Basil or Great basil - Ocimum basilicum L. - Ώκιμον το βασιλικόν - Βασιλικός - Βασιλιτζιά - Cyprus

  See also 

All about Cyprus - Όλα για την Κύπρο.

Family: Lamiaceae

Host plants of a moth - Cabbage looper - Trichoplusia ni (Hübner, 1800–1803) - Cyprus

Below in English

Κείμενο: Γιώργος Κωνσταντίνου

Ένα από τα γνωστότερα αρωματικά φυτά

Ο Βασιλικός ή Βασιλιτζιά, με επιστημονική ονομασία Ocimum basilicum L., είναι ένα από τα γνωστότερα και περισσότερο καλλιεργούμενα αρωματικά φυτά στον κόσμο. Ανήκει στην οικογένεια Lamiaceae, στην οποία περιλαμβάνονται επίσης η ρίγανη, το θυμάρι, η μέντα, ο δυόσμος, το φασκόμηλο, η λεβάντα και πολλά άλλα αρωματικά φυτά.

Καλλιεργείται για τα αρωματικά φύλλα του, τα οποία χρησιμοποιούνται στη μαγειρική, αλλά και ως καλλωπιστικό φυτό σε αυλές, κήπους, μπαλκόνια και γλάστρες.

Στην Κύπρο είναι στενά συνδεδεμένος με την καθημερινή ζωή, την παραδοσιακή αυλή, την Ορθόδοξη Εκκλησία και τη λαϊκή παράδοση. Η κυπριακή ονομασία Βασιλιτζιά χρησιμοποιείται ευρύτατα, ιδιαίτερα για τις παραδοσιακές μορφές με μικρότερα φύλλα και πυκνή, θαμνώδη ανάπτυξη.

Επιστημονική ονομασία

Η επιστημονική ονομασία του είδους είναι Ocimum basilicum L.

Η ονομασία δημοσιεύθηκε από τον Σουηδό φυσιοδίφη Κάρολο Λινναίο το 1753, στο έργο Species Plantarum. Το «L.» στο τέλος της επιστημονικής ονομασίας αποτελεί τη διεθνώς αναγνωρισμένη συντομογραφία του ονόματος του Λινναίου.

Το Ocimum basilicum αναγνωρίζεται σήμερα ως αποδεκτό βοτανικό είδος από τη βάση δεδομένων Plants of the World Online των Βασιλικών Βοτανικών Κήπων του Kew.

Προέλευση των ονομασιών

Η ονομασία του γένους Ocimum προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη ὤκιμον, η οποία χρησιμοποιούνταν για αρωματικά φυτά αυτού του τύπου.

Η ειδική ονομασία basilicum συνδέεται με την ελληνική λέξη βασιλικόν, δηλαδή βασιλικό ή άξιο βασιλιά. Από την ίδια ρίζα προέρχονται η ελληνική ονομασία Βασιλικός και πολλές ευρωπαϊκές κοινές ονομασίες του φυτού.

Στα αγγλικά είναι γνωστό ως:

• Basil
• Sweet basil
• Great basil
• Common basil

Η ονομασία sweet basil χρησιμοποιείται συχνά για να διακρίνει το κοινό καλλιεργούμενο είδος από άλλα συγγενικά φυτά, όπως το holy basil, το Thai basil και το African basil.

Καταγωγή και παγκόσμια εξάπλωση

Η μακρόχρονη καλλιέργεια και η δημιουργία πολυάριθμων ποικιλιών δυσκόλεψαν τον ακριβή προσδιορισμό της αρχικής περιοχής εξημέρωσης του βασιλικού.

Σύμφωνα με τη σύγχρονη ταξινομική βάση του Kew, η φυσική κατανομή του Ocimum basilicum εκτείνεται από την τροπική και υποτροπική Ασία μέχρι τη βόρεια Αυστραλία. Περιλαμβάνει περιοχές της Ινδίας, της Σρι Λάνκα, των Ιμαλαΐων, της Κίνας, της Νοτιοανατολικής Ασίας, των Φιλιππίνων, της Ινδονησίας και της Νέας Γουινέας.

Μέσω της ανθρώπινης καλλιέργειας εξαπλώθηκε σε ολόκληρη σχεδόν τη Μεσόγειο, την Ευρώπη, την Αφρική και την αμερικανική ήπειρο.

Σήμερα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αρωματικά φυτά της παγκόσμιας κουζίνας.

Ο βασιλικός στην Κύπρο

Ο Βασιλικός δεν αποτελεί γηγενές άγριο φυτό της Κύπρου. Καλλιεργείται όμως στο νησί εδώ και πολλές γενιές και έχει ενσωματωθεί πλήρως στην κυπριακή καθημερινότητα.

Συναντάται σε:

• αυλές παραδοσιακών σπιτιών,
• γλάστρες και πιθάρια,
• μπαλκόνια,
• κήπους,
• λαχανόκηπους,
• μοναστήρια και εκκλησίες,
• φυτώρια,
• επαγγελματικές καλλιέργειες αρωματικών φυτών.

Το θερμό και ηλιόλουστο κλίμα της Κύπρου ευνοεί την ανάπτυξή του από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο. Με επαρκή προστασία από το κρύο, ορισμένα φυτά μπορεί να επιβιώσουν περισσότερο από μία καλλιεργητική περίοδο, αν και οι περισσότερες καλλιεργούμενες ποικιλίες αντιμετωπίζονται ως μονοετείς.

Δεν πρέπει να χαρακτηρίζεται ως αυτοφυές κυπριακό είδος μόνο επειδή εμφανίζεται περιστασιακά έξω από κήπους. Τέτοια φυτά μπορεί να προέρχονται από διασπορά σπόρων καλλιεργούμενων βασιλικών.

Μορφολογία

Ο Βασιλικός είναι συνήθως μονοετής, ποώδης και έντονα αρωματικός. Σε θερμά τροπικά ή υποτροπικά κλίματα μπορεί να συμπεριφέρεται ως βραχύβιο πολυετές ή μικρός ημίθαμνος.

Το ύψος του παρουσιάζει μεγάλη διακύμανση ανάλογα με την ποικιλία και τις συνθήκες καλλιέργειας. Οι μικρόσωμες μορφές μπορεί να παραμένουν κάτω από 30 εκατοστά, ενώ οι μεγαλύτερες μπορούν να ξεπεράσουν το ένα μέτρο.

Ο κεντρικός βλαστός είναι όρθιος και τετραγωνικός σε εγκάρσια τομή, γνώρισμα χαρακτηριστικό πολλών φυτών της οικογένειας Lamiaceae. Διακλαδίζεται εύκολα, ιδιαίτερα όταν αφαιρούνται οι κορυφές του.

Τα φύλλα

Τα φύλλα είναι αντίθετα, δηλαδή αναπτύσσονται ανά δύο στην ίδια θέση του βλαστού.

Έχουν συνήθως:

• ωοειδές έως ελλειπτικό σχήμα,
• μυτερή κορυφή,
• ολόκληρη ή ελαφρώς οδοντωτή παρυφή,
• λεία ή ελαφρώς κυματιστή επιφάνεια,
• πράσινο, ανοιχτοπράσινο ή πορφυρό χρώμα,
• πολυάριθμους αρωματικούς αδένες.

Το μέγεθος των φύλλων εξαρτάται σημαντικά από την ποικιλία. Ο πλατύφυλλος βασιλικός διαθέτει μεγάλα και μαλακά φύλλα, ενώ η παραδοσιακή μικρόφυλλη Βασιλιτζιά σχηματίζει πολυάριθμα μικρά φύλλα και πυκνή σφαιρική κόμη.

Όταν ένα φύλλο τριφτεί ανάμεσα στα δάχτυλα, οι αρωματικοί αδένες απελευθερώνουν τα πτητικά συστατικά του αιθέριου ελαίου.

Τα άνθη

Τα άνθη είναι μικρά και αναπτύσσονται σε επάκριες ταξιανθίες, οι οποίες σχηματίζουν επιμήκεις στάχεις πάνω από το φύλλωμα.

Η στεφάνη μπορεί να είναι:

• λευκή,
• υπόλευκη,
• ρόδινη,
• ανοικτοϊώδης,
• πορφυρή σε ορισμένες ποικιλίες.

Όπως συμβαίνει στα περισσότερα μέλη της οικογένειας Lamiaceae, η στεφάνη είναι δίχειλη.

Τα άνθη παράγουν νέκταρ και προσελκύουν μέλισσες, αγριομέλισσες, μικρές πεταλούδες και άλλα επικονιαστικά έντομα. Ένας ανθισμένος βασιλικός μπορεί να αποτελέσει πολύτιμη πηγή τροφής για έντομα κατά τους θερμούς και ξηρούς μήνες του κυπριακού καλοκαιριού.

Επικονίαση και καρποί

Η επικονίαση πραγματοποιείται κυρίως από έντομα.

Μετά την επικονίαση, η στεφάνη πέφτει και μέσα στον διατηρούμενο κάλυκα αναπτύσσονται συνήθως τέσσερα μικρά μονόσπερμα καρπίδια, γνωστά βοτανικά ως κάρυα ή μικρές καρπομονάδες.

Οι ώριμοι σπόροι είναι μικροί, σκουρόχρωμοι και μπορούν να συλλεχθούν όταν οι ταξιανθίες ξεραθούν. Αν αφεθούν πάνω στο φυτό, μπορεί να διασκορπιστούν γύρω από τη μητρική Βασιλιτζιά και να φυτρώσουν την επόμενη θερμή περίοδο.

Ποικιλίες και καλλιεργούμενες μορφές

Το Ocimum basilicum παρουσιάζει εξαιρετικά μεγάλη ποικιλομορφία. Υπάρχουν εκατοντάδες καλλιεργούμενες μορφές, οι οποίες διαφέρουν στο ύψος, στο σχήμα και στο χρώμα των φύλλων, στη μορφή της κόμης και στη χημική σύνθεση του αρώματος.

Μεταξύ των γνωστότερων μορφών περιλαμβάνονται:

• ο πλατύφυλλος ή γλυκός βασιλικός,
• ο βασιλικός τύπου Genovese,
• ο μικρόφυλλος ή νάνος βασιλικός,
• η κυπριακή Βασιλιτζιά,
• ο πορφυρόφυλλος βασιλικός,
• ο βασιλικός με άρωμα λεμονιού,
• ο βασιλικός με άρωμα κανέλας,
• ο βασιλικός τύπου Thai.

Οι κοινές εμπορικές ονομασίες δεν αντιστοιχούν πάντοτε σε ξεχωριστά βοτανικά είδη. Ορισμένες αφορούν ποικιλίες του Ocimum basilicum, ενώ άλλες ανήκουν σε συγγενικά είδη ή είναι υβρίδια.

Μικρόφυλλος βασιλικός

Η ονομασία Ocimum basilicum var. minimum χρησιμοποιείται για τη μικρόφυλλη ποικιλία, η οποία αναγνωρίζεται από το Kew ως αποδεκτή ενδοειδική ταξινομική μονάδα.

Σχηματίζει πυκνή και συνήθως σφαιρική κόμη με μικρά, πολύ αρωματικά φύλλα. Η μορφή αυτή μοιάζει με την παραδοσιακή Βασιλιτζιά που καλλιεργείται σε πολλές κυπριακές αυλές.

Ωστόσο, η ασφαλής απόδοση ενός συγκεκριμένου καλλιεργούμενου φυτού σε ποικιλία απαιτεί εξέταση των μορφολογικών χαρακτηριστικών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, γνώση της προέλευσης του καλλιεργητικού υλικού.

Αρωματικές ουσίες

Το άρωμα του βασιλικού δεν προέρχεται από μία μόνο ουσία. Το αιθέριο έλαιο αποτελείται από πολλά πτητικά συστατικά, των οποίων οι αναλογίες αλλάζουν ανάλογα με:

• την ποικιλία,
• τον χημειότυπο,
• το κλίμα,
• το έδαφος,
• την ηλικία του φυτού,
• το στάδιο ανάπτυξης,
• την ώρα της συγκομιδής,
• τον τρόπο αποθήκευσης.

Στα συστατικά που μπορεί να εμφανίζονται περιλαμβάνονται η λιναλοόλη, η ευγενόλη, η εστραγόλη ή μεθυλοχαβικόλη, η 1,8-κινεόλη, το μυρκένιο και άλλες αρωματικές ενώσεις.

Οι διαφορετικές αναλογίες τους εξηγούν γιατί ένας βασιλικός μπορεί να μυρίζει γλυκά και ανθώδη, ενώ κάποιος άλλος θυμίζει γαρύφαλλο, γλυκάνισο, κανέλα, λεμόνι ή καμφορά.

Καλλιέργεια στην Κύπρο

Ο Βασιλικός αγαπά τη ζέστη και το φως, αλλά χρειάζεται τακτικό πότισμα και έδαφος με καλή αποστράγγιση.

Στην Κύπρο μπορεί να καλλιεργηθεί από την άνοιξη, όταν μειωθεί ο κίνδυνος χαμηλών θερμοκρασιών. Αναπτύσσεται καλά σε ηλιόλουστες θέσεις, αν και κατά τις πολύ θερμές ώρες του καλοκαιριού μπορεί να ωφεληθεί από ελαφριά σκίαση.

Το έδαφος πρέπει να είναι:

• εύφορο,
• πλούσιο σε οργανική ουσία,
• υγρό αλλά όχι μονίμως νερόκρατο,
• καλά αεριζόμενο και στραγγιζόμενο.

Η υπερβολική υγρασία γύρω από τις ρίζες μπορεί να προκαλέσει σήψεις, ενώ η παρατεταμένη ξηρασία οδηγεί σε μάρανση, ξήρανση των φύλλων και πρόωρη άνθηση.

Πολλαπλασιασμός

Ο συνηθέστερος τρόπος πολλαπλασιασμού είναι με σπόρους.

Οι σπόροι σπέρνονται κοντά στην επιφάνεια του χώματος και διατηρούνται υγροί μέχρι τη βλάστηση. Σε κατάλληλες θερμοκρασίες φυτρώνουν σχετικά γρήγορα.

Πολλές ποικιλίες μπορούν επίσης να πολλαπλασιαστούν με μοσχεύματα. Κομμένοι βλαστοί τοποθετούνται σε νερό ή υγρό υπόστρωμα, όπου μπορούν να σχηματίσουν νέες ρίζες.

Τα φυτά που προέρχονται από σπόρους δεν είναι πάντοτε απολύτως όμοια με το μητρικό φυτό, ιδιαίτερα όταν διαφορετικές ποικιλίες ανθίζουν κοντά και διασταυρώνονται μεταξύ τους.

Κλάδεμα και συγκομιδή

Η τακτική αφαίρεση των κορυφών ενθαρρύνει τη διακλάδωση και δημιουργεί πυκνότερα φυτά.

Για παραγωγή φύλλων, οι ταξιανθίες αφαιρούνται συνήθως μόλις εμφανιστούν. Όταν το φυτό αρχίσει να παράγει άνθη και σπόρους, μεγάλο μέρος της ενέργειάς του κατευθύνεται προς την αναπαραγωγή και τα φύλλα μπορεί να γίνουν σκληρότερα ή να αλλάξουν γεύση.

Αν ο σκοπός είναι η υποστήριξη των επικονιαστών ή η συλλογή σπόρων, ορισμένες ταξιανθίες πρέπει να παραμένουν στο φυτό μέχρι να ωριμάσουν.

Τα φύλλα μπορούν να συλλέγονται σταδιακά, κατά προτίμηση πριν από την πλήρη άνθηση, όταν συνήθως διατηρούν έντονο άρωμα.

Χρήση στη μαγειρική

Ο Βασιλικός χρησιμοποιείται φρέσκος ή αποξηραμένος.

Συνοδεύει:

• ντομάτες,
• σαλάτες,
• ζυμαρικά,
• σούπες,
• όσπρια,
• λαχανικά,
• τυριά,
• ψάρια και κρέατα,
• σάλτσες,
• ελαιόλαδο και ξίδι.

Αποτελεί βασικό συστατικό της ιταλικής σάλτσας pesto, μαζί με κουκουνάρι, σκόρδο, τυρί και ελαιόλαδο.

Το φρέσκο φύλλωμα είναι ευαίσθητο στην παρατεταμένη θέρμανση. Για να διατηρηθεί καλύτερα το άρωμα, συχνά προστίθεται προς το τέλος του μαγειρέματος.

Οι διαφορετικές ποικιλίες δεν έχουν την ίδια γεύση. Ο βασιλικός τύπου Thai, για παράδειγμα, παρουσιάζει εντονότερες νότες γλυκάνισου, ενώ ο Genovese έχει γλυκότερο άρωμα και χρησιμοποιείται ιδιαίτερα στο pesto.

Παραδοσιακές χρήσεις και επιστημονική προσοχή

Ο Βασιλικός χρησιμοποιήθηκε σε διάφορες παραδόσεις ως αφέψημα ή φυτικό παρασκεύασμα για πεπτικές ενοχλήσεις, πονοκεφάλους, κρυολογήματα και άλλες καταστάσεις.

Οι χρήσεις αυτές αποτελούν μέρος της παραδοσιακής βοτανοθεραπείας και δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως αποδεδειγμένη θεραπεία ασθενειών.

Η κατανάλωση των φύλλων στις συνηθισμένες μαγειρικές ποσότητες διαφέρει σημαντικά από τη λήψη συμπυκνωμένων εκχυλισμάτων ή αιθέριου ελαίου.

Ορισμένοι χημειότυποι βασιλικού μπορεί να περιέχουν σημαντικές ποσότητες εστραγόλης. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων συνιστά η έκθεση σε εστραγόλη από φυτικά φαρμακευτικά προϊόντα να διατηρείται όσο το δυνατόν χαμηλότερη, λόγω ανησυχιών που προκύπτουν από τοξικολογικά δεδομένα.

Το αιθέριο έλαιο βασιλικού δεν πρέπει να καταναλώνεται αυθαίρετα ή να εφαρμόζεται αδιάλυτο στο δέρμα. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται κατά την εγκυμοσύνη, τον θηλασμό, σε μικρά παιδιά και σε άτομα που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή.

Ο βασιλικός στην Ορθόδοξη παράδοση

Ο Βασιλικός κατέχει ιδιαίτερη θέση στην ελληνική και κυπριακή Ορθόδοξη παράδοση.

Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, βασιλικός φύτρωσε ή βρέθηκε στο σημείο όπου η Αγία Ελένη ανακάλυψε τον Τίμιο Σταυρό. Η αφήγηση αυτή ανήκει στη θρησκευτική παράδοση και δεν πρέπει να συγχέεται με επαληθευμένο ιστορικό ή βοτανικό γεγονός.

Κλαδιά βασιλικού χρησιμοποιούνται κατά τον αγιασμό για τον ραντισμό των πιστών και των χώρων με αγιασμένο νερό. Για τον λόγο αυτό, το φυτό καλλιεργείται συχνά σε αυλές εκκλησιών και μοναστηριών.

Στην Κύπρο η μυρωδιά της Βασιλιτζιάς συνδέεται με τις αυλές των παλιών σπιτιών, τις γιορτές, τα ξωκλήσια και τις θρησκευτικές τελετές.

Σημασία για τα έντομα

Όταν αφήνεται να ανθίσει, ο Βασιλικός προσελκύει σημαντικό αριθμό επικονιαστών.

Οι μέλισσες επισκέπτονται συστηματικά τις ταξιανθίες για νέκταρ και γύρη. Παράλληλα, μικρές πεταλούδες, συρφίδες και άλλα ωφέλιμα έντομα χρησιμοποιούν τα άνθη ως πηγή τροφής.

Το φυτό μπορεί επομένως να συμβάλει στην ενίσχυση της αστικής βιοποικιλότητας, ιδιαίτερα όταν καλλιεργείται χωρίς αλόγιστη χρήση εντομοκτόνων.

Τα φύλλα μπορεί επίσης να χρησιμεύσουν ως τροφή για προνύμφες ορισμένων λεπιδόπτερων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η νυχτοπεταλούδα Trichoplusia ni.

Ταξινόμηση

Βασίλειο: Plantae
Συνομοταξία: Streptophyta
Ομοταξία: Equisetopsida
Υφομοταξία: Magnoliidae
Τάξη: Lamiales
Οικογένεια: Lamiaceae
Γένος: Ocimum L.
Είδος: Ocimum basilicum L.
Αποδεκτές ποικιλίες: Ocimum basilicum var. basilicum και Ocimum basilicum var. minimum (L.) Alef.
Ελληνικές κοινές ονομασίες: Βασιλικός, Ώκιμον το βασιλικόν
Κυπριακή κοινή ονομασία: Βασιλιτζιά
Αγγλικές κοινές ονομασίες: Basil, Sweet basil, Great basil, Common basil

Κατάσταση στην Κύπρο: Ευρέως καλλιεργούμενο αρωματικό και καλλωπιστικό φυτό – μη γηγενές

Basil, Sweet Basil or Great Basil – Ocimum basilicum L.

Text by George Konstantinou

One of the Best-known Aromatic Plants

Basil, scientifically known as Ocimum basilicum L., is one of the world’s best-known and most extensively cultivated aromatic plants. It belongs to the family Lamiaceae, which also includes oregano, thyme, mint, sage, lavender and numerous other aromatic herbs.

It is cultivated for its fragrant leaves, which are used in cooking, and as an ornamental plant in gardens, courtyards, balconies and containers.

In Cyprus, basil is closely associated with everyday life, the traditional courtyard, the Orthodox Church and local cultural traditions. The Cypriot name Vasilitzia is widely used, particularly for densely branched forms with small aromatic leaves.

Scientific Name and Etymology

The accepted scientific name is Ocimum basilicum L. It was published by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in Species Plantarum in 1753.

The genus name Ocimum derives from the ancient Greek word ὤκιμον, which was used for aromatic plants of this type.

The specific epithet basilicum is connected with the Greek word βασιλικόν, meaning royal or kingly. The same root produced the Greek name Vasilikos and several European names for the plant.

Its principal English common names are:

• Basil
• Sweet basil
• Great basil
• Common basil

The name sweet basil is frequently used to distinguish common culinary basil from related plants such as holy basil, Thai basil and African basil.

Origin and Distribution

The exceptionally long history of cultivation and the development of numerous varieties have made the exact history of basil domestication difficult to reconstruct.

According to Plants of the World Online, its native range extends from tropical and subtropical Asia to northern Australia, including India, Sri Lanka, the Himalayan region, southern China, Southeast Asia, the Philippines, Indonesia and New Guinea.

Human cultivation introduced it throughout the Mediterranean region, Europe, Africa and the Americas.

It is now one of the most important culinary herbs in the world.

Basil in Cyprus

Basil is not considered a native wild plant of Cyprus. It has, however, been cultivated on the island for many generations and has become deeply incorporated into Cypriot daily life.

It is grown in:

• traditional courtyards,
• pots and large clay containers,
• balconies,
• gardens,
• vegetable plots,
• churches and monasteries,
• nurseries,
• commercial herb plantations.

The warm and sunny Cypriot climate supports its growth from spring until autumn. Some plants may survive longer than one growing season when protected from cold, although most cultivated forms are treated as annuals.

Occasional plants appearing outside gardens should not automatically be regarded as part of the native Cypriot flora. They may simply have grown from seeds dispersed by cultivated plants.

Description

Basil is generally an annual, herbaceous and strongly aromatic plant. In tropical or subtropical climates, it may behave as a short-lived perennial or subshrub.

Its height varies greatly according to cultivar and growing conditions. Dwarf forms may remain below 30 centimetres, while large varieties can exceed one metre.

The upright stem is square in cross-section, a characteristic feature of many members of the mint family. It branches readily, particularly when the growing tips are removed.

Leaves

The leaves grow in opposite pairs along the stem.

They are generally:

• ovate to elliptical,
• pointed at the tip,
• entire or slightly toothed,
• smooth or gently undulating,
• green, light green or purple,
• covered with microscopic aromatic glands.

Leaf dimensions vary considerably. Broad-leaved forms possess large, soft leaves, whereas the traditional small-leaved Vasilitzia forms a dense rounded crown with numerous tiny leaves.

When a leaf is rubbed between the fingers, its aromatic glands release volatile compounds from the essential oil.

Flowers and Pollination

The small flowers occur in terminal inflorescences forming elongated spikes above the foliage.

Depending upon the variety, the flowers may be:

• white,
• creamy white,
• pink,
• pale violet,
• purple.

The corolla is two-lipped, as is typical of the Lamiaceae.

The flowers produce nectar and attract honeybees, wild bees, hoverflies, small butterflies and other pollinating insects. Flowering basil can provide a valuable food source during the hot and dry Cypriot summer.

Following insect pollination, the corolla falls and four small one-seeded fruit units develop within the persistent calyx.

Cultivated Varieties

Ocimum basilicum is extremely variable. Hundreds of cultivated forms differ in height, leaf size, colour, growth habit, flavour and essential-oil composition.

Well-known forms include:

• sweet or broad-leaved basil,
• Genovese basil,
• dwarf or small-leaved basil,
• the Cypriot Vasilitzia,
• purple basil,
• lemon-scented basil,
• cinnamon basil,
• Thai basil.

Commercial names do not always correspond to separate botanical species. Some represent cultivars of Ocimum basilicum, whereas others belong to related species or are hybrids.

The name Ocimum basilicum var. minimum is applied to an accepted small-leaved variety with a dense, rounded growth habit. It resembles the traditional Vasilitzia cultivated in many Cypriot courtyards, although precise identification requires examination of the individual plant.

Aroma and Essential Oil

Basil’s fragrance does not originate from a single chemical substance. Its essential oil contains numerous volatile compounds whose relative concentrations change according to cultivar, climate, soil, plant age, growth stage and harvesting conditions.

Compounds that may occur include:

• linalool,
• eugenol,
• estragole or methyl chavicol,
• 1,8-cineole,
• myrcene,
• several other aromatic substances.

Differences in chemical composition explain why one basil may possess a sweet floral fragrance, while another smells of cloves, aniseed, cinnamon, lemon or camphor.

Cultivation in Cyprus

Basil requires warmth and light, together with regular watering and well-drained soil.

In Cyprus it may be planted during spring after the danger of low temperatures has passed. It grows successfully in sunny positions, although light afternoon shade can be beneficial during periods of extreme summer heat.

The soil should be fertile, rich in organic matter, moist but not permanently waterlogged and capable of draining freely.

Excessive moisture around the roots can cause rotting. Prolonged drought leads to wilting, leaf loss and premature flowering.

Propagation and Pruning

Basil is most commonly propagated from seed.

Seeds are sown close to the surface and kept moist until germination. Under warm conditions, they generally germinate rapidly.

Many varieties can also be propagated from stem cuttings placed in water or moist growing medium.

Plants grown from seed are not always identical to their parents, particularly when different varieties flower close together and cross-pollinate.

Regular removal of the growing tips encourages branching and creates a denser plant. When leaves are the principal crop, the flower spikes are usually removed as they appear.

If the plant is intended to support pollinators or produce seed, some flower spikes should be allowed to mature.

Culinary Uses

Basil may be used fresh or dried.

It accompanies:

• tomatoes,
• salads,
• pasta,
• soups,
• pulses,
• vegetables,
• cheeses,
• fish and meat,
• sauces,
• flavoured oils and vinegars.

It is a principal ingredient of the Italian sauce pesto, together with pine nuts, garlic, cheese and olive oil.

Fresh basil leaves are sensitive to prolonged cooking. They are therefore frequently added near the end of food preparation to preserve their fragrance.

Different cultivars do not possess identical flavours. Thai basil has stronger aniseed notes, whereas Genovese basil generally has a sweeter aroma and is particularly associated with pesto.

Traditional Uses and Safety

Basil has been used in various traditions as an infusion or herbal preparation for digestive discomfort, headaches, colds and other conditions.

These uses form part of traditional herbal knowledge and should not be presented as proven medical treatments.

Normal culinary use of basil leaves is very different from the consumption of concentrated extracts or essential oil.

Some basil chemotypes can contain appreciable concentrations of estragole. The European Medicines Agency recommends that exposure to estragole from herbal medicinal products should remain as low as reasonably achievable because of concerns arising from toxicological evidence.

Basil essential oil should not be swallowed casually or applied undiluted to the skin. Particular caution is necessary during pregnancy and breastfeeding, for young children and for people using medication.

Basil in Orthodox Tradition

Basil holds a special place in Greek and Cypriot Orthodox tradition.

According to religious tradition, basil grew or was found at the place where Saint Helena discovered the True Cross. This account belongs to religious tradition and should not be confused with a historically or botanically verified event.

Sprigs of basil are used during the blessing of water to sprinkle holy water upon people and buildings. The plant is consequently often cultivated in church and monastery courtyards.

In Cyprus, the fragrance of Vasilitzia is closely associated with traditional houses, village churches, religious celebrations and the old Cypriot courtyard.

Importance to Insects

When allowed to flower, basil attracts numerous pollinators.

Honeybees visit the flowers for nectar and pollen, while wild bees, hoverflies, butterflies and other beneficial insects also use them as a food source.

Basil can therefore contribute to urban biodiversity, particularly when grown without unnecessary insecticide use.

Its leaves may also serve as food for the larvae of certain moths, including the cabbage looper, Trichoplusia ni.

Classification

Kingdom: Plantae
Phylum: Streptophyta
Class: Equisetopsida
Subclass: Magnoliidae
Order: Lamiales
Family: Lamiaceae
Genus: Ocimum L.
Species: Ocimum basilicum L.
Accepted varieties: Ocimum basilicum var. basilicum and Ocimum basilicum var. minimum (L.) Alef.
Greek common names: Βασιλικός, Ώκιμον το βασιλικόν
Cypriot common name: Βασιλιτζιά – Vasilitzia
English common names: Basil, Sweet basil, Great basil, Common basil
Status in Cyprus: Widely cultivated non-native culinary and ornamental plant

Πηγές – Sources

• Biodiversity of Cyprus – αρχική ανάρτηση
• Plants of the World Online – Ocimum basilicum L.
• World Flora Online – Ocimum basilicum
• NC State Extension – Ocimum basilicum: morphology and cultivation
• European Medicines Agency – Herbal medicinal products containing estragole