respect for the community’s long history.

Key Information

Name: Mylikouri / Milikouri
District: Nicosia
Geographical region: Marathasa
Elevation: Approximately 800 metres
Distance from Kykkos Monastery: Approximately 5 kilometres
Ecclesiastical jurisdiction: Holy Metropolis of Kykkos and Tylliria
Main church: Saint George, a three-aisled basilica built in 1726
Population recorded in 2011: 17 residents
Date photographed: 17 June 2021

Translate

Thursday, 15 June 2023

Το Χωριό Μηλικούρι - Mylikouri Village - Cyprus